NOBEL Văn học 1954: ERNEST HEMINGWAY (1899-1961)  

Ernest Hemingway là con trai một bác sĩ và một nữ nghệ sĩ opera. Ông là một trong những nhà văn Mỹ có ảnh hưởng lớn nhất đối với thế hệ ông (Thế hệ lạc lõng). Hầu hết thời niên thiếu của ông đã trải qua ở bang Michigan . Ông thường theo cha là một thầy thuốc trong các chuyến đi xa và sớm say mê thể thao. Học xong trung học, ông bắt đầu làm phóng viên báo chí cho tờ Ngôi sao thành phố Kan-sas rồi bỏ việc xung phong vào một đơn vị cứu thương Mỹ trong chiến thanh thế giới lần thứ nhất. Sau đó ông bị thương nặng ở mặt trận Bắc Italia và được nhận Huân chương chiến công (Croce di Guerra) .Trong số các tiểu thuyết đầu tiên của Hemingway,  Mặt trời vẫn  mọc ( The Sun aIso rises, 1926), là tác phẩm rất được hoan nghênh .Tác phẩm nổi tiếng nhất và cũng là thành tựu nghệ thuật lớn của ông,  Giã từ vũ khí (A FareweII to Arms , 1929) là một câu chuyện chiến tranh trên đất Italia,  tả chuyện một sĩ quan trẻ bị thương,  đào ngũ trốn đi cùng người yêu là nữ cứu thương,  người yêu chết. Tác phẩm lên án chiến tranh là thủ phạm phá hoại hạnh phúc . Hai tác phẩm nàyphản ánh tâm trạng của lớp thanh niên sống trong và sau chiến tranh (lose generation). Sau đình chiến ,đầu tiên Hemingway viết phóng sự cho tờ Ngôi sao Toronto rồi trở thành thông tín viên nước ngoài cho tờ báo này .Từ sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất,  phần lớn thời gian ông sống ở châu Âu .Thời gian lưu lại Tây Ban Nha lần  đầu đã cung cấp chất liệu và cảm hứng cho ông viết nên tác phẩm Chết vào buổi chiều (Death in the Afternoon ,1932 ),  tiểu thuyết viết về chuyện đấu bò tót ở Tây Ban Nha.  Trong khi lần lưu lại sau này tại đây vào thời gian nội chiến Tây Ban Nha đã cung cấp nền tảng cho cuốn Chuông nguyện hồn ai (For Whom the BeII ToIIs,1940), một trong các tiểu thuyết đặc sắc nhất của ông cũng như của nền văn học hiện thực Mỹ . Trong chiến tranh thế giới lần thứ hai, Hemingway làm thông tín viên mặt trận ở Anh và ở Pháp,  từng theo du kích Pháp vào giải phóng Paris .Sau chiến tranh trong số các tác phẩm được xuất bản trong thời kỳ này thì Vượt sóng vào rừng (Across the River and into the Trees ,1950) và nhất là chuyện Ông già và biển cả (The Old Man and the Sea, 1952 )  được dư luận nhiệt liệt hoan nghênh,  đánh dấu một đỉnh cao mới trong sáng tác của Hemingway . Năm 1953,ông được giải thưởng PuIitzer. Năm 1954, ông  được giải thưởng Nobel văn học, vì tài năng kể chuyện bậc thầy mà đỉnh cao là Ông già và biển cả.  Chủ đề chính trong các tác phẩm của ông là tình yêu, cái chết, sự thành công và thất bại của đời người. Ông được liệt vào hàng những nhà văn xuất sắc nhất của nền văn học hiện đại Mỹ cùng với FitzeraId , FauIkner v.v...

         Nên khiêm nhường, nên viết khi có điều muốn nói

Việc được giải thưởng Nobel văn học là một vinh hạnh, vì nhiều lý do khác nhau mà những người giỏi hơn không nhận được giải. Một trong những lý do là sự may mắn và sự đúng lúc. Vấn đề trọng đại nổi cộm trên thế giới phải được nhắc tới, nhấn mạnh bằng cách trao giải cho những tác phẩm đề cập tới vấn đề đó. Vì thế người nêu được Cái đẹp được trao giải, nhưng cũng có người lại do lột tả tới tận cùng của Cái xấu  (thương mại tình dục) cũng nhận được giải Nobel. Hemingway  cũng nói tới điều này trong diễn từ khi nhận giải:

-  Không một nhà văn nào từng  biết những nhà văn vĩ đại không được trao giải Nobel mà không cảm thấy khiêm nhường khi chính mình được nhận giải thưởng (Nobel)  này. Không cần phải nêu tên các nhà văn đó.  Mỗi người ở đây đều có thể tự mình liệt kê danh sách đó tùy theo hiểu biết mà tương tâm của mình.

Ông thấy:

-  Nhà văn sẽ tồn tại lâu dài hay bị quên lãng vĩnh viễn

Ông khuyên:

-  Nhà văn chỉ nên viết ra những gì anh ta muốn nói.

Nói cách khác, đừng dùng  nó để mua danh, đừng coi đó là một nghề kiếm sống, mà nên coi đó là cái nghiệp đời mình phải đưa lưng ra gánh vác.

