Mephisto:
Lại ngùn ngụt lên kìa, như lửa đốt dầu sôi
Thôi, vào an ủi nàng đi, ông đại ngốc ơi!
Chỗ nào bộ óc cỏn con không tìm ra lối thoát
Là nghĩ ngay rằng đường đã cùng, vận đã mạt.
3370 Chỉ những ai dũng cảm mới đáng sống mà thôi,
Ông hóa yêu ma cũng đã kha khá rồi,
Tôi thấy ở đời không có gì vô vị
Hơn một yêu ma thối chí.
BUỒNG GRETCHEN
Gretchen (ngồi một mình bên guồng sợi):
Niềm yên tĩnh của tôi không còn
3375 Trái tim tôi trĩu nặng,
Yên tĩnh ấy không bao giờ thấy lại,
Không bao giờ,
Nếu tôi không gặp lại chàng
Thì đời tôi là nấm mộ,
3380 Và cả thế gian
Với tôi cay đắng.
Cái đầu khốn khổ
Nó đã phát điên
Tâm trí khốn khổ
3385 Nó đã tan tành.
Niềm yên tĩnh của tôi không còn
Trái tim tôi trĩu nặng
Yên tĩnh ấy không bao giờ tôi thấy lại
Không bao giờ.
3390 Tôi nhìn qua cửa sổ
Là để được thấy chàng,
Tôi ra khỏi nhà
Là để đón chàng.
Bước đi chàng chững chạc,
3395 Cao quý vóc dáng chàng,
Miệng chàng cười tủm tỉm
Sức mạnh của mắt chàng.
Và lời chàng nói
Cuốn hút diệu kỳ,
3400 Cái bắt tay của chàng,
Và, ôi, cái hôn của chàng!
Niềm yên tĩnh của tôi không còn
Trái tim tôi trĩu nặng,
Yên tĩnh ấy không bao giờ tôi thấy lại
3405 Không bao giờ.
Trái tim tôi thôi thúc
Tìm đến với chàng.
Ôi, giá tôi nắm được
Và giữ được chàng.
3410 Và được hôn chàng
Như tôi mong muốn,
Dù có phải chết
Trong cái hôn của chàng.
VƯỜN NHÀ MỤ MARTHE
Margarete, Faust
Margarete:
Heinrich, anh hứa với em đi!
Faust:
Những gì anh có thể.
Margarete:
3415 Vậy, anh nghĩ thế nào về tôn giáo?
Anh là người tốt bụng tuyệt vời,
Nhưng em nghĩ, về tôn giáo, anh chỉ coi nhẹ mà thôi.
Faust:
Để chuyện đó em. Anh rất yêu em, em biết đấy.
Vì người yêu, anh sẵn sàng xả thân, đổ máu,
3420 Còn, anh không tước đoạt của ai tình cảm và nhà thờ.
Margarete:
Như thế không nên, người ta còn phải có đức tin!
Faust:
Phải có
Margarete:
Ôi, giá em có thể nói ít nhiều cho anh rõ,
Anh cũng không tôn trọng các thánh lễ.
Faust:
Anh tôn trọng.
Margarete:
Nhưng không phải tự đáy lòng
Đã từ lâu anh không đi lễ, xưng tội cũng không.
Anh tin Chúa chứ?
Faust:
Em yêu, đã mấy ai dám nói:
Rằng tôi tin Chúa?
Em hãy đi hỏi các học giả, các thầy tu,
Câu trả lời của họ sẽ chỉ là chế nhạo cợt đùa
3430 Người nêu ra câu hỏi.
Margarete:
Nghĩa là lòng tin anh không có.
Faust:
Khuôn mặt dịu hiền, chớ hiểu sai lời anh tâm sự!
Ai dám gọi tên Chúa ra?
Ai dám nhận là
3435 Mình tin Chúa?
Ai cảm nhận rõ
Và dám nói ra: ta không tin?
Người là Đấng bao trùm
Và nâng đỡ tất cả
3440 Chẳng phải là Người bao trùm và nâng đỡ
Em, anh và cả chính Người?
Chẳng phải trên cao kia là bầu trời?
Và vững chắc dưới này phải chăng không là đất?
