Cổ Áp Nha

(Tình hiệp)

Đời nhà Đường có Vương Tiên Khách, cháu gọi quan thượng thư Lưu Trấn bằng cậu.

Tiên Khách thủa bé mồ côi cha, theo mẹ đến ở nương nhà cậu, cùng với con gái của cậu là Vô Song thân yêu nhau lắm, vợ Lưu Trấn thường gọi đùa Tiên Khách là Vương Lang (chàng vương), tức là có ý muốn cho Tiên khách làm rể mình.

Chợt mẹ Tiên Khách ốm nặng, trước khi chết, đem Tiên Khách uỷ thác Lưu Trấn, và xin cho Tiên Khách được lấy Vô Song.

Tiên Khách hộ tang mẹ về táng ở quê nhà. Tương Đặng, hết trở lại sắm sửa hành trang lên kinh để ở với cậu. Bấy giờ Lưu Trấn làm chức Tô Dung Sứ, thanh thế lừng lẫy. Tiên Khách đến, Trấn cho ở nhà học quán. Chàng có ý trông đợi, chẳng thấy cậu nhắc gì đến lời ước hẹn ngày xưa. Một hôm do chỗ khe cửa nhìn trộm Vô Song đẹp như một vị thần tiên, lòng tựa điên cuồng, chỉ lo việc nhân duyên chẳng trọn. Lưng vốn của chàng bấy giờ cũng có hàng vạn, chàng vung tiền bạc ra cho những người nhà và tôi tớ nhà cậu, lại thường cho họ ăn uống, nhân thế ai nấy được lòng cả, chàng được tự do lui tới cả nhà trong, nhà ngoài. Gặp ngày sinh nhật mợ, chàng sắm đồ châu ngọc dâng mừng, bà mợ lấy làm thích lắm.

Rồi một hôm, chàng nhờ người lão ẩu ngỏ ý cầu hôn với vợ chồng Trấn, song ý Trấn ra chiều không thuận. Chàng lo buồn khổ não, ngày đêm mất ăn, mất ngủ, song vẫn phải phụng thờ cậu mợ, kính cẩn như thường.

Bỗng một buổi sáng, Trấn từ trong triều cưỡi ngựa hốt hoảng chạy về, đầy mình mồ hôi và vừa thở vừa nói:

- Khoá cổng lại! Khoá cổng lại!

Cả nhà sợ hãi không hiểu; một lúc Trấn mới nói:

- Quân kinh nguyên làm phản, Thiên sứ phải chạy ra ngoài cửa bắc, trăm quan đều đi theo. Ta vì áy náy đến vợ con, nên phải chạy về để thu xếp mọi việc.

Lập tức cho gọi Tiên Khách ra mà bảo:

- Nhờ cháu cáng đáng công việc nhà giúp ta, ta gả Vô Song cho đấy.

Tiên khách nghe cậu nói vừa mừng, vừa lo, cúi đầu lạy tạ.

Trấn bèn thu thập vàng bạc gấm vóc gói thành hai mươi bọc sai Tiên Khách mặc cải trang theo cửa Khai Viễn đi ra, đem giấu ở một cái quán hẻo lánh, còn mình và vợ con sẽ ra đằng cửa Khải Hạ rồi đi vòng đến sau.

Tiên Khách theo lời, song đợi đến lúc mặt trời lặn, vẫn chưa thấy cậu mợ và Vô Song đến. Cửa thành từ chiều đã khoá chặt. Trông về phía Nam, mỏi mắt chẳng thấy tăm hơi gì. Nóng ruột, chàng cưỡi ngựa đốt đèn đi vòng đến cửa Khải Hạ, thì cửa này cũng khoá, bọn lính canh cầm đồ binh khí, kẻ đứng người ngồi. Chàng xuống ngựa đến hỏi dò:

- Trong thành có việc gì thế hở các ông? Và hôm nay các ông có thấy ai đi ra cửa thành này không?

