Hắn trở chứng, phục chế cái mà người ta đã chán ghẻ từ lâu, là đi đâu cũng cặp kè cuốn sách dày cộp và cái ô. Sách dày không phải tiểu thuyết, mà là tuyển tập của mấy ông nhà văn mà hắn thích: Thạch Lam, Nam Cao, Nguyễn Tuân, Tô Hoài v.v… Chiếc ô xanh là thứ hắn mới dùng, chưa thạo, mua ở Vạn Lý Trường Thành trong chuyến đi Trung Quốc mới đây của hắn.

Ô - thì hắn không có lịch sự gì, chỉ để che nắng che mưa, còn sách vở thì đầy lý sự. Bây giờ loạn sách, loạn báo, loạn thông tin. Đọc cũng phải khôn, cốt lấy sự tĩnh tâm. Đọc lắm các loại chỉ cho biết, dễ loạn tâm thần. Đọc các quyển của các ông nhà văn Việt Nam, như hài cốt, hồn vía các ông ấy gom lại, vừa thiêng vừa tĩnh tâm.

Hắn cũng không định viết truyện nữa. Mấy tập dày thế là đủ. Đa ngôn, đa quá. Hắn biết, muốn dừng. Nhưng có mấy chuyện làm hắn hãi quá, lại đâm đầu vào viết.

THỨ NHẤT: CÁI CHẾT CỦA HỮU

Hữu là bạn làm báo suốt mấy chục năm. Khi làm, không ai biết tuổi ai, chỉ ang áng qua loa, khi chết mới biết Hữu tuổi Bính Tý. Hạ cánh được mấy tháng, chưa nhận sổ hưu, ra đi từ tập thể Ao Phe, đất chùa Nam Đồng, nghe đâu vào giờ xung, khoảng 3 giờ chiều thì đâm đầu xe máy vào ô tô con NISSAN đang chạy với tốc độ 80km/h. Hữu văng ra mặt đường nhựa, hai chân gãy đẫm máu, nghển cái đầu cũng có máu, hỏi: “Có làm sao không?” rồi chết. Bà vợ văng xa hơn, chừng 15 thước, dập nội tạng, bụng căng phình, đưa vào viện Bắc Ninh thì chết. Đứa cháu trai đích tôn 5 tuổi chết ngay tại chỗ.

Một chuyện thật hãi hùng. Riêng hắn, hãi nhất hai chuyện. Khi sống, suốt cả mấy chục năm làm báo, Hữu là người có trách nhiệm, khi nào bước vào phòng làm việc là hỏi trước một câu: “Có làm sao không?”. Cái phút cuối cùng, khi văng ra mặt đường, lại hỏi một câu như vậy rồi mới chết. Cũng như khi sống, ngày thường Hữu say ngẫm nghĩ viết lách, nhiều lúc như nói gở: “Cái đầu tớ khi nào cũng nóng bỏng, như cháy, như nghe cả tiếng nổ lép bép trong đó”. Khi trôi vào đài Hoàn Vũ thì đúng như vậy. Cái đầu Hữu bốc cháy và tiếng nổ vỡ của hộp sọ sau dó. Hôm ấy có thể nghe đầy những tiếng nổ lép bép. Cái tiếng nứt rạn, thiêu cháy, rụng rơi ấy chỉ ấy chỉ có cõi thinh không, ngày thường đầy tạp âm làm sao nghe được. Vậy mà khi sống Hữu đã nói trước những âm thanh ma quỉ ấy.

