JOCASTE (đối với đôi đồng ca)

Hỡi các bậc đàn anh của xứ sở! Ta vừa nảy ra ý định đi tới bàn thờ các thần dân cúng những vòng hoa và những mảnh hương thơm ta cầm trên tay, vì chưng Êđip đang để tâm trí mình dậy lên trăm nghìn điều suy tư độc địa.

Ngay giờ đây, như một người mất tự chủ bản thân. Người phán xét hiện tại thông qua quá khứ. Người chỉ nghe những câu hỏi nào loan báo cho Người những sợ hãi lo âu. Ta tìm cách làm cho Người bình tâm yên trí, nhưng mọi sự cố gắng của ta đều vô hiệu quả.

Hỡi Apôllông, vị Thần bảo hộ, người mà bàn thờ ở ngay cạnh chúng tôi! Tôi mang đến những lời nguyện ước và những lễ vật này đây xin để dâng lên Người; Người hãy rủ lòng thương xót, dang cánh tay thần che chở cho chúng tôi! Tất cả chúng tôi  run sợ trước sự ưu phiền thất vọng đang phủ nặng lên tâm hồn Êđip như một người thủy thủ đang dao động lòng giữa trận phong ba!

MỘT NGƯỜI ĐƯA TIN (với Đội đồng ca)

Này các cụ già thành Teb ơi! Xin các ngài hãy chỉ cho tôi lâu đài Êđip, nhất là nói cho tôi hay, nếu các người biết hiện Vua đang ở chốn nào?

ĐỘI ĐỒNG CA

Khách lạ ơi! Lâu đài đây, Người có ở nhà; bà hoàng hậu là mẹ hiền của các con Vua đấy.

Người đưa tin – Cầu mong cho bà được hạnh phúc! Cầu mong cho vợ hiền danh tiếng của đức vua đó chỉ thấy toàn những trái tim hạnh phúc quang minh!

JOCASTE

Hỡi khách lạ! Ta cầu chúc cho ông điều hạnh phúc! ông đáng được như vậy vì những lời cầu chúc tốt đẹp của ông. Nhưng ông hãy cho ta biết duyên cớ nào đã đưa bước chân ông tới đây và ông có tin tức gì loan báo cho ta biết?

NGƯỜI ĐƯA TIN

Tôi từ Côranh lại. Cái tin tôi mang đến sẽ không khỏi gây cho các ngài niềm vui phấn khởi và đồng thời những sự buồn đau.

JOCASTE

Tin gì? Và làm sao có thể tác động hai chiều ngược nhau như vậy được?

NGƯỜI ĐƯA TIN

 Nhân dân Co-ranh sắp sửa tôn Êđip làm vua của họ. Người ta đã công bố như vậy.

JOCASTE

Sao? Cụ già Pôlyb không làm vua xứ đó nữa à?

Người đưa tinNGƯỜI ĐƯa TIN

Thưa bà không: người đã chêt và được chôn sâu dưới mộ.

JOCASTE  (với một nữ tì)

Này nô lệ! Hãy chạy báo ngay cho vua cái tin mới vừa nghe! (một mình) Chà! Những câu sấm đoán của thần linh! Còn đâu là linh nghiệm! Êđip lâu nay lánh mặt Polyb với tấm lòng đầy sợ hãi để tránh khỏi phải giết cha, và thế là Polyb đề phòng nhát dao oan nghiệt, đã chết trước rồi, và không phải chết vì tay con mình!

ÉDIPE

Vợ hiền ơi nàng gọi ta có chuyện gì vậy?

JOCASTE

Ngài hãy nghe khách lạ này nói, để rồi xem những câu sấm ngôn đáng kính tôn của các thần có nghĩa lý gì không?

ÉDIPE

Ông từ đâu tới? Và tới báo tin gì cho ta?

JOCASTE

Ông ta từ Côranh sang, báo cho chúng ta cái tin Vương phụ ngài đã mất.

ÉDIPE

Người nói cái gì, hỡi khách lạ? Hãy tự miệng ngươi nói lại ta nghe!

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Nếu trước tiên phải xác nhận với gài những lời tôi đã nói, thì đây người hãy biết rằng Pôlyb đã mất rồi.

ÉDIPE

Cái chết của người là do một kẻ nào ám hại hay Dôcaxf đau ốm?

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Một tấm thân đã tàn lụi vì tuổi tác thì chỉ cần một tai nạn nhỏ thôi cũng đủ để đẩy xuống nấm mồ.

ÉDIPE

Vậy ra người cha bất hạnh của ta đã ngã quỵ vì già yếu thật ư?

 NGƯỜI  ĐƯA TIN

Người đã sống một cuộc đời vinh quang nhiều năm tháng.

ÉDIPE

Than ôi! Than ôi! Hỡi vợ hiền! Từ đây ai còn có thể tin vào hang sâu tiên đoán của thành Đen-phơ, tin vào cái ngôn ngữ líu lo của loài chim chóc, tin vào câu sấm đã báo trước với ta rằng một ngày nào đây ta sẽ giết cha ta ấy nữa? Người đã chết. Người đã xuống mồ. Và ta thì còn đây. Ta không hề vũ trang xúc phạm đến tính mạng của Người, trừ phi vì mất ta mà người quá đau thương, chết đi quá sớm! Bởi chỉ có hiểu như vậy mới có thể coi ta là đứa con sát hại cha mình.

Vậy là Pôlyb giờ đây đã mang theo mình những câu tiên đoán vô hiệu ấy về nằm nơi âm phủ.

JOCASTE

Tôi chẳng đã bao lần nói với Ngài điều đó rồi sao!

ÉDIPE

Nàng có nói thật, nhưng lòng ta lúc bấy giờ chỉ có nghe sự sợ hãi mà thôi.

JOCASTE

Từ đây, Người đã xua tan những sợ hãi ấy đi khỏi tâm trí của Ngài.

ÉDIPE

Ồ, sao được? Chẳng phải là ta còn sợ một ngày kia sẽ phải chung chăn gối với mẹ ta nữa sao?

JOCASTE

Ôi chao! Một người trần thế mà mọi cái gì cũng phụ thuộc sự rủi may cũng đều thành đạt cả, thì có điều gì còn phải sợ, bởi tất cả những cái gì phụ thuộc vào sự lo xa đều có ẩn giấu cả trong tương lai? Cái hay nhất trên đời là biết tin vào sự may rủi, càng nhiều càng tốt.

Hãy thôi, đừng lo sợ về một cuộc hôn nhân  loạn luân với kẻ đã sinh ra mình! Bao nhiêu người trong mộng mị đã thấy mình chung chạ gối chăm với mẹ. Kẻ nào không thèm quan tâm đến những câu chuyện vơ vẩn này thì kẻ đó được sống những ngày hạnh phúc hơn.

ÉDIPE

Lời nàng nói sẽ hoàn toàn là có lý, nếu người mẹ sinh ra ta cũng đã từ trần! Nhưng bao lâu người còn thở khí trời thì bấy lâu ta chưa thể hết run sợ, mặc dầu những câu nàng khuyên.

JOCASTE

Cái chết của phụ thân Ngài đã làm Ngài yên tâm.

ÉDIPE

Cái đó có. Nhưng dù sao mẹ ta còn sống bao lâu thì bấy lâu ta vẫn cứ nơm nớp lo âu.