Hemigway năm 1954 và 55 năm sau, 1999  là Gũnter Grass

(Hội thảo nhân 100 năm sinh Hemingway và Gũnter Grass nhận giải Nobel văn chương)

    Ernest Hemingway sinh năm 1899 và thuộc vào Thế hệ  lạc lõng (Lost Generation) ở My   cùng với Fizerald, Faulkner v.v. William Faulkner được giải thưởng Nobel văn chương năm 1949 và Ernest Hemingwag  nhận giải thưởng Nobel văn chương năm 1954 với tác phẩm  Ông già và biển cả.

     Gũnter Grass sinh năm 1927 nghĩa là  gần 30 năm sau mới chào đời. Ở tuổi 56 Hemingwag nhận giải thưởng Nobel, thì mãi tới khi 72 tuổi- sau 20 năm chờ đợi-  Grass mới được giải Nobel văn chương với tác phẩm   Chiếc trống thiếc.

  Ông già và biển cả xuất bản năm 1952 thì năm 1954 – 2 năm sau- Hemingway nhận được giải thưởng Nobel văn chương. Chiếc trống thiếc xuất bản năm 1959, nhưng mãi 40 năm sau tác giả của nó mới được nhận giải thưởng Nobel văn chương. 1954 Hemingway nhận được giải thưởng Nobel thì 55 năm sau người đồng nghiệp Grass trẻ hơn gần 30 tuổi cũng nhận được giải thưởng Nobel.  Tại sao lại như vậy ?

    Thế hệ lạc lõng Mỹ bị mất phương hướng và ý chí sau cuộc đại khủng hoảng , giờ đây lại tìm thấy mình qua sự khẳng định vị trí của mình qua những con người cùng thế hệ như Faulkner,  Hemingway. Họ đã tạo nên gương mặt mới cho nước Mỹ qua  những tác phẩm thể hiện tinh thần của thời đại mới:  tràn đầy sức sống,  đủ nghịi lực  để thắng và vượt mọi trở ngại. Lời nói của ông lão đánh cá Santiago chính là tiếng nói của một thế hệ mới chấp nhận thách đố và gắng vươn lên  để tự khẳng định mình :  “Mình sẽ cho nó biết sức con người có thể làm được gì và chịu đựng đến đâu”.

   Gũnter Grass thuộc Nhóm 47- nhóm nhà văn Tây Đức năm 1947 gặp nhau nhằm tạo một gương mặt mới cho văn đàn Đức ở châu Âu. Grass không chấp nhận dĩ vãng  phát xít, nhưng cũng không chấp nhận cả hiện tại (Tây Đức sau thế chiến thứ II).

   Người Đức cho tới năm 1959 vẫn chưa hết day dứt  về thảm bại của Đế chế thứ ba.  Khi thất bại người Đức tưởng chừng cả dân tộc nằm bên bờ diệt vong. Trong khoảng thời gian 14 năm sau Thế chiến thứ hai, người Đức vẫn còn ở trong mông lung :  không biết làm gì, đi về đâu?

    Tiểu thuyết  Chiếc trống thiếc  kể về những năm học nghề và hàng nghề của người lùn Oskar Matzerath.  Sau không biết bao nhiêu phiêu lưu mạo hiểm, Oskar phải vào trại tâm thần. Tại đây, Oskar kể lại Lịch sử nước Đức. Người Đức đọc thấy hiện ra trước mắt mình từ quá khứ tới hiện tại nước Đức, trong họ bừng tỉnh lịch sử dân tộc Đức với anh hùng ca Nibelungen. Những năm học nghề và hành nghề của Oskar Matzerath làm người đọc liên tưởng tới tác phẩm Những năm học nghề và hành nghề của Wilhelm Meister của đại văn hào Đức  Johann Wolfgang Goethe.  Hình ảnh Oskar Matzerath đã thiết lập cho người Đức một đối thọai với những truyền thống vĩ đại của văn hóa Đức.

   Nếu Ông già và biển cả  đã nắm bắt được hơi thở và tinh thần  thời đại của nước Mỹ lúc bấy giờ thì Chiếc trống thiếc đã làm sống lại nơi người Đức  tinh thần và ý chí Đức, nó tạo sự hồi sinh cho văn chương Đức sau mấy thập niên – thời phát xít – bị huỷ họai về mặt đạo đức và ngôn từ.

    Người Đức vẫn nói với nhau nửa đùa nửa thật: Bonn không phải là Bundeshauptstasdt, mà là Bundeshauptdorf (không phải là thủ đô của Liên bang, mà là cái làng lớn của Liên bang). Người Đức chỉ coi Berlin là thủ đô. Và đúng 40 năm sau sự hồi sinh trên được đánh dấu bằng việc từ năm 1999, Berlin lại là thủ đô nước Đức. Và giờ đây ý tưởng  về một dân tộc Đức mà Grass muốn nói thông qua tác phẩm của mình mới là hiện thực, bây giờ người Đức mới trở về lại với chính mình.

    Vì những lý do trên mà ở Hemingway chỉ có 2 năm, còn ở Grass phải tới 40 năm sau. Vấn đề ở đây không chỉ là vấn đề nghệ thuật, mà trên nó là tầm cao tư tưởng của tác phẩm  Ông già và biển cả,  Chiếc trống thiếc  đã nêu và giải quyết  vấn đề lớn của nước Mỹ và nước Đức.

Nguồn: Tác giả đoạt giải Nobel Văn học (từ 1901 đến 2007), tiểu sử và giai thoại. Lương Văn Hồng biên soạn. Nhà xuất bản Văn học sắp xuất bản.

www.trieuxuan.info