Tối hôm ấy, vừa ra khỏi rạp chiếu bóng, tôi thấy Francis Thierry đang khoác tay một người đàn bà tóc nâu, mảnh khảnh, mặc áo xanh lá cây, dĩ nhiên. Những người tóc nâu vừa lọt lòng đã biết màu xanh lá cây làm cho họ có cái vẻ bí huyền, cho nước da trắng của họ óng ánh màu bạc, cho mái tóc họ rực sáng màu lửa như vừa chảy ra từ trong chiếc phễu của kẻ luyện đan. Chỉ cần thêm đôi mắt cũng màu lá cây, là chắc chắn mọi người sẽ ước ao được họ đoán cho mình một quẻ tử vi hay được họ dắt mình theo dự lễ Sabbat. Hẳn nàng Circé (nàng tiên phù thủy trong anh hùng ca Odyssée của Homère) cũng có mái tóc nâu và đôi mắt xanh - Thierry tội nghiệp: liệu hắn ta có biết Circé là cái gì không nhỉ?

Lâu nay tôi chỉ thấy hắn ta đi với những cô nàng tóc vàng đa sầu đa cảm mà hắn ta làm xiêu lòng chẳng mất mấy công phu. Những cô nàng này tưởng mình đang được một nhà thơ yêu và cảm thấy cần phải làm ra vẻ sầu bi thương cảm, phải thở vắn than dài như kẻ tương tư và bất cứ chuyện gì cũng sẵn sàng rưng rưng nước mắt.

Thierry viết cho họ những bài thơ nho nhỏ ngọt ngào khiến họ đua nhau ngã vào vòng tay ôm ấp của hắn ta - Hắn ta chẳng có lỗi gì. Mọi người ai cũng có vũ khí của mình mà! Nhưng sau đó thì hắn mang những bài thơ ấy đăng lên báo chí! Chẳng có lý do gì.

Cái chuyện đó đã bắt đầu từ hồi hắn ta mười lăm tuổi, giữa cái tuổi dậy thì đang quậy. Hắn không có tiền mời bạn một ly kem; hắn không còn cách nào hơn để chinh phục các cô thiếu nữ hàng xóm là chép tặng họ những bài thơ trong tập “Anh và Em”.

Các cô thiếu nữ thường bị tổn thương đến lòng tự ái do các cử chỉ thô bạo của những đứa con trai khác, tỏ ra rất tức giận chúng. Thế rồi, dần dà, hắn có ý định tự mình sáng tác lấy những bài thơ - là “Chìa khóa mở cửa đi vào trái tim” - Nhưng thơ của hắn cũng chỉ quanh quất với những từ ngữ “Con chim nhỏ của anh”, “linh hồn bé bỏng của anh”, “bé cưng của anh”… - mà bán rất chạy! Sao lại không chạy kia chứ! Trước hết, vì nó rất là bồng bột; cô nào cũng muốn có cuốn sách trong đó có in thơ của hắn ta. Thậm chí có đến tám hoặc mười cô cùng nhận một bài thơ nào đó là viết cho mình. Thierry không vì vậy mà mất phương hướng ngay đối với cô bé đáng yêu nhất trong đám, và thơ cũng không loại trừ cái ý nghĩa thực tế của nó, ai cũng biết vậy. Vả lại có nhiều cô chờ đợi đến lượt mình, và tự rèn luyện tính kiên trì bằng cách tự động viên mình theo vận may của người khác. Tất cả những cái đó đã mặc nhiên tạo nên một thứ hạt nhân để tạo thành một nhóm độc giả.

Ở bộ phận Đài Phát thanh mà tôi công tác, người ta sử dụng của hắn ta mỗi tuần một kịch nhỏ dài 30 phút. Nước hoa cứ việc dội xuống thoải mái, người ta ngập mình trong nước hoa. Chẳng sao! Kịch được đánh giá tốt. Người bỏ vốn hài lòng.

Tác giả đích thân tới theo dõi công việc - hắn nhất định phải như vậy thôi - để cho một mảnh đất bằng gỗ đứng được. Hắn tạm ngưng cuộc diễn tập để khơi gợi tình cảm, để hỏi chúng tôi có cảm xúc gì về vở kịch đang tập không? Khi mỗi người đã trả lời “có”, hắn khẩn khoản yêu cầu người đó nói rõ lên cảm xúc như thế nào, thì cuộc diễn tập mới lại tiếp tục. Và ngay trước khi chuẩn bị phát, hắn đi quanh một vòng, vỗ vai các diễn viên nam, khoác vai các diễn viên nữ, hôn tay hôn má, hôn tóc họ và lặp đi lặp lại một câu âu yếm: “Tình cảm lên nhé, các con, tình cảm nhiều lên!”. Trong khi tiết mục được phát thanh, hắn nhắm nghiền đôi mắt, đôi cánh mũi phập phồng theo âm thanh những đoạn hồi hộp nhất.