NGƯỜI ĐƯA TIN

Người đàn bà đang làm cho ngài quá run sợ đó là ai vậy?

ÉDIPE

Là Mêrôp, vợ góa của vua Pôlyb.

NGƯỜI ĐƯA TIN

Sao bà lại có thể gây sợ hãi cho Ngài?

ÉDIPE

Một lời sấm rùng rợn của thần linh...

NGƯỜI ĐƯA TIN

Ngài có thể kể lại cho tôi nghe không? Hay tôi không có quyền được biết?

ÉDIPE

Người sẽ rõ, Apolnlông đã tiên đoán rằng ta sẽ phải lấy mẹ ta và bàn tay ta sẽ làm đổ máu cha ta. Đó cái lý do từ bao lâu nay ta phải rời bỏ Côranh. Ta lấy làm hài lòng về việc đó của ta, mặc dù được sống bên những người cho ta cuộc sống là điều xiết bao êm ái!

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Sao? Chính cái sợ đã khiến cho Ngài rời bỏ thành phố chúng tôi ư?

ÉDIPE

Ta không muốn trở thành một kẻ giết cha.

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Dạ, thưa đức Vua, đến đây để giúp Ngài, tôi có thể giải thoát cho ngài khỏi điều lo sợ đó!

ÉDIPE

Một công ơn lớn như vậy ắt sẽ được đền bù bằng một tấm lòng tri ân sâu sắc.

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Thưa Ngài, cái động cơ đã dẫn bước tôi sang đây chính là cái hi vọng sẽ được Ngài ban phát một vài ân huệ một khi Ngài đã trở lại Côranh.

ÉDIPE

Ta không dám về bên mẹ đã sinh ra ta đâu!

NGƯỜI ĐƯA TIN

Hỡi con! Rõ ràng là con không hiểu một chút gì về cái việc mà con đang làm đó!

ÉDIPE

Ông già ơi, ông noi sao kia? Nhân danh các thần xin hãy phân trần cho ta hay mọi lẽ!

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Thì ra vì muốn tránh mặt cha mẹ mà Ngài tránh không về lại Côranh?

ÉDIPE

Ta sợ Apôllông sẽ chứng nghiệm lời tiên đoán của Người.

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Ngài sợ sống cạnh cha mẹ Ngài, Ngài sẽ làm ô uế mình vì một tội ác nào đó phải không?

ÉDIPE

Đúng vậy, ông già ơi đó là cái lý do khiến ta muôn đời run sợ.

NGƯỜI  ĐƯA TIN

 Ngài biết chăng, những lo sợ đó đều là vô căn cứ?

ÉDIPE

Vô căn cứ chỗ nào, nếu quả thật ta là con của Pôlyb?

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Vì Pôlyb chẳng hề có quan hệ máu mủ gì với Ngài cả.

ÉDIPE

Ông nói sao? Pôlyb không phải là cha ta ư?

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Không. Không có quan hệ hơn tôi nhưng mà bằng tôi.

ÉDIPE

Có thể nào so sánh được giữa một người đang sinh ra ta với một kẻ đối với ta chỉ là người dưng?

NGƯỜI  ĐƯA TIN

 Có chứ, đó là cả Pôlyb và tôi chẳng ai là người sinh ra Ngài!

ÉDIPE

Vậy tại sao Pôlyb lại gọi ta là con?

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Ngài hãy biết rằng; Pôlyb đã nhận ngài từ tay tôi trao, như một món quà trân trọng.

ÉDIPE

Và cái gì đã khiến Người quý mến một đứa trẻ con nhận từ một bàn tay xa lạ như thế?

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Vì người ân hận về nỗi mình không có con.

ÉDIPE

Có phải ông đã mua ta để dâng lại vị vua đó, hay ông chính là cha ta?

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Tôi đã nhặt được Ngài dưới bóng cây trong thung lũng dưới núi Xitêrông.

ÉDIPE

ông đi đâu làm gì nơi thung lũng đó?

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Tôi chăn giữ đàn cừu đang gặm cỏ ở đấy.

ÉDIPE

Vậy ông lang thang như một anh chàng mục tử chăn thuê à?

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Đúng thế, con ạ. Nhưng lúc đó ta là kẻ cứu sống cho con.

ÉDIPE

Lúc ông đang cứu tôi thì tôi đang gặp tai họa gì, đang bị những mối hiểm họa nào đe dọa?

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Những khớp chân  Ngài có thể làm chứng cho chuyện ngày xưa.

ÉDIPE

Hoàng thiên ơi! Ông gợi lại cho tôi những kỷ niệm vô cùng đau xót!

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Tôi đã cởi cho Ngài những mối dây đâm thủng bàn chân.

ÉDIPE

Ôi những dấu tích buồn thương nhục nhã mà ta còn giữ lại ở tuổi ấu thơ.

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Chính điều bất hạnh đó mà Ngài được đặt tên là Êđip.

ÉDIPE

Nhân danh các Thần ông hãy nói rõ: mẹ tôi hay cha tôi đã đối xử với tôi như vậy?

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Tôi không được biết. Nhưng chắc chắn con người đã trao Ngài lại cho tôi thì biết rõ hơn tôi điều đó.

 ÉDIPE

Sao? Ông đã nhận được tôi từ tay người khác chứ không phải ông tìm thấy và cứu tôi ư?

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Không! Một người chăn cừu khác đã trao Ngài lại cho tôi.

ÉDIPE

Người nào vậy? Ông có thể cho ta biết người đó không?

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Ông ta nói với tôi là một anh đầy tờ của Laiôx.

ÉDIPE

Ông vua cuối cùng của xứ này ấy à?

NGƯỜI  ĐƯA TIN

Vâng chính là người. Anh ta giữ cừu cho vị vua đó.

ÉDIPE

Liệu ông ta có còn sống không? Tôi có thể gặp ông ta không?

NGƯỜI  ĐƯA TIN  (với đội đồng ca)

Các người là dân bản xứ, hẳn các người có biết.

ÉDIPE (với đội đồng ca)

Trong các ngươi có ai biết gã chăn cừu mà ông già vừa nói, có thể gặp được ông ta hoặc ngoài đồng hoặc gần chỗ chúng ta không? Nếu có thì báo ngay. Đã đến lúc ta có thể phát hiện ra tât cả mọi điều,

                   NGƯỜI  ĐƯA TIN

Ta dám chắc kẻ chăn cừu đó không ai ngoài chính con người mà Ngài đang mong mỏi được gặp. Nhưng mà Jocaste hẳn là biết rõ hơn tất cả mọi người.

ÉDIPE

Vợ hiền ơi! Nàng có nghĩ rằng kẻ mà ta đang cho người đi tìm về cũng chính là người mà ông già nói đó hay không?

JOCASTE

Kẻ nào? Và ông ta muốn nói ai? Thôi hãy cứ bỏ qua những sự tìm kiếm vô ích này và đừng quan tâm làm gì những chuyện ông ta kể hươu, kể vượn.

ÉDIPE

Không! Với những dấu hiệu đã cụ thể như vậy, không gì ngăn cản ta tìm kiếm lai lịch của cha mẹ ta được nữa!

JOCASTE

Nhân danh các thần linh, nếu Ngài còn thiết tha với cuộc sống thì đừng quan tâm tìm hiểu thêm cái điều ấy nữa. Tôi đã đau khổ lắm rồi!

