*Vừa từ sân bay Tân Sơn Nhất về tới nhà, - sau một tuần ở Hội An, Đà Nẵng- Triệu Xuân thấy trong hộp thư có nhiều quà, thư, toàn tin vui... Một trong những tin vui đó là Tạp chí Đại học Quốc gia Hà Nội, số 308 + 309, do Nhà văn Hữu Đạt gửi tặng qua Bưu điện Phát chuyển nhanh. Trên 2 trang 38 & 39, Tạp chí Đại học Quốc gia Hà Nội đăng bài của PGS, TS, Nhà văn Hữu Đạt viết về Triệu Xuân với tựa đề: "Tâm huyết với nghề". Bài này, trước đó đã được nhiều website post lên. Chân thành cám, ơn bạn đồng nghiệp, đồng khoa Phó Giáo sư, Tiến sỹ, Nhà văn Hữu Đạt! Ngày kỷ niệm 60 năm Khoa Ngữ Văn Đại học Tổng hợp Hà Nội vừa qua, Triệu Xuân và vợ đang du lịch Nhật Bản, không có mặt để gặp gỡ các thầy cô và bạn bè... Tiếc lắm!

Xin up date bài đã post từ 26-10-2016.

Năm 1991, khi tôi đang làm nghiên cứu sinh ở Moscova thì tình cờ được nghe tin tức về nhà văn Triệu Xuân. Năm ấy, chị Trần Thu Hương, giám đốc Nhà xuất bản Phụ nữ đi công cán tại Nga đến chơi và thông báo cho tôi một tin quan trọng: Trong cuộc triển lãm sách ở Vân Hồ Hà Nội, tôi và Triệu Xuân là hai tác giả được giới thiệu trong một gian sách riêng có tên rất mơ hồ “Gian sách có vấn đề”. Tôi ngờ ngợ. Tên tác giả nghe quen quen như một âm hưởng gì thật gần gũi từ quá khứ. Tôi lặng đi giây lát và bỗng nhớ đến một chàng sinh viên học lớp trên, cùng khoa Ngữ Văn ngày nào (tôi bị chậm vì từ giã đại học Y khoa, quay về thi vào khoa Ngữ Văn Đại học Tổng hợp Hà Nội). Đó là một anh chàng có nước da trắng, dong dỏng cao nom thư sinh, nho nhã, thường xuất hiện trong các Hội nghị nghiên cứu khoa học sinh viên với các báo cáo Khoa học “rất có vấn đề”, được các thầy và rất nhiều sinh viên chú ý. Anh là Triệu Xuân Điến. Cùng với anh còn có một sinh viên khác, tôi không nhớ chính xác họ mà chỉ nhớ tên và tên lót là Đăng Nhật. Đó là 2 sinh viên nổi trội bởi tinh thần đam mê nghiên cứu, yêu nghề, say nghề… khiến cho nhiều người ngưỡng mộ. Dạo đó, miền Nam chưa giải phóng, có khá nhiều sinh viên khoa Ngữ Văn và một số sinh viên khoa Lịch sử thuộc ĐHTH HN khi tốt nghiệp đã tình nguyện xung phong làm phóng viên chiến trường. Triệu Xuân Điến là một trong các sinh viên như vậy.

            Từ năm 1973 và đến tận bây giờ tôi chưa lần nào gặp lại Triệu Xuân Điến, tức nhà văn, nhà báo Triệu Xuân, nhưng ấn tượng về anh trong tôi rất đậm. Bởi vậy, khi chị Trần Thu Hương nhắc đến tên Triệu Xuân tôi hơi ngờ ngợ. Nhưng hiềm nỗi, đến lúc đó tôi chỉ nghe đến Triệu Xuân Điến làm báo – nhà báo, chứ chưa một lần nghe nói anh viết văn nên hỏi chị Trần Thu Hương: Liệu có phải là Triệu Xuân Điến khoa Văn không nhỉ? Chị Hương xác nhận: nhà văn Triệu Xuân chính là Triệu Xuân Điến. Chị kể cho tôi nghe tóm tắt những điều chị biết thông qua các cuộc họp chị được mời dự với tư cách là giám đốc một nhà xuất bản.

            Nói đến tính dự báo của văn học thì thời điểm đó, cuốn sách của tôi và cuốn của Triệu Xuân đã làm tốt chức năng đặc biệt này, Cuốn “Hai đầu của bức thư tình” của tôi do NXB Hội nhà văn xuất bản đầu năm 1991 thời đó gây chấn động dư luận vì viết về nước Nga xô viết giai đoạn cuối cùng của Chủ nghĩa Xã hội. Còn cuốn “Sóng lừng” của Triệu Xuân viết về vấn đề rất nhạy cảm: “tham nhũng”. Tôi gặp may mắn vì ngày 21 tháng 8 năm 1991, nổ ra cuộc cách mạng dân chủ ở Nga, Liên bang CHXHCN Xô viết  sụp đổ.  Sự thật ấy làm cho những người Nga không còn lý do gì “cự nự” về cuốn sách của tôi. Còn cuốn của Triệu Xuân, phức tạp hơn. Bởi lúc đó, nói về tham nhũng quả là “liều”, gọi đúng tên tham nhũng là quá dũng cảm, bởi nó đụng vào một vùng mà theo quan niệm văn học cũ được coi là “vùng cấm”[1]. Đến nay trong nhiều Đại hội Đảng, các nhà lãnh đạo đã nhiều lần nhấn mạnh đến nguy cơ của tham nhũng đối với sự tồn vong chế độ thì chống tham nhũng được coi là một nhiệm vụ quan trọng của văn học. Nhưng vào những năm cuối cùng của thế kỷ XX, văn học dám gọi tên nó thì quả “rất có vấn đề”. Nhiều người nể phục Triệu Xuân, nhưng cũng nhiều người lo cho anh.

