Mùa xuân này, Mai Lâm về ăn Tết, thế là không được rủ bạn ngồi nhậu cùng anh Dương Đức Quảng nữa. Anh Quảng năm xưa vốn thân thiết với Mai Lâm, cùng ở khu nhà 19 Trần quốc Toản, và họ còn là anh em có họ với nhau. Ba anh em ngồi, chuyện văn chương, chuyện đời lúc nào cũng thường nở tựa ngô rang…

Thế mà buồn thay, mùa xuân này anh Quảng đã không còn nữa. Anh ra đi trước Tết ít ngày, nhói lòng bạn bè anh em đồng đội , và những bạn đọc hằng yêu những trang viết của anh…

*

“Tôi, từ đứa trẻ mồ côi mẹ khi chưa đầy 5 tháng tuổi, trải qua tuổi thơ nhọc nhằn, nghèo khổ trong chiến tranh chống Pháp, đến chàng sinh viên khoa Văn của Trường Đại học Tổng hợp danh giá một thời. Từ những năm tháng lăn lộn trong suốt cuộc chiến tranh chống Mỹ ở dải đất miền Trung: Quảng Bình, Quảng Trị, Quảng Nam, Quảng Ngãi… với “mưa bom, bão đạn” và những ngày đói quay đói quắt, hàng tuần lễ không biết đến hạt gạo là thế nào đến những ngày được biết thế nào là dạ tiệc ở “chốn cung đình”; Từ cuốc bộ rạc cẳng, ngồi xe bò, xe trâu đi học, hoặc kẽo kẹt trên chiếc xe đạp cà khổ, “vành cong, lốp quấn”, đi làm, đến những lần ngồi máy bay chuyên cơ cùng các VIP vượt đại dương “vi vu” tới nhiều nước trên thế giới; Từ ngủ bờ, ngủ bụi, nằm hầm tránh các đợt máy bay B52 ném bom vào căn cứ, hay ngâm mình trong bãi bói dọc sông Thu Bồn ở Quảng Đà (Quảng Nam, Đà Nẵng bây giờ) hàng tuần lễ, thấp thỏm lo đến thót tim mỗi khi máy bay trực thăng HU.1A của Mỹ quần thảo trên đầu, cứ nghĩ họng súng liên thanh trên máy bay đang chĩa xuống sắp nhả đạn vào đầu mình, đến những đêm ngả mình trên đệm êm chăn ấm trong phòng máy lạnh khách sạn 5 sao ngay tại thủ đô Washington DC của Mỹ khi được mời là khách VIP sang thăm Hợp chúng quốc Hoa Kỳ”…

Ấy là những dòng tâm sự về mình mà anh đã kể cho tôi nghe trên những “dặm đường thiên lý” .Rất nhiều kỷ niệm chan chứa.. Rất giàu xúc cảm của một nhà thơ. nhưng nói thật, cũng chưa thể gọi là đủ so với những gì anh đã trải qua.

Anh đã có một thời là chàng sinh viên Văn khoa thuộc thế hệ vàng của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, từng cùng “dùi mài kinh sử” ở nơi trường sơ tán trên vùng núi Đại Từ, Thái Nguyên những năm đầu thập niên 60 của thế kỷ trước với các bạn học, sau này phần lớn trở thành các nhà báo, nhà văn, nhà quản lý, nhà nghiên cứu văn hóa, tổng biên tập báo, đài… có tên tuổi, có người còn trở thành Tổng Bí thư của Đảng. Anh lại có thời là phóng viên của Thông tấn xã Việt Nam tại tuyến lửa Quảng Bình, Vĩnh Linh trong những năm đầu chống chiến tranh phá hoại miền Bắc của Mỹ Rồi sau đó là chiến trường khu V, Quảng Đà, Quảng Ngãi, cùng chiến trường với nhà báo, nhà văn, liệt sĩ Dương Thị Xuân Quý và bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm vào những năm chống Mỹ ác liệt nhất. Để rồi sau này anh là người khởi xướng cùng các nhà văn, nhà báo cùng chiến trường xưa đưa câu chuyện về Nhật ký Đặng Thùy Trâm ra công luận, trở thành sự kiện truyền thông lớn nhất nước trong năm 2005..