Và các vì sao thân mật
3445 Vĩnh viễn mọc lên nhìn xuống chúng ta?
Anh chẳng nhìn em vào mắt đó ư
Và chẳng phải là tất cả
Len lỏi tới em, con tim khối óc,
Và đan dệt trong huyền bí vĩnh hằng
3450 Bên em, hữu ảnh hoặc vô hình?
Em cứ để nó tràn vào tim em đầy ắp
Và khi em đã thấy say sưa trong cảm xúc,
Thì muốn gọi là gì cũng được tùy em,
Là Thượng đế, Tình yêu, Hạnh phúc, Trái tim!
3455 Anh không có tên cho cái đó,
Tình cảm là tất cả.
Tên gọi chỉ là âm thanh, là khói mà thôi
Nó che phủ vầng sáng của Trời.
Margarete:
Tất cả những cái đó đều tốt đẹp,
3460 Cha xứ cũng nói ra tương tự như thế,
Chỉ lời lẽ là hơi khác mà thôi.
Faust:
Mọi tấm lòng đều nói vậy ở mọi nơi
Dưới ánh trời tươi sáng
Bằng mọi thứ tiếng nói,
3465 Sao anh lại không nói bằng tiếng nói của anh?
Margarete:
Nghe ra thì cũng có vẻ thuận tình
Nhưng vẫn có gì không ổn thỏa
Vì anh không theo đạo Chúa.
Faust:
Em yêu!
Margarete:
Đã từ lâu em cảm thấy xót xa
3470 Trông thấy anh làm bạn với người ta.
Faust:
Sao em?
Margarete:
Con người vẫn đi cùng anh đó,
Tận đáy lòng, em căm ghét nó.
Trong đời em
Chưa bao giờ như bây giờ em thấy nhói trong tim,
3475 Như khi nhìn thấy bộ mặt gớm ghê của con
người ấy.
Faust:
Em bé bỏng của anh, chớ sợ y như vậy!
Margarete:
Sự có mặt của hắn làm máu trong người em
muốn đảo điên
Xưa nay đối với mọi người em vẫn tốt vẫn hiền,
Nhưng trong khi em nhớ anh, mong gặp lại
3480 Thì trước mặt hắn, em lại âm thầm sợ hãi,
Cho hắn là phường vô lại ranh ma!
Chúa xá tội cho em, nếu em nghĩ xấu về người ta!
Faust:
Người ngợm như hắn cũng cần phải có.
Margarete:
Em thực chẳng muốn sống cùng bọn họ,
3485 Mỗi khi hắn qua cửa bước vào đây
Hắn ngó quanh với vẻ nhạo đời
Và nửa như giận dữ!
Người ta thấy, hắn dửng dưng cùng tất cả,
Y như trên trán hắn có chữ viết ra lời
3490 Rằng hắn chẳng muốn yêu ai.
Trong vòng tay anh em xiết bao sung sướng
Thoải mái, tin yêu, êm ấm,
Nhưng tim em thắt lại, khi hắn thò vào.
Faust:
Ôi thiên thần, em linh cảm xiết bao!
Margarete:
3495 Cảm giác đó ám vào em đến nỗi
Khi chúng ta bên nhau mà hắn tới
Em liền nghĩ không còn muốn yêu anh.
Và khi có mặt hắn, em cũng không sao
cầu nguyện thánh linh,
Điều đó vò xé tim em trong lồng ngực,
3500 Chắc với anh cũng thế, phải không Heinrich?
Faust:
Em có ác cảm đấy thôi!
Margarete:
Giờ em phải đi.
Faust:
Anh chẳng bao giờ có được hẳn hoi
Với em một tiếng đồng hồ, ngực kề bên ngực,
Hồn quyện lấy hồn tha thiết?
Margarete:
3505 Ôi, giá em ngủ một mình,
Thì đêm nay em sẽ không cài cửa chờ anh,
Nhưng mẹ em ngủ không yên giấc,
Nếu hai ta bị bà bắt được
Thì em sẽ chết ngay tại chỗ mất thôi!
Faust:
3510 Thiên thần, không phải lo chuyện ấy, em ơi,
Em cầm lấy lọ này, chỉ cần ba giọt
Hòa vào trong cốc nước
Cho bà uống, giấc ngủ sẽ sâu,
Margarete:
Vì anh, việc gì mà em chẳng làm theo?
