Tôi sinh ra trước lúc lên đèn

Bóng mẹ sáng lại mờ trong mắt cha hoảng hốt

Trong căn nhà đất

Tháng hai buồn tiếng thạch sùng kêu

Mẹ đã dắt tôi qua những miệng vực sâu của mợi sự rủi to

Qua nhịp cầu không có tay vịn

Tiếng kẹt cửa cũng trở nên gió ớn

Khi con sài mẹ ngồi thức qua đêm

Nhà khó con đàn gió lọt qua phên

Kèo cột cũng khô gày nữa mẹ

Châu chấu cào cào xanh tím rủ tôi đi

Những đồi cỏ may những bờ trống ếch

Cây bưởi ca dao cây cau cổ tích

Tôi âm thầm nuôi bống bống trong chai

Con mang về con bống của mẹ đây

Từ những ao chuôm nghìn xưa để lại

Họ quát mắng ồi nw1m bùn xua đuổi

Con đi hôi cắp giỏ đứng trên bờ

Con tới đâu cũng gặp toàn đồng cấm

Họ rải tung cả gánh cỏ tuổi thơ

Vỏ trấu rắc kgắp cánh đồng dải áo

Lũ chuột đồng chép miệng trong hang

Con đi mót gặp toàn gốc mạ

Chiếc nón mê tha thủi giữa đồng

Đồng vắt kiệt nằm than trong giá bấc

Trâu húc nhau chạch rúc xuống bùn

Chồng bấm vợ nhảy qua rào trốn thuế

Tiếng trương tuần thét lác đầu thôn

Không không không mẹ dặn tôi không

Ngọt chả ợ đường đường không sợ lội

Cha đi vắng tôi trèo lên cây ổi

Cây ổi cho một búp sâu kèn

Và cứ thế với sâu kèn tôi hát

Cố tin rằng tôi không bị bỏ quên

Trứng ốc nhồi nở trắng dọc bờ ao

Con ếch sọc dưa đi tìm tức tưởi

Trời sùi sụt những con mưa tháng bảy

Tôi ngấm đầy nước mắt những ngày ngâu

Đom đóm ơi đom đóm dẫn đi đâu

Đêm là tàu là sen che nửa phần trái đất

ấy là lúc những vì sao xa lắc

Nối với tôi quá ột sợi dây diều

Hòn sỏi lăn qua đồi sống trâu

Con cun cút lách mình trong cỏ chỉ

Tôi đâu biết có ngày xa mẹ

Mùa đông rồi hoa chít vẫn ngây thơ

Mặt đất bằng bỗng nỗi loạn tê tê

Tổ mối nhỏ cũng bao lần tan hợp

Chim ngói cả tin mắc lồng oan nghiệt

Ngọn tơ hồng cết nghẹn giữa bòng bong

Cơn ốc đen đánh úp lá bàng

Tôi cảm thấy mùa thu đang mất máu

Một chút lửa hoa dong riềng cuối dậu

Sợ một ngày sương muối đến đem đi

Không ai nói với tôi rằng hoa bưởi sắp tàn

Chiều chỉ có một mình chim gỏ kiến

Hoa sim tím quả sim cũng tím

Đồi treo đầy những túi mật trung du

Chiếc đuôi chồn mất hút giữa lau thưa

Tôi ngồi nặn đôi bàn chân tiếc nuối

Nhưng tôi không thể nào quay lại

Dù con đường chỉ có cò may thôi

Chong chóng quay đón mẹ dưới chân đồi

Tay mẹ héo ruộng bậc thang cấy rẽ

Tôi đỡ lấy chiếc áo tơi của mẹ

Mụn cua càng bò trên mảng sân con

Tháng tám khói lên lúa xuống đòng đòng

Đồi phủ phục những đàn voi ngái ngủ

Chim tha rác ở đâu về vội vã

Cả khu vườn muốn bứt lá đem cho

Giếng nước đá ong soi hộ tóc đuôi gà

Đồng gặt vãn cô lấy chồng xóm dưới

Chuông khánh ngân nga gọi người vào hội

Có miếng trầu trong túi áo nâu non

Mẹ thắp hương khấn chín cửa đền

Ngửa tay cùng trời Phật

Hoa đại thấu lòng rơi trắng đất

Quay về cú vẫn kêu đêm

Mẹ đành gọi bán lúa non

Liềm hái buồn quang gánh cũng buồn

Con muỗm xanh đi ở

Rơm rạ sang khói bếp nhà người

Bao giờ cho tới mùa sau

Lại mong rễ lúa bèn vào giêng hai

Giêng hai về

Năm lại mới khi bước qua tháng chạp

Giếng nước ngày xưa có người con gái hát

Ai ơi khêu lửa làm  hi

Mẹ đang chạy bữa

Làm sao lấy lại thời son trẻ

Thời son trẻ hoa xoan

Nằm trong mồ những quả khô gió lắc

Nhưng mẹ biết có một màu giấy điệp

Bay tưng bừng làm ấm cả cây nêu

***

Tôi sinh ra quản trám đã bùi

Rễ si buông cước lá sòi rưng rưng

Tôi chưa với tới trái bòng

Kiễng chân chóng mặt cầu vồng lên năm

Cầu vồng xanh đỏ tím vàng

Chim cu toan đổi chuỗm cườm trời cho

Tôi chưa thấy thế bao giờ

Người ta mua bán chức hờ trong thôn

Người ta ra cúi vào luồn

Một manh chiếu cũng chia phần thấp cao

Cá rô rạch ngược mưa rào

Hám gì bỏ nước câu ao vào lờ.

