Giàn khoan dầu ngoài khơi Eureka nằm cách bờ biển Long Beach, California 8 hải lý, được xây dựng từ 40 năm trước, là một nghiên cứu tương phản. Nhìn từ xa, nó cũng giống các giàn khoan ngoài khơi khác, một dị hiện của cảnh quan công nghiệp hiện đại. Nhưng bên dưới những làn sóng biển, Eureka và các giàn khoan khác trong khu vực này là nơi sinh sống của một cộng đồng sinh vật biển rộng lớn và phát triển mạnh mà một số nhà khoa học cho rằng đó là một trong những hệ sinh thái biển giàu có nhất trên hành tinh.

"Chúng hiệu quả hơn các rạn san hô, hiệu quả hơn các vùng cửa sông", Milton Love, giáo sư sinh học biển tại Đại học California Santa Barbara, nói. "Thật bất ngờ khi ở các giàn khoan đó có rất nhiều loài động vật đang phát triển rất nhanh."

Tiến sĩ Love, người đã công bố nghiên cứu về sinh vật biển tại các khu vực dàn khoan ngoài khơi, cho biết vị trí của các giàn khoan này trong các khu bảo tồn biển trong dòng hải lưu lạnh chẩy từ British Columbia đã trở thành môi trường sống hoàn hảo cho cá và các sinh vật biển khác...

Các nhà khoa học và thợ lặn đã phát hiện ra đời sống sinh vật phong phú tại khu vực này từ nhiều năm qua, nhưng một bài báo mà tiến sĩ Love là đồng tác giả, được xuất bản trong Kỷ yếu của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia năm 2014, đã xác nhận điều mà nhiều chuyên gia phán đoán, rằng phần lớn cuộc sống dưới biển đó thực sự được tạo ra tại giàn khoan thay vì từ các phần khác của đại dương, và các sinh vật biển phát triển rất mạnh quanh các cột tháp bê tông lớn.

Tiến sĩ Love chia sẻ: "Đối với một số các loài có giá trị kinh tế lớn như cá rạn đá, không thể phủ nhận được nhiều loài xuất hiện ở vùng biển Nam California bởi vì nhờ có giàn khoan dầu".

Amber Jackson (phải) - nhà hải dương học và nhà sinh học bảo tồn và Emily Callahan - nhà khoa học biển, là những người đồng sáng lập của Blue Latitudes. Bà Callahan nói: “Tôi cho rằng để mất những hệ sinh thái này chỉ vì chúng tồn tại trên nền tảng dàn khoan dầu, đó là điều thiển cận”.

Thông tin sáng tỏ này giúp làm tăng động lực cho những nỗ lực biến các dàn khoan dầu bỏ hoang thành một hệ sinh thái rạn biển độc đáo. Blue Latitudes, một tổ chức do hai nhà khoa học trẻ từ Chi nhánh Viện Hải dương học ở San Diego thành lập vào năm 2014, đang cố gắng nâng cao nhận thức về giá trị của các giàn khoan như những ngôi nhà kiên cố cho các sinh vật biển.

“Tôi nghĩ đã tới lúc chúng ta cần có tư duy sáng tạo về các nguồn tài nguyên mà chúng ta đang có”, Amber Jackson, nhà hải dương học và nhà sinh vật học bảo tồn, đồng sáng lập Blue Latitudes cùng Emily Callahan - một nhà khoa học biển - chia sẻ. "Tôi cho rằng để mất đi những hệ sinh thái này chỉ vì chúng tồn tại trên nền tảng dàn khoan dầu, là điều thiển cận."

Trong khi các chương trình biến dàn khoan thành rạn biển (Rig-to-Reef programs) ở Vịnh Mexico đã tồn tại trong nhiều thập kỷ (hơn 400 giàn khoan đã được phê duyệt để chuyển đổi từ năm 1985), thì tại California ý tưởng giữ nguyên các giàn khoan và biến chúng thành các rạn biển lại đang gây tranh cãi. Cho đến nay, chưa có giàn khoan dầu nào ngoài khơi California được chuyển thành rạn biển nhân tạo.