Hắn cố cắt nghĩa cái chết của Hữu. Hữu- Bính Tý, thuộc lớp thanh niên dân chủ mới, nhập thân hoàn toàn, không để lộ chút râu ria cá nhân nào. Nhưng lạ, khi nhập hết vào cái gọi là tập thể, thì đến một lúc, khoảng từ 50 trở đi, Hữu như chợt nhận ra điều gì đấy, trở nên sợ bóng người, tiếng người, ưa cô đoc đến lạ lùng. Ưa sống một mình, ăn ngủ một mình, đi lại một mình. Nhiều lần đang đêm Hữu hỏi: “Đi tu được không?”. Hắn bảo: “Khó đấy”. Cõi tu là cô độc, nhưng không thuộc dạng cô độc quái gở của Hữu và hắn. Cô độc thuộc về sự trong trẻo. Nhưng đây là cô độc của những kẻ chạy theo duy vật, đã nhúng chàm từ chân lên đầu, chán chê rồi mới cô độc, chẳng có gì thành tâm. Hữu tránh vợ, nhiều lần vợ ghé thăm là lỉnh. Đương nhiên không phải là người bội bạc, phản trắc, vô trách nhiệm. Dạng này là dạng “đâm chán”, rất khó kết nghĩa, dù vẫn nhiều trách nhiệm và tình thương.

Trên đường đời, Hữu thường cô độc đi một mình. Suốt thời bom đạn, đạp trên chiec xe tróc sơn đi hết các miền đất, các tuyến đường. Bom đạn, ghềnh thác, chẳng sao cả. Sau đó chuyểng sang xe Babetta. Có khi Hữu từ bên vợ Bắc Ninh sang, hắn phát hiện cái xe của Hữu bị gãy hẳn một càng xe phía sau. Hữu tai mặt: “May quá. Tớ qua cầu Long Biên, mấy lần cứ như lao xuống sông”. Rồi cười: “Cái số tớ không chết”. Lần này cậu em vợ lấy xe đèo cả vợ con về bên ngoại, đi mấy chục cây số đường sống trâu, đến gãy cả càng xe. Hưu tiết lộ điều ấy rồi im bặt. Từ đó có xe mới lại càng đi một mình.

Cái gì quá sức, cái gì chưa hề làm mà bập vào, thì rất dễ tai nạn. Từ lâu, Hữu chỉ quen nghĩ, quen sắp xếp chỉn chu mọi việc trong vòng cô độc của mình. Bắt ra khỏi cái vòng đó khác nào cá ra khỏi nước. Quả Hữu “gánh” cả vợ và cháu trên đôi vai mình là quá sức. Thậm chí có thể coi là những việc ngang trái. Bập vào là chết như bỡn.

Bây giờ nói sang chiếc xe Cúp đời mới của Hữu. Đó là chiếc Cúp mới xịn, màu rêu. Hôm đưa về, hắn sờ vuốt mãi, mừng cho Hữu, khen cái màu rêu đá. Hữu cười khà khà: “Cái màu rêu đáng cuộc đời!”.

Đời Hữu kể 60 năm, chia ra 3 công đoạn. Hai mươi năm đầu đi bộ, 38 năm đi xe đạp còm, hai năm đi xe Cúp đời mới. Cái thành tựu khoa học mới được hưởng, được cưỡi lên nó, chỉ mới 2 năm. Hắn mừng cho Hữu thực sự. Không như hôm gặp, nghe vợ Hữu phàn nàn: “Cả đời ông ta đạp xe lam báo, lại là cái xe của tôi. Hỏng lại về tôi chữa. Đi hỏng, lại chữa”.

Hữu tằn tiện, ăn uống, chi tiêu rất tiết kiệm. Bia rượu được nhưng không quá tay bao giờ. Hắn ăn quả na, Hữu bảo: “Xót quá, phí tiền”. Bản tính tiết kiệm, nhưng tiết kiệm để làm gì cũng không biết nữa. Gom góp cả đời đến khi Hữu mua được cái xe máy. Cũng là cố cùng, mình mua mình dùng, tự mình cưỡi lên nó, theo được trào lưu xe máy ào ào… không thể khác được. Đó là “bất động sản” đầu tiên, bất động sản duy nhất của đời Hữu. Oái ăm thay, hãi thay, chính nó là cái thiêu cháy một đời người, thiêu toàn bộ những gì trời ban cho Hữu. Trời đòi hay Hữu vô ý. Ma quỉ chực cướp đi làm sơ hữu riêng hay Hữu vô ý… Câu hỏi nào cũng có thể đặt ra, cũng không thể trả lời được. Hãi quá.

