Lỗ Tấn là nhà văn Trung Quốc đầu tiên được người nước ngoài quan tâm, chú ý, đồng thời có khả năng đề cử xét Giải thưởng Nobel Văn học.

Năm 1927, khi ông Sven Setsea, một nhà thám trắc từ quê hương của nhà khoa học Nobel đến Trung Quốc khảo sát tại thành phố Thượng Hải, đã tìm hiểu thành tựu văn học của Lỗ Tấn và ảnh hưởng lớn lao của ông đối với văn học Trung Quốc.

Người Thuỵ Điển yêu chuộng văn học này đã bàn bạc với Lưu Bán Nông (1891-1934, Tiến sĩ, khi ấy là giáo sư trường Đại học Bắc Kinh, trường Đại học Trung –Pháp, chủ biên Phụ  san “Thế giới nhật báo” – ND), chuẩn bị giới thiệu Lỗ Tấn là người đề cử xét Giải thưởng Nobel Văn học. Lưu Bán Nông đã uỷ nhiệm cho Đài Tĩnh Nông, một người bạn thân của Lỗ Tấn viết thư trưng cầu ý kiến của Lỗ Tấn. Lỗ Tấn tiên sinh đã khước từ khéo.

Nhà văn Lỗ Tấn đã viết thư trả lới:

Anh Tĩnh Nông!

Thư của anh viết ngày 17 tháng 9 (năm 1927) tôi đã nhận được, nhờ  anh chuyển lời của tôi đến Bán Nông tiên sinh, tôi cảm tạ ý tốt của ông ấy, tất cả là vì tôi, là vì Trung Quốc. Nhưng, tôi rất xin lỗi, tôi không muốn như vậy.

Tiền thưởng của Giải Nobel, Lương Khải Siêu tự nhiên không xứng đáng, tôi cũng không xứng đáng, muốn nhận số tiền thưởng ấy, còn phải cố gắng nhiều.

Những nhà văn trên thế giới giỏi hơn tôi đâu có ít, họ còn chưa được nhận. Anh xem cuốn “Bé John” do tôi dịch, song tôi đã dịch tốt đâu, mà tác giả của nó còn chưa được.

Theo thiển ý của tôi, tôi là người Trung Quốc, xứng đáng với hai chữ “Trung Quốc” là được rồi, còn chuyện ông Trần Hoản Chương, tại nước Mỹ, làm luận văn “Khổng môn lý tài học” mà nhận được cái học vị Tiến sĩ, tự tôi cũng cảm thấy nực cười.

Tôi cảm thấy, Trung Quốc hiện tại vẫn chưa có người có thể được trao Giải thưởng Nobel văn học! Thuỵ Điển tốt nhất không nên để ý đến chúng ta, không ai cấp cho ta đâu. Bởi vì ta là người da vàng, tưởng người ta dễ dãi, người Trung Quốc lại dễ sinh lòng hư vinh, cứ tưởng thật sự sánh vai được với những nhà văn lớn ngoại quốc, hậu quả sẽ rất xấu.

Thời gian Lỗ Tấn viết bức thư ấy, đúng vào dịp văn học Trung Quốc vừa trải qua 10 năm bão lửa, trên văn đàn Trung Quốc khi ấy đã xuất hiện rất nhiều nhà văn có thành tựu xuất sắc, đương nhiên cũng bao gồm Lỗ Tấn. Song, Lỗ Tấn là người theo chủ nghĩa lý tính tỉnh táo, mặc dầu văn học mới thu được thành tựu rực rỡ trong mười năm đầu tiên, ông vẫn có thể nhìn ra cự ly cách biệt giữa văn học Trung Quốc với văn học thế giới, đánh giá khách quan thành tích thực chất của nền văn học mới của Trung Quốc.

Từ bức thư của Lỗ Tấn, chúng ta có thể nhìn thấy thái độ của Lỗ Tấn đối với Giải Nobel Văn học: Một là, Lỗ Tấn cho rằng Giải Nobel văn học là một giải thưởng có trình độ cao, khi chưa có thực lực cạnh tranh mà may mắn được trao, thì danh không xứng thực, không có lợi cho sự phát triển vững chắc của văn học, trái lại sẽ che lấp đi những thiếu sót, kém cỏi của mình.

Hai là, Lỗ Tấn lấy những nhà văn được Giải Nobel văn học làm thước đo, ý thức đến khoảng cách giữa văn học Trung Quốc với văn học thế giới. Ông nhấn mạnh cự ly ấy không phải là tự ty coi thường mình kém cỏi, mà là muốn văn học Trung Quốc phát triển, tiến mạnh hơn về phía trước.

Ba là, Lỗ Tấn giữ được trạng thái tâm lý bình thường đối với Giải Nobel văn học. Lỗ Tấn nhìn thấy những nhà văn ưu tú của thế giới cực kỳ nhiều, mà Giải Nobel văn học không thể dung nạp được mọi nhà văn giỏi vào trong hệ thống của mình. Sư nhiều cháo ít, bất tất vì vậy mà đau đầu suy nghĩ.

Tôi nghĩ, thái độ của Lỗ Tấn tiên sinh đối với Giải Nobel văn học từ hơn 60 năm trước, cũng là thái độ nên có của chúng ta hôm nay.

Đứng trước một số hiểu lầm trước đây của chúng ta về mối quan hệ giữa Lỗ Tấn với Giải thưởng Nobel văn học, chúng tôi muốn nói thêm mấy câu nữa.

Một quan điểm điển hình đã từng ảnh hưởng đến một bộ phận người, họ cho rằng Lỗ Tấn được đề cử, bị ông từ chối, bởi vì ông không muốn mở mày mở mặt cho chính phủ phản động Quốc Dân đảng lúc bấy giờ.

Sự giải thích chính trị hoá sự kiện này, tuy có màu sắc cấp tiến, đề cao Lỗ Tấn, song không phù hợp với tình hình thực tế.

Đầu tiên, tìm hiểu trình tự thao tác của Giải Nobel văn học sẽ rõ: Không thể đánh đồng giữa đề cử với được giải, từ đề cử đến được giải có rất nhiều con đường cần phải đi qua. Có nhà văn từ được đề cử đến được giải dài đến trên 20 năm. Có nhà văn hàng năm đều được đề cử, song cuối cùng suốt đời vẫn chưa được sự đồng thuận của Hội đồng bình xét. Rất ít nhà văn chỉ một lần đề cử mà ược thông qua ngay.

Hai là, giả thiết, nếu như năm 1927, Lỗ Tấn tiên sinh không từ chối đề cử, liệu năm đó ông có giành được giải thưởng hay không? Có thể điểm qua quá trình bình xét giải thưởng năm 1927. Năm ấy, cuộc cạnh tranh bình xét giải thưởng rất quyết liệt, những người có danh sách đề cử bị loại tới 6 người. Trong đó, bao gồm cả hai nhà văn lừng danh thế giới Thomas Man và M. Gorky đã được đề cử nhiều lần; Đồng thời, một loạt học giả có ảnh hưởng lớn của Pháp tiến cử Bergson, nhà triết học vĩ đại nhất của thế kỷ 20. Sự tiến cử ấy có sức hiệu triệu mạnh như thế nào, không cần nói cũng rõ. Nếu so sánh Lỗ Tấn với những nhà văn ấy, thì số lượng sáng tác của ông còn nhẹ hơn nhiều.

Vũ Phong Tạo trích dịch

Dịch giả gửi www.trieuxuan.info