CÔNG NGHIỆP HÓA NGÀNH CÁ TRA

VIỆT NAM 2013 – 2020

Cá tra Việt Nam vượt vũ môn, hóa Rồng!

Nhà văn Triệu Xuân khi trò chuyện cùng tôi và Nhà văn, Dịch giả Nguyễn Hữu Dũng, Tổng Thư ký Vasep, đã thốt lên: “Chuyện con cá chép “vượt vũ môn, hóa rồng” chỉ có trong huyền thoại… Nhưng con cá tra Việt Nam từ cuối thập niên 90 của thế kỷ XX, đột biến thành nguồn lợi vô cùng to lớn, làm thay đổi về chất của nền kinh tế và xã hội đồng bằng sông Cửu Long, là có thật! Đúng như thế! Con cá tra đã làm thay đổi toàn diện tầm nhìn, cách nghĩ của giới Doanh nhân làm Thủy sản, đến mức, đã hình thành cả một ngành kinh tế xã hội cá tra”.

Quả vậy. Ngành Cá tra Việt Nam đã trải 15 năm xây dựng phát triển. Hiệp hội cá tra Việt Nam đã ra đời. Tuy có chậm mất vài năm nhưng ngành cá tra Việt Nam vẫn nằm trong thời vận may mắn. Cá tra VN đang ngóng chờ Hiệp Hội nghề nghiệp của mình và đang sẵn sàng cùng với Hiệp Hội tạo dựng sự đổi mới toàn diện ở bước ngoặt này.

Muốn có sự đổi mới toàn diện của ngành kinh tế xã hội cá tra Việt Nam, Hiệp Hội cá tra cần thiết lập một tư duy đột phá mở đường.

Vào thập kỷ 70 thế kỷ XX, tư duy 3C:  Sao chép – Kiểm soát – Rượt đuổi. Thập kỷ 80, tư duy 3I:  Bản sắc - Sáng tạo - Cải tiến. Sang thế kỷ 21, lối tư duy ấy không còn thích hợp. Thế giới rộ lên tư duy đột phá nhất là trong lĩnh vực Sản xuất-Kinh doanh-Dịch vụ rất sôi động và thành công, độc đáo. Tư duy đột phá là phần mềm dành cho trí não và đã có nhiều nhà Doanh nhân, Học giả tổng kết nghiên cứu thành hệ thống lý thuyết có tính nguyên tắc và quy trình của hệ thống Tư duy đột phá; đã rũ bỏ tư duy lối mòn của sao chép, tư duy phân tích, tư duy cảm tính, tư duy thói quen, chạy theo phong trào bầy đàn của thời trước. Tư duy đột phá là tư duy thiết kế, hoạch định mở rộng tầm nhìn tổng thể, tạo lại những nguyên tắc và quy trình với một suy nghĩ hoàn toàn mới, biết tiếp cận, biết khai thác mở mang, sáng tạo của con người. Đó là tư duy thông minh, bớt rủi ro, tránh được những tư duy cạm bẫy ích kỷ chỉ muốn mình thắng.

Tư duy đột phá có bảy nguyên tắc phải đan xen, vận dụng sắc sảo, đồng hợp, có hai nguyên tắc xuyên suốt là: 

Nguyên tắc 1: Phải tạo dựng được sự khác biệt độc đáo ưu thế.

Nguyên tắc 2:  Là mục đích của mục đích với những nấc thang, rút điểm cụ thể - nguyên tắc, nhưng giải pháp tiếp theo nguyên tắc hệ thống - nguyên tắc coi trọng những sự bất đồng cùng tháo gỡ sáng tạo- nguyên tắc luôn luôn có sự cải tiến thay đổi. Không phải mọi thứ giá trị đều đếm được, cũng không phải mọi thứ đếm được đều có giá trị cả.

Ngành cá tra 15 năm qua đã có những khác biệt độc đáo nổi trội, cần giữ vững khai thác và bổ sung, tiếp tục tạo dựng sự khác biệt, độc đáo nổi trội với mẫu số chung là yêu Nước, yêu Ngành, yêu Hiệp Hội. Cùng thắng, đó là một cảm xúc cực mạnh của Hiệp Hội. Đó là: 

Sự khác biệt 1: 