THỨ HAI: BÀ KÍNH MẸ CHỒNG

Chuyện mẹ chồng nàng dâu từ xưa đã làm hắn hãi. Đến mẹ chồng nàng dâu thời hiện đại như bà Kính và cô Thung thì làm hắn hãi không thể nào nói được. Chuyện âm thầm, không có một tiếng động, chưa có chuyện gì xảy ra, ở sát ngay nhà hắn. Mẹ chồng đã già trạc bảy mươi, mắt kém, đeo cái kính dày cộp, gọi là bà Kính.

Bà Kính đến bế cháu cho cô con dâu tên là Thung từ tháng nay. Chồng Thung là Thà, con trai bà Kính, là chồng thứ hai của Thung. Anh chị trạc ba tám, bốn mươi. Có hai con trai, thằng đầu dạo mới đẻ không được ông bà Kính nhận. Thằng hai chừng mấy tháng tuổi, đầu trọc lốc, biểu hiện còi xương. Trong khi bố mẹ nó thì béo đẫn, cường dục. Cả hai đều là cán bộ bỏ nghề, giờ trông xe. Thung thầu cả bãi, tổ chức cho cả anh chồng trước tội nghiep vì yếu dần nên bị bỏ, cùng trông với anh chồng mới là Thà, trông theo kiểu trực ca. Thà được thêm tiền rượu, thịt chó, cóc cần gì nữa. Đấy là cô con dâu của bà Kính thời nay là như vậy.

Từ khi đẻ đứa thứ hai, vừa được tuần là ra bãi xe ngay. Thung đã mướn mấy người trông con. Phần nhiều là chị họ hàng bên này hoặc bên kia. Nhưng được mấy bữa là bỏ việc. Trông con trông xe cho một người đàn bà như Thung không dễ chút nào.

Tháng trước, tưởng Thung Thà bỏ nhau đến nơi. Suốt ngày đêm không ngớt tiếng gào thét, cãi vã. Anh Thà yếu thế, làm cái chân trông xe cho vợ bị chèn đủ điều, không chịu được, thành anh em của Chí Phèo. Đôi này đập phá theo ca, cãi nhau theo ca, buổi trưa thường từ mười hai giờ đến hai giờ chiều, tối từ mười một giờ đến quá hai giờ đêm. Hàng xóm kinh hãi, không độn thổ được. Vừa im được dăm ngày thì bà Kính đến. Bà Kính chắc cũng là cán bộ về hưu. Bà xởi lởi thương cháu, chỉ tội mắt kém quá và chân tay thì lập cập. Bà bế thằng cháu trọc đầu cũng không theo cách bế truyền thống của các bà, nhất là các bà nông thôn, tức là bế thâm thấp, bế cắp nách. Đằng này theo kiểu cán bộ Nhà nước, cứ đốc lên tôn lên như người nhận phần thưởng, trong khi đôi tay đã yếu quá. Sợ nhất là khi bà bế cháu lên xuống mấy chục bậc cầu thang, vừa mừng vừa lập cập, gặp ai cũng muốn vịn. Ai cũng sợ, cũng bỏ chạy. Người ta bảo: “Bà chỉ thỉnh thoảng đến chơi với cháu thôi”. Câu lơ lửng, nhưng có hàm ý.

