Giang Tình

(Tình tư)

Quan Thái thú Phúc Châu là Ngô Quân, người ở Giang Hữu. Ngô có người con gái chưa đến tuổi cập kê, tính rất mẫn tuệ mà dung sắc tuyệt đẹp, vợ chồng yêu quý nên cũng đem đi theo. Kỳ mãn về triều, thuyền Ngô còn đợi gió ở bến Hoài An.

Trên một chiếc thuyền đỗ bên cạnh, thuyền của người lái buôn họ Giang, quê ở Thái Nguyên, cũng đem theo một người con trai tên là Tình Giang Tính mới 16 tuổi, người rất nhuần nhã mà tư chất cũng thông mẫn lắm. Chỗ Giang Tình ngồi đọc sách, chính đối với cửa sổ của người con gái. Người con gái thường do khe cửa nhòm sang. Tình đưa mắt liếc nhìn, nhưng chưa có dịp nào tỏ tình ý được.

Chợt con thị tỳ ra giặt ở đầu thuyền, Tình tặng cho nó bánh trái và hỏi:

- Tiểu nương tử bên ấy gả chồng về họ nào?

Thị Tỳ nói:

- Chưa ạ.

Tình nói:

- Nương tử có đi học không?

Thị tỳ đáp:

- Có.

Tình bèn viết những chữ khó vào một mảnh giấy, bảo con thị tỳ là những chữ này ta chợt quên đi mất, cầm về nhờ tiểu nương tử làm ơn chỉ bảo giùm.

Người con gái nhận được mảnh giấy mỉm cười, bèn viết vào đó vài chữ và lại nói thêm: "Lẽ nào cậu học trò lại không biết những chữ ấy!".

Con tỳ đưa trả mảnh giấy. Tình biết là có thể ghẹo được, Nhân làm một bài thơ đưa sang trong có hai câu:

Gặp nhau hà tất cầu Lam nhỉ.

Sóng đẹp trăng tươi chớ bỏ hoài.

Người con gái được thơ, giận mà nói:

- Bèo nước gặp nhau, sao được đem những lời trăng gió để cợt ghẹo người.

Nàng toan mách cha để đánh con thị tỳ. Nhưng con thị tỳ khẩn khoản van xin mãi. Nàng cười mà nói:

- Thôi được, để ta làm bài thơ mắng cho anh chàng một mẻ.

Bèn lấy một tờ giấy xanh nhỏ, viết một bài thơ đáp lại rằng:

Một mảnh lòng thơm chẳng luyến xuân,

Xuân quang làm bận đến khuê nhân.

Trăng trời nước biển cùng trong đẹp.

Như hệt tài lang dạ mến thân.

Nguyên văn:

Tự thị phương tình bất luyến xuân

Xuân quang hà sự thảm khuê nhân

Hoài lưu thanh tẩm thiên biên nguyệt.

Tỷ tự lang tâm hướng ngã thân.

Sinh được thơ mừng lắm, liền lại viết thư nhờ con tỳ đưa hộ, hẹn đêm hôm nay mời nàng sang chơi, xin mở cửa sổ để kính đợi. Nàng khẽ mỉm cười:

- Ta là người khuê nữ nhút nhát, đâu lẽ dễ dàng mà bước chân ra ngoài. Chàng lại không có chân hay sao!

Tình hiểu ý, đêm ấy đợi lúc mọi người ngủ im cả, rón bước sang thuyền. Nàng đương tựa lan can chờ trăng, trông thấy Tình, mừng nẩy người lên, nắm tay dắt vào trong thuyền, sự vui sướng của hai người, không thể tả cho hết được.

Rồi đó hai người cùng nằm ngủ thiếp đi. Trăng tỏ, gió lên, hai thuyền cùng cởi dây, mỗi thuyền đi về một ngả, chốc lát đã xa nhau đến hàng trăm dặm. Giang ông sớm ngày ngủ dậy, tìm đến con không thấy, cho là đã sa xuống dòng sông Hoài chết đuối, quay thuyền lại tìm xác nhưng chẳng thấy tăm hơi gì, đành chỉ kêu gào chán rồi đi.