Thiên nhiên và Tổ tiên ta, những thế hệ đi trước đã tạo dựng cho ta một tài sản địa tô chênh lệch giàu có, đặc biệt là ở Đồng bằng Sông Cửu Long, đã tạo ra sản phẩm “cá tra Cửu Long Việt Nam” (CTCL) là một thương hiệu ưu thế nổi trội độc đáo, “không đụng hàng”. Chưa có một sản phẩm nào mà:  với diện tích 6000 ha nuôi, 4000 ha ương cá giống dọc sông Tiền, sông Hậu, sản xuất ra trên 1 triệu tấn/ năm. Mục tiêu 2015-2020 có thể đạt 2 triệu tấn, 2 tỉ đến 2. 5 tỉ USD. Nếu tính tổng thể cả nội địa, giá trị còn cao hơn nhiều! Một sản phẩm, một tài sản lớn, địa tô chênh lệch độc đáo, nhiều nước mơ cũng không thấy! Thế nhưng chúng ta vẫn chưa nhận thấy hết để gìn giữ, tái tạo nguồn lợi, bảo vệ môi trường sinh thái đi đôi với khai thác là một điều đáng trách, thiếu nhạy cảm, thiếu tư duy đột phá. Do đó, bốn năm nay mới ra đời Hiệp Hội cá tra và cho tới nay vẫn chưa có tư duy đồng hợp để tạo nên những tập đoàn mạnh ưu thế tuyệt đối.

Sự khác biệt 2: 

Sau 15 năm xây dựng phát triển (1997-2013) ngành kinh tế xã hội cá tra Việt Nam đã trở thành một ngành công nghiệp phát triển khá nhanh, phong phú, hiệu quả, đã có một cơ sở hạ tầng đồng bộ, từ khâu nuôi, thu gom, vận chuyển, bảo quản, chế biến, tiêu thụ trên thị trường Thế giới và trong nước; cơ sở hạ tầng nuôi, công nghiệp hóa nuôi sinh thái, nuôi hữu cơ, bán hữu cơ đang từng bước hoàn chỉnh và rất tập trung, rất năng động.

Cơ sở ương cá bột, cá giống:  gần 200 cơ sở, 4. 000 ha ương, có khả năng đáp ứng mọi nhu cầu, nhưng cũng đang chớm nở bệnh tật. Nếu để môi trường sinh thái suy thoái sẽ phá vỡ sự khác biệt địa tô chênh lệch giàu có này.

Đã và sẽ ra đời hàng loạt nhà máy sản xuất thức ăn mới, công suất 1 triệu tấn/ năm, hàng loạt nhà máy chế biến xuất khẩu công suất hàng triệu tấn/ năm. Đã và đang hình thành ngành công nghiệp dịch vụ cá tra có cầu rất lớn, nhưng chúng ta chưa có động thái chủ động, chưa có quy hoạch ngành công nghiệp dịch vụ. Thức ăn cho cá tra do doanh nghiệp FDI nắm tới 80%. Ngành công nghiệp dịch vụ có vai trò quyết định công nghiệp hóa công nghiệp cá tra không thể để mãi tình thế này.

Khác biệt 2:  Việt Nam đã tạo dựng một ngành công nghiệp cá tra, nhưng mô thức quản lý vẫn ở trình độ nông nghiệp truyền thống và sản xuất nhỏ, chia ra từng phân khúc, từng đoạn, làm phân tán, hạn chế sức mạnh của quy trình công nghệ liên hoàn xâu chuỗi ngang dọc. Xây dựng được một ngành công nghiệp kinh tế xã hội cá tra là một sự khác biệt cần có sự điều chỉnh đúng nghĩa, đúng tầm. Ngược lại, sẽ kìm hãm sự phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa ngành kinh tế xã hội cá tra Việt Nam.

Khác biệt 3:  Khởi đầu ngành cá tra phát sinh phát triển là từ nhân dân, nông dân, công nhân, thương nhân, trí thức; từng bước trở thành hệ thống doanh nghiệp, tập đoàn, tổng công ty. Các Công ty xí nghiệp tư nhân, các cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ đều nhất quán theo hướng dân doanh. Các doanh nghiệp nuôi trồng chế biến đều chạy đua kiếm nhà xuất khẩu, nhà tiêu thụ; đã và đang trở thành lực lượng chủ lực lèo lái ngành công nghiệp kinh tế xã hội cá tra Việt Nam, và cả ngành thủy hải sản Việt Nam. Hiệp Hội Cá Tra là hình với bóng của các doanh nghiệp và cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ của ngành cá tra, và đương nhiên hệ thống hiệp hội cá tra là một hệ thống điều hành ngành công nghiệp cá tra Việt Nam. Sự khác biệt này cần tổng kết, điều chỉnh, tạo sức mạnh cho ngành kinh tế xã hội cá tra. Nếu ngành công nghiệp kinh tế xã hội cá tra đi theo mô hình quốc doanh và hợp tác xã kiểu cũ, chắc chắn không thể có kết quả như ngày nay. Trên bình diện phi quốc doanh, khâu chống tham nhũng, tiết kiệm, có ưu thế hơn quốc doanh rất nhiều.