Nhưng cô Thung giỏi lắm, cô quấn bà Kính vào “ê kíp bãi xe” của mình lúc nào không hay. Trông xe, được tiền, thì đằng nào cũng phải mướn người trông con. Bà trông cháu giúp con, lại có tiền cho bà. Chẳng cô Thung đã hút cả con trai tơ của bà và người chồng cũ “bất lực” mà ông bà cho là vô đạo đức, vào “cái rọ giữ xe” của cô ấy. Cô ấy thầu, cô ấy phân việc, cô ấy trả lương. Bà Kính từ bà mẹ chồng biến thành nhân viên trông con cô Thung bao giờ không hay. Bà Kính mỗi ngày thêm lập cập, bị phân thân thành ba bà Kính. Phần người bà thương cháu. Phan muốn đỡ cho con trai sống ổn định, kiếm được đồng tiền. Phần nữa là người lo việc, nhận khoản tiền hoa lợi bãi xe của cô Thung. Cả ba người đàn bà già nua kém mắt quờ quạng loay hoay vào một người bà Kính. Khổ, lần nao bế cháu lên cầu thang bà Kính cũng suýt ngã.

Trong khi các cô con gái, các cô dâu ngày nay chuyên dùng thủ đoạn “diễn biến hòa bình”, đa trí, đa mưu. Họ băng qua mặc cảm “mẹ chồng nàng dâu’ xưa như cỗ xe tăng húc đổ bờ thép gai, xông thẳng vào chiến trường. Cái cô Thung tinh vi tinh tướng thật. Bà mẹ chồng bị “hủy hoại” trước cô dâu như chạm phải loài hoa ăn thịt người. Đầu tiên cô Thung dạy con: “Cháu xin bà”. Sau cô Thung mắng con không được hỗn với bà, không được cãi bà, nhưng thực ra là xúi con cãi lại bà. Lúc đầu cô Thung mua sắm để bà cháu ăn uống vui vẻ, sau đưa bà dần vào bếp, vừa trông con vừa trông bếp như một “Ô Sin già” ương ương dở dở. Bà Kính như một bộ xương bị hủy hoại dần trước cô con dâu tên là Thung.

Láng giềng tưởng anh chàng Thà dạo này đi vắng. Không, anh ta vẫn ở nhà, im hơi lặng tiếng như một cái bóng nghiện rượu. Đến cảnh ngộ này thì ta không biết nghĩ gì nữa. Cô Thung giỏi thật, đưa bà mẹ chồng về thì anh chồng lắm mồm cũng im bặt.

Hắn đọc một số tài liệu cả trong nước và ngoài nước về việc người bà trông cháu, vô ý làm ngã cháu hay gặp nạn, bị con dâu qui chụp, đưa ra khởi tố, nhiều án đến kinh hoàng. Bà Kính bế cháu lên cầu thang lần nào cũng suýt ngã, trong khi cô Thung con dâu của bà như vậy. Thật hãi quá.

THỨ BA: CÔ NỞ, TỨC CÔ HIỀN

Đánh ghen đã hãi. Nhưng hãi nhất là đánh ghen thời hiện đại, bằng phương tiện hiện đại.

Đưa bạn Hữu đi đài Hoàn Vũ về, trong óc hắn cứ hiện lên một khối lửa hình cầu đến khiếp. Căng thẳng quá, hắn xuống thư giãn ở cái sân tập thể có nhiều bóng cây, nam sâu hút. Hàng ngày hắn vẫn đến đây, đi lại dưới bóng cây, hưởng ngọn gió từ bờ cây lên. Phía góc bờ cây khá yên tĩnh, có giàn hoa tím rất đẹp, giữa hàng cây chuối rất thôn quê. Nghe đâu góc ấy có nhà cô Nở, tức cô Hiền. Gọi tên nào cũng được.

Đang đứng, vừa nhọ mặt người, thì góc ấy như có đám cháy. Những tiếng gọi thất thanh:

- Nở ơi, đừng làm thế!

- Anh Bình ơi, đừng làm thế!

- Anh Bằng ơi, đừng làm thế!...

Không phải đám chay. Không phải ra cấp cứu dù gần đó có khu trạm xá. Đèn lia như ma quái. Có tiếng điện đài. Một bóng đen lao thẳng ra mảnh sân tối om, gào vào cái máy Môbiphôn cầm tay: “Alô, đến ngay, đến ngay!”. Tiếng đàn bà: “Anh Bình, đừng làm thế!” rồi lại “Anh Bằng, đừng làm thế!”.

