Siêu nước đang reo o o, phải chăng là côn trùng mùa thu đang kêu trong đó? Ông già gác cổng ngồi xếp bằng, khoanh tay, mắt lim dim, nói thầm trong bụng: “Nước sôi không reo, nước reo không sôi. Thời gian soạn bài đã trôi qua một tiếng đồng hồ, cũng nên mang lên cho bọn họ một lần nước sôi”. Nhưng siêu nước cứ o o reo đều đều, không sôi hẳn lên được. Ông thò tay cầm que thông lò, chọc một cái trúng cửa lò, rồi lắc lắc cho thông gió. Bếp lò kêu lên một tiếng “bục”, ông biết ngọn lửa xanh đang liếm đáy siêu nước. Ông lại khoanh tay ngồi xếp bằng, vểnh tay nghe ngoài cửa sổ. Một chiếc xe ngựa lọc cọc chạy qua, tiếng ngựa hí vang, rồi tất cả trở lại yên ả. Trong thị trấn miền núi nhỏ bé này chỉ còn trường học là vẫn thức. Ngoài trời, mưa tuyết vẫn đang lặng lẽ rơi. Cổng sắt lớn đã đóng, tuyết đọng trên chiếc khóa chắc chắn đã thành cái tháp báu, đường dây điện trước cửa có lẽ đã phù lên… Đột nhiên, ông già nhảy chồm dậy, bởi vì siêu nước đã không còn tiếng reo. Ông nhấc siêu lên, rót xuống đất một chút, kêu đánh “xoẹt”. Ông cười không thành tiếng: Nước đã sôi thấu từ bao giờ. Ông xách siêu nước ra khỏi nhà. Lúc này, chiếc cổng sắt bị ai đó động vào kêu xoang xoảng, ông già mở cửa, lập tức một cái đầu cuốn khăn quàng cổ thò vào. Đó là một cô gái có đôi mắt sáng lung linh ẩn dưới cặp lông mi dài, mồm và mũi cô thở ra hơi trắng xóa, tuyết bám trên lông mày và trên những sợi tóc rủ lờm xờm, nhưng không vì thế mà hóa thành giọt nước rơi xuống, ngược lại đều biến thành những bông hoa trắng tinh. Ông già gác cổng đã không thông cảm với cô, lại còn như bực dọc:

- Các thầy giáo đều đang soạn bài, cô động mạnh thế, giờ cô muốn vào lớp có phải không?

Cô gái lè lưỡi, vừa cười vừa nói:

- Thưa bác, cháu muốn gặp anh Tây Vi.

- Việc công hay chuyện riêng?

- Dạ… chuyện riêng, thưa bác!

- Cô là thế nào với anh ấy?

- Dạ, bạn học, thưa bác!

- Bạn học à?

Ông gác cổng nhìn cô gái: trẻ và diện đáo để. Ông biết cánh thanh niên bây giờ thường thích xưng đối tượng với người ngoài là “bạn học”, lòng ông lập tức cộm lên một điều gì đó, ông lạnh lùng nói:

- Thời gian soạn bài, không tiếp khách.

Cô gái lại đi tới, phủi tuyết trên đầu, cười hớn hở:

- Thưa bác, bác là bố của anh Tây Vi phải không ạ?

- Có lẽ phải, nhưng bố của Tây Vi có chức trách gác cổng.

Cô gái nhìn ông già, không cười nữa mà thở dài, đứng trong tuyết không nhúc nhích.

Nhìn cô gái đã lại đầy một đầu tuyết, ông già gác cổng mềm lòng:

- Cô không đi thì vào trong nhà ngồi đợi, một tiếng đồng hồ nữa sẽ hết thời gian soạn bài. Cô nom giúp cổng, tôi đem nước sôi cho giáo viên.