Khác biệt 4:  Sự khác biệt Hiệp hội Cá Tra Việt Nam và Hiệp Hội Vasep cũng cần tạo dựng mô hình cơ chế và trách nhiệm: 

Hiệp hội Vasep ra đời vào thời điểm Liên đoàn xuất khẩu thủy sản Việt Nam không hoạt động, ngọn cờ Seaprodex buông bỏ, làm cho thị trường xuất khẩu bị hẫng hụt mất mấy năm đầu ở thập niên 90. Bộ Thủy Sản đã phải ra quyết định thành lập Ban Vận động Trù bị vào năm 1997 và năm 1998, Vasep ra đời. Vasep ra đời là sự thức tỉnh vai trò vị trí của các tổ chức hội và hiệp hội nghề nghiệp, đáp ứng sức cầu xuất khẩu thủy sản nên rất nhiều cơ sở hồ hởi tham gia. Vasep hấp dẫn doanh nghiệp, phù hợp qui luật ở thời thông tin và tri thức với chu kỳ 15 năm là hội tụ để đổi mới.

Hiệp Hội Cá Tra ra đời là một sự thúc ép Vasep cần đổi mới. Hiệp Hội Cá Tra có sự khác biệt nổi bật là: Một hiệp hội nghề nghiệp của ngành công nghiệp kinh tế xã hội cá tra Việt Nam, nó chịu trách nhiệm toàn diện với nghề nghiệp của các thành viên của nó, từ khâu nuôi trồng thu gom, vận chuyển, bảo quản chế biến, tiêu thụ cả xuất khẩu và nội địa. Nó phải thật sự coi trọng khâu quản lý, nhân lực, công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Nó phải sáng tạo, không thể sao chép và thực hiện kiểu mô thức Vasep. Nó là một hệ thống tư duy đột phá hoàn chỉnh từ A đến Z để tạo sức mạnh cạnh tranh trên thương trường quốc tế. Mọi thành viên cùng thắng do cùng cân đối và hài hòa lợi ích, cân bằng cân đối sự phát triển cạnh tranh tự phát.

Nếu bốn sự khác biệt đó được Hiệp Hội Cá Tra phê chuẩn, cũng đồng nghĩa là phải đột phá bằng phương án công nghiệp hóa ngành cá tra.

Nhưng không thể chờ đợi. Phải nhanh chóng: 

  Tập trung chỉ đạo đốc thúc nhiệm vụ kế hoạch 2013 và chuẩn bị 2014: 

-             Hiệp Hội cần tiếp cận ráo riết với bạn hàng, với một số thị trường lớn có tính quyết định; Song song điều hành chỉ đạo tháo gỡ khó khăn, phát huy sự tích cực trong nước.

‚  Bộ máy Hiệp Hội cần có sự hiệp lực của một doanh nghiệp chủ lực về nhân lực (chưa cần hoàn chỉnh).

3- Vai trò nòng cốt xung kích của một số doanh nghiệp, tham gia điều hành thật sự, Chủ tịch Hiệp Hội, tiến tới là doanh nghiệp, tập đoàn.

„  Phối hợp chặt chẽ với Vasep. Thành lập một nhóm trong tháng 7-8/2012, hoàn tất phương án tư duy đột phá công nghiệp hóa ngành kinh tế cá tra. Nhưng ngay từ bây giờ đã phát động các cơ sở doanh nghiệp tham gia xây dựng và điều chỉnh từng bước.

15 NĂM HOẠT ĐỘNG CỦA VASEP

(1998-2013)

Tôi nhiệt liệt chào mừng ngày kỷ niệm 15 năm ngày thành lập Hiệp hội VASEP. Nhanh quá, VASEP đã  15 tuổi, với độ tuổi này có ý kiến cho rằng quá trẻ,  có ý kiến lại cho rằng với các tổ chức sản xuất kinh doanh dịch vụ ở thời đại thông tin và tri thức là độ tuổi sung sức, già dặn, căn cơ vững vàng, chu kỳ thời gian đó đã hội tụ mọi cơ sở để đánh giá sự thành đạt và chưa thành công, những tồn tại và cơ hội mới. VASEP là Hiệp hội nghề nghiệp của những doanh nghiệp sản xuất kinh doanh dịch vụ ngành thủy hải sản kiêm xuất khẩu thủy sản, là dân doanh và cổ phần đang ở thời kỳ sung sức và cũng đang đòi hỏi đổi mới bắt kịp thời đại hội nhập quốc tế. Thực tế chờ đón, thúc đẩy VASEP đổi mới tư duy, đổi mới toàn diện phát huy tới đỉnh điểm của độ tuổi 20. Tất cả các doanh nghiệp thành viên mạnh thì VASEP cùng mạnh, cùng thắng. VASEP mạnh thì ngành kinh tế xã hội thủy hải sản càng tăng sức mạnh, có nhiều sản phẩm cho xuất khẩu.

