Champa sau ngày sụp đổ

Một khi Champa bị xóa bỏ trên bản đồ, thần dân của vương quốc này phải gánh chịu bao thống khổ trước sự áp chế của triều đình Huế. Họ phải đóng thuế gấp đôi bằng hiện vật và hiện kim thể theo lời yêu cầu của quan chánh Việt Nam nằm trong hai tỉnh Bình Thuận và Ninh Thuận.

Kể từ năm 1832, vương quốc Champa không còn hiện hữu nữa, từ qui chế chính trị cho đến hệ thống tổ chức kinh tế và xã hội mà bản văn Chăm ngữ CM 30-15 (trg. 116) đã ghi lại như sau:

“Vua chúa bị truất phế. Vương triều thì tiêu tan. Các

bậc đàn em không còn tin vào thế hệ của những người

anh trưởng. Thế hệ đàn cháu cắt đứt các mối quan hệ

gia đình với bậc đàn cậu. Các thành viên xuất thân từ

một gia đình chỉ biết cư xử với nhau như sự cư xử giữa

người Chăm và Kinh, không ngần ngại truy tố gia đình

của mình trước pháp lý. Các quan chức và thần dân

không phân biệt chức vị hay gia tộc, đều phải mặc quần

theo kiểu người Việt. Dân chúng Champa thời đó hết

sức khốn đốn và không biết thế nào là định mệnh của

họ trong tương lai”.

Champa sau ngày sụp đổ

Một khi Champa bị xóa bỏ trên bản đồ, thần dân

của vương quốc này phải gánh chịu bao thống khổ trước sự

áp chế của triều đình Huế. Họ phải đóng thuế gấp đôi

bằng hiện vật và hiện kim thể theo lời yêu cầu của quan

lại Việt Nam để họ có cơ hội bỏ vào túi riêng. Bên cạnh

sự áp chế về thuế vụ, dân tộc Champa thời đó phải gánh

chịu bao qui chế lao dịch chính thức hay không chính thức,

không có quyền lên tiếng chống lại chính sách tịch thu đất

đai của họ do chính quyền địa phương đề ra. Trước thực

trạng xã hội này, triều đình Huế phải tìm cách giải quyết

vấn đề bằng cách trừng phạt thẳng tay những quan lại

người Kinh đã từng bóc lột dân tộc Champa, như trường

hợp đã xảy ra tại Bình Thuận vào năm 1835 (Đại nam

Thực Lục Chính Biên XVI, Bản dịch quốc ngữ, Hanoi,

1966, trg. 289). Hết đối phó với sự hiếp đáp và thực trạng

thối nát trong giai cấp quan lại của triều đình Huế, dân tộc

Champa còn gánh chịu thêm những sự bóc lột và tước đoạt

tài sản của họ bởi những dân cư người Kinh. Trước thảm

trạng của xã hội đang diễn ra thời đó, rất nhiều người

Chăm buộc phải bỏ rơi thôn xóm để thoát thân ra khỏi thể

chế làm nô lệ cho người Kinh (CM 29-1) bằng cách chạy

lên khu vực cao nguyên ẩn náu hầu chuẩn bị cho các cuộc

vùng dậy trong tương lai.

