Thuở bé, ngoài sách giáo khoa, tôi còn tìm đọc khá nhiều các loại sách khác như: Sách phiêu lưu mạo hiểm, sách khoa học kỹ thuật ứng dụng, sách khám phá thế giới, sách truyện, truyện tranh, vv... Trên báo chí dành cho thiếu nhi ở miền Nam thì là những truyện ngắn, những bài thơ in trên các tờ bán nguyệt san Tuổi Hoa, báo Tuổi Xanh, Thiếu Nhi, Thằng Bờm... của các nhà văn, nhà thơ và chính các cây bút là sinh viên, học sinh... Từ việc đọc sách, tôi tiếp nhận được khá nhiều kiến thức, bài học đạo đức và lòng ham mê... viết!
Bây giờ, có điều kiện tiếp cận nhiều với các em thiếu nhi qua các hoạt động với nhà trường, với các nhà thiếu nhi..., tôi thấy việc đọc sách của các em có phần ít đi. Nhưng với những em còn say mê đọc sách, thì các cuốn sách mà các em tìm đọc vẫn có nội dung không khác gì lắm so với tuổi nhỏ của thế hệ tôi. Vẫn là khoa học kỹ thuật, khám phá, truyện phiêu lưu, truyện sinh hoạt của thiếu nhi...
Đáp ứng được đủ nhu cầu đọc sách của các em với các nội dung phong phú, đa dạng, phải có sự góp sức của nhiều người lớn trong nhiều lĩnh vực khác nhau.
***
Riêng trong lĩnh vực văn học, nội dung sách có rất nhiều loại: truyện cổ tích, giả tưởng, truyện trinh thám, phiêu lưu, truyện sinh hoạt thường ngày, truyện loài vật được nhân hóa, thơ... Các nhà văn nhà thơ, những tác giả của các loại sách khác nhau ấy, không phải ai cũng viết được tất cả. Riêng tôi, từ những truyện đầu tiên viết ra và được in vào năm 17, 18 tuổi, tôi chỉ "thuộc" loại viết về sinh hoạt của thiếu nhi trong gia đình, làng xóm, trường lớp... Từ ấy đến nay, với gần trăm truyện ngắn, hơn hai mươi cuốn sách viết cho thiếu nhi, tôi vẫn chọn nhân vật là chính các em, không gian chủ yếu vẫn là gia đình và học đường. Có điều, bên cạnh những nội dung tạm gọi là "tình cảm", thỉnh thoảng, tôi cũng chọn nội dung có chút trinh thám hay hài hước, hoặc truyện loài vật để thay đổi "khẩu vị" cho chính mình và cho các em.
"Dòng truyện" cho thiếu nhi mà tôi bền bỉ theo đuổi, có những thời điểm không được ưu tiên lắm - chẳng hạn như mấy năm gần đây người ta hô hào nhiều về việc viết truyện giả tưởng cho kịp bước với các nhà văn viết cho thiếu nhi phương Tây. Cũng tốt thôi! Nhưng tôi thấy truyện sinh hoạt với các nhân vật tuổi nhỏ gần gũi với các em, mang hình bóng của chính các em, vẫn "sống" và chưa lúc nào có dấu hiệu bị suy giảm đến nguy cơ biến mất. Vì vậy, tôi yên tâm với phần việc nhỏ nhoi của mình, coi đó là đóng góp của mình vào cái chung với những "dòng truyện" khác mà các nhà văn khác viết giỏi hơn mình.
***
Văn học cho thiếu nhi, qua những gì tôi ghi nhận được như trên, thực tế là thời nào cũng có "cầu" và có "cung". "Cầu" có thể cao hay thấp. "Cung" cũng tương tự thế tùy thời gian, không gian và cả lịch sử.
Vậy thì còn băn khoăn, vướng mắc gì mà cứ lâu lâu, mọi người lại nhắc đến nào là "chưa có tác phẩm hay cho thiếu nhi", nào là "các em chưa được đáp ứng đủ nhu cầu đọc sách báo văn học", vv...? Rồi sau đó là tổ chức hội nghị, hội thảo để tìm lời giải đáp. Chẳng hạn như hội thảo hôm nay. Có, vẫn còn vướng, vẫn còn chưa thông đấy!
Xin được nhắc lại ý kiến của tôi trong một lần trao đổi cũng về văn học cho thiếu nhi ở một trại sáng tác do Hội Nhà văn tổ chức năm 2006 tại Quảng Bá, Hà Nội. Khi ấy tôi có cho rằng những trang văn học cho thiếu nhi trên tuần báo Văn Nghệ của Hội nhà văn không có, hoặc có rất ít tác dụng. Những trang này được tổ chức lúc nào? Đó là vào dịp kỷ niệm ngày quốc tế thiếu nhi 1.6 dương lịch, vào dịp tết trung thu rằm tháng tám âm lịch, vào dịp tết cổ truyền... Thế là "xuân thu nhị kỳ" chứ còn gì nữa! Ai là tác giả của những truyện ngắn, bài thơ in ở đây? Là các nhà văn, nhà thơ viết cho thiếu nhi, thỉnh thoảng là của chính các em học sinh. Cuối cùng, ai đọc những trang này? Học sinh thì không mua báo Văn Nghệ (hoặc có mua thì rất rất ít), trong khi đó các nhà văn thì hầu như chỉ liếc mắt qua những nhan đề truyện, thơ, tên tác giả, ít ai đọc nội dung. Hội nhà văn có bao nhiêu hội viên viết cho thiếu nhi? Tôi chưa thấy ai thống kê nhưng cứ theo những tên tuổi mà tôi biết, thì con số tuy không nhiều nhưng cũng không phải là ít đâu, đến hàng trăm! Nếu mỗi người chỉ viết một truyện ngắn hay một bài thơ cho thiếu nhi trong một năm, thì số trang báo của tuần báo Văn Nghệ cũng không đủ chỗ để in hết!