                        ÉDIPE

Nàng hãy yên lòng, vợ hiền ạ! Dù có thay đổi mẹ một lần thứ ba và phát hiện ra rằng ta là con một đứa nô lệ của một người nô lệ đi chăng nữa, thì nàng cũng không vì thế mà rơi vào địa vị thấp hèn!

JOCASTE

Tôi van Ngài, Ngài hãy nghe tôi, Ngài hãy từ bỏ những sự tìm kiếm đó!

ÉDIPE

Không nàng không thể nào buộc ta phải từ bỏ việc tìm kiếm cho ra sự thật.

JOCASTE

Tôi có đủ lý do chính đáng để khuyên Ngài những câu đầy thiện chí đó.

ÉDIPE

Những câu thiện chí đó lâu nay làm ta mệt mỏi lắm rồi!

JOCASTE

 Thật khốn nạn! Cầu trời  không bao giờ ngài biết được mình là ai!

ÉDIPE (với đội đồng ca)

Người ta sắp dẫn gã chăn cừu đến gặp ta chưa? – Hãy để mặc nàng kiêu hãnh với cái gốc quý tộc của nàng!

JOCASTE (bỏ đi)

Hỡi ôi, thương ôi! Con người bất hạnh! Ta sẽ gọi mình như thế nào đây? Và từ nay về sau mình gọi ta bằng cách nào được?

ĐỘI ĐỒNG CA

Hỡi Vua! Vì sao Hoàng hậu lại bỏ đi xa, trầm mặc như đang bị một nỗi đau đớn nặng nề giày xéo trong tim? Ta rất lo lắng từ sự im lặng trầm mặc đó sẽ xảy ra một loạt những điều tai ương bất trắc!

ÉDIPE

Muốn xảy ra bao nhiêu điều tai ương cứ việc! Ta muốn biết rõ lai lịch gốc gác của ta, dù có ti tiện kém hèn đến đâu đi chăng nữa! Nàng xấu hổ vì gốc gác của ta tối tăm đê hạ, bởi lòng dạ đang đắm chìm trong thói kiêu căng vô vị của giới phụ nhân. Nhưng giả sử ta có là đứa con gặp may của số phận, thì ta cũng không vì vậy mà tự nghĩ mình bị xúc phạm về thanh danh. Dĩ nhiên may rủi là người mẹ của ta. Những năm tháng cùng với ta lớn nên đã tạo cho ta sức mạnh kiên cường và lòng cao thượng: với một số phận như thế này, nhất định ta sẽ không thay đổi đến mức độ không muốn biết mình là ai!

ĐỘI ĐỒNG CA

Nếu ta mà thạo nghề bói toán, nếu một ánh sáng nào đến rọi trí lòng ta, hỡi núi Xitêrông! ta thề có núi Ôlem chứng giám, rằng cái ngày đang lên rực rỡ hôm nay sẽ không trôi qua đi mà không thấy ta đáp lại nỗi sướng vui Người đã mang lại cho các chủ nhân ta, bằng những tiếng ca điệu múa chúc mừng người với tư cách là kẻ đồng hương, người nuôi nấng và cha sinh của Êđip!

Hỡi Apôllông thần linh bảo vệ! Cầu mong Người tán thành ý kiến của chúng tôi!

Ai trong các thần, hỡi con! Đã cho con cuộc sống? Có phải một người con gái nào của Apôllông bị thần Păng(14) cưỡng hiếp trong rừng sâu? Bởi vì thần này lấy chuyện ẩn dật chốn điền viên làm thú vui. Hay Hermex, vị thần cai quản núi Xyllen(15)? Hay Điônydôx đã nhận Người từ tay những nữ thủy thần cư dân của núi Hêlicông (16), bầu bạn của người trong những trò chơi vui ve?

ÉDIPE (nhìn thấy người chăn cừu đang được dẫn tới) Tuy chưa gặp ông già lần nào, nhưng theo ta ước đoán thì đây có thể là chính người chăn cừu bấy lâu ta chờ đợi: tuổi tác của ông phù hợp với những điều người kể. Vả lại ta nhận ra những kẻ đang dẫn ông ta tới, họ là những người hầu hạ trong nhà ta.

(Với đội đồng ca) Nhưng các người, các người từng quen biết ông ta, hẳn nhận xét đúng hơn.

ĐỘI ĐỒNG CA

Đúng ông ta rồi, ta nhận được mặt, hãy tin chắc như vậy, ông đã gắn bó trung thành với Laiôx và là người chăn gia súc của nhà Vua xưa.

ÉDIPE

Trước tiên ta hỏi ông, hỡi ông già Côranh! Người này có phải đúng người ông vừa nói?

NGƯỜI ĐƯA TIN

Vâng! Người mà Ngài đang thấy đó chính là ông ta.

ÉDIPE

Này ông già! Hãy nhìn ta và trả lời những câu ta hỏi! Xưa kia ông là đầy tớ của Laiôx phải không?

NGƯỜI CHĂN CỪU

Dạ thưa, tôi là nô lệ của Ngài, không phải là nô lệ mua mà là nô lệ nuôi trong nhà.

ÉDIPE

Ông được giao trách nhiệm gì? Ông làm công việc gì?

NGƯỜI CHĂN Cừu

Phần lớn cuộc đời tôi là chăn cừu.

ÉDIPE

Thường ông hay chăn cừu ở những nơi nào?

NGƯỜI CHĂN CỪU

Thưa trên núi Xitêrông và những vùng lân cận.

ÉDIPE

Ông có nhớ đã gặp ông già này dưới chân núi không?

NGƯỜI CHĂN CỪU

 Nhân dịp nào- Nhân dịp nào? Và người nói gặp ai ạ?

ÉDIPE

Nói gặp người này đây. Chẳng phải là ông có liên quan đến người này sao?

NGƯỜi CHĂN CỪU

Không liên quan lắm nên tôi cũng không dễ nhớ lại.

NGƯỜI ĐƯA TIN

Cái đó không la. Nhưng thưa Chúa thượng, tôi sẽ đích thân nhắc lại cái điều mà ông ta  đã quên đi. Bởi tôi biết ông ta thông tỏ hết. Khi hai người chúng tôi đều dắt cừu lên núi Xitêrông, ông ta hai đàn, tôi chỉ có một, thì tôi gặp ông ta nhiều lần trong cả một thời gian ba tháng liền, từ cuối mùa xuân tới tiết chòm sao hùng tinh mọc. Sắp đến mùa đông thì tôi dắt cừu về chuồng của tôi, còn ông ta thì dắt cừu về chuồng của Laiôx (với người chăn cừu) điều tôi nói có đúng hay không đúng?

NGU&ỜI CHĂN CỪU

Điều ông nói đúng mặc dù lâu lắm rồi.

NGƯỜI ĐƯA TIN

Bây giờ ông nói tôi nghe: ông có nhớ là ông trao cho tôi một đứa bé để tôi nuôi như con đẻ của tôi không?

NGƯỜI CHĂN CỪU

Ông định nói gì? Vả lại vì sao ông lại hỏi như vậy?

 NGƯỜI D8ƯA TIN

(chỉ Êđip) đây ông bạn của tôi ơi! Trước mặt ông giờ đây là con người mà lúc xưa kia  chỉ là một đứa trẻ sơ sinh.