Năm 1833 đánh dấu những cuộc vùng dậy ở nhiều

nơi trên lãnh thổ Champa bị chiếm đóng. Đáng kể nhất là

cuộc khởi nghĩa trong khu vực Panduranga mang mô hình

tổ chức rất là mới lạ, đặt dưới quyền lãnh đạo của một

người Hồi Giáo gốc Campuchia mà người ta không biết

ông ta là người Mã Lai hay Chăm, mặc dù đã nhiều năm

cư trú tại Makah, tức là tiểu bang Kelantan, Mã Lai hôm

nay. Lãnh tụ của phong trào khởi nghĩa này là một vị cả sư

Katip (chức sắc Hồi Giáo) tên là Sumat. Sau khi thành lập

xong mật khu trong vùng Đồng Nai, Katip Sumat tập họp

xung quanh ông ta những thành viên người Chăm và người

Tây Nguyên tình nguyện gia nhập phong trào giải phóng

Champa ra khỏi ách thống trị và sự áp bức của triều đình

Huế. Lợi dụng lòng nhiệt huyết của các thành viên đối với

mục tiêu giải phóng Champa, Katip Sumat, một nhân vật

có tài thuyết phục, đã chuyển hướng tinh thần yêu nước

của họ sang một chủ thuyết mới của cuộc đấu tranh dựa

vào tôn giáo Islam để làm bàn đạp cho mọi dự án giải

phóng Champa. Để thực hiện việc này, ông ta ra lệnh cho

những nhà truyền giáo đi thuyết phục người Churu và

người Raglai cải đạo để theo tín ngưỡng Islam, nhưng

đồng thời cũng buộc những người Chăm Bani (tức là Islam

không chính thống) cũng phải theo truyền thống và nghi lễ

của Islam chính thống. Sự hiện diện của Katip Sumat

nhằm tuyên truyền cho giáo lý Islam trên lãnh thổ

Champa bị chiếm đóng hoàn toàn đi ngược với chính sách

bài đạo của Minh Mệnh, vì nó sẽ gây ra phương hại đến ý

thức hệ đoàn kết dân tộc trong một quốc gia Việt Nam đa

chủng tộc thời đó. Chính vì thế mà hoàng đế Minh Mệnh

phải có một thái độ cứng rắn đối với phong trào Islam này

(CAM 167-6).

Để trả lời cho chính sách bài đạo của Minh Mệnh,

Katip Sumat ra lệnh cho đoàn quân của mình vùng dậy

chống lại triều đình Huế về tội phỉ báng Islam và Thượng

Đế Allah. Sau đó ông đứng ra hô hào cho cuộc thánh chiến

(jihad) chống Việt Nam nhằm giải phóng Champa và hứa

hẹn với đoàn quân thánh chiến rằng Thượng Đế Allah và

sức mạnh pháp thuật của riêng ông sẽ giúp cho đoàn quân

đạt mọi chiến thắng. Cuộc nổi dậy này có một tầm ảnh

hưởng rất quan trọng, bởi vì triều đình Huế buộc phải gởi

thêm đoàn quân để tiếp viện và trang bị vũ khí cho những

người Kinh sinh sống ở Bình Thuận để họ tham gia trực

tiếp vào cuộc chiến. Trong lúc dân cư người Kinh giữ vai

trò bao vây các thôn làng người Chăm dù họ có tham gia

với Katip Sumat hay không, quân đội chính qui của Minh

Mệnh khởi đầu tấn công mật khu của phong trào nổi loạn.

Vì nhận thấy không có thần linh hay sức mạnh thần kỳ nào

đến trợ giúp, đoàn quân của Katip mất hết nhiệt tâm và bị

đánh tan vào năm sau năm 1833, bắt buộc phải lẫn trốn

trong vùng rừng núi mà người ta không biết thế nào là số

mệnh của những người còn sống sót. Kể từ đó, không có

một tài liệu nào còn đề cập đến Katip Sumat nữa.

Trước cuộc thất bại này, dân tộc Champa thời đó

vẫn còn giữ niềm tin vào những cuộc đấu tranh kế tiếp.

Họ chỉ qui tội cho Katib Sumat đã chọn lựa sai lầm mục

tiêu. Vì cuộc thánh chiến của ông chống lại triều đình Huế

không thể thu hút đông đảo thành viên so với các cuộc nổi

dậy khác đã diễn ra. Sau ngày thất bại của Katip Sumat,

một ông cả sư người Chăm Bani tên là Ja Thak Wa hay là

ông Biện Sư theo tư liệu Việt Nam, dựa vào bối cảnh của

xã hội Chăm đang chịu bao cam khổ dưới quyền thống trị

của người Kinh thời đó, đứng ra kêu gọi tất cả thần dân

Champa, không phân biệt tín ngưỡng và chủng tộc, phải

gia nhập vào phong trào của ông ta nhằm giải phóng

vương quốc này ra khỏi ách thống trị của triều đình Huế.

