TRONG BẾP MỤ PHÙ THỦY

            Trên một bếp lò thấp một chiếc vạc đang sôi. Hơi bốc lên, trong đó chập chờn hiện ra nhiều hình thù khác nhau. Một con khỉ cái ngồi canh bên vạc, hớt bọt và coi chừng không để vạc trào ra. Con khỉ đực cùng lũ con ngồi sưởi ở một bên. Trên tường và trần treo lủng lẳng những dụng cụ kỳ dị của phù thủy.

                        Faust và Mephisto.

Faust:

            Trò quỷ thuật điên rồ làm ta ghê tởm,

            Anh tin rằng ta thỏa được ước ao

            Ở chốn điên rồ hỗn độn này sao?

2340     Với một mụ già, ta định tìm lời khuyên nhủ?

            Và mong cái lò nấu kia bẩn thỉu

            Cất bớt cho ta ba chục tuổi trên vai?

            Anh hãy coi chừng, mau tìm cái gì khác đi thôi!

            Thế là hy vọng trong ta đều tan vỡ,

2345     Chẳng lẽ thiên nhiên và một tinh thần cao cả

            Lại không tìm ra một phương thuốc hay hơn?

Mephisto:

            Ông bạn ơi, ông ăn nói mới khôn ngoan!

            Còn một cách rất tự nhiên làm cho ông trẻ được:

            Nhưng nó lại nằm trong một pho sách khác,

2350     Và là một chương khá kỳ khôi.

Faust:

            Ta muốn biết.

Mephisto:

            Cũng dễ thôi,

            Phép này không cần tiền, lương y và phù chú:

            Chỉ cần ông ra ngay ngoài đồng ruộng

            Bắt tay vào cày cuốc bới đào

2355     Để cho thể xác và suy tư

            Chỉ quanh quẩn trong một vòng thật hẹp,

            Tự nuôi thân bằng thức ăn thấp kém,

            Sống như con vật cùng gia súc, và chẳng

                                                                                    thiệt thòi gì

            Vì tự bón phân cho ruộng, nơi ông sẽ gặt vụ mùa.

2360     Hãy tin tôi, đó là phương tốt nhất

            Cất đi hộ ông đến tám mươi tuổi

Faust:

            Cái đó ta không quen, ta không thể thảnh thơi

            Cầm cuốc xẻng trong tay.

            Ta không thích một cuộc đời chật hẹp.

Mephisto:

2365     Bởi thế mới phải nhờ phù thủy ra tay làm phép.

Faust:

            Nhưng sao lại cứ phải nhờ đến mụ già?

            Sao anh không tự mình nấu thứ nước ấy cho ta?

Mephisto:

            Đấy sẽ là một cuộc tiêu khiển thì giờ

                                                                          hay hớm đấy!

            Thà tôi cất công xây vạn chiếc cầu

                                                                  còn hơn biết mấy.

2370     Làm việc kia cần có đức kiên trì,

            Chứ khoa học và tài nghệ không đủ đâu.

            Chỉ một tinh thần chăm chỉ nhiều năm nhẫn lại,

            Thời gian làm nên thứ thuốc tinh vi mạnh mẽ.

            Và tất cả những thứ cần để nấu thuốc này

2375     Đều là những thứ rất mực kỳ khôi.

            Tuy quỷ dạy mụ ta làm việc ấy

            Nhưng quỷ thì lại không làm nổi.

(Trông thấy những con vật)

            Ông xem kìa, giống vật đáng yêu thay,

            Đây con hầu và thằng ở thì đây.

(Nói với lũ vật)

2380     Hình như bà chủ không có nhà thì phải?

Những con vật:

            Đi ăn cỗ,

            Ra khỏi nhà,

            Theo ống khói bay ra.

Mephisto:

            Mụ vắng lâu hay chóng?

Những con vật:

2385     Lâu chừng chúng tôi hơ chân vừa kịp nóng.

Mephisto (với Faust):

            Những con vật dễ thương, ông thấy thế nào?

Faust:

            Trông chúng mới đáng tởm làm sao!