NGƯỜI CHĂN CỪU

(với người đưa tin nói nhỏ) Đồ chết chém trăm lần! Có chịu im mồm đi không?

ÉDIPE (với người chăn cừu) (I)

Hãy khoan, ông già? Đừng mắng ông ta vội. Chính những lời nói của ông mới là đáng chê trách chứ không phải là ông ta.

NGƯỜI CHĂN CỪU

Thế tôi phạm tội gì chăng, thưa Chúa thượng khoan dung?

ÉDIPE

Tội không thú nhận đứa bé mà ông ta vừa mới nói.

NGƯỜI CHĂN CỪU

Là bởi ông nói một cách bất tri kỳ lý và tự làm nhọc mình một cách vô ích.

ÉDIPE

Nếu ông không nói ra một cách tự nguyện thì sự trừng phạt cũng sẽ cưỡng bức ông phải nói.

NGƯỜI CHĂN CỪU

Nhân danh các Thần, người tha thứ cho một người già cả!

ÉDIPE

Nào, hãy trói ông ta lại, hai tay quặt sau lưng cho ta!

NGƯỜI CHĂN CỪU

Khốn khổ cái thân tôi! Vì lý do gì? Ngài muốn gì mới được cơ chứ?

ÉDIPE

Ông có trao cho ông ta đứa bé mà ông ta nói đó không?

NGƯỜI CHĂN CỪU

Tôi có trao. Sao tôi chẳng chết quách hôm đó đi cho xong!

ÉDIPE

Ông sẽ chết nếu ông không nói hết sự thật.

NGƯỜI CHĂN CỪU

Biết đâu tôi chẳng chết sớm hơn nếu tôi nói ra!

ÉDIPE

Lão này, ta biết chỉ tìm cách trì hoãn!

NGƯỜI CHĂN CỪU

Tôi có tìm cách trì hoãn đâu! Tôi nói rằng tôi đã trao đứa bé cho ông ta cái ngày xa ấy.

ÉDIPE

Ông nhận đứa bé từ tay người mà? Nó có phải là con ông hay con ai?

NGƯỜI CHĂN CỪU

Nó không phải là con tôi. Tôi đã nhận nó từ...

ÉDIPE

Từ tay công dân nào? Từ nhà nào?

NGƯỜI CHĂN CỪU

Nhân danh các Thần, thưa Chúa thượng xin đừng hỏi tôi thêm nữa!

ÉDIPE

ông sẽ chết nếu ta phải hỏi lại lần thứ hai!

NGƯỜI CHĂN CỪU

Thưa Ngài, đó là một đứa bé trong nhà Laiôx.

ÉDIPE

Một nô lệ hay một đứa con của ông ta?

NGƯỜI CHĂN CỪU

Ôi khốn khổ! Đó là điều không lòng nào nói ra được!

ÉDIPE

Còn ta không lòng nào nghe! Nhưng mà mặc ta phải biết.

NGƯỜI CHĂN CỪU

Người ta nói đó là con của Laiôx... nhưng mà Hoàng hậu đang ở trong lâu đài này có thể nói về đứa bé đó rõ hơn bất cứ ai!

ÉDIPE

Có phải bà ta trao cho ông không?

 NGƯỜI CHĂN CỪU

Vâng, chính bà trao.

ÉDIPE

Với mục đích gì?

NGƯỜI CHĂN CỪU

 Giết nó!

ÉDIPE

Khốn nạn! Một người mẹ!

NGƯỜI CHĂN CỪU

Vì sợ lời sấm khủng khiếp.

 ÉDIPE

Câu sấm nói gì?

NGƯỜI CHĂN CỪU

Rằng đứa bé một ngày kia sẽ giết những người sinh ra nó.

ÉDIPE

 Thế vì lẽ gì ông trao đứa bé cho người này?

NGƯỜI CHĂN CỪU

Thưa Chúa thượng, vì tôi thương hại nó. Và tôi đã cho người khách lạ này mang về xứ sở của ông ta. ông ta đã cứu nó thoát khỏi tai họa trước mắt để dành về sau cho nó những tai họa lớn lao hơn. Bởi nếu quả thực Ngài là đứa trẻ mà ông ta nói đó, thì Ngài hãy xem số phận kinh khủng đến mức nào!

ÉDIPE

Than ôi! Than ôi mọi sự việc giờ đây đã rõ ràng!

Hỡi ánh sáng ban ngày ta nhìn mi một lần cuối hôm này, ta, một kẻ sinh ra từ những người cha mẹ đáng lẽ chẳng bao giờ nên sinh ra ta cả; ta, đứa con có những mối quan hệ loạn luân! Ta đứa con nhúng tay vào máu của bố (Êđip vào).

ĐỘI ĐỒNG CA

Hỡi những giống nòi bất hạnh của trần thế! Trước mắt ta các ngươi là cái gì đây? Chẳng qua chỉ là những hình bóng hão huyền! Ai trong những người khách trần có bao giờ được nếm một hạnh phúc nào ngoài cái giây phút tưởng mình hạnh phúc, được đắm say mộng ảo một hồi để rồi lại rơi ngay vào chốn vực sâu...

 Trước cảnh hoạn nạn của người thì cái hạnh phúc của trần gian ta cầm bằng như vô nghĩa. Hỡi Êđip người đã vươn lên địa vị cao sang nhất con người có thể vươn lên, đã hưởng thụ mọi thứ ưu tiên của số phận. Người đã diệt được con quái vật mặt đàn bà có những móng chân tàn ác và lừng danh về những câu đố bí hiểm lâu nay (17). Người như một bức thành chống lại cái chết, bảo vệ tổ quốc chúng ta, và sau nữa người đã xứng đáng được tôn vinh lên ngôi báu. Ôi! Người đã từng sống giữa bao nhiêu vinh quang trên ngai vàng sáng ngời thành Teb! Vậy mà giờ đây, trong những tai ương khủng khiếp và những bước đời dâu biển đắng cay nhất trần gian, hỏi có bao giờ còn một kẻ nào bất hạnh hơn người nữa hay không?

Hỡi Êđip lẫy lừng danh tiếng! Số phận của người ra thế nào đây với tư cách là cha, là chồng, là con cùng môtat lúc?

Làm sao, ôi bất hạnh! Làm sao chiếc giường của cha xưa có thể âm thầm chịu đựng được những nỗi niềm rùng rợn đằng kia? – Thời gian, thấy rõ một điều đã phát hiện ra người trái với lòng người mong muốn! Và cuối cùng nó đã trừng phạt cuộc hôn nhân ghê tởm trong đó kẻ được phôi sinh lại thành kẻ phôi sinh!

Hỡi con Laiôx! Biết như vậy thì thà rằng ta chẳng biết cho xong! Tiếng than thở của ta chỉ còn tiếng khóc lên của những cung đàn bi ai sầu thảm! Và để nói vẹn tròn sự thực, thì chính người đưa ta về cuộc sống, rồi cũng chính người đã đẩy ta xuống mồ!