3515 Hy vọng sẽ không nguy hại đến bà, chất đó!
Faust:
Em yêu, nếu có sao anh lại nỡ bảo em làm
như vậy chứ?
Margarete:
Anh yêu quý, cứ nhìn thấy anh, em không hiểu sức gì
Giục giã em làm theo ý muốn của anh ngay.
Vì anh, em đã làm tất cả
3520 Đến nỗi chẳng còn gì để làm riêng cho em nữa.
(Ra)
Mephisto (bước vào):
Cô bé đi rồi sao?
Faust:
Hẳn lại anh dò la?
Mephisto:
Tôi đã nghe hết mọi chuyện nhỏ to
Ông tiến sĩ vừa được phen nghe giảng ngon ngọt,
Tôi hy vọng ông đã tiếp thu rất tốt.
3525 Các cô thiếu nữ là rất quan tâm
Muốn biết một người có ngoan đạo, giản dị
như tập quán hay không.
Họ nghĩ: “Nếu hắn ngoan ngoãn, hắn sẽ theo ta
lập tức”.
Faust:
Đồ yêu nghiệt, mi sao hiểu được,
Tâm hồn kia yêu quý, trung thành,
3530 Tràn ngập đức tin,
Đức tin ấy giày vò, làm cho nàng hạnh phúc,
Và chỉ lo người yêu của mình bị mất.
Mephisto:
Hỡi người tình đa cảm ơi,
Một cô em bé bỏng dắt mũi anh rồi!
Faust:
3535 Quân nhạo báng, kết thành do bùn nhơ và lửa khói!
Mephisto:
Mà về khoa xem tướng thì cô nàng cũng giỏi.
Hễ có mặt tôi là cô nàng khó chịu, chẳng rõ vì sao,
Bộ mặt tôi, bao tâm địa thầm kín.
Chắc cũng lộ ít nhiều,
3540 Nàng cảm thấy, tôi hẳn là một thiên tài cái thế,
Hay, có khi lại chính là quỷ.
Thế còn tối nay?
Faust:
Bận gì đến anh nào?
Mephisto:
Thì tôi cũng có niềm vui về việc ấy chứ sao?
BÊN GIẾNG
Gretchen và Lieschen cầm vò
Lieschen:
Cô không nghe chuyện gì về con Bắc?
Gretchen:
3545 Tôi ít ra ngoài, nên chẳng nghe gì được.
Lieschen:
Thảo nào. Xibin vừa cho tôi biết hôm nay,
Cuối cùng con Bắc đã bị quyến rũ đắm say,
Đấy, cứ làm ra vẻ ta đây sang trọng!
Gretchen:
Nhưng mà sao?
Lieschen:
Thối ruỗng!
Cô ả nuôi hai người, mỗi khi ăn uống.
Gretchen:
3550 A!
Lieschen:
Thật đáng kiếp cô nàng.
Đã từ lâu cứ bám riết lấy anh chàng,
Cùng nhau đi dạo,
Cùng nhau vào làng, đến nơi khiêu vũ,
3555 Ở đâu cũng là người có mặt đầu tiên,
Bằng rượu nho và bánh ngọt, hắn ve vãn cô em,
Cô ả càng hợm mình, tưởng ta đây đẹp lắm,
Lại còn trẽn trơ không hổ thẹn
Nhận bao kỷ vật của thằng cha.
3560 Rồi nào là hôn hít vuốt ve,
Sự trinh bạch, cuối cùng đi đứt!
Gretchen:
Con bé tội nghiệp!
Lieschen:
Cô lại còn thương hại nó!
Khi chúng ta ngồi quay sợi trong nhà
Và đêm đêm mẹ không cho phép bước ra
3365 Thì nó đứng bên người tình ân ái
Bên bậc cửa, trong lối đi tăm tối,
Đối với họ, giờ giấc chẳng khi nào dài,
Bây giờ cô ả mới lủi thủi đến ngồi
Trong nhà thờ, khoác áo người có tội.
Gretchen:
3370 Chắc chắn hắn sẽ lấy cô ta làm vợ.
Lieschen:
Có mà điên! Một thằng cha láu lỉnh ranh ma
Thiếu gì nơi cho hắn giở tài ra.