Cô gái nhìn ông già xách siêu nước đi: lưng còng, thắt một cái thắt lưng da to bản, ống quần to sù sụ, hai bàn chân không biết quấn cái gì, giống hai bó bông to, cặp mắt lim dim, dường như ngay đến mở to ra cũng lười, nhưng ông bước trên lối hẹp cạnh đường bê tông từng bước rất vững. Cô khe khẽ nói:

- Tây Vi có ông bố lạnh lùng vậy ư ?

Ông già gác cổng tai không điếc, lời nói tuy khe khẽ nhưng vẫn nghe rõ, mồm ông lẩm bẩm: “Hư, thanh niên đang lúc dốc sức phấn đấu cho bốn hiện đại hóa, thì cô ta không có việc, chẳng chịu ở nhà học tập, tìm Tây Vi làm gì cơ chứ! Chắc là nói chuyện yêu đương chăng? Còn trẻ măng đã lao vào chuyện yêu đương, cái trò ấy phân tán tư tưởng lắm!”.

Ông già cứ lẩm bẩm đi thẳng đến khu nhà ở tập thể. Các em học sinh đã về nhà, chỗ nào cũng vắng vẻ, chỉ có cửa sổ phòng giáo viên còn ánh đèn. Ông biết rõ ở từng cửa sổ, thầy cô nào đang ngồi, các giáo viên đều đang soạn bài, ai dùng bút máy, ai viết bút lông, ai thích hút thuốc liên tằng hết điếu này đến điếu khác, ai thích uống trà liên tục hết chén nọ đến chén kia... Các thầy giáo đều vất vả. Trong thị trấn miền núi nhỏ bé này chỉ có hai trường trung học, trong nhà trường không có gian nấu nước riêng, khi ăn cơm ở nhà bếp, mới rót cho một phích nước nóng. Làm người gác cổng, ông đã đun nước sôi ngoài giờ trên bếp lò. Từ sáng đến tối, từ tối đến sáng, giáo viên chưa ngủ thì ông chưa ngủ, giáo viên ngủ rồi ông vẫn thức, tai lắng nghe các gian phòng.

Ông già đến gần cửa sổ đầu tiên, ngồi ở bên trong là con trai út Tây Vi của ông. Tây Vi là học sinh tốt nghiệp trường chuyên nghiệp sư phạm mới điều về, là nhà giáo đầu tiên của gia đình ông. Ông già gác cổng đứng ở đó, bước rất khẽ, ông nghe rõ tiếng mở sách soàn soạt của con trai, trong lòng có một luồng hơi ấm dễ chịu lan khắp người. Hoa tuyết rơi, bay lả tả trước mặt, ông tự dưng có cảm giác khác lạ, dường như ông đang đứng ở ngoài cửa lớp, nhìn các em học sinh trong lớp đang mở to đôi mắt tròn xoe hướng lên bảng đen. Trên bảng đen, con trai ông đang viết, chữ viết sao mà đẹp thế, lưu loát thế, bụi phấn cứ rơi rơi...

Cánh cửa sổ đột nhiên mở, con trai ông hiện ra. Không nhìn thấy bố, anh đưa tay ra bốc một nắm tuyết ở bệ cửa sổ xoa lên trán. Ông già gác cổng cất tiếng:

- Đừng, cảm đấy, uống chén nước nhé!

Ông vội vàng chạy vào nhà, rót nước sôi cho con trai:

- Mệt hả?

Con trai cười với bố, cầm cốc nước uống, nói:

- Con soạn bài xong rồi, bố ạ!

- Vậy thì tốt.

Ông già gác cổng nhìn con trai. Con trai ông còn trẻ măng, đáng yêu thế, trên môi có một lớp lông tơ lưa thưa, trên trán ngay một nếp nhăn cũng chưa có, đang là lúc đầy tinh lực làm việc hăng say! Ông đột nhiên nhớ tới điều gì, liền hỏi:

- Con cảm thấy thế nào?

- Công việc giảng dạy này rất hay bố ạ, lại... - Con trai ông nói - Bố muốn hỏi, trong lòng con có vướng mắc gì không?

- Không. Bố định nói... Thí dụ có ai đó làm phân tán tư tưởng con không?