Vào năm 1834, sau khi triệu tập một hội đồng trong khu

vực miền núi nằm về phía tây của tỉnh Ninh Thuận, Katip

Ja Thak Wa đề nghị tái lập lại quốc vương Champa, bầu

luôn một vị hoàng tử kế thừa và đề cử thêm một thủ lãnh

quân sự, cấu thành một hội đồng nội các Champa mà ông

ta muốn phục hưng lại nền độc lập. Hội đồng này đã đồng

ý đưa một nhân vật gốc dân tộc Raglai, tức là em rể của

vua Po Phoak The lên làm quốc trưởng Champa. Theo Đại

Nam Thực Lục Chính Biên XVI (Hanoi, 1966), Ja Thak Wa

là người đã chỉ định vị vua này. Theo tư liệu Chăm, hoàng

tử Raglai tên là Po Var Palei và biên niên sử Việt Nam gọi

là La Bông. Tiếp đó hội đồng chỉ định một người gốc dân

tộc Churu làm vị hoàng tử thừa kế và một người Chăm tên

Ja Yok Ai làm vị thủ lãnh quân sự.

Cuối năm 1834 đánh dấu cho các cuộc nổi loạn đến

cực điểm của dân tộc Việt trên lãnh thổ Việt Nam kéo

theo sự đe dọa của đoàn quân Xiêm La (Thái Lan) xua

quân quấy phá miền nam Việt Nam. Lợi dụng cơ hội này,

Ja Thak Wa mở rộng những trận tấn công vào các vùng

duyên hải của Ninh Thuận và Bình Thuận (CM 32-6), tiêu

diệt các căn cứ quân sự của triều đình Huế trên lãnh thổ

Champa. Mặc dù Ja Thak Wa có đủ tài năng quân sự

nhưng ông ta không đủ điều kiện để vận động quần chúng

Champa vùng dậy tham gia vào cuộc chiến, vì triều đình

Huế áp dụng một chính sách khủng bố vô cùng dã man

bằng cách ra lệnh hành hạ và tàn sát những thành viên

nào tham gia vào cuộc nổi loạn của Ja Thak Wa. Sau trận

chiến này, Ja Thak Wa rút ra kinh nghiệm rằng mọi sự

thắng lợi của một cuộc vùng dậy chỉ tùy thuộc vào ý thức

hệ đoàn kết đấu tranh của quần chúng Chăm và Thượng,

tức là thần dân của Champa thời trước. Chính vì thế ông ta

truyền lệnh trừng trị nghiêm khắc những ai không theo

chính nghĩa của cuộc cách mạng đặt duới quyền chỉ đạo

của ông ta.