MỘT SĨ QUAN HOÀNG CUNG  (với đội đồng ca )

Hỡi các người những kẻ dân chúng xứ này kính trọng! Các người sắp nghe, các ngươi sắp phải nhìn thấy những chuyện xiết bao kinh khủng! Trái tim các ngươi sẽ mang nặng bao nỗi xót thương nếu các ngươi còn ít nhiều quan tâm đến gia đình Lapđacôx. Nước sông Ixter và nước sông Pha sẽ không bao giờ đủ để rửa sạch được hết mọi thứ ô uế và bất công chứa đựng trong lâu đài này! Sẽ có những tai họa khác xảy ra một cách tự nguyện. Nhưng những đau thương lão nùng hơn tất cả là những đau thương do chính người bất hạnh đã gây nên cho mình!

ĐỘI ĐỒNG CA

Những đau thương trải qua đã vô cùng kinh khủng, có thể còn thêm đau thương nào nữa hay sao?

VIÊN SĨ QUAN

 Chỉ một câu này thôi là các ngài sẽ rõ: Hoàng hậu chết rồi!

ĐỘI ĐỒNG CA

Than ôi! Vị hoàng hậu đáng thương người đã chết như thế nào?

VIÊN SĨ QUAN

Bà đã tự sát. Những chi tiết đau lòng về cái chết của Hoàng hậu không dội đến tận tai các người, mắt các người không hề nhìn thấy. Nhưng tôi sẽ không vận dụng hết khả năng trí nhớ của tôi để kể lại cho các người hay những đau thương tột cùng mà bà đã chịu.

Trong cơn bối rối, xúc động tâm thần quá mạnh, bà băng mình qua dãy hành lang của cung điện, bước thẳng tới chiếc giường cưới của buổi động phòng hoa chúc xưa kia, tay giằng rứt từng mớ tóc: bà vào, bà đóng cửa lại, rồi gọi tên Laiôx, gọi tên người chồng đã không còn nữa từ bao nhiêu năm. Bà nhắc lại với chồng cái điều bảo đảm cuộc hôn nhân xưa – đứa con chung. Đứa con ấy trở thành hung thủ giết cha rồi lấy mẹ, đẻ ra một đàn con khốn nạn đáng thương. Bà kêu rên thảm thiết trên chiếc giường oan nghiệt, ở đó bà đã đẻ ra một người chồng từ chính chồng mình và những đứa con từ chính đứa con mình.

Tôi không được biết rõ cái chết của bà đã diễn ra như thế nào sau những lời kêu rên thảm thiết đó, bởi ngay lúc ấy thì tiếng kêu thét của Êđip vọng tới vang dội bên tai, không cho phép tôi tiếp tục theo dõi cái chết đáng thương của Hoàng hậu nữa. Mắt tôi lúc này ngoảnh về phía đức Vua đang chạy lại khắp nơi xin những kẻ xung quanh cho người một thanh kiếm và chỉ cho người biết vợ Người ở đâu, không phải vợ Người mà là kẻ đã mang nặng đẻ đau cả người cha lẫn  đàn con đó. Trong cơn mê loạn, có lẽ một vị thần nào đó đã chỉ cho người chăng, bởi những kẻ có mặt không ai giám chỉ cho Người cả. Thế là Người lao tới như thế bước theo dấu chân một kẻ dẫn đường vô hình. Người phá tan cánh cửa với những tiếng gào ghê dợn và lập tức bước vào buồng   ơ đó Hoàng hậu đã tự treo cổ lên xà nhà bằng một sợi dây oan nghiệt vừa cướp đi tính mạng của bà. Nhìn thấy vậy con người bất hạnh bèn thét lên những tiếng thét xé lòng và vội vàng cởi những nút dây thắt cổ ra cho Hoàng hậu. Vừa đặt bà xuống đất (Ôi! Cảnh tượng rùng rợn!) Người giật đứt chiếc kim vàng cài ở chiếc áo dài bà đang mặc và dùng chiếc kim đó tự móc mắt mình ra. Người tự móc mắt, vừa  kêu lên rằng từ đây người sẽ không còn thấy gì nữa, không còn thấy bà, không còn thấy đối tượng tội ác của mình, không còn thấy đối tượng những niềm đau đớn: rằng từ đây ngập chìm trong bóng tối, mắt người sẽ lẫn lộn những điều cần tìm kiếm và những điều cần phải lánh xa đi. Trong khi miệng nhắc đi nhắc lại câu đó nhiều lần thì tay Người tự lật mí lên và móc đi cả đôi mắt. Một dòng máu đen thẫm đang chảy trên mặt Người, không phải từng giọt mà cuồn cuộn, chao ôi! Không khác gì một cơn bão tuyết rơi!

Đấy, cả hai người đều bùng lên cơn tuyệt vọng của mình như thế đó. Cả hai vợ chồng đã bằng cách đó hòa lẫn vào những nỗi buồn thương đau đớn của nhau! Và cái hạnh phúc xa xưa- mà ngày trước đã từng xứng đáng mang tên gọi ấy – ngày nay chỉ còn là tiếng khóc tuyệt vọng, nhục nhã, tang tóc! Nó biến thành trong chúng ta tất cả những gì đáng mang tên là bạc phận!

ĐỘI ĐỒNG CA

Và, khốn khổ! Người đã làm gì trong cơn đau đớn?

VIÊN SĨ QUAN

Người thét gọi mở toang mọi cửa, vạch mặt chỉ tên cho mọi người dân thành Teb biết kẻ đã giết vua và chung chăn gối với mẹ của mình... Người nói những tiếng khủng khiếp mà ta không thể nào nhắc lại, rằng Người sẽ lao mình ra khỏi lũy thành này, rằng Người không thể ở lại nữa; rằng Người đang trĩu nặng trên mình những lời nguyền rủa của do chính miệng mình nói ra. Nhưng rồi Người kiệt sức không còn có mắt nhìn được nữa. Đau thương của Người lớn lao ngoài sự chịu đựng của bản thân. Các người sẽ được chứng kiến tức thời điều đó. Người đang mở cửa lâu đài, các người sẽ trông thấy một cảnh tượng thảm khốc mà một kẻ thù tàn bạo nhất trong thấy cũng phải động lòng thương!

ĐỘI ĐỒNG CA (nhìn thấy Êđip)

ôi cảnh tượng kinh hãi làm sao! Kinh hãi nhất trong mọi cảnh mắt ta từng chứng kiến!

Ôi, khốn khổ! Cơn điên loạn nào đã xâm chiếm hồn Người? Con quỷ dữ nào đã đổ thêm những nỗi đau quái ác ấy làm cho tâm hồn Người lên đến tuyệt đỉnh của bi thương?

Than ôi! Than ôi! Bất hạnh!

Ta muốn nói với Người, muốn hỏi Người, nhìn Người mà không thể nói, không thể hỏi, ta không thể nào để mắt ta trông lại phía Người, bởi chỉ một cái nhìn cũng đủ làm cho ta kinh rợn!

ÉDIPE

Ôi! Thương ôi! Hỡi thương ôi! Khốn khổ! Ta ở đâu đây! Tiếng của ta đang vọng lên ở chỗ nào đây? Số phận ôi! Mi đã xô ta xuống vực thẳm nào đây, ôi số phận?

ĐỘI ĐÒNG CA

Vào cái chỗ kinh hoàng rùng rợn nhất chưa từng thấy bao giờ!

ÉDIPE

Ôi, đám mây đen tỏa khắp mình ta! Đám mây đáng ghét, khó diễn tả nên lời, không thể chiến thắng và triền miên không bao giờ chấm dứt!

Than ôi! Trăm lần than ôi!