Nửa giờ quy định vừa xong, tất cả các máy điện thoại thi nhau reo lên. Mấy cô tổng đài trả lời không xuể, đến là khổ sở, kiệt hết hơi. Nhưng Francis đang uống sữa. Ngồi chễm trệ trong một chiếc ghế bành, như một con mèo bự thở khò, hắn trả lời mươi hai cô nàng hâm mộ phần lớn với cách xưng hô “anh, em” ngọt xớt. Hắn không bao giờ từ bỏ cái giọng trầm trầm mà hắn đã dày công tập luyện mới có được. Suốt một tiếng đồng hồ liền, hắn lặp đi lặp lại một câu, không mệt mỏi: “Chính anh đã nghĩ tới em khi anh viết màn kịch nhỏ này đó, con chim nhỏ của anh ạ!” - Sau đó, là lúc người ta xin chữ ký của hắn; chúng ta gọi đó là “màn tuyển dụng”, bởi vì chính lúc tặng chữ ký cũng là lúc hắn ta có những chinh phục sáng giá nhất. Lời to! Lời to!

Rồi một hôm, thấy hắn cặp kè cô gái tóc nâu. Có trời biết hắn ta vớ được cô nàng ở đâu. Hẳn là không phải trong những lúc “tuyển chọn”: cô nàng không hợp với hắn cho lắm. Cô tên là Sonia và có cái vẻ nhìn thiên hạ từ đỉnh cao của một tảng băng - Hình như cô tác động khá sâu sắc đến Thierry, cái điều mà chính Thierry ngạc nhiên trước mọi người. Ít lâu sau cái buổi chiều xem phim ấy, hắn dẫn cô ta tới Đài Phát thanh nghe tiết mục của hắn ta. Chắc là để củng cố… uy tín trước mặt cô nàng. Chàng trai thân yêu tội nghiệp! Đáng lẽ hắn để cô ta ngồi ở phòng nghe, nhưng Thierry muốn phô trương tài hoa trong “nghệ thuật… tán gái” với tất cả uy thế của mình. Cho nên hắn giữ Sonia lại bên cạnh hắn. Cô ta ghé mông ngồi cạnh chàng kỹ sư âm thanh và qua tấm kính lớn ngăn cách phòng kiểm tra với phòng thu thanh, chúng tôi chẳng còn cách nào khác là đành phải nhìn cái nụ cười lạt lẽo của cô ta. Rõ ràng là kịch bản của Thierry lúc này không hoàn thành được nhiệm vụ của nó.

Các diễn viên nam đang rất cần được động viên để ựa ra tất cả những lời ngọt ngào, đều cảm thấy mất tinh thần mỗi khi rời mắt khỏi kịch bản, họ lại nhìn thấy cái cằm trắng nhô ra phía trước như đẩy họ vào số phận không may. Bực bội với những câu đối thoại của mình, y hệt như những khi phải thú nhận những điều bất đắc dĩ, họ cố gắng hạ giọng, biểu diễn một cách bình thường, dung dị. Nhưng sau bảy, tám lần diễn tập theo phong cách cuồng loạn, mà trở về dung dị thì thật là tai họa.

Lời cuối cùng của kịch bản vừa nói xong, Sonia đứng lên như một nữ thần trở… lại Olympe và ra khỏi phòng kiểm tra. Thierry ra theo. Khi chúng tôi bước ra khỏi phòng thu sau đó vài giây, đã thấy Thierry giới thiệu ông Giám đốc Đài với Sonia, và cô ta ở lại trò chuyện với ông Giám đốc, cho đến khi những cú điện thoại chấm dứt mới thôi.

Ngay từ tuần lễ sau đó, người ta thấy rõ ràng là Francis đang có nhiều điều suy nghĩ. Người ta vẫn thấy hắn có mặt trong giờ tiếp khách hâm mộ - Hắn cố làm ra vẻ thản nhiên; nhưng, lạy Chúa, thản nhiên sao nổi!

Cũng bắt đầu từ tuần lễ ấy, Sonia thích ngồi ở phòng nghe bởi có ông Giám đốc cùng ngồi đó, trò chuyện với cô.

