Nobel Văn học 1966: Nelly Sachs (1891-1970)

              Thời thế tạo anh hùng

   Có những người bị dồn vào bước đường cùng,“nổi khùng“ và trở thành người hùng của thời thế. Nhà thơ nữ Nelly Sachs sinh ra ở Đức, quốc tịch Thụy Điển, gốc Do Thái, viết tiếng Đức là trường hợp hy hữu trong lịch sử văn học Đức (theo thông lệ quốc tế, tác phẩm viết bằng tiếng nào ở đâu thì nó sẽ được xếp vào văn học thứ tiếng của đất nước ấy).

   Nelly Sachs sinh ngày 10.12.1891 ở Berlin trong một gia đình Do Thái giàu có, và  mất ngày 12.5.1970 ở  Stockholm (Thụy Điển). Thưở nhỏ Nell Sachs thích âm nhạc, văn chương, khiêu vũ, nhưng  sống bị ngược đãi (7 năm) dưới chế độ Quốc xã Hitler :  chồng và các con đều bị giết. Cuốn sách Truyền thuyết về Goster Berlings (Gostar Berlings Saga, in năm 1891) của nữ nhà văn Thụy Điển mà Nelly Sachs đọc năm 15 tuổi đã để lại một ấn tượng vô cùng sâu sắc  nên cô bé Nelly đã viết thư cho nữ nhà văn. Họ quen nhau qua thư từ. Năm  1940, nhờ sự can thiệp của Selma Lagerloef (nhận giải Nobel văn học năm 1909)  và hoàng gia Thuỵ Điển nên Nelly Sachs sang được Thụy Điển.

   Sau thời gian tinh thần suy nhược, bà sáng tác nhiều tập thơ. Thơ của Nelly Sachs gắn liền với truyền thống của dân tộc Do Thái, nó nói lên số phận và nỗi thống khổ nạn diệt chủng của dân tộc Do Thái. Hermann Hackel (1911-1987) phải thốt lên: “Nỗi thống khổ chúng tôi phải chịu đựng, không ngôn ngữ nào diễn đạt được.“ Thơ bà giầu hình ảnh với nỗi buồn thương về sự chà đạp nhân phẩm con người và mang tư tưởng nhân đạo tư sản, thần bí (Chassidismus). Bà được giải thưởng Nobel văn học cùng với nhà văn Do Thái S. Agnon (1888-1970) năm 1966 vì các tác phẩm trữ tình và chính kịch thể hiện số phận bi kịch của dân tộc Do Thái, vì bà là biểu trưng cho ý thức giác ngộ Do Thái coi cuộc sống ngang cái chết, và ngược lại. Trong buổi lễ trao giải Nobel bà nói:

-   Với tôi, chuyện cổ tích thế là đã thành hiện thực.

    Những tập thơ tiêu biểu của Nelly Sachs là Trong những căn hộ của cái chết  (In den Wohnungen  des Todes, 1947),  Sao mờ  (Sterndunkelung, 1949),  Trốn đi và biến đổi  ( Flucht und Verwandlung, 1959), Đi tới thuần khiết  (Fahrt ins Staublose, 1961), Tìm những người còn sống  (Suche nach Lebenden, 1971).

     Ngoài sáng tác thơ, Nelly Sachs còn dịch văn học Thụy Điển sang tiếng Đức.

Nguồn: Tác giả đoạt giải Nobel Văn học (từ 1901 đến 2007), tiểu sử và giai thoại. Lương Văn Hồng biên soạn. Nhà xuất bản Văn học sắp xuất bản.

www.trieuxuan.info