Đầu năm 1835, Ja Thak Wa với đoàn quân của

Churu và Raglai tấn công khu quân sự của Việt Nam nằm

trong vùng duyên hải (CAM 30-17) của Bình Thuận và mở

rộng chiến dịch trừng trị những nguời Chăm nào không gia

nhập phong trào của ông ta (Minh Mệnh Chính Yếu V,

Saigon, 1974, trg. 180). Cuộc tấn công lần này mang lại

một thành công vẻ vang. Kể từ đó, Ja Thak Wa dường như

làm chủ tình hình quân sự trên lãnh thổ Champa bị chiếm

đóng. Truớc biến cố này, triều đình Huế phải gởi những

đoàn quân chính qui sang Champa để tiêu diệt phong trào

nổi loạn và hứa sẽ ban thưởng xứng đáng cho những ai bắt

được hay giết chết một thành viên tham gia phong trào của

Ja Thak Wa. Đồng thời, hoàng đế Minh Mệnh ra lệnh cho

các quan lại Việt Nam không được quyền hà hiếp và bóc

lột dân chúng Champa nữa để lôi kéo họ hướng về chính

nghĩa của triều đình Huế và ly khai với mặt trận Ja Thak

Wa. Vừa mới khai trương chiến dịch của Minh Mệnh, biên

niên sử Việt Nam cho rằng Po Var Palei, vị quốc vương

Champa gốc Raglai bị giết vào tháng 5 năm 1835 trên bãi

chiến trường trong khi đó Ja Thak Wa thì bị thương gần

Phan Rang và bị quân đội Việt Nam bắt giữ và chặt đầu

ngay sau đó.

Sau ngày từ trần của hai nhà cách mạng này, phong

trào Ja Thak Wa vẫn tiếp tục hoạt động, nhưng bị dập tắt

đi một cách nhanh chóng và hầu hết những thành viên

tham gia phong trào quyết định đầu hàng để trở về xum

họp với gia đình. Tiếc rằng Minh Mệnh vẫn không khoan

hồng cho họ bằng cách đưa ra chính sách vô cùng tàn bạo

để trừng trị họ. Kể từ giữa năm 1835, Minh Mệnh đã ra

lệnh giết ngay một số thành viên của Ja Thak Wa sau

ngày về chiêu hồi, và một số khác thì bị lưu đày đi nơi

khác hoặc bị bắt để làm nô lệ, chưa nói đến chính sách

truy quét và đốt phá làng mạc của người Chăm. Nhằm

kiểm soát hữu hiệu mọi hành động của người Chăm có

mưu đồ vùng dậy, triều đình Huế ra lệnh chia cắt làng mạc

của họ thành những thôn xóm lẻ loi nằm xen kẻ với thôn

xóm người Kinh. Thêm vào đó, triều đình Huế còn cấm

tuyệt mọi sự liên hệ giữa dân tộc miền núi và người sinh

sống ở đồng bằng hầu không cho phép người Chăm có cơ

hội chạy lên miền thượng du được xem như là khu vực

chiến lược dùng làm căn cứ cho những cuộc nổi loạn

chống lại triều đình Huế.

Vào những năm kế tiếp, các quan lại của triều đình

Huế và nhất là các cư dân người Kinh được sự che chở của

chính quyền địa phương tiếp tục theo đuổi việc bóc lột

người Chăm và biến họ thành một tập thể nô lệ mà các tư

liệu Chăm thời đó thường hay đề cập. Vì không cam chịu

nổi chính sách này, dân tộc Chăm lại vùng dậy một lần

nữa vào cuối thế kỷ XX dưới thời Pháp thuộc, dường như

chỉ giới hạn trong khu vực Phan Rang và Phan Rí mà sử

liệu viết bằng tiếng Chăm (CM 37-29) cho đây là cuộc nổi

dậy chống lại phong trào Bieng Theng, tức là Văn Thân

(Cần Vương). Cuộc vùng dậy này xảy ra vào lúc có sự

hiện diện của người Pháp, đặc biệt nhất là ông E.

Aymonier được bổ nhiệm vào năm 1866 làm công sứ Pháp

của tỉnh Bình Thuận, một khu vực có sự họat động mạnh

mẽ của phong trào Cần Vương (1885-1895).

Sau khi phác họa các cuộc hành quân chống lại

Cần Vương, E. Aymonier đã thành công bình định chỉ

trong vòng 5 tuần lễ những khu vực từ Bình Thuận cho đến

Khánh Hòa (C. Fourniau, Annam-Tonkin 1885-1896.

Lettrés et paysans vietnamiens face à la conquête coloniale,

Paris, L'Harmattan, 1989, trg. 63-67). Cũng vì người Kinh

không ngừng áp bức họ, dân tộc Chăm phải ngã theo phe

ông E. Aymonier để chống lại phong trào Cần Vương. Kể

từ đó, chính quyền Pháp trang bị vũ khí cho các làng mạc

người Chăm, đưa ra chính sách xây dựng lại thôn ấp của

nhóm người thiểu số này và ban cho họ nền tự trị hành

chánh nhằm giúp họ tự giải phóng ra khỏi sự kìm kẹp của

chế độ Việt Nam (CM 60). Kể từ đó, dân tộc Chăm không

còn lo âu đến sự khủng hoảng giữa họ và triều đình Huế

nữa.