            Công cuộc đổi mới do Đảng lãnh đạo mặc nhiên đã làm cho Triệu Xuân thoát khỏi thứ “án không thành án” vốn ám ảnh nhiều nhà sáng tác văn học. Nhưng không phải vì thế, mà bạn đọc không đánh giá đúng sự dũng cảm của một nhà văn sẵn sàng xả thân vì nghĩa. Với tư cách là bạn đọc, tôi vẫn coi Triệu Xuân là một trong những người đi đầu chống tham nhũng trên mặt trận sáng tác. Còn với tư cách đồng môn và đồng nghiệp, tôi luôn trân trọng anh và coi anh là một tấm gương về sự đam mê và dâng hiến. Tôi muốn nói điều đó, nhất là với các bạn sinh viên thời nay, vì nó là một trong những nguyên nhân dẫn đến thành công.

            Quả thật, nếu Triệu Xuân chỉ dừng ở sự nghiệp làm báo thì cũng là một đóng góp đáng nể. Trong chiến tranh, các nhà báo tác nghiệp tại chiến trường đôi khi còn nguy hiểm hơn cả người lính. Anh đã cống hiến trọn tuổi thanh xuân của mình cho sự nghiệp giải phóng Tổ quốc. Vậy còn gì phải trăn trở? Nhưng cái nghiệp nó thôi thúc anh. Với vốn sống dày dặn của một nhà báo, anh chuyển sang viết văn. Rồi chưa hết, anh lại dựng lên một trang web: www.trieuxuan.info với tất cả tâm huyết của mình. Trong giới văn chương, đây là một trang web có sức thu hút hàng triệu người ngay từ những tháng mới xuất hiện vì nó được xây dựng theo cách có nghề, rất bài bản, lại không vì mưu cầu cá nhân mà là sự dâng hiến cho đời, cho nghề. Thú thật, lúc đầu, tôi theo vào đọc trang này chỉ vì chủ nhân của nó là một cựu sinh viên khoa Ngữ Văn từng nổi tiếng lúc còn đang cắp sách. Vừa là sự quí mến, vừa là tò mò xem “anh bạn vàng” đang tiếp tục cuộc hành trình lúc về hưu ra sao. Nhưng rồi tôi nhận ra đây là trang web có rất nhiều điều bổ ích chẳng những cho các nhà văn, nhà phê bình, nhà nghiên cứu mà đặc biệt rất bổ ích cho giới sinh viên. Tại trang www.trieuxuan.info, bạn đọc có thể được tiếp cận, tìm hiểu nhiều tư liệu quí về văn học, nghệ thuật, văn hóa và cả ngôn ngữ nữa. Đây cũng là một diễn đàn mà các nhà văn, nhà thơ, nhà phê bình… đăng tải tác phẩm, bài viết, ý kiến… về nhiều vấn đề của văn chương, xã hội một cách khách quan, với tinh thần học thuật dân chủ. Mặc dù, đây chỉ là trang web của một nhà văn nhưng nó khá đồ sộ và có tính chuyên nghiệp rất cao, vì bài vở được sắp đặt theo hệ thống phân loại lô gich, mang tính khoa học, rất tiện tra cứu. Bạn đọc không phải mất nhiều thời giờ nhưng vẫn có thể tìm được nhiều kiến thức, tư liệu quí mà mình quan tâm. Trong sự phát triển của truyền thông hiện đại, mỗi bạn đọc có thể ngồi ngay trên bàn viết của mình mà “dạo qua” một thư viện không nhỏ với một “ông chủ” nhiệt tình, chu đáo lúc nào cũng dang tay đón khách.

            Năm 2016 là năm kỷ niệm lần thứ  60 ngày thành lập khoa Ngữ Văn ĐHTH Hà Nội (nay thành Khoa Văn học và Ngôn ngữ học), là năm thứ 8 của trang trieuxuan.info - tôi tản mạn đôi điều tri ân nhà văn, nhà báo Triệu Xuân. Đây cũng là lời tri ân của nhiều sinh viên các khoa Văn học, Sư Phạm Ngữ Văn, Ngôn ngữ học, Việt Nam học… mà tôi có dịp lên lớp muốn nhờ tôi gửi tới nhà văn Triệu Xuân. Xin chúc anh, chúc trieuxuan.info những lời chúc tốt đẹp nhất!  

Hà Nội, mùa Thu năm Bính Thân.

Hữu Đạt

Nhà văn, PGS.TS. Chủ nhiệm bộ môn Việt ngữ học, khoa Ngôn ngữ học trường ĐHKHXH&NV - ĐHQG Hà Nội.

Tác giả gửi www.trieuxuan.info