Hắn xéo rồi.
Gretchen:
Thật là không tốt.
Lieschen:
Mà dù có lấy nhau, cô ả còn khốn khổ,
Bọn con trai sẽ giật vòng hoa cô ả đội đầu,
Còn chúng mình sẽ đem rơm rắc đầy cửa nhà cô dâu.
(ra)
Gretchen (đi về nhà):
Trước kia trong việc chê bai sao mà mình hăng hái
Mỗi khi một con bé tội nghiệp nào phạm lỗi.
Miệng lưỡi mình tìm chẳng thiếu gì lời
3580 Để cười chê tội lỗi của người đời,
Nhìn chỉ thấy một màu đen tối,
Đen tối nữa vẫn thấy còn chưa xứng tội.
Và mình tự khen, rất đỗi tự hào.
Thế mà bây giờ chính mình lại tội lỗi biết bao!
Nhưng – tất cả những gì thôi thúc mình làm việc ấy,
Lạy Chúa! Thật là đẹp! Ôi dễ thương biết mấy!
CHÂN TƯỜNG THÀNH
Trong một hốc tường, có bức tượng Đức Mẹ thương khó, phía trước có mấy bình hoa.
Gretchen (cắm hoa tươi vào bình):
Ôi Đức Mẹ đau thương,
Hãy cúi nhìn
Nỗi con đau khổ!
3590 Mũi kiếm trong tim,
Với muôn ngàn đau đớn,
Người nhìn cái chết của người con.
Người nhìn lên Thượng đế
Dâng bao tiếng thở dài
3595 Về nỗi đau của Con và của Mẹ.
Nào ai thông cảm
Nỗi đau
Đang vò xé thịt xương con?
Chỉ riêng Người biết rõ
3600 Cái gì làm tim con run sợ
Nó đòi hỏi điều gì.
Dù con đi đâu
Cũng chỉ đau, đau, đau
Trong lòng con đó!
3605 Cứ đứng lẻ một nơi
Là con chỉ khóc thôi
Tim con tan vỡ.
Hoa này bên cửa sổ
Ôi, con tưới bằng nước mắt con đó,
3610 Khi buổi sáng nay
Con hái để dâng Người.
Khi mặt trời buổi sớm
Chiếu sáng vào phòng con
Đã thấy con trên giường
Ngồi trong bao khổ não.
Mẹ ơi, cứu con khỏi đau thương, khỏi chết!
Ôi Đức Mẹ đau thương
Hãy cúi nhìn
Xuống thân con khổ nhục!
BAN ĐÊM
Đường phố trước cửa nhà Gretchen
Valentin (quân nhân, anh của Gretchen):
3620 Xưa kia ta ngồi trong tiệc lớn,
Nơi bạn bè ra sức huênh hoang
Và ra sức tán dương
Sắc đẹp của bao cô gái,
Rồi rượu rót tràn ly uống mãi,
3625 Thì ta ngồi trong niềm chắc chắn an toàn
Khuỷu tay chống trên bàn
Nghe tất cả những lời ba hoa của họ,
Và vuốt râu cười nụ
Nâng cốc rượu đầy trên tay
3630 Ta nói: mỗi người riêng một ý
Khắp nước này, có cô nào dám ví
Với Gretchen đức độ của ta chăng,
Em gái ta, ai dám sánh bằng?
Thế là một vòng lanh canh chạm cốc
3635 Một bọn kêu lên: hắn nói đúng,
Cô ấy làm vẻ vang cho giới đàn bà!
Thế là bọn huênh hoang tức khắc im re.
Còn bây giờ! – Chỉ muốn gào to cho bõ giận
Chỉ muốn đập đầu vào tường mà tự vẫn!
3640 Bất cứ một thằng khốn nạn nào cũng có thể chửi ta
Bằng nhăn mũi và những lời nhạo báng cay chua!
Ta ngồi im như một người mắc nợ,
Một câu nói vu vơ cũng làm ta toát mồ hôi run sợ!
Giá ta có đập cho chúng bao nhiêu
3645 Cũng không thể bảo rằng chúng nói điêu.
Ai đến? Kẻ nào đang lẻn đến?