Sau cuộc chia đôi Việt Nam thành hai quốc gia có

chủ quyền vào năm 1955, người ta lại chứng kiến thêm

những cuộc vùng dậy tại miền trung Việt Nam. Các phong

trào vùng dậy này không những tập trung những thành

viên gốc người Chăm mà cả người Thượng, nhất là dân tộc

Ê Đê (Rhadé), tức là chủ đất đai của khu vực Tây Nguyên

mà chính phủ Việt Nam Cộng Hòa đã trưng dụng để làm

khu định cư cho những người Việt tị nạn, từ khi miền bắc

bị rơi vào tay của cộng sản. Ngay từ lúc mới đến định cư,

những người Kinh di cư này bắt đầu tước đoạt đất đai của

người Thượng và xem họ như là nhóm người thiếu văn

minh, một thái độ tương tự như nhà Nguyễn đã từng áp

dụng cho người Chăm tại vùng duyên hải vào các thế kỷ

XVII, XVIII và XIX. Để trả lời cho chính sách của chính

quyền Sài Gòn đối với dân tộc thiểu số, những người

Thượng đứng ra tổ chức Mặt Trận Giải Phóng Người

Thượng (Front de Libération des Montangards - FLM), sau

này là Bajaraka vào năm 1958, một phong trào đấu tranh

để bảo vệ quyền lợi và đòi lại việc trao trả đất đai của họ.

Thay vì giải quyết một cách thích đáng những

nguyện vọng của người Thượng, chính quyền Sài Gòn lại

sử dụng sức mạnh của quyền lực để đối xử với họ càng

ngày càng tệ hơn, khiến một số thành viên của Bajaraka

phải gia nhập vào Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam (FNL)

thân Cộng và một số khác tham gia Mặt Trận Giải Phóng

Champa, sau này là Mặt Trận Giải Phóng Cao Nguyên

Champa (Front de Libération du Champa / Front de

Libération des Hauts Plateaux du Champa - FLC/FLHPC),

tức là một trong 3 thành viên của Mặt Trận Thống Nhất

Giải Phóng Dân Tộc Bị Áp Bức (Front Unifié de Lutte des

Races Opprimées) viết tắt là FULRO. Phong trào này đặt

dưới quyền điều hành bởi một vị lãnh tụ có uy tín lớn, đó

là Y Bham Enuôl. Năm 1964, Fulro chiếm tỉnh Darlac

(Đak Lak) và sau đó tìm cách thương thuyết với phính phủ

Sài Gòn để đi đến một thỏa hiệp nhằm bảo đảm sự sống

còn của người Thượng, nhưng bị thất bại (Po Dharma và

Mak Phoeun, Du FLM au FULRO, Paris, Les Indes

Savantes, 2006). Kể từ năm 1968, mặt trận này không còn

sức mạnh quân sự như lúc ban đầu vì có sự nhúng tay của

nước ngoài.

Thay lời kết

Người ta không thể kết thúc một tác phẩm khái

lược về lịch sử Champa mà không nói đến thực trạng dân

số của vương quốc này. Trong quá trình lịch sử, vì có sự

tác động của yếu tố địa dư, dân số Champa ở khu vực

đồng bằng hay cao nguyên cũng không phát triển nhanh

chóng dù thời kỳ Ấn Hóa hay thời kỳ Champa bản địa sau

thế kỷ thứ XV. Đây là một sự thiệt thòi lớn đối với dân tộc

này so với dân tộc láng giềng, nhất là dân tộc Việt, có dân

số gia tăng đều đặn và nhanh chóng hơn.