Giang Tình thì sáng dậy mặc áo, định trở về thuyền, nhưng đã chẳng thấy thuyền của cha mẹ đâu. Người con gái luống cuống sợ hãi không biết tính sao, phải giấu chàng xuống dưới gầm giường ở bên cạnh thuyền, ngày thì chia cơm canh cùng ăn, đêm lại chung chiếu giường cùng ngủ. Như thế trải đến ba ngày, Tình ham say sắc đẹp, chẳng nhớ gì đến cha mẹ nữa.

Người chị dâu nàng thấy nàng cứ ở thụt trong buồng không ra, bữa ăn lại đòi đưa cơm vào nhiều bằng hai xuất, rất lấy làm lạ, ban đêm bèn khẽ do kẽ vách dòm vào. Lúc dòm, người chị thấy cô em chồng đương nói chuyện thì thầm với một người con trai nhỏ, bèn mách với mẹ. Mẹ nổi giận và không tin, thân đến dòm thì quả đúng thực, mới mách cho Ngô Quân biết. Ngô Quân gõ cửa vào, lùng bắt được Tình nằm trốn ở dưới gầm giường, nắm tóc lôi lên. Ngô tức giận, mắt nhìn xòng xọc, lấy con dao nhọn kề vào cổ Tình, mấy lần toan đâm xuống. Tình chợt ngẩng đầu lên kêu van, vẻ mặt rất đáng thương hại Ngô Quân dừng dao lại mắng rằng:

- Mày là đứa nào? Sao được vào đây?

Tình kể hết tên họ và nói quê ở tỉnh Tấn (Thái Nguyên), dòng dõi cũng không phải hèn. Bữa nọ điên rồ, nhưng thực cũng do ở cô em bảo sang, tội đều đáng chết, không dám trái mệnh.

Ngô Quân nhìn kỹ lúc lâu, nói:

- Con gái ta đã bị mày làm nhơ, nghĩa không thể lại đem gả cho người khác. Nếu mày bằng lòng làm rể ta, ta sẽ gả con gái cho.

Tình khóc lạy lấy làm may mắn.

Ngô Quân bèn bảo Tình xuống sông bấu vào cuối thuyền, rồi kêu vang lên, giả cách la ngã xuống sông cầu cứu, để che mắt những người lái thuyền. Tình theo như kế, Ngô Quân bèn bảo thuyền đinh xuống vớt lên, giả cách nói rằng:

- Té ra là con trai người bạn của ta.

Bèn lấy quần áo cho thay, nuôi nấng như con vậy. Khi đến Tế Châu, thuê một cái nhà lớn làm lễ thành hôn cho hai người, cho tất cả lái thuyền đều được dự tiệc, họ chẳng hiểu duyên do ra làm sao cả.

Ở Kinh sư trở về, Ngô Quân đón một tay danh sĩ đến dạy con rể, học nghiệp củaTình rất là tấn tới; lại sai người đến Thái Nguyên tìm hỏi cha Tình. Giang ông được tin, mừng rỡ vô cùng, đem các đồ lễ đến đất Sở, đặt bầy yến tiệc vui vầy đến hàng tháng rồi mới cáo biệt.

Năm Tình 23 tuổi thi đỗ hương tiến; năm sau lại đỗ ngay tiến sĩ. Vợ chồng đưa nhau về lạy chào cha mẹ, thăm viếng họ hàng, rồi cùng đem nhau đi cung chức. Ban đầu làm chức Lễ bộ chủ sự ở Nam kinh, sau lại đến làm Thái thú ở quận kia, sinh ra con cái đông đúc. Xa gần biết chuyện đồn đi, cho là một mối duyên kỳ ngộ.

Nguồn: Tình sử. Trúc Khê dịch. NXB Văn học, 2002.