Nếu ta không nhầm, thì chúng là hai đứa.
Phải đúng thằng cha, ta tóm lấy cổ ngay,
Nó không còn sống mà đi khỏi nơi đây!
(Faust và Mephisto đến)
Faust:
3650 Như qua cửa sổ của nhà thờ nơi đó
Ánh sáng chợp chờn của ngọn đèn vĩnh cửu
Và xung quanh ánh sáng cứ mờ dần
Và xa hơn là thăm thẳm đêm đen:
Trong lòng ta cũng đêm đen như vậy.
Mephisto:
3655 Còn tôi thì lại như chú mèo con khấp khởi
Tìm thang cứu hỏa leo lên
Hoặc nhẹ nhàng quanh tường hậu đi men
Trong khi đó tôi vẫn hoàn toàn đức hạnh,
Chỉ chút lòng tham, chút lòng dâm dục.
3660 Tôi đã thấy giậm giật cả chân tay,
Đêm Hội quỷ tuyệt vời
Ngày kia sẽ đến,
Và người ta biết vì sao cần phải tỉnh.
Faust:
Phải chăng kho của đã được đưa lên cao
3665 Ta nhìn thấy nó lấp loáng phía sau?
Mephisto:
Chẳng bao lâu ông tha hồ vui thú
Được tự tay mình bới ra kho của.
Mới rồi tôi có ngó thử coi
Thấy toàn là những đồng tiền vàng mười.
Faust:
3670 Không một đồ nữ trang, không có nhẫn
Để ta làm đẹp cho người ta yêu mến?
Mephisto:
Tôi có trông thấy một vật gì
Giống như một thứ chuỗi ngọc trai.
Faust:
Thế thì hay! Ta sẽ khổ tâm hết sức
3675 Nếu đến với nàng lại không đem theo tặng vật.
Mephisto:
Ông chẳng phải phiền lòng
Nếu có khi chỉ hưởng thụ không.
Lúc này, sao đầy trời lấp lánh,
Tôi sẽ để ông nghe một khúc ca chân chính:
3680 Một bài ca đạo đức, tôi sẽ hát cho nàng nghe,
Nó sẽ làm nàng rạo rức tức thì.
(Hắn vừa hát vừa đệm đàn lục huyền):
Em làm gì đấy
Trước cửa nhà người yêu,
Hỡi cô em Katơrin
3685 Từ khi còn sáng sớm?
Bỏ mà đi thôi! Hắn để em vào,
Khi vào là trinh nữ,
Khi ra còn đâu là trinh nữ nữa.
Các cô gái hãy coi chừng,
3690 Một khi việc ấy đã xong,
Là họ chào tạm biệt,
Các cô em tội nghiệp!
Hãy giữ lấy thân
Chớ có lại gần
3695 Những tên ăn cắp
Chỉ yêu người đã cùng ta trao nhẫn.
Valentin (bước ra):
Hỏa ngục! Mi quyến rũ ai đây?
Hỡi quân bẫy chuột thối thây!
3700 Chiếc đàn, ta hãy đập cho tan nát,
Rồi sẽ đập tan thây thằng hát!
Mephisto:
Không còn gì nữa, đàn đã vỡ đôi.
Valentin:
Bây giờ đến lượt cái sọ mi, cũng sẽ đi toi!
Mephisto (với Faust):
Nào dấn lên, đừng rụt rè, ngài tiến sĩ!
3705 Đứng sát cạnh tôi này, tôi sẽ chỉ.
Hãy rút kiếm của ngài ra
Và đâm đi! Tôi sẽ đỡ cho.
Valentin:
Này thì đỡ!
Mephisto:
Tại sao không kia chứ?
Valentin:
Đây nữa!
Mephisto:
Được!
Valentin:
Ta cho rằng đây là đường gươm của quỷ sứ.
3710 Sao thế này? Tay ta tê dại đi rồi.
Mephisto (với Faust):
Đâm đi!
Valentin (ngã):
Ôi chao!
Mephisto:
Thế là thằng khốn kiếp đi đời!
Ta phải chuồn thôi, phải biến đi tức khắc,
Đã vang lên tiếng hò đuổi giặc.