"Cung" là để đáp ứng cho "cầu", nhưng khâu trung gian để đưa "cung" đến với 'cầu" đến nay vẫn còn quá mỏng. Ngoài những trang thiếu nhi quá ít ỏi trên tuần báo Văn Nghệ, những sáng tác cho thiếu nhi còn có thể in ở đâu? Những tập truyện dài có vẻ yên tâm hơn vì được các nhà xuất bản chuyên như Kim Đồng, Trẻ TP HCM hoặc một số nhà xuất bản khác có tổ chức mảng sách thiếu nhi nhận in ấn (Dĩ nhiên cũng không phải dễ dàng mà qua được khâu biên tập và nhất là khâu tính toán kinh tế của các nhà xuất bản). Tập truyện ngắn cho thiếu nhi cũng có chút đất đứng tuy không được ưu tiên bằng truyện dài. Riêng tập thơ thì thật hãn hữu!
Ngoài các nhà xuất bản, trong cả nước cũng có một hệ thống báo chí có trang dành cho sáng tác truyện ngắn và thơ cho thiếu nhi. Nhưng từ báo Hoa học trò, Thiếu niên Tiền Phong ở trung ương, rồi Văn học & Tuổi Trẻ của NXB Giáo Dục, cho đến báo Khăn Quàng Đỏ, Nhi Đồng ở TP HCM, đều là những tờ báo, tạp chí có nội dung phục vụ hoạt động đoàn thể là chính, mảng sáng tác văn học chỉ là "phần mềm". Vậy thử tính xem trên những trang báo này, có được bao nhiêu nhà văn giới thiệu được sáng tác mới của mình? Hỏi tức là đã trả lời.
***
Khi sáng tác của mình không (hoặc khó) có nơi đăng tải, những nhà văn viết cho thiếu nhi dù tâm huyết đến đâu thì ít nhiều cũng sẽ bị khựng lại, thậm chí nản lòng. Những ai quen viết truyện dài còn có cơ may "nuôi bền ý chí", nhưng thời gian để viết và sửa chữa hoàn chỉnh được một truyện dài khoảng hơn 100 trang in cho các em đọc, đâu phải tính bằng tháng! Đó là chưa nói đến việc liên hệ với nhà xuất bản để được họ nhận in và phát hành cho cũng không hề dễ dàng.
Phần những nhà văn quen viết truyện ngắn và thơ, phải nói ngay là rất gian nan trong việc công bố tác phẩm. Cuối cùng chỉ còn lại những nhà văn thật tâm huyết, cứ viết như một nhu cầu tự thân rồi để đó... chờ thời! Thực trạng như vậy thì đừng đòi hỏi người viết toàn tâm toàn ý, đừng đòi có tác phẩm đỉnh cao, đừng trách các em ít chịu đọc tác phẩm văn học...!
Ai thực hiện? Nơi nào đứng ra chịu trách nhiệm chính? Phương thức nào có hiệu quả? Đoạn giữa nào cần làm, nên làm để nối "cung" và "cầu", giúp chuyển những sáng tác mới đến với các em thiếu nhi?
***
Đã có lần trong một hội nghị về văn học thiếu nhi tôi đã nói và bây giờ tôi vẫn mơ đến một tờ báo văn học dành cho thiếu nhi mà phần nội dung sáng tác (của các nhà văn và của chính các em) là chủ yếu. Phần nội dung còn lại là những chuyên đề về văn học & nhà trường, giới thiệu truyện dài nhiều kỳ, giới thiệu sách mới xuất bản, vv... Tờ báo này trước khi tiến tới định kỳ hàng tuần, có thể là bán nguyệt san chứ nhất định không thể là nguyệt san hay tạp chí ra mỗi tháng một số vì sẽ chẳng giải quyết được gì!
Có thể có người sẽ đặt ra những khó khăn về tài chính, phát hành... mà thực tế đã diễn ra không thuận lợi ở các tờ báo, tạp chí trực thuộc Hội nhà văn. Tôi lại không cho đó là điều quá khó với một tờ văn học cho thiếu nhi khi tiềm năng độc giả của nó là con số đáng kể nếu biết tiếp cận vận động. Cái khó nhất của một tờ báo văn vẫn là làm sao có được những sáng tác khá, hay của các nhà văn, nhà thơ, và của chính các cây bút học trò, thì chúng ta hoàn toàn có thể tự tin là không hề thiếu!
Mặt khác, hiện nay cũng không nhất thiết ra báo thì cứ phải là báo in trên giấy. Nếu ra báo in có nhiều khó khăn mà trước mắt chưa có cách giải quyết được, thì tại sao không thể có một tờ báo điện tử dành cho thiếu nhi? Khi ấy, bộ máy sẽ rất gọn, kinh phí mà Hội nhà văn cấp cho nó để hoạt động không còn là mối lo lớn, thậm chí sau một thời gian bao cấp không dài, tờ báo điện tử này còn có thể tự thu chi từ nguồn quảng cáo. Phần độc giả, xin cứ yên tâm vì học trò bây giờ hầu hết đều sử dụng được máy tính để vào mạng internet. Các em "hiện đại" hơn số đông các nhà văn còn ngại dùng vi tính nhiều, nhiều lắm!
KV. |