Suốt thập kỷ 80 của thế kỷ trước, ngành kinh tế xã hội thủy hải sản đã đột phá vào cơ chế thị trường, phá thế bao vây và kìm kẹp, bao vây kinh tế của Mỹ, của cơ chế quan liêu bao cấp, mở thị trường vào thị trường 2 (tư bản), lấy mũi xuất khẩu là cán cân tự cân đối, tự hài hòa lợi ích với cơ chế tự cân đối tự trang trải, triết lý mở và hội tụ trên toàn ngành và phạm vi trên toàn quốc, và đã thành công, đã tạo ra những sự khác biệt nổi trội. Seaprodex chỉ là một trong những thành viên sáng lập.

Bước sang thập kỷ 90, Liên Đoàn xuất khẩu thủy sản Việt Nam và Hội Đồng Xuất Khẩu Thủy Sản do Bộ quyết định thành lập không hoạt động. Seaprodex bỏ ngọn cờ, bỏ ngành, bỏ bạn, bỏ thị trường, trở thành trung gian, nên sự xuất khẩu thủy sản bị chững lại.

Năm 1997, Bộ Thủy Sản ra quyết định lập Ban Vận Động và Trù Bị thành lập Hiệp Hội Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam.

Năm 1998, VASEP ra đời.

Thời điểm này, sức cầu của xuất khẩu thủy sản Việt Nam thúc ép VASEP ra đời, tạo nên một mô hình hội tụ xuất khẩu của ngành kinh tế xã hội thủy hải sản Việt Nam. VASEP nhanh chóng nắm và khai thác được cầu và kích cầu. Xuất khẩu thủy hải sản lại bùng lên:  năm 2000 đã xuất khẩu được trên 1 tỉ USD, so với kết thúc kế hoạch 1976-1980 chỉ có 11. 2 triệu USD. Đến 2012 đạt trên 6 tỉ USD. Quan trọng hơn cả 6 tỉ USD là xuất khẩu thủy hải sản đã là đòn bẩy cho toàn ngành kinh tế xã hội thủy hải sản Việt Nam.

Bản phân tích chiến lược kinh tế thủy sản -do Đan Mạch tài trợ và hợp tác với Viện Kinh Tế Chiến Lược của Bộ Kế Hoạch Đầu Tư- có nhận xét như sau:  “Nuôi trồng và xuất khẩu thủy hải sản Việt Nam thuộc loại giỏi và ngoại lệ; Tăng sản lượng với tốc độ cao, mang về nhiều ngoại hối cho nền kinh tế quốc dân. Đặc biệt là con tôm sú và cá tra tập trung ở đồng bằng sông Cửu Long chiếm tới 70% sản lượng và ngoại hối. Với “cái bẫy” giá rẻ, cá tra đã thành công, đã tham gia xóa đói giảm nghèo hiệu quả... Trình độ nuôi trồng và xuất khẩu thủy sản Việt Nam không khác gì với trên thế giới, có thể tham gia bắt kịp mọi tổ chức của thế giới thủy sản”.

Sau ngày đất nước thống nhất, 37 năm qua, ngành kinh tế xã hội thủy hải sản Việt Nam gặp nhiều khó khăn, khủng hoảng, đã vượt thoát và dần dần tự chủ, phát triển với nhịp điệu nhanh. Ngành thủy sản tăng trưởng dù sự đầu tư chưa đúng tầm đúng mức đúng nghĩa, nhưng vẫn thành đạt nổi trội là khâu nuôi trồng và xuất khẩu, đã tạo ra những khác biệt nổi trội: 

Một là:  Nhờ thống nhất đất nước, thủy hải sản Việt Nam đã và đang củng cố xây dựng 5 tuyến chiến lược đầy tiềm năng với tài sản quốc gia giàu có phong phú đa dạng, đó là: 

1.      Tuyến chiến lược viễn dương mở rộng chưa từng có, là ước mơ của đất nước, nhưng vẫn bỏ ngỏ!

2.      Tuyến chiến lược cận duyên hải 1 triệu km², tiềm năng to lớn, nhưng vẫn là biển trống, biển tự do, và đang lâm vào thế lạm thác do có tới 130,000 tàu thuyền quá nhỏ, đầu tư 7, khai thác chỉ được 3. Tới 60% số lượng khai thác được ở vùng ven bờ, nhiều vùng biển chưa với tới.