Có thể là tiếng cô Nở. Vậy Nở là ai. Chính đó là cô Hiền, trước ở nhà tên là Nở. Khác với nhiều cô gái ở quê lên, học và làm ở thành phố đổi tên và kèm luôn tiếng đệm rất kêu, thuộc các chủng loại “Thanh”. “Thúy”. “Minh”… Nở khôn, khiêm tốn, chỉ gọi là Hiền thôi. Thị Hiền, tức là dịu dàng, hiền hậu ấy mà.

Nở là gái một tỉnh quê lúa đồng bằng Bắc Bộ. Học đại học, có bằng đại học. Lấy chồng, một con trai. Chồng làm luận án phó tiến sĩ bên châu Âu rồi ở lại học tiếp hoặc buôn bán gì đó. Nở từng sang Tây một thời gian, áp tải chồng về không được, ở lại cũng không xong. Thế là chồng ả đi Tây. Nở về, thành cảnh Nghêu-Sò-Ốc-Hến hiện đại. Cái cô Hiền này đã có con, chẳng cần tiết trinh gì nữa, nhưng cái khát vọng tiết hạnh thì vẫn dồi dào, ở giọng nói, dáng đi. Tóc cắt hất lên, nghiêng một bên, vừa mốt, vừa lệch, có gì đó rất dễ cảm.; gặp giống đực, dù già, dù trẻ, đều một câu “Em chào anh” rõ dài. Mặc đủ kiểu áo quần, “siđa” có, may có, như người đi câu, gợi được kiểu nào, mắc vào anh đàn ông nào, lúc nào, thì hay lúc ấy. Lại xe máy, Cúp đời mới, màu rêu. Khách khứa, các anh, các bác, các ông đều có mặt. Đây là mụ Hến có trình độ đại học thời mở cửa. Hến đi cúp đời mới. Hến “vô tư đi”…

Hắn đang ngẫm nghĩ về cái cô Hến, Hiền thì choang một cái, như có bom vừa giáng vào cái cột gần hắn. May có cái cột, không thì hắn tan xương. Có gì đâu, cái nơi ấy vừa diễn ra một trận võ chiến còn hay hơn cả Lý Tiểu Long, tức là cái anh Bình, anh Bằng nao đó đánh ghen nhau. Anh thua cuộc liền cưỡi lên cái xe máy dựng ngay ở sân bắn lên như một mũi tên. Cái khối lửa hình cầu từ đèn xe vọt lên, bất chấp tất cả. Hãi quá, suýt nữa hắn tan xương.

Khi đến ở, người ta chỉ dặn hắn cẩn thận ở mấy bức tường dễ đổ, mấy cái cột điện và cành cây hôm trở gió, chó nuôi thả rông khắp bãi, cả đến rắn độc có thể bò lên từ bờ cây dại phía sau… chứ chưa ai dặn hắn về tai họa đánh ghen thời hiện đại, bằng phương tiện hiện đại, cái quả cầu đỏ lao ra để thoát thân với tốc độ cực nhanh…

Sự bất chợt loại này dễ chết như cái tai họa của Hữu. Nhất là lưỡi hái của Thần ghen hiện đại, với loại vũ khí tối tân.

Tờ mơ sáng hắn đờ đẫn ra cửa hàng rau dưa trước khu tập thể. Đưa tờ năm nghìn, cô bán hàng trao cho quả trứng vịt bé hơn cả trứng gà ri. Hỏi, được trả lời: “Nóng, vịt chết hết”.

Hắn lại đến công sở, phục chế cái mà người ta đã chán ghét từ lâu, là đi đâu cũng cặp kè cuốn sách dày cộp và cái ô…

Xóm Mổ, chủ nhật 15 - 08 -1998

Nguồn: Truyện ngắn hay Mười tác giả. NXB Văn học sắp xuất bản.