Tôi khá biết đường giao thiệp với cảnh binh
3715 Nhưng khó xoay với án mạng đại hình.
Marthe (bên cửa sổ):
Ra đây mau, ra mau!
Gretchen (bên cửa sổ):
Mau đem đèn lại!
Marthe:
Họ chửi nhau, cãi nhau, kêu la rồi đấu gươm dữ dội.
Dân chúng:
Một người nằm chết ở đây!
Marthe (bước tới):
Bọn giết người đã xa chạy cao bay?
Gretchen (bước tới):
3720 Ai nằm kia?
Dân chúng:
Con trai của mẹ cô đó.
Gretchen:
Lạy Chúa quyền phép vô cùng! Rõ khổ!
Valentin:
Ta chết đây! Nói chưa dứt lời
Cái chết đã đến rồi.
Bọn đàn bà đứng đấy chi mà than khóc,
3725 Lại đây nghe ta nói!
(Mọi người đứng quanh hắn)
Em Gretchen, em tuổi hãy còn non,
Chưa có mấy trí khôn,
Em làm ăn kém lắm.
Cứ thực lòng, anh nói thẳng:
3730 Em đã thành con đĩ mất rồi,
Như thế thật đáng đời.
Gretchen:
Lạy Chúa! Anh ơi, sao nói em như thế?
Valentin:
Đừng có đùa với Chúa.
3735 Cái gì có thể đến thì cũng sẽ đến thôi,
Cái gì xảy ra thì, đáng tiếc, xảy ra rồi,
Em khởi sự với một thằng thì còn kín,
Nhưng rồi chúng sẽ kéo hàng đàn hàng lũ đến
Khi một chục thằng có được em trong tay,
Thì cả thành phố này sẽ kéo đến em ngay.
3740 Khi nỗi nhục đến kỳ sinh nở
Nó sẽ được sinh ra một cách giấu giếm,
Người ta sẽ kéo tấm màn đêm
Đậy lên đầu tóc nó cho xem,
Phải, người ta rất mong giết nó.
3745 Nhưng nếu nó mỗi ngày một lớn
Sẽ trần truồng đi dưới ánh mặt trời,
Thì vẫn chỉ xấu xa gớm ghiếc mà thôi.
Càng xấu xa bao nhiêu, cái mặt nó,
Nó càng tìm ánh trời sáng tỏ.
3750 Ta đã nhìn thấy trước cái ngày
Những con người tử tế ở đây
Tránh xa mày, con điếm,
Như tránh một thây ma truyền bệnh.
Trái tim mày sẽ tuyệt vọng trong người
3755 Khi họ nhìn vào mắt mày!
Mày sẽ không còn dám đeo sợi dây chuyền vàng
nào nữa,
Không còn dám vào nhà thờ rước lễ!
Không còn mang cổ áo thêu hoa
Để vui mừng nhảy hát múa ca!
3760 Trong một góc tối tăm, mày giấu mặt
Giữa đám ăn mày và những người tàn tật.
Và dù Chúa có tha tội cho mày,
Thì mày vẫn bị nguyền rủa suốt đời.
Marthe:
Anh nên phó linh hồn cho lòng lành của Chúa,
3765 Sao còn chất lên người bao nhiêu giận dữ?
Valentin:
Quân mối lái tanh hôi,
Ta mà đập nát được cái xác khô nhà ngươi
Thì ta tin rằng bao nhiêu tội lỗi
Cũng sẽ được Chúa tha cho hết thảy.
Gretchen:
3770 Anh ơi, sao đau đớn thế!
Valentin:
Ta bảo này, đừng nước mắt sụt sùi chi nữa!
Vì mày đã làm mất thanh danh,
Tức là mày đã đâm một nhát vào trái tim anh.
Ta đi vào một giấc muôn đời yên nghỉ
Về với Chúa, như một quân nhân chính trực.
(Chết)
(còn tiếp)
Nguồn: Faust. Kịch thơ của Johann Wolfgang von Goethe. Đỗ Ngoạn dịch từ nguyên bản tiếng Đức. Rút từ trang 631 đến 1252 của bộ Hợp tuyển Văn học Đức, tập II. Nhà văn Triệu Xuân và Lương Văn Hồng sưu tập, biên soạn, giới thiệu. NXB Văn học, 2006.
www.trieuxuan.info
|