3.      Tuyến chiến lược ven bờ eo vịnh đầm phá hải đảo, với trên 20 triệu dân số sinh sống ở vùng ven biển đảo. Đó là tuyến nền, tuyến bến để tái sinh, tái tạo, phát triển nguồn lợi và nuôi trồng sinh thái, là tuyến phát triển công nghiệp dịch vụ khai thác biển và nuôi trồng vô tận, là tuyến cộng đồng xã hội quyết định để công nghiệp hóa ngành kinh tế xã hội thủy hải sản Việt Nam, là tuyến bảo vệ đất nước.

4.      Tuyến chiến lược nội thủy đồng ruộng ao hồ sông ngòi khắp miền đất nước đều có những tiềm năng riêng biệt, đòi hỏi có sự tạo dựng lên những sự khác biệt nổi trội của từng vùng.

5.      Tuyến chiến lược suối cao rừng thẳm hồ chứa lớn, ngành thủy hải sản đã và đang khai phá khai thác tiềm năng nước mát nước lạnh này, cần kết hợp với các ngành khác như du lịch…

Hai là:  Quá trình đổi mới ngành kinh tế xã hội thủy hải sản Việt Nam đã hội tụ về một mối:  Từ khai thác nuôi trồng đến thu mua, vận chuyển, chế biến, tiêu thụ sản phẩm đã và đang hình thành hệ thống công nghiệp dịch vụ thủy hải sản, thay thế khái niệm hậu cần của thời sản xuất nhỏ và bao cấp, xâu chuỗi liên hoàn ngang dọc được coi như một qui trình công nghệ. Ngành kinh tế xã hội thủy hải sản đã hợp nhất vào Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông thôn, Bộ đa ngành, có khả năng nâng cao qui trình phát triển này.

Ba là:Ngành kinh tế xã hội thủy hải sản Việt Nam có nhiều đặc trưng:  Truyền thống lịch sử của ngành rất lớn! Nghề nghiệp sông nước biển cả, bão gió, mau hư chóng hỏng, chim trời cá nước, khai thác phải đi đôi với quản lý, gìn giữ bảo vệ tái tạo nguồn lợi và môi trường sinh thái. Tính công nghiệp và tính hàng hóa phát sinh chi phối toàn diện, từ khai thác, nuôi trồng, chế biến, tiêu thụ… tính cộng đồng xã hội cũng rất liên hoàn chặt chẽ về phát triển và hài hòa lợi ích, với tư duy cùng thắng cùng tồn tại phát triển tạo sức mạnh cạnh tranh theo mô thức dân doanh; phát triển doanh nghiệp, doanh nhân, công nhân hóa, trí thức hóa. Ngành kinh tế xã hội thủy hải sản Việt Nam muốn phát triển, đòi hỏi phải tránh xa tư duy cạm bẫy ích kỷ thâu tóm, chỉ muốn mình thắng, và tư duy ô uế của nhóm lợi ích mafia.

Bốn là:Ngành kinh tế xã hội thủy hải sản hiện tại đạt mức trung bình so với thế giới, đã và đang tạo ra sức cầu sôi động và khát vọng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đã có 4. 5 triệu lao động, có khả năng tạo thêm 1 triệu công ăn việc làm. Trong đó có tới 30. 000 lao động chế biến, hàng triệu lao động cho nuôi trồng, với hàng chục nghìn doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ tư nhân và gia đình. Ngành công nghiệp dịch vụ đang có sức cầu rất lớn. Đã có hàng ngàn kho lạnh với sức chứa hàng triệu tấn, hàng trăm nhà máy nước đá công suất hàng triệu tấn/ ngày, hàng trăm bến cá, hàng trăm chợ truyền thống, hàng trăm siêu thị tiêu thụ sản phẩm thủy hải sản. Từng vùng ven cũng đang có sự thúc ép của cầu theo kịp sản xuất và thực tế, thủy hải sản Việt Nam đã trở thành ngành công nghiệp, đáp ứng mục tiêu của chiến lược thủy hải sản (2011-2020). Nhưng, mô thức quản lý chưa theo kịp, đây là một trở ngại lớn.

Tôi xin nêu những vấn đề ngành Thủy sản cần làm ngay: 

Một là:  Phải bảo vệ môi trường, không ngừng tái tạo nguồn lợi thủy sản. Phải sinh thái hóa môi trường, nuôi sinh thái, nuôi hữu cơ, bán hữu cơ và một nền công nghiệp dịch vụ thủy hải sản mạnh thì mới khai thác cả năm tuyến chiến lược bền vững, mới tạo nguồn thu lâu dài…

Hai là:Xuất khẩu thủy sản là mũi nhọn chiến lược, liên hoàn xâu chuỗi ngang dọc, để cân đối và hài hòa lợi ích và đã đến lúc coi trọng nâng cao sản xuất tiêu thụ nội địa, vừa phục vụ trong nước vừa tăng sản phẩm xuất khẩu. Tiếp tục giữ vững nâng cao sự nổi trội con cá tra và tôm sú, tạo dựng thêm một hai sản phẩm nổi trội khác.