Tôi lớn lên

Vó ngựa giật mình đôi sấu đá

Gương giáo hai hàng quan võ quan văn

Ông nhịn mặc để ăn

Ông nhịn ăn để mặc

Người đói và người rét

Sơn son và thếp vàng

Con sáo của mẹ tôi bay mất

Lượn một vòng qua mái tam quan

Tôi lớn lên

Có người thắt cổ sau chùa

Không ai kịp khóc

Chị sống đã mười chín năm

Người ta xóa đi trong nửa giờ đám

Người ta coi cuộc tình là tội phạm

Cây phướn sầu trên mặt đất hoang mang

Hồn chị nhập vào hoành phi câu đối

Nhìn xuống bữa tiệc tà

Từ nay chúng nó toàn vận rủi

Sập chân quỳ một chiếc huyệt đào ngang

***

Tôi được ăn bữa no đầu tiên

Cha phá kho thóc Nhật

Dòng khẩu hiệu trên nong nia thúng mẹt

Năm làng tôi đi cướp quyền

Tôi nhập tâm những chữ cái đầu tiên

Ngồi tránh đạn trong chiếc hầm thước thợ

Tôi còn dễ mất hơn

Hòn cuội trắng trong chiếc bao diêm nhõ

Một đứa trẻ bị bỏ quên và dễ vỡ

Vẫn bị rầy vì cài cúc so le

Tôi đã lớn để trở thành người lính

Thọc đôi tay vào chiếc túi của rừng

Chiến công đôi khi là tìm ra một thứ gì ăn được

Để có giấc ngủ yên mười lăm hai mươi phút

Chúng tôi đào hầm hì hục suốt đêm

Đã đem theo những căn nhà mái thấp

Đường vào Nam mưa mỗi lúa mỗi to

Đã giấu mình trong lá lau lá chít

Đã nấu nung để chớp giật không ngờ

Chúng tôi chưa bao giờ yên tĩnh

Đi như song hiếu động như rừng

Đã để lại thảnh thơi cho cỏ

Và nhận về giông bão trên lưng

Đã khắc vào cây để nhớ một ngày

Để nhớ một người để thương đất nước

Đã để ít đời mình nơi ngã ba khốc liệt

Đã bông đùa xen kẽ với bom rơi

Tôi đã ăn những quả cà kho mặn

Hái trong vườn có nắng xiên quai

Có chú ve sầu làm tổ gốc cây

Kêu sốt ruột những ngày tôi đi vắng

Cố nhóm lửa lại vội vàng qiấu khói

Cơm chín rồi cứ ngân ngấn thương nhau

Tiếng nai tác đi ăn than ngoài rẫy

Sao ta hoài thắc thỏm đâu đâu

Sao hay nhớ hay thương va hay vấp

Bước say mê trên sông núi hữu tình

Chiếc lá mở trước của hầm thân mật

Thưa của trời súc tích chỉ màu xanh

Tô đeo quanh cây của đất nước mình

Làm chùm quả dưới vòm trời nhiệt đới

Những chùm quả có nắng vào làm lõi

Cứ ngày ngày thơm thảo với quê hương

Tôi đã đi từ sự thất thường những dòng sông phương Bắc

Đến muỗi mòng của gió chướng phương Nam

Chính khẩu súng cũng ra chiều nghĩ ngợi