Mephisto:

            Không, cuộc chuyện trò như thế

            Tôi lại thấy lấy làm thú vị.

(Với những con vật)

2390     Những con búp bê khốn khổ, nói ta hay

            Bọn ngươi đang nấu cháo gì đây?

Những con vật:

            Chúng tôi hầm cháo thí.

Mephisto:

            Thế thì các ngươi sẽ có rất nhiều hành khất đấy.

Khỉ đực (lại gần gạ gẫm Mephisto):

            Nào, chơi keo xúc xắc,

2395     Hãy làm cho tôi giàu,

            Hãy để tôi chỉ được,    

            Tôi đang nghèo xơ xác,

            Và nếu tôi có tiền,

            Tôi sẽ thông minh liền.

Mephisto:

2400     Con khỉ này chắc hẳn là sung sướng

            Nếu nó lại được chơi xổ số.     

(Trong khi đó lũ khỉ con vần một quả cầu lớn ra đùa nghịch).

Khỉ đực:

            Đây là địa cầu

            Nó lên nó xuống,

            Nó quay liên hồi

2405     Kêu như thủy tinh,

            Tan vỡ rất nhanh,

            Bên trong nó rỗng

            Chỗ này rất bóng

            Chỗ này bóng hơn,

2410     Ta sống

            Hỡi con!

            Tránh xa đi nhé

            Mày sẽ phải chết!

            Nó bằng đất sét

2415     Sẽ tan thành mảnh.

Mephisto:

            Cái rây lọc dùng làm gì?

Khỉ đực (lấy rây xuống):

            Nếu anh là kẻ cắp,

            Nhìn qua nó là nhận ra ngay,

(Đến bên khỉ cái, cho mình qua rây)

            Mụ hãy nhìn qua rây,

2420     Nếu nhận ra thằng ăn cắp,

            Có dám gọi tên hắn ra không?

Mephisto (lại gần bếp lửa):

            Còn nồi gì đây?

Khỉ đực và khỉ cái:

            Ngốc ơi là ngốc. Không biết cái nồi,

2425     Không biết cái vạc!

Mephisto:

            Lũ vật vô lễ!

Khỉ đực:

            Cầm lấy quạt này,

            Ngồi xuống ghế đây!

(Nó ép Mephisto ngồi xuống ghế).

Faust (trong khi đó đứng nhìn mãi vào một tấm gương, lúc lại gần, lúc lùi ra xa):

2430     Ta nhìn thấy gì kia? Một hình ảnh thần tiên         

            Mà lại hiện ra đây, trong tấm gương ma thuật?

            Ôi tình yêu, cho ta mượn đôi cánh bay nhanh nhất,

            Và dẫn ta tới bên cạnh nàng ngay,

            Ôi, nếu ta không đứng tại chỗ nơi đây,

            Nếu ta dám liều lại gần tới đó

2435     Thì ta chỉ thấy nàng như trong làn sương tỏa.

            Chân dung đẹp nhất của một nữ nhân

            Nàng đẹp tuyệt vời, có thể thế được chăng?

            Nhìn tấm thân nằm kia, ta phải nói

            Hiện thân của mọi tầng trời tụ lại.

2440     Vẻ đẹp thế này lẽ nào lại có ở trần gian?

Mephisto:

            Tất nhiên, nếu thượng đế phải sáu ngày vất vả

                                                                                     nhọc nhằn,      

            Và cuối cùng reo lên khoái trá

            Thì cũng phải nảy ra được cái gì kha khá

            Lần này ông cứ nhìn cho chán mắt đi,

2445     Tôi sẽ kiếm cho ông một của báu như kia,

            Rồi sung sướng cho ai tốt số

            Được đón nàng đem về làm vợ!

(Faust vẫn tiếp tục nhìn gương. Mephisto ngả người trên ghế bành, tay phe phẩy chiếc quạt, nói tiếp).

            Ta đây như một vị vua đang ngự trên ngai,

            Quyền trượng trong tay, chỉ còn thiếu vương miện

                                                                                               nữa thôi.