Chính những năm tháng này đã giúp anh sau này có tác phẩm “ Tiếng tụng kinh trong căn nhà vị Tướng do Nhà xuất bản Lao động ấn hành trong năm 2013, dày 560 trang khổ 16x24, phong phú về nội dung, đẹp về hình thức.

“Từ lâu tôi đã có ý định tập hợp các bài báo viết về những người thật, việc thật mà tôi đã gặp trong mấy chục năm làm báo để in thành một tập sách dành cho bạn đọc và những người tôi yêu quý. Đó như là một sự tri ân của tôi đối với tất cả những người anh, người chị, người bạn - những người có mặt trong các bài báo của mình, những nguời tôi cảm thấy có lỗi nếu như chưa viết hoặc không viết được về họ. Ðó hầu hết là những người tôi rất kính trọng, tự bản thân cuộc đời của họ đã như một tấm gương mà ai soi vào đó cũng có thể thấy được một phần đời của mình, cũng có thể đồng cảm, chia sẻ và cả học được một điều gì đó từ những con người này. Mỗi người là một số phận và mỗi số phận của từng người đều như biết nói, đều có nỗi niềm riêng, chẳng ai giống ai”.

Trong cuốn sách này, bạn đọc có thể gặp hình ảnh và cuộc đời của một số đồng chí lãnh đạo cao cấp, các anh hùng, liệt sĩ, nhà văn, nhà báo, có người nổi tiếng và có cả những con người rất đỗi bình thường nhưng rất đáng kính trọng, như ông Tạ Văn Sình, “người của CIA” nhưng lại là người có công với cách mạng mà tôi đã gặp trong đời. Cũng trong cuốn sách này, tôi dành một phần để trân trọng giới thiệu bài viết tổng hợp lại các bài tôi đã viết xung quanh câu chuyện về tấm gương của bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm và sự trở về như huyền thoại của cuốn nhật ký của chị sau 35 năm lưu lạc trên đất Mỹ. Tôi cũng muốn đem đến cho bạn đọc những câu chuyện và việc làm rất có ý nghĩa của Fred - người cựu binh Mỹ đã trao lại Nhật ký Đặng Thùy Trâm cho gia đình”.

“Viết về những người tốt, những người tôi kính trọng và quý mến, tôi không thể không viết về cha tôi và về một người chị của tôi, những người cũng có số phận ám ảnh trong tôi như biết bao người tốt tôi đã gặp trong cuộc đời này. Có khác chăng đó là những người ruột thịt của tôi mà tôi biết ơn suốt cả cuộc đời không chỉ vì có những kỷ niệm sâu sắc và gắn bó mà nếu không là con, là em thì tôi không thể nào viết ra được”

Tôi thật sự rất tâm đắc với những lời tâm sự đầu sách này của anh. Nó giản dị, mộc mạc và chân tình như chính con người anh. Nhưng qua đó là thăm thẳm nỗi niềm và những suy tư về đất nước, con người, cuộc sống. Và về chính mình. Tôi thầm nghĩ đông đảo bạn đọc đến với anh, yêu quý anh trước hết cũng chính vì những điều này. Nếu như một trong những chuẩn mực của văn chương gói gọn trong 8 chữ “Trái tim rung động, trí tuệ ngạc nhiên”, thì những trang viết của Dương Đức Quảng lung linh cả 8 chữ này…

Và rồi hai năm gần đây, khi anh đã giã từ mọi việc cơ quan để an nhàn với cháu con, thì máu viết của chàng sinh viên tổng hợp Văn vẫn chưa yên. Anh lại thâu đêm với một bản thảo mới: Hồi ký cuộc đời mình. Cũng là cuộc hành trình với Đất nước, với đồng chí, anh em... Và khi trang cuối của bản thảo khép lại, thì cũng là lúc anh lâm bệnh nặng, chào đồng chí anh em bè bạn ra đi...

Nhưng tôi tin cuộc đời anh không khép lại.Nó sẽ tiếp tục mở ra với tác phẩm mới này của anh, khi đến tay bạn bè và bạn đọc anh hằng yêu quý và hằng yêu quý anh…

Cxhâu la Việt Facebook ngày 11-02-2020.