Ba là:  Muốn công nghiệp hóa ngành thủy hải sản thì phải có công nghiệp dịch vụ phát triển. Sức mạnh dịch vụ của nậu vựa và công ích hiện rất hạn chế. Một số doanh nghiệp nước ngoài FDI đã đầu tư vào hệ thống kho lạnh và thức ăn. Hội viên liên kết dịch vụ của VASEP đã có hàng trăm hội viên, đang đòi hỏi sự tập hợp và xâu chuỗi và quản lý điều hành. Dịch vụ nuôi trồng chưa đáp ứng, dịch vụ khai thác biển quá yếu. Ngành công nghiệp dịch vụ thủy hải sản cần có một sự đột phá quyết định cả đầu tư lẫn quản lý điều hành, nói cho cùng xuất khẩu thủy sản cũng là ngành dịch vụ. Trường Viện, Trung tâm… cũng là dịch vụ phát triển thủy hải sản.

Bốn là:Mô thức điều hành quản lý Thủy sản phải tuân theo nguyên tắc qui trình của mô thức công nghiệp. Hội và Hiệp Hội ngành nghề thủy hải sản là của các doanh nghiệp và cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ. Hiệp Hội và doanh nghiệp đã trở thành một hệ thống tổ chức vận hành ngành kinh tế xã hội thủy hải sản. Cơ quan Nhà Nước hiện nay chưa thể quản lý, chưa giám sát điều hành được ngành kinh tế xã hội thủy hải sản. Cần có sự tổng kết giao quyền cho Hội và Hiệp Hội, góp phần tinh giản bộ máy Nhà Nước.

Hiện nay VASEP hội tụ trên 200 nhà chế biến, nuôi trồng, dịch vụ, kiêm nhà xuất khẩu thủy hải sản và gần 100 hội viên liên kết dịch vụ, nhiều cơ sở doanh nghiệp ngoài Hội. VASEP cần tăng cường hợp tác quốc tế, đặc biệt là với Liên Bang Nga và Mỹ. Hiện còn 400 hội viên và nhiều doanh nghiệp khác ngoài VASEP, họ là lực lượng rất tiềm năng về kinh tế kỹ thuật, nhưng chưa có một tổ chức nào hội tụ để khai thác sức mạnh của họ.

Đại Hội lần thứ năm nhiệm kỳ 2015-2020 vừa qua của Vasep, xuất khẩu thủy sản vẫn tăng trưởng, ngành thủy sản Việt Nan vẫn còn rất nhiều tiềm năng phát triển nhưng nổi cộm lên một số vấn đề:

1/         Nguyên liệu chế biến xuất khẩu không ổn định, cả nuôi trồng và khai thác hải sản. Xuất khẩu đạt 7 tỉ USD, trong đó nhập nguyên liệu có tính gia công và mua nguyên liệu để chế biến chiếm tới gần 2 tỉ USD. Nhập thức ăn và một số sản phẩm khác tới hàng tỉ USD. Ngành công nghiệp dịch vụ phần lớn do doanh nghiệp FDI chiếm tỉ trọng quyết định.

2/         Chưa đáp ứng chất lượng cả về nguyên liệu và công nghệ chế biến.

3/         Mua tranh bán tranh vẫn chưa điều hành được

4/         Hiệp Hội mới chỉ là thông tin. Chưa nắm được tình trạng quản lý và sự hỗ trợ chưa có gì chuyển biến.

5/         Năm nhiệm kỳ vừa qua, 50% là đại diện làm chủ tịch, 50% đại diện doanh nghiệp làm chủ tịch,  chưa hề có tổng kết.

6/         Chế độ hội viên liên kết và hội viên chính thức đã bộc lộ nhiều điều không phù hợp, cũng chưa tổng kết điều chỉnh.

7/         Hệ thống quản lý điều hành không sâu sát và lủng củng, hạn chế.

Dó là những điều biểu hiện sự khủng hoảng, nhưng không có sự tổng kết minh bạch theo chu kỳ các doanh nghiệp, các hiệp hội ngành nghề chu kỳ 10 năm, có nhiều điều đổi mới điều chỉnh, 15 năm là có dấu hiệu khủng hoảng, nếu không tháo gỡ điều chỉnh, 20 năm sẽ nở ra khủng hoảng, mỗi lần chu kỳ khủng hoảng là chu kỳ tháo gỡ để phát triển. Nếu không tháo gỡ có thể đi đến tan vỡ. Vậy các Hiệp Hội thủy sản cần có một chuyên đề tổng kết.