George Steinbach, giám đốc điều hành Chương trình Tăng cường Rạn biển Nhân tạo California, một tổ chức phi lợi nhuận vận động chính sách, được tài trợ bởi ngành công nghiệp dầu mỏ, cho biết: “Đây được coi là thứ đem lại lợi ích cho riêng ngành dầu mỏ, và chống lại ngành dầu khí là vai trò của nhiều nhóm môi trường”.

Dàn Eureka thuộc sở hữu của công ty dầu mỏ Beta Offshore có trụ sở tại Houston, là một trong 27 giàn khoan dầu ngoài khơi bờ biển California. Một số vụ tràn dầu lớn đã xảy ra kể từ khi được xây dựng cách đây nửa thế kỷ, tạo ra một phong trào môi trường đấu tranh nhằm loại bỏ hoàn toàn các giàn khoan.

Bà Linda Krop, một luật sư chuyên về môi trường của Trung tâm Bảo vệ Môi trường, một nhóm vận động chính sách môi trường có trụ sở tại Santa Barbara, cho biết, từ bờ biển có thể dễ dàng nhìn thấy một số giàn khoan ngoài khơi. Bà cho biết : "Mọi người ở đây đã chờ mong những dàn khoan dầu này biến mất."

Bà Krop không đồng ý rằng khoa học đã khẳng định vai trò của các giàn khoan trong việc bồi dưỡng sinh vật biển. Trái lại, bà cho rằng, việc để lại các giàn khoan sẽ đồng nghĩa với việc làm lợi thêm cho những kẻ đã gây ô nhiễm, bởi họ không phải trả chi phí để loại bỏ chúng. “Đó là cái giá mà họ phải trả cho việc dựng lên các dàn khoan này,” bà nói.

Một sự cố tràn dầu khổng lồ vào năm 1969 khiến 80.000 đến 100.000 thùng dầu thô đã bị tràn ra hơn 40 dặm bờ biển và giết chết hàng ngàn động vật. Sự cố tràn dầu là tin thời sự ở tầm quốc gia và đã khiến cho phong trào chống hoạt động khoan dầu tăng mạnh ở đây.

Sự cố tràn dầu tiếp theo đã làm tăng sự quyết liệt của các phe phản đối. Năm 2015, một đường ống thuộc sở hữu của Plains All American Pipeline có rò rỉ, làm thoát 3.400 thùng dầu thô xuống biển, làm ô nhiễm một số khu bảo tồn biển mới được tạo ra.

"Mọi chuyện lại lặp lại," Kathryn Phillips, Giám đốc của Sierra Club California phát biểu. “Tôi cảm thấy rõ chuyện này là thế nào, nó bốc mùi gì và thật đau lòng.”

Nhưng trong thập kỷ qua, các thợ lặn và các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng các giàn khoan lại chứa đựng một món quà bất ngờ của sự sống. Ngay dưới bề mặt của giàn khoan Eureka, những con sư tử biển bơi lội trong làn nước trong vắt; nhiều loài cá rạn đá và những con cá Garibaldi màu cam sáng bơi mải miết trong dòng nước xiết; và cả một thảm hoa rực rỡ tạo nên bởi các loài động vật không xương sống và động vật giáp xác bám vào các giá treo của giàn khoan.

"Đây là chứng kiến tuyệt vời nhất mà tôi từng thấy khi tham gia lặn", Ashleigh Palinkas, một nhà sinh vật học bảo tồn có trụ sở tại San Diego, cho biết, khi lặn thăm dò các giàn khoan dầu vào tháng 10 năm ngoái. “Đó quả thực là ốc đảo giữa đại dương. Các cấu trúc chính của giàn khoan thực sự ấn tượng. Nó mang lại cho bạn một cảm giác hết sức khoan khoái, nhẹ nhõm."