Lính canh nói:

- Quan thái uý họ Chu lên làm thiên tử rồi. Lúc chiều, có một người đàn ông cùng với bốn năm người nhà trốn ra cửa này, người ta nhận ra quan Tô Dung Sứ họ Lưu, vì thế quan coi cổng giữ lại không dám cho ra. Đến gần tối, có quân kỵ mã đuổi theo đến nơi, bắt đem cả về đàng phía bắc.

Tiên Khách bỗng oà ra khóc, lại chạy về cái quán giấu những của cải. Đêm gần hết canh ba, bỗng thấy cửa thành mở toang, đèn đuốc đốt sáng như ban ngày, quân lính kẻ cầm gươm, người vác dao, hò hét chém giết, lùng bắt những quan triều chốn ra ngoài thành. Tiên Khách sợ hãi, bỏ cả của cải phi ngựa chạy, trốn về quê nhà ở Tương Dương.

Ở nhà ba năm, chàng được tin nhà vua đã lấy lại kinh sư, bèn lại lên kinh để dò tin tức nhà cậu. Đến phố Tân Xương, trong lúc chàng dừng cương để trông đường lối, chợt thấy có một người quen mặt sụp lạy trước ngựa, nhìn ra thì là tên bõ già hầu hạ ngày trước tên là Tái Hồng. Chàng hỏi thăm, mới biết Lưu thượng thư vì nhận quan chức của Nguỵ Triều mà vợ chồng đều đã bị xử cực hình; Vô Song bị bắt vào cung đình; chỉ có tên hầu gái là Thái Tần, hiện ở trong dinh quan Kim ngô tướng quân là Vương Toại Trung.

Tiên Khách nói:

- Vậy thì Vô Song không mong gì có ngày được gặp Thái Tần thì cũng còn là may.

Ngày hôm sau, chàng đến dinh Vương Toại Trung đưa danh thiếp xưng là cháu họ xin vào yết kiến, kể hết đầu đuôi và xin nộp số tiền để chuộc cho Thái Tần về. Toại Trung ưng cho. Tiên Khách bèn thuê nhà cùng với Thái Tần và Tái Hồng cùng ở.

Tái Hồng thường khuyên Tiên Khách:

- Cậu nay lớn tuổi, cũng nên kiếm một quan chức, chứ cứ buồn rầu mãi như thế, chẳng khổ lắm ư?

Tiên Khách cảm lời nói ấy là phải, bèn đến khẩn cầu với Toại Trung, Toại Trung tiến dẫn lên với quan Kinh doãn Lý Tề, được làm chức huyện doãn, huyện Phú Bình, kiêm coi trạm Trường Lạc. Sau mấy tháng, chợt có tin quan Trung sứ áp dẫn một bọn cung nữ ba mươi người, đem đến Viên lăng để cho họ giữ việc quét dọn, hiện trở bằng mười cỗ xe đi qua trạm ấy. Tiên Khách bảo với Tái Hồng rằng:

- Bọn cung nhân ấy, biết đâu chẳng có thể có cả Vô Song ở trong. Vậy thử để ý dò thăm hộ ta. Việc đời thường có sự mà người ta không thể ngờ được.

Chàng bèn sai Hồng giữ việc nấu nước pha trà cho các cung nhân uống, dặn hễ thấy có Vô Song thì lập tức báo tin cho mình biết.

Tái Hồng vâng lời. Song các cung nhân đều ở cả trong rèm, Hồng không thể nào trông thấy được, đêm chỉ nghe tiếng họ nói chuyện ồn ào trong đó mà thôi. Canh đã dần khuya, trong ngoài đã im lặng, Hồng vẫn thắp đèn rửa ráy ấm chén chứ chưa dám đi ngủ. Bỗng nghe trong rèm có tiếng nói:

- Tái Hồng! Tái Hồng! Anh có biết ta ở đây không? Cậu vẫn mạnh chứ?