Đề nghị Hiệp Hội VASEP và các doanh nghiệp chủ động tổng kết, rút kinh nghiệm, xây dựng tư duy đột phá có bước đi công nghiệp hóa đến năm 2020.

Vận dụng cách nói của nhà bác học Lê Quý Đôn vào ngành thủy sản, tôi, với tư cách là Hội viên Danh dự, xin gửi gắm tới VASEP: Thủy sản kém công bất phú. Thủy sản kém ngân bất động. Thủy sản kém thương bất hoạt. Thủy sản kém trí bất hưng!

KẾT

Tôi đã có cuộc hành trình 20 năm sống dưới trong vùng địch hậu mất nước nhà tan, làm nô lệ cho đế quốc thực dân Pháp cai trị, đã vùng lên theo tiếng gọi của mặt trận Việt Minh bí mật, đã đột nhập vào trại Bảo An Binh, tỉnh Kiến An, cắm cờ đỏ sao vàng cùng với đồng bào đồng chí giành chính quyền tỉnh Kiến An tháng 08/1945. Cuộc hành trình tiếp theo là 30 năm kháng chiến trường kỳ đánh Pháp xâm lược, và đuổi  Mỹ, cho tới ngày 30/04/1975 chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử toàn thắng trọn vẹn, thống nhất nước nhà. Tôi đã sống và làm việc 40 năm qua, xây dựng nước nhà trong hòa bình thống nhất đất nước. Trong tiềm thức của tôi đã thâu nạp biết bao nhiêu cảm xúc.  Cảm nhận được trong 90 năm qua, tôi không ngờ làm sao mà còn sống đến hôm nay, thật là sự kỳ diệu! Tôi đã vượt qua biết bao trận mạc và sống trong vùng địch hậu gian khổ...

Nhưng chính hôm nay, tôi không hiểu đất nước ta đang ở tình thế nào? Cuộc tranh cãi này chưa có sự phân giải và ngày càng doãng ra. Phải chăng tư duy chưa được đổi mới liên tục, triệt để?

“Vũ trụ luôn thay đổi, cuộc sống chúng ta do tư duy chúng ta tạo ra”  - Marcus Aurelius Antoninus.

Thay đổi, đổi mới là đặc thù của cuộc sống, từ lúc đuợc thụ thai cho đến lúc lìa đời. Thay đổi, đổi mới luôn diễn ra xung quanh ta từng giây, từng phút. Bộ não mênh mông như bầu trời, tư duy đột phá là phần mềm của bộ não có tiềm năng vô tận. 

Chúng ta phải khám phá tại sao thời khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám 1945, thời kháng Pháp đuổi Mỹ lại thành công chói lọi đến thế. Việt Nam đã đi đầu chặt đứt mắt xích đế quốc thực dân thuộc đia, đi đầu chặn đứng chiến tranh cục bộ của xen đầm quốc tế và toàn thắng trọn vẹn. Mọi thứ đều thiếu, đều lạc hậu. Chỉ có một sức mạnh vô địch là tư duy cách mạng, tư duy tích cực, tư duy đạo đức của toàn dân toàn Đảng…

Nhưng tại sao 40 năm xây dựng đất nước lại chưa thành công, trong khi mọi thứ thuận lợi hơn nhiều lần (không ai phủ nhận được sự thành đạt của 40 năm qua), nhưng không ai có thể biện minh đất nước ta vẫn là đúng hướng, vẫn đang khởi sắc đầy sán lạn. Ngành kinh tế xã hội thủy hải sản đã có một quá trình gần 60 năm công nghiệp hóa, chuyên nghiệp hóa, xâu chuỗi liên hoàn ngành nghề như một qui trình quản lý và kinh doanh của ngành thủy sản. Nhưng những năm gần đây, mỗi lần tái cơ cấu và cổ phần hóa, thì ngành thủy sản lại bị thu hẹp, kém đi. Và sau khi hợp nhất Bộ Thủy Sản và Bộ Nông Nghiệp thành Bộ đa ngành, ngành thủy sản vẫn bị bất cập.

Đất nước do một chuỗi thế hệ lãnh đạo cùng chịu trách nhiệm. Nhưng thế hệ đương thời phải chịu trách nhiệm nhận ra khuyết điểm và khủng hoảng để thoát ra tình thế này. Người ta công nghiệp nước nhà 10-15 năm, chúng ta đang nín thở chờ kế hoạch 2020 hoàn thành, nhưng dù có hoàn thành là 45 năm, cũng vẫn đứng thứ chót, báo Tuổi Trẻ đăng tin “Việt Nam phải một nửa thế kỷ nữa mới bắt kịp năng suất của Thái Lan”. Toàn dân, toàn quân, toàn Đảng đang nín thở kỳ vọng vào Đại hội XII của Đảng, nhưng nếu mọi góc độ chỉ tập trung vào tìm kiếm một kíp nhân sự lãnh đạo mới của đất nước, thì...