Trong suốt giai đoạn Ấn Hóa, lãnh thổ và dân số

Champa phát triển rất chậm chạp, mặc dù vương quốc này

chỉ bắt đầu đối phó với Đại Việt vừa mới thoát khỏi ách

thống trị của Trung Hoa để giành chủ quyền độc lập kể từ

thế kỷ thứ X. Thêm vào đó, vua chúa Đại Việt, một khi đã

giành được chiến thắng quân sự trên lãnh thổ Champa,

cũng chưa nghĩ đến chính sách xâm chiếm đất đai của

vương quốc Ấn Hóa này và xua đuổi nhân dân Champa ra

khỏi lãnh thổ bị chiếm đóng để đưa cư dân người Việt đến

thay thế họ. Tiếc rằng chính sách nhân nhượng này không

còn hiệu lực nữa kể từ năm 1471, một khi nhà Lê có khả

năng chiếm toàn bộ lãnh thổ phía bắc của Champa, kéo

theo sự tàn sát hoặc lưu đày nhân dân Champa của vùng

Vijaya (Đồ Bàn) để thay thế vào đó dân cư gốc người

Việt. Chính vì thế, giai đoạn tiến về phía nam của dân tộc

Việt chỉ khởi đầu kể từ thế kỷ thứ XV.

Để đánh dấu cho cuộc Nam Tiến này, nhà Nguyễn

lần lượt xâm chiếm tất cả các đất đai của Champa. Một

khi đã thắng trận, nhà Nguyễn không ngừng áp đặt hệ

thống tổ chức xã hội và chính trị của dân tộc Việt lên trên

dân tộc thua trận, buộc dân tộc này phải nạp thuế vô cùng

nặng nề, biến họ thành tập thể lao dịch khổ sai và đối xử

với họ như những kẻ bần tiện mà các tài liệu viết bằng

tiếng Chăm và biên niên sử Việt Nam đã ghi lại. Chính

sách cai trị của nhà Nguyễn và thái độ của cư dân người

Việt đã làm tàn lụi đi dân số Champa, để rồi hôm nay

người ta chỉ biết có khoảng 40,000 người Chăm vào cuối

thế kỷ XIX. Cũng nhờ sự hiện diện của người Pháp tại

Đông Dương, dân tộc Chăm đã thoát ra khỏi sự diệt chủng.

Vì chính quyền Pháp lúc đó có chính sách rõ ràng hơn

nhằm bảo vệ cho sự sống còn của dân tộc thiểu số, giúp

dân tộc này gia tăng dân số. Chính vì thế, vào giữa thế kỷ

thứ XX, người ta ước lượng có khoảng 60 000 người Chăm

còn hiện diện tại miền duyên hải của miền trung Việt

Nam.