Và như vậy, tuần nào cũng như tuần nào, Thierry tiếp tục sự tìm lại mình mà chẳng thấy. Cứ sau mỗi tiết mục phát thanh, hắn lại trở lại tìm Sonia, với một ánh mắt cầu khẩn và tuyệt vọng từ đầu và với thái độ khiêm tốn. Nhưng cái cằm trắng vẫn tỏ ra nhẫn tâm không lay chuyển. Và cái giá biểu cứ thấp dần, thấp dần.

Đến tháng tám, Thierry được triệu tập lên văn phòng Giám đốc để nghe công bố rằng bản hợp đồng của hắn ta đến đây đã hết hạn, không tiếp tục nữa; nhưng người ta đang cần người viết quảng cáo. Sau khi chạy ngược chạy xuôi đến các trạm phát thanh khác của thành phố xin việc làm không có kết quả, hắn ta đành phải chấp nhận vậy.

Cùng tuần, hắn nhận được một lá thư ngắn gọn; hắn cho tôi xem mà nước mắt hắn cứ rưng rưng. Sonia phân trần với hắn rằng hai người sinh ra không phải để thuộc về nhau.

Và đến đây, chúng tôi được chứng kiến một hiện tượng bất ngờ, khó tưởng tượng được; một hiện tượng có thể làm choáng mắt những cô gái tóc vàng ngày xưa: Thierry tuyệt vọng, thẫn thờ, gầy nhom, mắt có quầng và môi xám ngắt - Tên đao phủ nhỏ của những con tim ấy đáng chi mời tất cả những cô gái khác và chi bằng tiền mặt hẳn hoi.

… Tuy nhiên hắn chưa thấy hết cái điều thất sủng của hắn đâu. Hắn tưởng hắn bị người yêu phụ bạc bởi hắn không còn là cái gì nữa cả, anh chàng tội nghiệp đã nói thế. Hắn kể lể với bất kỳ ai rằng cô nàng chỉ yêu nơi hắn, một tác giả đang thành công… Khi mùa phát thanh đến, hắn ta không nói một câu nào nữa: 30 phút phát thanh của hắn trước đây nay đã được giao cho Sonia rồi.

Hắn buồn rầu gói ghém hành lý, im lặng không nói một lời và tất nhiên bị… mọi người ghẻ lạnh. Chỉ trong vài hôm mà sắc mặt hắn đã đen sạm, cau có, cho đến trọn đời không bao giờ thay đổi. Hắn phải xuất bản một cuốn thơ vào dịp Noel, nhưng rồi chẳng xuất bản gì tất và cũng chẳng ai quan tâm gì đến hắn cả - Hắn ngồi một mình trong xó phòng, viết liên tục không mỏi mệt - và chẳng thấy có một kẻ viết quảng cáo nào mà lại làm việc say mê đến thế. Hắn đánh máy từ sáng đến tối không ngừng và tôi thấy rất nhiều lúc trên mặt hắn hiện lên những làn sóng căm thù làm méo xệch cả mũi… và miệng hắn ta. Chẳng đẹp chút nào! Trước tôi lấy làm lạ, có thì thầm trao đổi ý kiến với bạn gái khác, suốt vài ba tuần lễ, cuối cùng rồi quên đi. Không nói nữa.

Nhiều tháng trôi qua. Sonia giờ đây làm mưa làm gió ở Đài Phát thanh. Những kịch ngắn của cô ta, phải công nhận là rất hay và thật sự đã thành công lớn. Thiên hạ ca ngợi không tiếc lời. Cô ta được “lang-xê” khá mạnh mẽ, nhất là với ông Giám đốc. Chúng tôi cũng thành tâm tán tụng cô ta. Riêng Francis thì như đang sống trên một hành tinh khác. Hắn không buồn cả ngẩng đầu lên khi chiếc váy xanh lướt qua cạnh hắn.

Tháng năm đến. Một buổi trưa tôi không thể nào quên được, tôi đang trao đổi công việc với hắn thì điện thoại hắn reo. Trước khi nhấc máy, hắn nhìn đồng hồ và bỗng tái mặt đi một chút. Và trong lúc hắn nghe điện thoại, tôi thấy nét mặt hắn bỗng nhiên biến đổi sắc một cách khác thường. Như cái hồi hộp của trái tim người chạy đua đang về tới đích. Chỉ trong một giây. Hắn đặt máy xuống một cách dứt khoát, giả vờ không nhìn thấy ánh mắt tò mò của tôi; hắn xin lỗi, rồi đi ngay, bỏ tôi lại vừa tò mò, ngơ ngác vừa đói bụng.