Những con vật (cho đến lúc ấy vẫn làm những cử chỉ kỳ quặc lung tung, bây giờ hò reo đem đến cho Mephisto một chiếc vương miện vỡ).          

2450     Ôi xin ngài hạ cố,

            Gắn dùm cho chiếc mũ

            Bằng máu và mồ hôi!

(Chúng vụng về khiêng chiếc mũ và đánh vỡ làm hai, mỗi con cầm một mảnh nhảy nhót quanh phòng).

            Thôi thế là toi

            Chúng tôi nói và coi,

2455     Chúng tôi ghép vần và nghe ngóng.

Faust (trước tấm gương):

            Khổ ta rồi, ta đến phát điên lên mất.

Mephisto (trỏ lũ vật):

            Đầu óc tôi cũng sắp quay cuồng.

Những con vật:

            Và nếu chúng tôi thành công,

            Nếu thu xếp được xong,

2460     Thì đấy là tư tưởng!

Faust (vẫn như trên):

            Ta thấy lòng ta bắt đầu cháy bỏng,

            Chúng ta nhanh chóng đi thôi!

Mephisto (vẫn tư thế như trên):

            Thế thì, ít nhất ta cũng phải thú nhận rằng

            Đây là những thi nhân đích thực.

(Do khỉ cái không để ý, cái vạc bắt đầu trào ra, một ngọn lửa lớn thoát ra khỏi ống khói. Mụ phù thủy qua ngọn lửa nhảy xuống, kêu thét toáng lên).

Phù thủy:         

2465     Ái, ái! Ái, ái!

            Lũ khỉ chết toi, đồ lợn cái!        

            Không canh chừng cái vạc, để bà cháy rồi,

            Con vật chết toi!

(Nhìn thấy Faust và Mephisto)

            Cái gì thế kia?

2470     Các người là ai?

            Các người muốn gì?

            Sao lẻn vào đây?

            Hỏa ngục

            Sẽ thiêu xương cốt các người!

(Mụ cầm muôi nhúng vào vạc và té lửa vào Faust, Mephisto và lũ khỉ. Chúng rên rỉ).

Mephisto (cầm ngược cái quạt đập vỡ các chai cốc và nồi).

2475     Vỡ đôi, vỡ đôi,

            Này cháo đi đời,          

            Này thì chai lọ,

            Thật là thích thú,

            Đấy ta đánh nhịp, hỡi con vật chết toi

2480     Cho điệu ca của ngươi.

(Trong khi ấy mụ phù thủy tức giận và sợ hãi lùi lại).

            Nhận ra ta chưa? Bộ xương kinh tởm!

            Nhận ra sư phụ của mi chưa?

            Ta sẽ đập tan tành, nếu dám cản ta,

            Mi cùng lũ khỉ yêu tinh, ta đập cho tan xác!

2485     Chiếc áo đỏ này, mi không nhận ra sao?

            Nào ta có giấu mặt của ta đâu,

            Chẳng lẽ ta còn phải xưng tên lên nữa?

Phù thủy:

            Ồ, xin ngài bỏ quá cho lời chào thô lỗ,

            Chẳng là tôi không trông thấy bàn chân ngựa

                                                                                         của ngài,

2490     Và cả đôi quạ đen nữa, đâu rồi?

Mephisto:

            Được, lần này mi thoát tội,

            Vì cũng đã lâu ngày, quả thực,

            Chúng ta không gặp nhau.

            Vả lại, nền văn minh đã liếm khắp hoàn cầu,

2495     Cũng đã lan đến hàng quỷ sứ.  

            Quỷ phương Bắc không ai nhìn thấy nữa,

            Mụ còn nhìn đâu ra sừng, vuốt và đuôi?

            Còn cái chân, tai hại cho ta trước mắt người đời,

            Ta không thể rời nó được

2500     Nên ta đành nhìn bọn thanh niên mà bắt chước

            Bao năm nay ta vẫn dùng bụng chân giả lắp vào.

