NOBEL Văn học 2000: GAO  XINGJIAN (1940-

Nhà viết tiểu thuyết, kịch gia Cao Hành Kiện (Gao Xingjian) sinh ở Cống Châu, Quảng Tây, Trung Quốc. Ông sinh trưởng trong một gia đình bố làm ở ngân hàng, mẹ là nữ nghệ sĩ. Ông học tiếng Pháp ở trường Đại học ngoại ngữ Bắc Kinh (1957-1962). Ra trường ông làm dịch thuật ở tạp chí Trung hoa tái thiết 5 năm. Từ 1967, ông là phiên dịch của Hội nhà văn Trung Quốc.

Trong thời gian Cách mạng văn hóa ông phải đốt hết bản thảo, bị đi cải tạo lao động một thời gian. Từ năm 1981 ông  làm việc và sáng tác kịch bản  cho Đoàn nghệ thuật nhân dân.

Sau cải cách của Đặng Tiểu Bình, những vở kịch, những vở kịch  Dấu hiệu báo động, Bến xe búyt,  Dã nhân  v.v. của Cao Hành Kiện mới  được phép dàn dựng. Tác phẩm đầu tiên của ông được xuất bản là Sơ khảo kỹ thuật tiểu thuyết hiện đại (1981)Tác phẩm Linh Sơn (viết 1982-1988, in năm 1990) kể về cuộc hành hương dài 15.000 km của một người đàn ông tới thung lũng Tứ Xuyên – trung tâm của Trung Quốc lục địa  (chính là chuyến đi thực tế dài 10 tháng của Cao Hành Kiện), tác giả dùng lối “ tự lấy mình làm tham chiếu”  để kể về cuộc đấu tranh của “cá thể để tồn tại, vượt qua lịch sử những quần thể” mang lại cho Cao Hành Kiện sự nổi tiếng và vinh hạnh. Giáo sư Lee Mabel, người dịch tiểu thuyết Linh Sơn sang tiếng Anh nhận định:

-   Linh Sơn là câu chuyện của người đi tìm sự an bình và tự do bên trong.

 Tiếp tục phát triển chủ đề của  Linh sơn là tiểu thuyết Kinh thánh cho một người  kể về những hoạt động chính trị của tác giả – vừa là nạn nhân, vừa là nhân chứng- trong Đại cách mạng Văn hóa Trung Quốc.

Cao Hành Kiện được phép xuất ngoại năm 1988. Năm 1989, ông bị tước quốc tịch Trung Quốc, đồng thời có lệnh cấm in tác phẩm của ông ở Trung Quốc. Cao Hành Kiện nhập quốc tịch Pháp năm 1998 và hiện sống ở khu Bagnolet, ngoại ô Paris. Các tác phẩm đáng lưu ý khác của Cao Hành Kiện  là kịch Bờ bên kia (1990); kịch Chạy trốn (1992); kịch Tuyết tháng tám (1990); kịch Bên bờ cuộc sống (1993); kịch Giữa sống và chết (1993); kịch Bộ tứ cuối tuần (1996); tập tiểu luận  Không có chủ nghĩa (1996).

Cao Hành Kiện là nhà văn quốc tịch Pháp gốc Trung Quốc. Ông nhận giải thưởng Nobel văn học năm 2000 với tiểu thuyết Linh Sơn  - tiểu thuyết mang tính toàn cầu, ghi lại những đắng cay của con người trong thế giới hiện đại. “Chính tác giả” lên đường tìm về cội nguồn bản thân.

           Công việc của nhà văn và mục đích của nó

Trong lễ trao giải Nobel, Cao Hành Kiện nói tới công việc muôn thưở của nhà văn bằng việc xác định:

-   Nhà văn cũng chỉ là một người bình thường, có lẽ mẫm cảm hơn.

Rồi ông nói tới hành trình dẫn tới việc viết và chức năng của văn học:

-   Văn học trước hết là từ cảm thụ của cá nhân mà ra, có cảm mới có phát… Văn học chẳng phải để làm đẹp cho quyền lực, cũng chẳng phải là món đồ thời thượng của xã hội.  Văn học tự có tiêu chuẩn giá trị của nó:  đó là tính chất thẩm mỹ. Thẩm mỹ tương quan mật thiết với tình tự của con người là cái tiêu chuẩn thiết yếu duy nhất  của tác phẩm văn học… Thẩm mỹ cũng tùy từng người mà khác nhau… chắc chắn cũng vẫn có những tiêu mốc phổ quát được thừa nhận.

Muốn sâu sắc thì phải có đời sống nội tâm phong phú. Theo Cao Hành Kiện nhà văn phải:

-          Soi chiếu vào chính bản thân (bằng) tầm mắt đăm đăm- con mắt thứ ba (tuệ nhãn) để cứu xét đúng đắn tai nạn cùng rác rưởi của nhân thế, (để đồng thời)  thức tỉnh lòng từ bi thương xót, niềm yêu tiếc cùng với tình quyến luyến cuộc sống.

Nguồn: Tác giả đoạt giải Nobel Văn học (từ 1901 đến 2007), tiểu sử và giai thoại. Lương Văn Hồng biên soạn. Nhà xuất bản Văn học sắp xuất bản.

www.trieuxuan.info