- Không phân tán được bố ạ, người ấy ngược lại đã làm yên lòng con.

- Người ấy là ai? - Ông già gác cổng ngạc nhiên.

- Một bạn học của con ở trường sư phạm.

Ông lão gác cổng chau mày, thái độ trở nên rất nghiêm túc:

- Chuyện tình yêu, đó là tự do của con, nhưng con nên cẩn thận. Nếu phân tán tư tưởng, trong giờ làm việc cũng nói đến chuyện yêu đương, thì bố không tán thành đâu!

Nói xong, ông nhấc chân đi ra khỏi cửa.

Ông đi đã khá xa, cảm thấy có điều cần nói, quay lại thò đầu vào khe cửa bảo con:

- Cô bạn học của con, nếu là thứ gối hoa màu mè, bố sẽ nhốt cô ta ở ngoài cổng trường đấy!

Ông đạp tuyết đi sang phòng thầy giáo khác. Ông lại trở về cái dáng già nua lọm khọm: lưng còng, cặp mắt lim dim, hai ống quần to sù sụ, đôi bàn chân như hai bó bông, bước vào những chỗ lõm trong tuyết.

Tuyết vẫn đang rơi đều đều. Mỗi khi đến trước cửa sổ phòng của một thầy giáo, ông già gác cổng đều rón rén bước, ông thường không muốn để các thầy giáo phát giác ra mình, rồi lặng lẽ đi vào, lẳng lặng rót nước vào phích. Nhưng, mỗi khi ông bước vào phòng, các thầy giáo biết ngay ông đã đến. Ông vội vàng cười không thành tiếng, dường như rất có lỗi, cất tiếng: “Thầy giáo cứ yên chí soạn bài”, rồi vội đi ra. Nhưng ông không đi luôn, thường hay dừng ở trước cửa một lát.

Sau khi đã rót đủ nước sôi cho tất cả giáo viên, ông trở về nhà thường trực. Đột nhiên ông nhớ tới cô gái đến gặp khách, ông vừa gột bùn tuyết trên giày ở cửa, vừa nói:

- Cô xem đấy, các nhà giáo đều bận bịu, làm sao đi quấy rầy được?

Không có tiếng trả lời.

Ông đi tới mới phát hiện trong nhà không có ai. Ông hoảng quá, vội chạy ra, nhìn thấy một loạt vết chân giẫm trên tuyết ở dưới cột đèn đường trước cửa, toàn là dấu giày da bông kiểu phụ nữ. Cô gái ấy chắc là chờ ở đây sốt ruột lắm. Những dấu chân hình con số tám, cái nọ lồng vào cái kia, kéo dài vào tận trong trường. Ông lập tức điên tiết lên, lần theo các dấu chân. Ôi, dấu chân chiếu thẳng tới dưới cửa sổ phòng con trai ông. Ông đứng ở đó, tức run người lên, đang định nổi cơn thịnh nộ, thì nghe trong nhà có tiếng nói chuyện khe khẽ:

- Anh xem mau mau đi, bài này em soạn thế nào? Thầy giáo dạy ngữ văn ở chỗ chúng em bị ốm, bài giảng dồn cả lên đầu em. Ngày mai phải giảng rồi, em sợ có chỗ nói không rõ.

- Soạn kỹ đấy, soạn kỹ đấy. Ồ, phần tư tưởng chủ đề khái quát toàn diện hơn cả anh.

- Anh lại cười em đấy hả?

- Cười em làm gì? Em là ai? Anh là ai cơ chứ ?

- Anh xem, giải thích điển cố này là chính xác chưa?

- Chỗ này... hơi mơ hồ. Đây là bài anh soạn, em thử tham khảo xem.

- Ồ, quả nhiên em đã nhầm, may mà tìm đến anh.

- Từ nay trở đi, em năng đến nhé, mỗi tiết chúng mình lại trao đổi ý kiến.

- Hư ! Ai vào được cơ chứ? Bố anh gác cổng chẳng khác gì chiếc khóa.