Nói xong thì có tiếng thổn thức,

Hồng nói:

- Cậu vẫn mạnh, và hiện trông coi trạm này. Hôm nay câu cũng ngờ có cô đi ở trong bọn, nên sai tôi ở đây nghe ngóng.

Lại có tiếng nói:

- Thôi ta không thể nói chuyện lâu được. Ngày mai sau khi ta đi rồi, anh đến cái buồng ở nếp nhà phía đông bắc, lật dưới cái đệm tía, lấy một bức thư đưa cho cậu hộ ta.

Nói xong rồi đi. Chợt thấy trong rèm có tiếng nói lao xao, thì ra quan Trung sứ đang hỏi lấy thuốc cho một cung nhân bị cảm, mà cung nhân ấy chính là Vô Song vậy.

Hồng vội đi báo tin cho Tiên Khách biết. Tiên Khách kinh ngạc:

- Ta làm thế nào để được gặp mặt nàng?

Tái Hồng nói:

- Hiện nay cầu Vị đương chữa, cậu nên giả vờ làm viên quan coi việc chữa cầu, đến đứng ở đấy. Khi xe các cung nhân đi qua, cậu đứng gần xe, nếu cô Vô Song nhận được cậu, tất mở mành xe ra trông, tự khắc cậu được trông thấy mặt.

Tiên Khách theo lời. Khi đoàn xe đi qua cầu Vị, quả thấy cái xe thứ ba có mở mành ra, chàng nhìn vào, chính Vô Song ngồi ở trong đó. Chàng cảm động đau xót không biết chừng nào mà kể. Rồi Tái Hồng lấy được tập thư ở dưới cái đệm đưa chàng, cả thẩy có năm tờ hoa tiên với chữ viết của Vô Song, trong đó là những lời tình tự rất mực bi thiết. Chàng xem thư, nước mắt tuôn ra tầm tã. Từ đó hai ngừơi vĩnh biệt.

Đằng sau bức thư của Vô Song lại có một câu: “Em thường nghe quan sứ nói chuyện ở huyện Phú Bình, có Cổ Áp Nha là một người hữu tâm, chẳng hay nay có thể nhờ cậy được không?” Nhân thế Tiên Khách đến dinh Toại Trung, xin từ việc ở trạm Trường lạc, chỉ giữ chức Huyện doãn Phú bình, rồi đi dò tìm Cổ Áp Nha bấy giờ Cổ ở trong một cái làng nhà quê. Tiên Khách đến chơi và làm thân và kể từ đó Cổ muốn cái gì, cũng đều cung cấp, vàng ngọc vóc lụa, không tiếc một thứ gì cả. Nhưng trải một năm trời, chàng vẫn chưa ngỏ cái việc chàng muốn nhờ Cổ. Đến sau, một hôm Cổ bỗng đến chơi huyện, bảo Tiên Khách rằng:

- Tôi chỉ là một kẻ võ phu, tuổi lại đã già, còn làm gì được nữa. Vậy mà xem ngài có lòng tử tế với tôi quá, hình như có muốn nhờ tôi một việc gì. Tôi, một kẻ hữu tâm, cảm cái ân sâu của ngài, nguyện liều bỏ thân già để đền đáp lại.

Tiên Khách khóc lạy, rồi đem kể hết tình thực. Cổ ngẩng mặt lên trời, lấy tay vỗ vào đầu mấy lần rồi nói:

- Việc ấy khó quá. Nhưng tôi vì ngài cũng cứ thử cố xem. Có điều là không phải cái việc sớm chiều có thể nên được.

Tiên Khách lạy mà nói:

- Miễn là chúng tôi được có một ngày gặp nhau, còn chóng, chậm thì không dám quản. Sau nửa năm, chưa thấy có tin tức gì. Một hôm chợt tiếp được bức thư của Cổ, trong nói:

 “Mao sơn sứ giả về, mời ngài lại chơi”.