Tôi không nghĩ đến chuyện đó nữa, thì một nhóm người huơ tay múa chân, vừa xuất hiện trước cửa phòng điện tín vừa la lối om sòm. Francis Thierry được tặng giải thưởng lớn về tiểu thuyết. Chúng tôi hoàn toàn kinh ngạc và phải thừa nhận rằng rất cả chúng tôi đều… mồm câm như những… tội phạm.

Chúng tôi vẫn còn câm mồm như vậy khi hắn ta lại đến bình thản ngồi vào chỗ của mình, sáng hôm sau. Phải nhìn thấy chúng tôi lúc đó, đứa này đứng lên sau đứa khác, nguẩy cái mông thật là vất vả để nói câu chúc mừng hắn ta. Quả tình chỉ có ông Giám đốc và Sonia là thoải mái, nói năng lưu loát, ung dung. Francis bắt tay mọi người với cùng một nụ cười chua chát, và xong đâu đấy lại chúi mũi vào bàn phím.

Vài hôm sau, cuốn sách đó đã có mặt tại các thư quán - Qụa báo chí, qua những bài phóng sự và phỏng vấn, chúng tôi biết đấy không phải là một cuốn “sách hồng”, mà là… chúng ta hãy tưởng tượng xem.

A! Tôi thề rằng: chúng ta đã ở rất xa những “cô bé cưng” rồi, rằng “… nếu Thierry có gọi nhân vật trung tâm của hắn là “linh hồn bé bỏng” thì ta cũng hiểu ngay rằng từ ngữ của hắn ta đã thay đổi giá trị rồi. Đây là một cuốn sách… kỳ lạ, ta có cảm giác là tác giả đã dùng roi ngựa… thúc… nó phải kết thúc. Câu văn rắn rỏi, chặt chẽ, mang trên mỗi nét chữ của nó, nguyên vẹn đến diệu kỳ, một khối căm thù tàn nhẫn tràn ngập và đè nặng mỗi trang, mà tác giả càng tìm cách trút bỏ nó đi thì nó lại trở về càng dữ dội.

Lúc đầu, Sonia thử chịu đựng nỗi đau không phản ứng. Cô biết rõ, chẳng chút nghi ngờ nhỏ nào, rằng cuốn tiểu thuyết ấy lấy cô làm nhân vật chính; nhưng cô làm ra vẻ không hơi đâu mà quan tâm. Bọn chúng tôi cũng vậy. Cái mà cô ta không tài nào chịu nổi là những trận mưa vinh quang đang bắt đầu đổ xuống trên đầu Francis.

Trong nhiều ngày liên tiếp, không một buổi sáng nào là không mang lại một lời khen mới, một câu chúc mừng mới. Nước Hoa Kỳ xin được dịch ra tiếng Anh - Các nước Nam Mỹ thì xin dịch ra tiếng Tây Ban Nha. Hollywood thì xin dựng thành phim. Một nhà xuất bản Paris thì điện xin ký trước một hợp đồng cho cuốn sách tiếp theo, trong khi chúng tôi còn đứng quanh Thierry làm thành một vòng tròn những cái miệng há to kinh ngạc. Sonia sửa soạn hành lý, để đi Mexique nghỉ hè vô thời hạn.

Cuốn sách thứ hai không bao giờ xuất hiện.

Thù hận - tôi muốn nói cái thù hận thật, cái thù hận có hiệu quả - nó… tan ra sớm hơn cả tình yêu. Bởi nó là hiện tượng tinh thần. Mà hiện tượng tinh thần là một hiện tượng tự sinh tự dưỡng, không có sự tham gia, kích động của thể xác. Nó tiêu tan đi như lọt qua kẽ hở giữa các ngón tay…

Thierry đã thay đổi nhiều về hoàn cảnh sống. Hắn ta không thiếu những đơn đặt hàng, những yêu cầu, chờ đón. Hắn ta đã xây dựng gia đình, cưới một cô gái tóc vàng, hồng hào, thùy mị; hắn ta có một lũ con san sát tuổi nhau, cũng nước da trắng hồng và tóc vàng như mẹ chúng. Với tiền bạc của Hollywood, hắn đã tạo được một ngôi nhà tráng lệ nguy nga. Và hắn… tha thứ cho con người đã làm nẩy nở cho hắn ta một khoảnh khắc thiên tài - kỳ diệu.

Để kết thúc, hắn đã lấy lại tên thực của… mình: “Gaston Duront”.

Rút từ: Có hay không có Tình yêu. Tập truyện ngắn, xuất bản 1958.

Hoàng Hữu Đản dịch.

Dịch giả gửi trieuxuan.info