Biết bao đau đớn tập trung vào chiếc trâm đã đâm ta thủng mắt và trong nỗi niềm hồi tưởng lại những dấu thương lòng!

ĐỘI ĐỒNG CA

Giữa những bất hạnh lớn lao như vậy, đó quả là hai lỗi bi ai đáng nên than khóc, hai cực hình phải chịu đựng xót xa!

ÉDIPE

Hỡi bạn ôi! Bạn là người thân duy nhất còn lại của ta, duy nhất chẳng lẩn tránh một con người không còn nhìn thấy ánh sáng! Than ôi! Bất hạnh! Một mình bạn biết rủ lòng thương xót. Ôi! Dẫu chìm ngập trong bóng tối mịt mùng, ta vẫn biết rõ bạn là ai. Ta nhận ra con người, ta nhận ra tiếng nói.

ĐỘI ĐỒNG CA

Ôi, Người đã tự gieo cho mình biết bao lỗi đau đớn! sao người lại có thể tự móc mắt mình đi như vậy! Vị thần nào đã xui khiến Người làm hành vi điên loạn ấy?

EDIPE

Apônlông, hỡi các bạn! Chính Apônlông đã muốn đưa đau khổ của ta đến tột cùng. Nhưng trừng phạt kia, chính là ta, một mình ta chứ không phải ai khác!

Nghĩ mà xem: được hưởng ánh sáng đối với ta giờ đây phỏng có bổ ích gì  khi ngoài những đối tượng đau thương ta không còn có một cái gì để nhìn nữa!

ĐỘI ĐỒNG CA

Đúng quá, than ôi!

ÉDIPE

Thực ra, ta còn có gì đâu nữa để mà nhìn, mà yêu, mà gìn giữ, mà nghe với một chút niềm vui trong dạ!

Hỡi các bạn, nếu có thương ta, xin hãy dẫn bước chân ta rời khỏi  Thành bang! Hãy dẫn ta đi! Tên tội phạm mang đau khổ trong hồn và điều nguyền rủa trong tim hơn một khách trần đang bị mọi thần linh ghét bỏ!

ĐỘI ĐỒNG CA

Hỡi con người dày dạn khổ đau! Nửa vì tính bẩm sinh vốn thế, nửa vì số phận trầm luân! Thà xưa kia ta chẳng biết đến Người!

ÉDIPE

Sao không chết rũ mất xương cái ke nào đó đã vì nhân đạo mà giơ tay cởi mối xiết chặt những ngón chân bé bỏng của ta xưa! Ta đã chết đi mà chẳng trở thành cho ta và những bầu bạn thân quen một mối đau thương lớn lao đến thế!

ĐỘI ĐỒNG CA

Chúng ta tán thành ý đó!

ÉDIPE

Ta đã khỏi là tên hung thủ giết cha mình và giữa những người trần ta đã khỏi mang tên là người chồng của chính người đàn bà đẻ ra ta! Ta nay chỉ là một con người bạc hạnh, đứa con nhơ nhuốc của những cha mẹ nhơ nhuốc, chung chạ gối chăn với những người đã cho ta cuộc sống!

Nói tóm lại, nếu đời còn có tội tình gì ghê tởm sâu xa hơn thế nữa thì Êđip đây đều đã nhúng tay vào!

ĐỘI ĐỒNG CA

Cách xử trí mà Người chọn đó, biết nói sao đây? Ta có nên thừa nhận hay không? Theo ý riêng ta, thì thà rằng không sống nữa trên đời còn hơn sống mà mắt không nhìn thấy!

ÉDIPE

Ôi, thôi! Xin đừng khuyên bảo nữa! Xin đừng nói nữa rằng tôi đã không  làm cái việc mà lẽ ra tôi đã phải làm. Chao ôi! Một khi tôi đã về dưới chốn âm cung tôi có thể bằng con mắt nào nhìn thấy một người cha đau khổ và một người mẹ bất hạnh cho đang! Tội ác của tôi đối với song thân tôi quá lớn. Không thể nào chuôc nổi bằng cái chết do một sợi dây thừng oan nghiệt! Nhưng mà sống, thì làm sao có thể nhìn các con bị ô uế bơi sinh ra từ tội ác? Không! Chúng nó sẽ chẳng còn hiện ra trước mắt tôi nữa, những đứa con tôi, Thành phố này, những tường lũy này, và cả những bàn thờ của các thần linh! Ôi bất hạnh! Tôi đã tự trục xuất mình, tôi mà xưa kia giữa Thành bang này đã sống những năm tháng xiết bao vinh dự! Chính tôi đã xuống lệnh cho mọi công dân trục xuất khỏi thành một cách nhục nhã kẻ nào bị phát hiện ra đích thân là tên hung thủ ô uế mà thần linh nói đến, dù khi với Laiôx hắn ta có quan hệ máu mủ, họ hàng! Sau khi phạm những tội ác nhơ nhuốc tày trời như vậy, tôi còn lòng nào dám ngước mặt lên trông lại thành trì? Giá tôi có thể cấm được không cho lỗ tai tôi nghe tiếng, thì tôi cũng không hề do dự bịt kín đường thông của những giác quan tội nghiệp của tôi, cho tôi điếc, cho tôi mù cùng một thể! Bởi vì xua đuổi đi được cái ý niệm về sự khổ đau của mình là điều êm ái duy nhất còn lại cho con người bất hạnh.

Núi Xitêrông ơi! Vì sao mi đã đón nhận ta xưa? Vì sao khi đón nhận lấy ta, mi đã chẳng bất thần giết chết ta ngay liền lúc đó? Ta đã khỏi phải chỉ cho người trần thế con người mà trên lòng mẹ… Pôlyb ơi! Côranh ơi! Ơi những cung điện lâu đài mà ta từng tưởng của cha ta! Một cái ung nhọt sâu kín biết bao đã bị che giấu dưới những bề mặt hào nhoáng đó. Giờ đây ta chỉ còn đáng là một khách trần nhơ nhuốc sinh ra từ những cha mẹ nhơ nhuốc! Ôi con đường buồn thảm! Lũng sâu, rừng rậm, đường hẻm lối mòn, đã uống dòng máu của cha ta bị bàn tay ta giết, chúng mi còn giữ lại kỷ niệm gì của một kẻ đau thương? Ta đã phạm phải những tội gì trước mặt chúng mi lúc đó, rồi  tới đây phạm những tội ác nào thêm?

Ôi! Cuộc hôn nhân oan nghiệt đã cho ta sự sống, mi đã hòa nhập máu ta vào trở lại với dòng máu đã hình thành ra ta và bằng cách ấy đã lại hình thành ra, trong cùng những con người ấy, những người cha, những người anh,  những người con, những người mẹ đồng thời là  người vợ, và tất cả những cái gì kinh khủng nhất trần gian!

Nhưng thôi, thế là đủ, càng nói đến những hành vi nhơ nhuốc lại càng thêm nhơ nhuốc muôn phần! Nhân danh các thần hãy dấu kín tôi đi! Hoặc hãy cho tôi chết! Hoặc ném tôi xuống biển sâu để tránh cho các người khỏi phải nhìn thấy tôi trong kinh tởm!

Các người hãy đến! Hãy can đảm động tới một con người khốn nạn! Hãy, vâng lời đi, và chớ có ngại ngùng gì! Bởi chỉ có một mình ta phải chịu lấy gánh nặng những nối niềm đau xót của ta!