Đứng ưu tư bên cạnh chỗ tôi nằm

Dưới bầu trời khắc nghiệt của chiến tranh

Tôi ít nói nhường lời cho súng nổ

Chính khẩu súng cũng giúp tôi gạt bỏ

Tính hiếu kỳ như một sự trớ trêu

Tôi kết bạn suốt chiến trường ngang dọc

Bạn nói rằng bạn cũng nhớ thương ta

Ngày giải phóng bàng hoàng nghe tin bạn...!

Tôi khó ăn khó nói đến thăm nhà

***

Con búp bê đi ngược đường ra trận

Đất nước những ngày sum họp đầu tiên

Cô gái yên lòng may một chiếc áo trắng

Người ta kể cho nhau cổ tích về rừng

Tôi chưa kịp về thăm căn nhà mái thấp

Trên đôi kèo có một tổ chim

Và tôi chưa kịp nói với em

Đường lắm cát làng mình thương nhớ quá

Trước mặt tôi bây giờ là biển cả

Lại gặp núi non trong những chóp sóng thần...

Lời sóng

Mầu ấu thơ của biển

Nhuộm bền trên áo xanh

Chỉ vài vuông cát nhỏ

Cũng có bao thác nghềnh

Lăn sóng mò đá

Vác biển đắp cho bờ

Trồng cây che chắn gió

Dựng nhà trên cát khô

Rồi thành xóm thành làng

Đường ngang và ngõ tắt

Mây đậu cuối ngày đông

Ngả sang chiều thân mật

Đời chẳng dễ dàng hơn

Sau bao nhiêu lời chúc

Ta chẳng dễ dàng đâu

Sao bao người đi trước

Cây thời gian nhích đốt

Âm thầm bao tâm tư

Nồng nã những cơ mưa

Mang hồn năm tháng cũ

Người trước bỗng hiện về

Qua mảnh sành mảnh sứ

Cầm thời gian lên soi

Đất đai mầu nguyên thủy

Cầm hạt cát lên soi

Dấu chân bao thế hệ

Cổ nhân còn đâu đây

Như vừa ăn dở bữa

Giáo mác quắc đêm thần

Nhớ nhà ngồi khâu vá

Búi tóc dõi chân trời

Đùm nhau qua đói khát

Be bờ đắp đập

Nước Việt ngoài khơi xa

Tiếng Việt giữa phong ba

ấm lòng người giữa biển

Bao lần quân cướp đến

Nhếch nhác bao mầu cờ

Chúng nó châu như đỉa

Chỉ vì ta là người

Tiếng Việt gọi hồn Việt

Giữ đất Việt ngoài khơi

Tiếng Việt là ngọn cờ

Hội quân trong đêm tối

Tiếng Việt để nhận nhau

Giữa bao nhiêu rắc rối

Cổ nhân vẫn còn đây

Máu chưa lành vết chém

Mồ hôi vẫn còn đây

Còn mặn hơn biển mặn

Nợ củ còn đây

Biển nham nhở sẹo

Nỗi chìm bao kiếp người

Dìu đảo ngoi trên sóng

Chim có nơi nghỉ cánh

Ngày về trên cát tươi

Nổi chìm bao kiếp người

Qua tháng năm sứt mẻ

Cho Tổ quốc tròn tên

Việt Nam

Hai tiếng Mẹ.

(còn tiếp)

HT

Nguồn: Trường ca Biển. NXB Quân đội nhân dân, 1994.