Tiên Khách lập tức cưỡi ngựa đến thăm Cổ. Cổ nói:

- Mời ngài hãy ngồi chơi uống nước thong thả.

Đến đêm khuya, Cổ bảo Tiên Khách rằng:

- Trong nhà ngài có người hầu gái nào biết Vô Song không?

Tiên Khách nói có Thái Tần và lập tức về nhà gọi đến. Cổ nhìn ngắm Thái Tần rồi cười mà bảo:

- Được, cho tôi mượn ả ở lại đây dăm hôm, còn ngài thì hẵng cứ về.

Sau mấy ngày, bỗng thấy tin đồn có quan Trung sứ đến Viên Lăng để xử quyết một người cung nhân. Tiên Khách lấy làm lạ, sai Tái Hồng đi dò, té ra người bị xử quyết lại chính là nàng Vô Song. Tiên Khách gào khóc và than rằng:

- Ta vẫn mong đợi ở Cổ Áp Nha, không ngờ nay nàng chết thì còn gì được nữa!

Chàng vật vã khóc than rất là thảm thiết.

Đêm khuya hôm ấy, bỗng có tiếng gõ cửa rất gấp, mở ra thì thấy Cổ ôm một cái xác người vào mà bảo:

- Vô Song đây, hiện đã chết rồi, nhưng ở ngực còn hơi nóng, mai kia sẽ lại sống lại. Nên thỉnh thoảng đổ cho ít thuốc, và phải giữ rất bí mật.

Nghe nói xong, Tiên Khách vội ôm xốc Vô Song vào buồng, một mình ngồi coi giữ. Đến sáng, khắp mình Vô Song nóng đều cả. Nàng khẽ mở mắt, thấy Tiên Khách, bỗng khóc rú lên một tiếng rồi lại lịm đi. Cứu chữa đến đêm sau thì mới khỏi hẳn. Cổ bảo Tiên Khách, muốn nhờ Tái Hồng xuống dưới đáy hố. Tiên Khách kinh hãi thì Cổ nói:

- Ngài đừng sợ. Tôi đền ơn giả nghĩa ngài đến đây là xong. Nguyên tôi nghe nói vị đạo sĩ ở Mao sơn, có một thứ thuốc, ai uống vào chết ngay lập tức, nhưng sau ba ngày thì lại sống lại. Vì thế có sai một người gọi là Mao sơn sứ giả, đến Mao sơn xin được một viên thuốc ấy; và sai Thái Tần giả làm Trung sứ đến Viên Lăng nói Vô Song là người đảng nghịch, tội phải xử tử. Vậy ban cho viên thuốc để mà tự vẫn. Kế đó tôi lại đến Lăng, nhận là người nhà của Vô Song, đút lót vàng lụa rồi xin lĩnh thi thể đem về. Dọc đường qua các trạm, tôi cũng đều đút lót rất hậu, không lo gì đến tiết lậu. Mao sơn sứ giả và những người khiêng hộ thi thể, tôi đã phải xử trí (giết chết để giữ kín chuyện) cả ở ngoài đồng; Thái Tần cố nhiên cũng phải chịu một số phận ấy. Việc xong, thì chính tôi cũng xin tự vẫn. Ngài không nên ở đây nữa, ngay đêm nay hãy đem Vô Song lánh đi nơi khác, thay tên ẩn tiếng, để tránh tai vạ về sau.

Nói xong, Cổ liền rút dao tự vẫn. Tiên Khách vội cứu thì không kịp. Chàng kịp chôn lấp cho Cổ và Tái Hồng, rồi đem Vô Song chạy chốn sang đất Thục, ở tại Trử cung. Sau nghe ở kinh sư, im lặng không thấy có tin gì, mới đem Vô Song về quê ở Tương Đặng, vợ chồng đoàn viên trải một thời gian năm mươi năm rồi mới tạ thế.

Nguồn: Tình sử. Trúc Khê dịch. NXB Văn học, 2002.