Ngôi sao

Đêm tôi ngủ thiếp trên bờ cát

Cơn gió rùng mình lạnh tỉnh giấc mơ

Mở mắt cuối trời sao hôm tít tắp

Long lanh màu sáng trắng ảo huyền

Gió bấc chạy cuốn theo bão lộng

Nệm bông mềm sao lấp lánh mây êm

Một ánh sáng suy tư và sống động

Làm dịu mỏm đá ngầm nơi con sóng trào dâng

Tưởng thấy một linh hồn qua ngọc trai óng ánh

Vẫn còn đêm, tràn lan bóng tối hoài công

Vòm trời rạng một nụ cười thần thánh

Ánh bạc soi đầu cột gió nghiêng mình

Thân tàu thẫm đen nhưng cánh buồn loé trắng

Trang trọng đứng nhìn ngôi sao đăm đắm

Như nhìn một con chim từ tia chớp lửa sinh ra

Đại dương hướng về phía ngôi sao, hệt như quần chúng

Sóng hạ thấp tiếng gào chừng sợ nó bay xa

Một tình yêu khôn cùng bao trùm khoảng rộng

Cỏ xanh lay ngây ngất dưới chân người

Chim trò chuyện với nhau trong tổ ấm

Một bông hoa thức giấc thầm thì: "Sao là chị của tôi".

Và, trong lúc màn đêm vén lên từng vạt đòi ánh sáng,

Tôi nghe thấy một lời vọng xuống tự thiên hà:

"Ta là vì sao đến vòm trời trước hết

Thiên hạ tưởng ta xuống mồ, ta từ đó đi ra

Ta từng soi ngọn Xinai, và đỉnh cao Tayjét

Ta như viên sỏi vàng và lửa bắn vào vầng trán đêm đen

Từ chiếc ná cao su trong tay của Chúa,

Ta là cái hồi sinh khi một thế giới điêu tàn,

Hỡi các quốc gia! Ta là chất Thơ cháy đỏ

Ta lấp lánh trên đầu của Môidơ và của Đăngtơ

Con sư tử Đại dương yêu ta say đắm

Ta đến rồi! Đạo đức, niềm tin, dũng cảm hãy giương cờ!

Hãy bước lên tháp canh, các trí nhân, các nhà tư tưởng!

Mi mắt hãy mở to và thắp sáng con ngươi

Đất hãy chuyển luống cày, sự sống khơi lên tiếng động.

Những tâm hồn đương ngủ, hãy đứng lên! Vì người

Bước sau ta, người gửi ta đi tiền trạm

Là thiên sứ Tự Do, là người Ánh sáng khổng lồ.

(Rút từ tập thơ Trừng phạt - Khương Hữu Dụng dịch)

Vì sao các vĩ nhân đau khổ

Có đêm, một mình, tôi nghe trong đổ nát

Những Biến động lớn lao cất tiếng thì thầm:

- Chúng ta, những thợ rèn, còn các vĩ nhân

Là chiếc đe, Thượng đế người sắp đặt

Để sẵn sàng làm công việc gian nan

Tạo ra một giống loài khác ở thế gian/

Bởi con người hiện nay đang sống,

Độc ác, dối lừa, xấu xa, hèn kém

Cắn xé nhau vì chút lợi nhỏ nhen

Chẳng luật lệ và không hiểu biết

Chẳng kiềm chế và không biết đến niềm vui

Đã đến lúc rồi. Cần phải đổi thay!

Hãy giáng mạnh vào đe

Cho loé lên những gì cao thượng

Mới luyện được con người có tâm hồn toả sáng

Giàu niềm tin và sức mạnh của trái tim

Mang tình cha con với các trẻ em

Và tình anh em với bao phụ nữ

Có ý thức và tràn đầy trí tuệ

Một tâm hồn đúng nghĩa CON NGƯỜI.

Thượng đế bảo: Cần rèn ngay ra họ

Chiếc búa ta trao là nỗi đau nhân thế

Buộc các vĩ nhân phải ngẫm nghĩ suy tư

Chúng ta tin: có thể đập mạnh vào đe

Là những vĩ nhân kia ngồi trầm mặc.

(Rút từ tập thơ Trọn tiếng đàn - Minh Hạnh dịch)

Khi bé hiện ra

Khi bé hiện ra, cả gia đình quây lại

Vỗ tay reo. Và cái nhìn trẻ thơ ngời chói

Sáng lên bao mắt nhìn

Những vầng trán buồn thương hay u ám

Cũng giãn ra khi thấy em lẫm chẫm

Vui vẻ và hồn nhiên.

Dù là tháng sáu xanh bậc thềm trên cửa

Hay tháng một rét run khi ngồi quanh bếp lửa

Ta xích lại gần thêm.

Đứa trẻ đến gần là niềm vui đến rọi

Chúng tôi reo hò và mẹ bé ngây người không rứt

Run lên nhìn bé mon men.