Sau một thời gian yên bình ngắn ngủi này, các dân

tộc thiểu số của miền trung Việt Nam lại bắt đầu chịu bao

thống khổ về chính sách kỳ thị chủng tộc, một khi Ngô

Đình Diệm lên nắm chính quyền vào năm 1955. Nhà lãnh

tụ độc tài này tìm cách áp dụng chương trình đồng hóa dân

tộc Chăm trước tiên. Sau đó Ngô Đình Diệm đưa chính

sách Việt Nam Hóa lên khu vực Tây Nguyên nơi mà người

Kinh chưa quan tâm cho lắm, vì họ cho đây là khu vực độc

hại. Mục tiêu của Ngô Đình Diệm là biến cộng đồng dân

tộc Tây Nguyên thành công dân ngoại lệ của Việt Nam

nhằm làm giảm bớt dân số của họ. Để thực hiện ý đồ này,

Ngô Đình Diệm bắt đầu tước quyền sở hữu đất đai của dân

tộc Tây Nguyên để thành lập những khu định cư dành cho

người Kinh theo công giáo đã ly khai với chế độ cộng sản

ở miền bắc để di cư vào Nam và nhất là giao cho người

Kinh vừa mới định cư quyền thao túng hành hạ và bóc lột

dân Tây Nguyên. Cuộc di dân này rất có lợi cho người

Kinh nhưng bất lợi cho người bản địa. Hiện tượng này

càng ngày càng phát triển sau cuộc chiến thắng của miền

bắc vào năm 1975 và càng gia tăng mạnh mẽ hơn, vì trong

cuộc di dân này còn có sự hiện diện của người Kinh từ các

vùng châu thổ quá đông dân của miền trung và miền bắc

Việt Nam. Chính sách di dân ồ ạt này đã gây ra những

cuộc vùng dậy của dân tộc Tây Nguyên, nhất là các cuộc

nổi dậy vào năm 2001 và 2004, mặc dù các cơ quan tuyên

truyền chính thức của Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt

Nam phủ nhận những yếu tố này.

Từ một nửa thế kỷ qua, dân tộc Tây Nguyên đang

trải qua một quá trình áp bức tương tự như người Chăm

thuộc miền duyên hải. Người ta cũng đưa ra bao nghi vấn

thế nào là định mệnh của họ trong tương lai và có chăng

họ cũng không thoát khỏi sự diệt chủng trong một thời

gian không xa, giống như định mệnh của nguời Chăm ở

miền duyên hải Việt Nam.

Liên quan đến người Chăm Campuchia, những tư

liệu thống kê chính thức bằng tiếng Khmer thực hiện vào

cuối thế kỷ XX cho thấy có một sự giảm thiểu rất nhiều về

dân số người Chăm tại vương quốc này. Sau cuộc điều tra

cặn kẽ hơn, người ta thấy rằng dân tộc Chăm không biến

mất về mặt nhân chủng, nhưng họ bị thay đổi tên gọi từ

người Chăm thành nhóm Khmer-Islam trong danh sách

chủng tộc của vương quốc khmer.

Những người Chăm tại quốc gia này thường sinh

sống hòa lẫn với những người Mã Lai di cư sang

Campuchia đã từ lâu để rồi từ đó họ trở thành tín đồ Islam

chính thống thuộc giáo phái Sunni. Thêm vào đó, sự phát

triển mạnh mẽ của phong trào Islam bắt đầu từ cuối thế kỷ

XX tại các xứ Hồi Giáo thuộc vùng Tây-Á lan tràn đến

miền Viễn Đông qua trung gian của các nhà truyền giáo từ

Trung Đông, Pakistan và Mã Lai, đã góp phần tích cực

vào cuộc vận động các tín đồ của khu vực Đông Nam Á

hướng về Islam chính thống. Các tổ chức này có mục đích

chinh phục người Chăm phải tôn trọng giáo lý Islam một

cách nghiêm túc và biến họ trở thành một tập thể dựa vào

giáo lý Hồi Giáo để định nghĩa cho bản sắc của dân tộc

mà không cần nghĩ đến di sản văn hóa và lịch sử Champa

của họ nữa. Chiến lược của những tổ chức Hồi Giáo này

cấu thành một mạng lưới đã thành công trong một số

trường hợp khá quan trọng, đó là biến cộng đồng người

Chăm tại Campuchia thành một tập thể quên đi nguồn gốc

và chủng tộc của họ. Hiện tượng này đã gây ra bao nghi

vấn liên quan đến sự sống còn của họ tại Campuchia, một

sắc dân đang gánh chịu bao sự áp lực từ bên ngoài. Tính

năng động của Islam và sự áp lực của một số người Chăm

đã gia nhập vào phong trào canh tân Islam đã khiến người

ta đặt ra bao nghi vấn chừng bao lâu nữa người Chăm tại

vương quốc Campuchia còn duy trì tên gọi người Chăm

của họ trên danh sách của dân tộc thiểu số tại vương quốc

này, chứ không phải là danh sách của những người theo

Hồi Giáo.

Nguồn: Vương quốc Champa. Tác giả: GS. TS Pièrre-Bernard Lafont.