ĐỘI ĐỒNG CA

Kìa, Crêông đang tới, vừa đúng lúc để nhằm khuyên bảo và lắng nghe những nguyện vọng của Người đây!

Chính ông ta, thay cương vị của Người, đã trở thành kẻ bảo vệ và giữ gìn Thành bang xứ sở này vậy.

ÉDIPE

Than ôi! Ta biết nói gì với ông ta đây? Ta còn có quyền chờ đợi gì ở ông ta đây sau khi đã đối xử với ông ta một cách bất công và độc ác?

CRÉON

Hỡi Êđip! Tôi không muốn tới đây để cười Ngài trong cơn khốn đốn hay để sỉ nhục Ngài trong bất hạnh đau thương; nhưng mà, hỡi những người công dân thành Teb! nếu các ngươi biết tôn kính vầng sáng trong ngần và đầy sức sống của vì sao chúa tể các   sao trời, thì hãy sợ, chớ phơi bày lồ lộ ra trước mắt mọi con mắt cái đối tượng ô uế này mà cả đất đai, sông núi của thiên cung, cả ánh sáng của ban ngày không thể nào chịu được! Hãy dẫn ông ta vào trong cung thất. Chỉ nên để riêng những người thân nghe và nhìn thấy điều bất hạnh của người máu mủ, với một niềm thương xót thiêng liêng.

ÉDIPE

Nhân danh các thần, bởi Ngài đã đến với tôi trái với điều tôi chờ đợi, Ngài, con người tốt nhất trần gian, đón nhận lấy tôi, con người xấu xa hơn tất cả – thì xin Ngài hãy đoái nghe tôi, bởi chính là vì Ngài chứ không phải là vì tôi mà tôi nói.

CRÉON

Ngài mong muốn điều gì ở tôi nào?

ÉDIPE

Mong Ngài hãy ném tôi vào một cái xó xỉnh cuối đất cùng trời nào đó mà không bao giờ tôi còn có thể quan hệ với một kẻ trần gian!

CRÉON

Tôi có thể đã làm theo nguyện vọng của Ngài nếu tôi không thấy cần đi hỏi ý kiến của vị thần Đen-phơ trước đã.

                   ÉDIPE

Thần chẳng đã bộc lộ rõ ý định của Người và đã kết án tử hình con người vô đạo giết cha đó rồi sao?

CRÉON

Đúng là Người đã  công bố án quyết, nhưng trong hoàn cảnh chúng ta hiện nay, cũng cần hỏi ý kiến Nười lại  một lần nữa về cái việc chúng ta phải làm.

ÉDIPE

Vậy là Nài định bói ý kiến thần linh hòng gia ân cho một con người khốn nạn như tôi sao?

CRÉON

Cần phải thế, nhất là bây giờ đây Ngài không còn nghi ngờ gì nữa về những sấm ngôn Người đã dạy.

ÉDIPE

Vậy thì điều tôi chờ đợi, cầu xin ở Ngài đây: Hãy nhận lấy trách nhiệm đắp xây, trong cung điện này, nơi nào tùy ý Ngài, một nấm mồ cho người bạc mệnh! Còn tôi đừng để tôi còn sống ở trong Thành phố đã từng là quê hương tôi nữa! Từ đây hãy để cho tôi lên ở chốn núi rừng, sa mạc Xitêrông, nơi đã trở thành gia sản riêng tôi, cha mẹ tôi đã chọn để đào mồ chôn tôi ngay khi tôi còn sống! Hãy cho tôi được chết như họ đã từng mong muốn cho tôi phải chết, bởi tôi biết trước rằng cái chết của tôi không phải do một bệnh tật nào hay một tai nạn nào tương tự gây nên. Tôi đã chẳng thoát khỏi cái chết nếu như số phận đã không muốn dành tôi làm mồi cho những tai ương rùng rợn nhất. Nhưng hãy mặc cho số phận tùy nghi định đoạt về tôi!

Hỡi Crêông! Tôi không muốn ủy thác cho Ngài những đứa con trai của tôi nhờ Ngài nuôi dưỡng. Chúng đã lớn khôn rồi, dù ở đâu chúng cũng có thể tìm được kế sinh nhai. Nhưng tôi muốn nhờ Ngài chăm nom săn sóc những đứa con gái đáng thương của tôi lâu nay vẫn luôn luôn ngồi cạnh cha chia sẻ với cha những thức ăn người ta dọn cho mỗi bữa. Ngài cho phép tôi được ôm hôn chúng và cùng với chúng nó khóc than cho những lỗi đau khổ của mình (18).

Hỡi con người cao thượng, rất xứng đáng với dòng dõi cha ông. Crêông! Hãy cho phép tôi được ôm chúng nó trong tay và được hưởng sự có mặt của con bên mình như hồi tôi còn được nhìn thấy chúng! Tôi nói gì đây? Hỡi Thần linh cao cả! Phải chăng chúng nó đang kia, phải chăng chính những đứa con gái thân thương đang ở gần tôi, than khóc? Có phải vì  thông cảm nỗi bất hạnh mà Crêông đã cho gọi tới đây những đứa con lòng ta âu yếm nhất trong các đứa  con ta? Thật vậy không?

CRÉON

Ngài nói đúng. Chính là tôi,  biết trước rằng Ngài sẽ vô cùng sung sướng được ôm các con vào lòng, nên đã tạo điều kiện thuận lợi mang lại cho Ngài niềm vui êm dịu đó.

ÉDIPE

Ôi! Cầu chúc cho Ngài được hạnh phúc! Cầu trời đất dành cho Ngài một số phận tốt đẹp hơn tôi để thưởng công cho Ngài về những hành vi ân đức!

Hỡi các con ta ơi! Các con đâu? Hãy lại đây lại đây! Sờ vào bàn tay cha, cái bàn tay làm cho đôi mắt cha lâm vào tình trạng như các con đang thấy. Những con mắt của người cha xưa kia đã từng được ngắm nhìn ánh sáng ban ngày và đã sinh các con từ lòng người mẹ đã sinh ra chính bản thân cha mà không hề hay biết, không hề nhìn thấy trước một điều gì!

Than ôi! Cha thương xót cho các con biết bao nhiêu! Hỡi các con yêu quý! Khi nghĩ đến nỗi buồn thương đau khổ sẽ đè nặng lên phần đời còn lại của các con. Hỏi có một cuộc hội họp nào của nhân dân thành Teb, có một ngày lễ vui nào các con mong được đặt gót chân tới mà  đành phải dứt nửa chừng để trở lại nơi buồng riêng với sự cô đơn và nước mắt! Và khi các con ngấp nghé tuổi hôn nhân thì liệu có một khách trần gian nào dám dũng cảm khoác lên mình anh ta bao nhiêu ô nhục đó, một dấu nhơ nghìn năm cho mẹ cha ta và mẹ cha các con?

Số phận các con sẽ là độc thân và vô hậu!

(với Crêông) – Hỡi con Mênêxê! Bởi các con tôi giờ đây chỉ còn một mình Ngài thay mẹ thay cha, xin Ngài đừng đối xử với chúng bằng tấm lòng khinh bạc? Dầu sao cũng là những giọt máu đào. Đừng để cháu mình trong sự lang thang cô đơn ruồng bỏ, hoặc đem thân hành khất đó đây! Hãy thương lấy những đứa cháu thơ ngây bé bỏng, tứ cố vô thân, hai bàn tay trắng, chỉ biết cậy trông ở một nơi Ngài.