Đôi khi ngồi cời than và nói về thơ ca

Về Tổ quốc và Thượng đế cao xa

Về tâm hồn cao khiết

Nhưng khi bé hiện ra, thôi bỏ đấy Chúa trời

Bỏ đấy thơ ca và tổ quốc - Chúng tôi

Chuyện nghiêm trang chấm hết

Ban đêm khi con người đã ngủ, tâm thần mơ mộng

Những cây sậy rì rào bên sóng

Như khi cùng đêm

Nếu bình minh loé lên như đèn pha sáng rực

Cái ánh sáng trên cánh đồng đánh thức

Tiếng chuông và tiếng chim.

Thì bé ơi! bé chính là bình minh và hồn ta là cánh đồng bát ngát

Cánh đồng đã ướp hương những loài hoa dịu nhất

Vào trong hơi thở em

Tâm hồn ta như rừng rườm rà nhưng cành âm ỉ

Cũng đầy cả cho em tiếng ngọt ngào thầm thĩ

Chói ánh vàng thêm!

...

Đẹp quá thôi bé con, tâm hồn êm dịu

Giọng nói ngọt ngào muốn luôn luôn tìm hiểu

Cơn khóc cũng mau tan

Nhìn gì cũng ngạc nhiên và đầy hớn hở

Em dâng tâm hồn em cho cuộc đời non trẻ

Miệng em cho cái hôn.

Thượng đế ơi! hãy che chở cho, những người thân đó

Bè bạn, anh em và kẻ thù con nữa

Tránh được nỗi đau này

Phải thấy mùa hè không hoa tươi thắm

Thấy cái tổ không chim, cái đõ ong trống vắng

Căn nhà không trẻ em.

(Trích tập Lá thu - Vũ Quần Phương dịch)

        Victor Hugo - Tình yêu là bài ca của đêm

Ở Việt Nam ta, các độc giả thông thường biết đến một Victor Hugo - nhà tiểu thuyết - hơn là biết đến một Victor Hugo - nhà thơ. Và ở Hugo - nhà thơ, người đọc biết đến một số bài có chủ đề chống cường quyền, bạo chúa, ca ngợi tự do, một số bài cảm động viết về trẻ em hơn là biết đến mảng thơ viết về tình yêu của ông.

Thực tế, thơ tình Hugo chưa thực sự ăn sâu vào ký ức của các bạn đọc trẻ chúng ta. Điều này có nhiều nguyên do: Trước nhất là do Hugo thường viết về tình yêu bằng những lời "có cánh" những lời khái quát, làm cho tình yêu luôn phủ ánh hào quang, xa với đời thực. Người ta có thể lấy thơ ông để trích dẫn, thay cho một định nghĩa, một châm ngôn, hơn là sống hòa đồng cùng bài thơ thông qua một câu chuyện tình cụ thể. Thứ nữa, Hugo vốn được tiếng là người nói dài, nói lớn (như ý kiến của Lev Tolstoi). Những điều này xem chừng không hợp lắm với "thể tạng" vốn rất đỗi e dè, nhỏ nhẹ, có phần kín đáo của tình yêu. Một điều nữa cũng không thể bỏ qua: Sự sáng tạo chữ nghĩa một cách thừa thãi, nhiều khi "lời thơ át chất thơ" của Hugo làm cho cả người đọc lẫn người dịch đều cảm thấy mệt. Và những điều này phần nào hạn chế sức truyền cảm của thơ Hugo nói chung và thơ tình của Hugo nói riêng.

Đọc Hugo, ta có thể thấy vị "cha đẻ" của cặp tình nhân nổi tiếng Cosette - Marius từng làm say lòng bao thế hệ độc giả trên thế giới, là người biết đặt tình yêu lên một vị trí rất cao:

Tình yêu mất là hy vọng tan

Tình yêu là tiếng kêu tảng sáng

Tình yêu là bài ca của đêm

Ngay trong đoạn thơ trích dưới đây (trong bài "Vì anh nếm..." do nhà thơ Tế Hanh dịch), ta có thể bắt gặp những lời thật tráng lệ:

Vì anh đã thấy trên đầu anh lấp loáng

Ngôi sao em ẩn hiện giữa làn mây

Vì anh nghe trên dòng đời anh

rụng xuống

Đóa hồng em lìa khỏi cánh tay ngày

Cánh thời gian chạm vào mà không

làm rơi vãi

Nước trong bình đầy chứa bao nhiêu

Người có tro tàn không bằng ta có lửa

Người có lãng quên không bằng ta có

tình yêu

Với Hugo, tình yêu có ý nghĩa sống còn như trái đất phải có mặt trời. Và khi con người đã có tình yêu rồi, thì họ không còn biết sợ gì nữa cả: "Người có tro tàn không bằng ta có lửa/ Người có lãng quên không bằng ta có tình yêu". Thật là hiếm có lời lẽ nào ca ngợi tình yêu hay hơn, đẹp hơn...