Nếu có kíp nhân sự lãnh đạo mới và giỏi, Đảng ta vẫn thiếu yếu tố tư duy thời đại. Thiếu tư duy đổi mới, đổi mới Đảng, đổi mới đất nước thì vẫn khó khăn, chưa thanh thoát được!

Thời đại đã  sang trang. Thời đại tiền công nghiệp và hậu đại công nghiệp đã sang trang. Thời đại công nghiệp dịch vụ là sự khởi đầu của thời đại trí thức. Thời đại hậu xã hội chủ nghĩa, hậu tư bản đã lộ hình. Thời đại đa cực đang chuyển mạnh, cân bằng với Mỹ - Trung cùng phát triển, cùng tồn tại là tất yếu. Sự sinh tồn của các nước nhỏ và nước lớn ở thời đại trí thức, thời đại đa cực đang và đã thay đổi.  Gần hai thế kỷ qua cực tư bản, cực quốc gia, cực đoan, cực xã hội chủ nghĩa, Cộng sản đã quyết     diệt nhau, không đội trời chung, đã chia rẽ nhân loại, tàn phá nhân loại, đến nay phải chấp nhận cùng tồn tại, cùng phát triển…

Đất nước đang ở tình thế tụt hậu, báo chí đã nêu, đến bao giờ mới hết tụt hậu?

Cứ như thế này, lòng dân ngao ngán, tuy chưa đến mức bỏ Đảng, nhưng là một mối lung lay. Quốc hội đã có đại biểu lên tiếng về nhóm tiền quyền bất chính, họ chẳng từ bỏ cái gì mà không vơ vét. Có đại biểu lên án hành động tham nhũng đó là phản quốc. Nhưng thanh tra vẫn mô tả là tinh vi, khó phát hiện.

Chính vì vậy tôi đã viết quyển sách này để tự nghiên cứu khám phá cho chính mình: đất nước đến nông nỗi này, là do cả  một chuỗi hệ thống lãnh đạo tạo ra. Nhưng thế hệ đương thời phải nhận ra nguyên nhân để tháo gỡ triệt để và tạo dựng cho thế hệ trẻ tiến lên.

Lịch sử đã tạo dựng đất nước ta, chỉ có một đảng cầm quyền 70 năm qua.  Năm 2030, Đảng ta 100 tuổi.  Đảng ta và nhân dân ta, Quốc hội phải tổng kết thế nào là một Đảng cầm quyền? Cơ chế cũ Đảng lãnh đạo – chính quyền quản lý – nhân dân tham gia đã lạc hậu, cần tổng kết, cần thay đổi, đổi mới theo thời đại và thực tế tự nhiên. Nhân dân ta đã hy sinh mất mát quá lớn để góp phần xây dựng Đảng và bảo vệ Đảng. Đảng ta phải nhận trách nhiệm, nhận lỗi với nhân dân đã để đất nước đến nước này.

Đảng ta không muốn bất biến, Đảng phải thay đổi, phải đổi mới theo luật tự nhiên của thời đại, của thực tế đất nước, không sao chép của ai cả.

Hồng Cẩn tôi không cố ý làm văn chương qua cuốn sách này! Tôi chỉ chân thành giãi bày những suy nghĩ, trăn trở của tôi về thời cuộc, về vận nước và sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam… Tôi nhiều đêm mất ngủ, huyết áp tăng vọt tới 230, vì quá đau xót trước hiện tình đất nước: Dân mình còn cực khổ quá! Đất nước Việt Nam mình giàu truyền thống và tiềm năng, nhiều người tài như thế mà nay tụt hậu so với các nước láng giềng! Đau quá! Những suy tư của tôi khởi phát từ tấm lòng yêu nước thương dân vô cùng thiết tha, sâu sắc. Tôi không nghĩ những điều mình nói ra là hoàn toàn chính xác, là “chân lý”! Tôi rất muốn đồng bào, đồng chí, các bạn đọc tiếp tục suy nghĩ cùng tôi, và mạnh dạn nói lên công khai tấc lòng của mình về vận nước, về vai trò của Đảng! Có cảm giác như từ nhiều năm nay, nhiều người ngậm miệng, không muốn bày tỏ thái độ… Hãy minh bạch! Chúng ta cần thể hiện lòng yêu nước bằng việc làm cụ thể!

Với tâm tư và tình cảm đó, tôi chờ đợi các bạn!

Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh, tháng Tám năm 2015.

NGUYỄN HỒNG CẨN