Hỡi con người trần cao thượng! Nào, Ngài hãy đưa bàn tay đây nắm lấy bàn tay tôi làm dấu hiệu thuận tình!

Ôi, cha có bao nhiêu điều muốn dặn các con nếu các con hiểu được! Nhưng tất cả những điều cha có thể cầu chúc cho các con hôm nay là: dù ở bất cứ nơi đâu mà số phận sắp đặt cho các con phải sống, cuộc đời các con sẽ hạnh phúc hơn cuộc đời của những kẻ đã sinh ra mình!

CRÉON– (với Êđip)

Thôi, khóc thế là đủ, ngài hãy trở vềnơi cung thất!

ÉDIPE

Tôi xin vâng lời, dẫu đau lòng vô hạn!

CRÉON

Sự biết điều làm nên giá trị của mọi việc.

ÉDIPE

Nhưng Ngài biết với những điều kiện gì không?

CRÉON

Ngài hãy phân giải và nói cho tôi rõ.

ÉDIPE

Hãy trục xuất tôi ra khỏi vùng này!

CRÉON

Nguyện vọng đó chỉ có các thần mới đáp ứng được!

ÉDIPE

Nhưng tôi là đối tượng căm ghét của họ cơ mà!

CRÉON

Vậy Ngài sẽ được như ý.

ÉDIPE

Ngài có đảm bảo với tôi?

CRÉON

Điều gì tôi không nghĩ thì tôi không vội nói ra lời.

ÉDIPE

Thế thì xin dẫn tôi đi!

CRÉON

Ngài hãy tới đây, và từ biệt các con!

ÉDIPE

Không, không! Xin đừng bắt buộc cha con tôi phải xa cách!

CRÉON

Hãy gác bỏ cái ý muốn luôn luôn thống trị, tham vọng của Ngài đã không làm cho cuộc đời Ngài được hạnh phúc!

ĐỘI ĐỒNG CA

Hãy nhìn xem, hỡi nhân dân thành Teb! Hãy nhìn xem, kìa đây Êđip, con người đã hiểu hết ý nghĩa sâu sa của những bí hiểm, và lên tới đỉnh cao quyền bính rồi, đã không nhìn sự phồn vinh của đồng bào mình với lòng thèm muốn ghen tuông! Hãy nhìn xem người đang rơi xuống vực đau thương sâu thẳm biết dường nào!

Hãy biết nhìn kỹ vào những ngày cuối rốt của cuộc đời và đừng gọi một kẻ nào là người có hạnh phúc khi anh ta chưa bước chọn đường trần thế của mình mà không trải qua một lần nào bất hạnh!

_________

(1)         Đen-phơ – (tên cũ là Pytho – Một thành phố xứ Phôxiđ gần núi Parnax (chỗ ở các thi thần) phía bắc vịnh Côranh ngày nay là thành phố Kaxtơri. Đen-phơ nổi tiếng về những câu sấm của Apôllông do người nữ tư tế Pythia ngồi trên một chiếc ghế ba chân phát ra.

Apônlông (còn có tên là Phoibôx, Lôxiax, Pêăng) là con của Dơx và Latôn, anh của Artêmix,  là thần âm nhạc, thơ ca và y học, lành nghề trong lĩnh vực bắn cung tên (cung vàng, tên bạc).

(2). Con Xphanh, quái vật mặt và ngực đàn bà, mình sư tư, ở vùng xung quanh Teb. Nó thường đặt những câu đố hiểm hóc hỏi người qua đường, ai không trả lời đúng thì nó ăn thịt (nguyên nó là con vật thần thoại của Ai cập, tượng trưng mặt trời. Ơ gần thành phố Giđen, có tượng một con Xphanh khổng lồ cao 17 m, dài 34m).

(3) Pêăng tức là Apollông. Apôllông và Artêmix đều sinh ra ở đảo Đêlôx, một đảo nhỏ trong quần đảo Xyclađ phía đông nam Hy-lạp.

(4) Atêna, con gái Dơx, sinh ra từ sọ não của Dơx, là nữ thần của khôn ngoan, của công nghiệp, kỹ thuật và của chiến tranh (khi nó được điều khiển bằng trí tuệ), là nữ thần bảo hộ Aten: Artêmix và Atêna là hai chị em vì đều là con gái Dơx.

(5) Xem chú thích (1).

(6) Vị thần đất Lyxi tức là Apôllông, Lyxi ở Tiểu Á. Ở đó, Apôllông cũng có những câu sấm phát ra tại Patara.

(7) Núi Lyxi ở Arcadi, là chỗ ở của Dơx và Păng.

(8) Mênađ (cũng như Băcăng) là những nữ tư tế của thần rượu Điônydôx. Mỗi khi được thần linh ứng thì họ nhảy múa một cách điên cuồng.

(9) Lapđacôx là cha của Laiôx, Agiênor, con của thần Pôdêđông và Lybi. Sinh ra Cađmôx, vua xứ Phênixi. Tổ phụ của nữ hoàng Đi-đông (xem anh hùng ca Enéide của Virgile). Cađmôx có người em gái là Ơ-rôp bị Dơx bắt cóc, đi tìm em, tới xứ Bêôxi thì dựng thành Cađme, sau này là thành Teb.

(10)    Theo huyền thoại Tirêdiax là người thầy bói mù rất giỏi của thành Teb. Ông bói giỏi đến mức độ chết xuống âm phủ rồi, gọi hồn ông nên vẫn bói giỏi như khi còn sống.

(11)    Thi-sơn tức núi Parnax, chỗ ở các thi thần, cũng như núi Hêlicông.

(12)    Tức Êđip – Người ta vẫn tưởng Êđip là con của Pôlyb.

(13)    Tức Đenphơ. Người ta gọi Đenphơ là trung tâm, là cái rốn địa cầu.

(14)    Păng là thần của các mục tử và rừng xanh.

(15)    Hermex, con của Dơx và Maia. Mặt mũi sáng láng. Là kẻ đưa tin của các thần, là thần hùng biện, kẻ phát minh ra đàn lyre, thần của buôn bán và mưu mẹo, kẻ bảo vệ các con đường, thần thể dục thể thao, và là kẻ dẫn các linh hồn về âm phủ. Xyllen là núi cao nhất xứ Arcadi.

(16)    Hêlicông, dãy núi ở Bêôxi, là chỗ ở các Thị thần, cũng như núi Parnax.

(17)    Tức con Xphanh.

(18)    Hai con trai của Êđip là Êtêôclơ và Pôlynix, hai con gái là Ăngtigôn và Ixmen (Xem Êđip ở Côlôn và Ăntigôn).

Nguồn: Bi kịch Hy lạp (Prométhée bị xiềng; Edipe làm vua; Antigone; Electre; Médée; Alceste). Hoàng Hữu Đản dịch theo bản tiếng Pháp Eschyle, théâtre complet, traduction, notices et notes par Émile Chambry, Garnier – Flammarion, Paris 1964”; và Les grands tragiques grecs của De Rochefort, collection des grands classiques français et étrangers, Paris V. Bản thảo của nhà văn Hoàng Hữu Đản gửi nhà văn Triệu Xuân.

www.trieuxuan.info