- Bố anh tốt đấy chứ!

- Tốt ư ? Lần đầu tiên gặp con dâu mà ông cứ lạnh tanh.

Ông già gác cổng mặt nóng rát ràn rạt, nóng tới mức tuyết rơi xuống liền tan luôn. Ông trợn tròn mắt: Ôi, con bé quả nhiên là bạn học của con trai! Ông lập tức hối hận! Oan cho cô ấy, oan cho cô ấy! Nhưng ông lại trách cô: “Tại sao nó không nói rõ đến để trao đổi việc soạn bài? Phải chăng đây cũng là việc riêng?”. Rồi ông vỗ mạnh vào trán mình: “Thái độ vừa giờ của mình cứng quá, chẳng để cho người ta được nói gì cả! Rút kinh nghiệm, rút kinh nghiệm, từ nay trở đi có khách đến, cứ phải hỏi cho thật rõ, không thì hỏng việc lớn chứ chẳng phải chuyện chơi”. Ông bước về phía cửa, định có mấy lời xin lỗi cô gái. Nhưng vừa nhấc chân lên lại đặt nhẹ xuống. Lúc này chẳng phải lão già nên bỏ đi là hơn ư ? Lúc đó, trong nhà lại vọng ra tiếng nói:

- Muộn rồi, em mau mau về trường đi!

- Anh tiễn em nhé!

- Anh còn phải đưa bản tổng kết giảng dạy này tới chỗ hiệu trưởng.

- Trở về đưa cũng được mà!

- Không được đâu, hiệu trưởng đang chờ nghiên cứu đấy!

Ông già gác cổng thầm mắng con trai trong bụng: “Thằng bé này ngốc quá! Cô ấy từ xa thế, tìm đến trao đổi soạn bài, trời tối thế này, lại mưa tuyết, con nên tiễn cô ấy về chứ?”. Ông liền cố ý giậm chân, ra vẻ vừa mới đi đến, gọi:

- Tây Vi ơi!

Trong nhà bỗng im bặt, tiếp đó, con trai ông mặt đỏ dừ, xuất hiện ở cửa:

- Có việc gì bố ơi? Bố vào trong nhà đi!

Ông đứng trong tuyết, không nhấc chân, nói:

- Bản tài liệu đưa cho hiệu trưởng, con đã đưa chưa? Nào, đưa đây cho bố!

Con trai lấy tài liệu ra đưa cho bố, ông già gác cổng lại nhét chùm chìa khóa vào tay con:

- Đây là chìa khóa cổng, lát nữa con vào phòng bố, ở đấy có bột trà dầu, pha một ít mà uống, phải pha hai bát! Trong tủ có trứng gà luộc, hai người ăn bốn quả!

Nói xong, ông quay đi. Đi được dăm bước, quay đầu lại, thấy con trai vẫn đứng ngẩn tò te tại đó, ông nổi nóng:

- Thằng ngốc ạ, thái độ của con như vậy à? Nếu con phụ lòng cô ấy thì đừng có trách bố đấy nhé!

Nói xong, ông để bản tài liệu vào trong áo, lại còng lưng, đôi chân to sù nhấc từng bước, bàn chân như bó bông giẫm vào những hõm sâu trong tuyết.

Người con trai đột nhiên hiểu tất cả, hai đầu ngón tay búng vào nhau “bép” một cái rõ kêu, vội vàng chạy vào trong nhà. Vừa bước vào đã thấy cô gái đang bám song cửa nghe trộm, khi ánh mắt hai người gặp nhau thì tiếng cười giòn giã vang lên.

Ngoài cửa sổ, tuyết vẫn lặng lẽ rơi. Đêm nay tuyết rơi bao nhiêu nhỉ?

Tây An, 02-02-1979

Nguồn: Giả bình Ao – Truyện ngắn. Vũ Công Hoan dịch từ nguyên bản tiếng Trung Quốc trong Giả Bình Ao văn tập. NXB Văn học, 2003. Tái bản: 2005.