Phù thủy (nhảy múa):

            Tôi sung sướng đến phát điên

            Lại được cùng ngài Sa tăng tái ngộ.

Mephisto:

            Ta cấm mụ nhắc đến cái tên đó.

Phù thủy:

2505     Sao vậy? Tên ấy nó làm khổ gì ngài?

Mephisto:

            Tên ấy từ lâu đã bị đưa vào cổ tích rồi. 

            Nhưng loài người vì thế cũng chẳng khá hơn

                                                                                         mấy tí.

            Họ thoát khỏi cái ác, nhưng cái ác cứ còn

                                                                              nguyên vẹn,

            Mụ cứ gọi ta là bá tước hay hơn,

2510     Ta là một nhà quý phái như mọi quý phái khác

                                                                                    đàng hoàng,

            Mụ chớ có nghi ngờ ta về dòng máu

            Đây là chiếc gia huy, mụ trông sẽ rõ.

(Hắn làm một cử chỉ tục tĩu)

Phù thủy (cười mãi không thôi):

            Ha ha, đúng cái điệu của ngài,

            Ngài là một thằng đểu, như vẫn thế xưa nay.

Mephisto (với Faust):

2515     Ông bạn, cần hiểu nhé, 

            Đấy là cách giao du với phù thủy.

Phù thủy:

            Nào, thế các ngài muốn mụ giúp việc chi?

Mephisto:

            Một cốc đầy cái thứ nước mọi khi,

            Nhưng xin mụ cho thứ lâu năm nhất

2520     Thuốc càng cũ càng tăng cường hiệu lực.

Phù thủy:         

            Rất vui lòng, tôi còn sẵn một chai

            Thỉnh thoảng tôi vẫn lấy uống chơi,

            Nó cũng không còn chút nào hôi thối nữa,        

            Tôi xin dâng ngài một cốc nhỏ.

(nói nhỏ)

2525     Nhưng nếu uống không chuẩn bị trước, thì ông kia

            Như ngài đã biết, không sống nổi một giờ.

Mephisto:

            Ông là người bạn hiền, cần được bình yên vô sự

            Ta muốn cho ông hưởng thứ tốt nhất trong lò

                                                                                          của mụ,     

            Mụ hãy vẽ vòng, niệm chú đi thôi,

2530     Và rót cho ông một cốc thật đầy.

(Phù thủy với điệu bộ kỳ quặc, vẽ một vòng tròn, đặt vào đó những đồ vật lạ lẫm. Trong khi đó cốc chén bắt đầu kêu lanh canh, các vạc chảo rung lên thành âm nhạc. Cuối cùng mụ mang ra một quyển sách lớn, đặt lũ khỉ vào trong vòng để làm giá sách và cầm đuốc. Mụ vẫy Faust lại gần).

Faust (với Mephisto):

            Không, nói ta nghe, định giở trò gì thế?

            Những điệu bộ điên rồ vô vị,

            Trò dối lừa nhạt nhẽo nhất trên đời,

            Thật đáng ghét, ta biết quá đi rồi.

Mephisto:

2535     Ồ, chỉ là trò vui chốc lát,

            Ông không nên quá ư khe khắt,

            Với tư cách lương y, mụ cần làm một chút trò

            Để thuốc ông dùng càng tốt cho ông hơn.

(Hắn ép Faust bước vào vòng)

Phù thủy (lớn tiếng trịnh trọng đọc những câu trong sách):

            Mi cần phải hiểu!

2540     Một làm thành mười,

            Hãy bỏ con hai,

            Và làm ngay ba,

            Mi thành giàu có,

            Mi mất con bốn,

2545     Từ năm và sáu

            Phù thủy nói vậy,

            Làm thành bảy, tám

            Ấy vậy là xong

            Và chín là một

2550     Và mười là không.

            Đấy là cửu chương của phù thủy.

Faust:

            Ta cho là mụ già nói trong cơn mê sốt.

