NOBEL Văn học 2006: ORHAN PAMUK (1952-

Nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ thuộc khuynh hướng văn học hậu hiện đại Orhan Pamuk sinh năm 1952 ở Istanbul. Ông sinh trưởng trong một gia đình giàu có sống theo lối phương Tây hiện đại. Pamuk gắn bó với thành phố quê hương. Ông nói:

-  Số phận của Istanbul (ngày xưa tên là Constantinope -  là kinh đô của đế chế Byzantine) cũng là số phận của tôi. Tôi gắn bó với thành phố này bởi chính nó đã tạo nên con người tôi.

Thổ Nhĩ Kỳ có diện tích 779.000 km2 (gấp 2 lần rưỡi Việt Nam),  nằm lọt thỏm giữa các nền văn minh khác nhau, phần nhỏ  lãnh thổ thuộc về châu Âu, phần to rộng lại thuộc về châu Á. Thổ Nhĩ Kỳ nằm trong vùng giao lưu, chi phối của những nền văn minh cổ xưa ở Trung Đông, nhưng lại chịu ảnh hưởng văn hóa và kinh tế của Đông Âu và Tây Âu. Vào thế kỷ 14 và 15, Thổ Nhĩ Kỳ là một đế chế hùng mạnh – đế quốc Hồi giáo Ottoman tồn tại suốt 600 năm, kiểm soát phần lớn Bắc Phi, Iraq và những vùng rộng lớn thuộc Đông Âu với những quốc vương (sultan) tự xưng là “Kẻ chinh phục”; “Người Sùng đạo”; “Kẻ tàn nhẫn”; “Tài trí”.Nước Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay là cốt lõi của đế chế  mang trong mình đầy mâu thuẫn do đa sắc tộc, đa văn hóa với đủ các loại  tôn giáo như Hồi giáo, Thiên chúa giáo v.v, thừa hưởng vinh quang của quá khứ và phải đưa vai  chịu gánh nặng “sức ỳ” của  quá khứ.

Pamuk  từng học kiến trúc, báo chí. Ông bắt đầu sự nghiệp văn chương với tiểu thuyết  “Cevdet Bey ve Ogullari”. Ông nổi tiếng với tiểu thuyết lịch sử  “Beyaz Kale”  (The White Castle :Lâu đài trắng) kể về mối quan hệ giữa một người nô lệ xứ Venice với vị học giả trẻ tuổi đã mua người nô lệ, và sự xóa nhòa dần về giai cấp giữa hai người. Tiểu thuyết “Lâu đài trắng” đã  “tạo ra những bước đột phá mang tính quốc tế”

Các tác phẩm nổi tiếng khác của Pamuk là “Snow”; “Istanbul”; “My Name is Red (Tên tôi là Đỏ). Các tác phẩm của ông đã được dịch ra 40 thứ tiếng.

                 Đông-Tây & Qúa khứ-Hiện tại

Sáng tác của Pamuk thường phản ánh những va chạm  giữa quá khứ và hiện tại, phương Đông và phương Tây, khuynh hướng phi tôn giáo và Hồi giáo. Điều nổi bật thể hiện trong các sáng tác của Pamuk là tâm trạng ngổn ngang hay hụt hững (thể hiện rõ nhất trong tiểu thuyết “Kara Kitap” in năm 1990)  khi bản sắc dân tộc bị mai một do những xung đột giữa các giá trị truyền thống của đạo Hồi và nền văn minh phương Tây. Các tác phẩm của Pamuk được dịch ra 40 thứ tiếng. Ông được nhiều giải thưởng quốc tế như Giải cho tác phẩm nước ngoài của Anh năm 1990, Giải văn hóa Pháp năm 1995, Giải thưởng Hòa bình của Hiệp hội các nhà sách Đức, Giải thưởng của báo New York Times với nhận xét “một ngôi sao mới nổi ở phương Đông”.

Orhan Pamuk nổi tiếng là người thẳng thắn trong bày tỏ chính kiến. Tháng 2 năm 2005 ông phải ra tòa vì bị các luật gia có khuynh hướng dân tộc cực đoan cáo buộc tội  “sỉ nhục quốc thể”, buộc ông phải lưu vong ra nước ngoài một thời gian. Vụ việc này dấy lên mâu thuẫn giữa EU  và Thổ Nhĩ Kỳ về vấn đề tự do ngôn luận. Tháng 1.2006  ông được tòa tuyên trắng án.

Ngày 12.10.2006, Viện Hàn lâm Khoa học Thụy Điển thông báo rằng Orhan Pamuk sẽ nhận giải thưởng Nobel văn học năm 2006 vì “trong hành trình khám phá linh hồn sầu muộn của quê hương, nhà văn Pamuk đã phát hiện những biểu tượng mới cho sự va chạm và đan quyện của các nền văn hóa” (*Nhận xét của Hội đồng giám khảo). Đây là lần đầu tiên, Thổ Nhĩ Kỳ có công dân đứng trong danh sách của giải thưởng Nobel văn học.

* Thông tin về Giải thưởng Nobel văn học và Nhận xét của Hội đồng giám khảo theo Nobelprize.org, Wikipedia 

Nguồn: Tác giả đoạt giải Nobel Văn học (từ 1901 đến 2007), tiểu sử và giai thoại. Lương Văn Hồng biên soạn. Nhà xuất bản Văn học sắp xuất bản.

www.trieuxuan.info