Trong năm 2014, các bà Jackson và Callahan bắt đầu ủng hộ việc cho phép các công ty dầu mỏ được giữ lại phần lớn của nhiều giàn khoan sau khi không còn hoạt động.

California có luật cho phép chuyển đổi giàn khoan thành rạn biển, nhưng điều đó vấp phải sự phản đối.

Quá trình dỡ bỏ giàn khoan và làm sạch khu vực hai thác, được gọi là hoạt động hoàn nguyên, là một công việc phức tạp và tốn kém, bao gồm việc bịt kín và đổ bê tông bít miệng giếng để cho an toàn. Việc hoàn nguyên hoàn toàn có nghĩa là phải loại bỏ toàn bộ cấu trúc của giàn khoan. Trong khi đó, một nỗ lực Rigs-to-Reefs điển hình, chỉ loại bỏ có phần trên cùng của giàn khoan, thường là ở độ sâu khoảng 80 feet, để chúng không gây ra bất kỳ rủi ro nào cho tàu trong vận tải biển. Phần còn lại của giàn khoan vẫn được giữ nguyên như một thiên đường cho đời sống sinh vật biển, lặn biển hoặc câu cá giải trí.

California có luật cho phép các giàn khoan được chuyển đổi thành các rạn biển. Vào năm 2010, khi chính quyền bang của ông Arnold Schwarzenegger ký một luật cho phép ngừng hoạt động một phần giàn khoan, nhưng ngay lập tức gặp phải sự chống đối từ một số nhóm hoạt động môi trường vì cho rằng điều đó quá thuận lợi cho ngành năng lượng.

Tuy nhiên, các công ty chưa sử dụng luật này, các chuyên gia trong ngành cho biết, một phần vì họ thấy các yêu cầu của pháp luật quá phức tạp và nguy hiểm. Một lý do khác là cho đến gần đây, giá dầu đã đủ cao để duy trì giàn khoan.

Nhưng điều đó có thể thay đổi. Và một luật sửa đổi năm 2010, cho thấy việc hợp lý hóa quy trình phê duyệt, đã được công bố để lấy ý kiến ở California năm ngoái và sẽ được tranh luận trong năm nay.

"Tôi nghĩ rằng với các kịch bản giá dầu hiện tại, có cơ hội để thử nghiệm và thiết lập một chương trình rigs-to-reefs hoàn toàn khả thi", ông Steinbach cho biết thêm rằng nhiều giàn khoan đã gần hết vòng đời sản xuất, và có nhiều câu hỏi xoay quanh số phận cuối cùng của chúng sẽ thế nào.

Theo một ước tính, các khoản tiết kiệm tiềm năng cho ngành công nghiệp khai thác dầu từ việc chuyển đổi tất cả các giàn từ California sang các rạn biển, thay vì loại bỏ chúng, có thể là hơn 1 tỷ đô la. Theo luật, các công ty dầu mỏ sẽ được yêu cầu nộp chí ít  một nửa số tiền họ tiết kiệm được vào ngân sách nhà nước để tài trợ cho các chương trình bảo tồn. Vì vậy, một số nhóm đã công bố chương trình Rigs-to-Reefs.

“Không ai muốn nhìn thấy thêm các vụ tràn dầu,” Mary Gleason, nhà khoa học lãnh đạo Phong trào Bảo toàn Thiên nhiên California nói. “Nhưng trong một số trường hợp vì lợi ích của môi trường chúng ta có thể chấp nhận cho phép hoàn nguyên một phần, rồi sử dụng phần chi phí tiết kiệm được vào việc bảo vệ và quản lý đại dương, và nếu được bổ sung phần tài chính thiếu hụt chúng ta có thể đủ năng lực để quản trí các nguồn lợi của đại dương.”

Erik Olsen  

Hà Chi dịch. Nguồn: The New York Times

Tạp chí Vươn khơi của Hiệp Hội nuôi biển Việt Nam (VSA)

www.trieuxuan.info