Mephisto:

            Còn lâu đã hết,

            Tôi đã biết, cả quyển sách đều như vậy cả thôi,

2555     Tôi đã mất thì giờ với nó nhiều rồi,

            Bởi vì một sự mâu thuẫn hoàn hảo        

            Thì với người thông minh hay kẻ điên rồ

                                                                          cũng đều bí ẩn.

            Ông bạn ơi, nghệ thuật kia vừa mới lại vừa xưa

            Với ba và một, và một và ba

2560     Gieo rắc sai lầm thay vào chân lý

            Đó là cung cách thời nào chẳng thế.

            Người ta tha hồ giảng dạy, ba hoa,

            Ai hơi đâu mà quan tâm đến bọn điên rồ?

            Cứ ghe thấy Lời là con người lại nghĩ

2565     Rằng lời phải mang một tư tưởng.

Phù thủy (tiếp tục tụng niệm):

            Sức mạnh cao siêu

            Của khoa học

            Cả thế gian không thể hiểu được!

            Và ai không tư duy

2570     Sẽ được tặng trao

            Có khoa học mà không lo nghĩ.

Faust:

            Mụ lảm nhảm những gì vô lý thế?

            Đầu óc ta đến vỡ mất thôi.

            Ta nghe như vẳng bên tai

2575     Tiếng của trăm vạn thằng rồ cùng nói.

Mephisto:

            Thôi được rồi, hỡi mụ tiên tri tài giỏi,

            Hãy đem thuốc ra ngay 

            Và rót một cốc đầy,

            Ông bạn ta đây, thuốc sẽ không thể hại

2580     Ông là một bậc thầy vĩ đại

            Đã nhiều phen uống thứ ngọt ngon.

(Phù thủy với điệu bộ rất trịnh trọng rót thuốc vào cốc. Khi Faust đưa lên miệng uống thì một ngọn lửa nhẹ bốc lên).

Mephisto:

            Uống đi nào, ông hãy uống luôn!          

            Rồi sẽ thấy lòng mình tràn đầy vui thú,

            Giao du với quỷ đã tới chừng anh anh chú chú

2585     Mà vẫn còn sợ lửa hay sao?

(Phù thủy xóa vòng, Faust bước ra)

Mephisto:

            Bây giờ đi thôi!

            Ông sẽ không được nghỉ phút nào.

Phù thủy:

            Chén thuốc hẳn làm ông dễ chịu.

Mephisto (với phù thủy):

            Còn mụ, có cần gì ta giúp đỡ

2590     Thì chờ đến Đêm hội quỷ mụ nói ta hay.

Phù thủy:         

            Đây có một bài ca, đôi khi ngài hãy hát lên

            Sẽ được thấy nhiều công dụng lạ.

Mephisto (với Faust):

            Nào đi thôi, ông để tôi dẫn lối,

            Cần thiết là ông phải vã mồ hôi

2595     Để thuốc kia ngấm khắp trong ngoài.

            Sau đó tôi sẽ tập cho ông biết thích sự

                                                                        an nhàn phú quý,

            Chẳng bao lâu ông sẽ cảm thấy với một niềm

                                                                          sướng vui sâu kín

            Rằng thần Ái tình hoạt động nhảy nhót khắp nơi.

Faust:

            Hãy để ta ngó qua lần nữa tấm gương soi

2600     Thật đẹp tuyệt trần cô nàng trong đó.

Mephisto:

            Đi thôi, mẫu mực của mọi người phụ nữ           

            Ông sẽ được nhìn bằng xương bằng thịt

                                                                        chẳng bao lâu.

(Nói nhỏ)

            Với chất thuốc kia trong người

            Mi sẽ thấy Hêlêna ở mọi đàn bà con gái.

(còn tiếp)

Nguồn: Faust. Kịch thơ của Johann Wolfgang von Goethe. Đỗ Ngoạn dịch từ nguyên bản tiếng Đức. Rút từ trang 631 đến 1252 của bộ Hợp tuyển Văn học Đức, tập II. Nhà văn Triệu Xuân và Lương Văn Hồng sưu tập, biên soạn, giới thiệu. NXB Văn học, 2006.

www.trieuxuan.info