Thanh Hoa là một chuyên gia về ngành điện, anh từng tham gia xây dựng nhiều công trình điện năng ở Việt Nam. Có một đời sống phong phú, anh có nhiều trải nghiệm, nhiều suy tư về cuộc sống, về lẽ đời, và đã sáng tác nhiều tác phẩm thơ văn. Có lẽ thực tế đời sống với bao điều bức xúc khôn nguôi, bao trăn trở suy tư về nhân tình thế thái; thấy nhiều, biết nhiều, nghĩ nhiều, nhiều vui buồn; dồn nén đầy ắp đến độ không thể không viết ra, viết để giải tỏa, để tự giải thoát. Con người có nhiều cách tự giải thoát, bằng tôn giáo; bằng viết nhật ký, hồi ký; và bằng văn học nghệ thuật… Văn chương chính là một cách tự giải thoát đẹp nhất của mỗi con người khỏi những dằn vặt trong cuộc đời có quá nhiều âu lo và phiền muộn này.

Tập sách có nhiều truyện rất rõ dấu ấn nghề nghiệp của tác giả. Sân chơi bình đẳng là truyện kể về một công trình thủy điện tầm cỡ quốc gia, đập Bồng Hà vừa hoàn thành phần cơ bản nhất, quan trọng nhất, cũng vừa đúng dịp cả nước rộn ràng đón xuân mới, mừng thắng lợi kế hoạch cả năm thì Tổng Công ty nhận tin dữ - đập bị rỉ nước do sai sót về thiết kế kết cấu. Vết nứt mỗi lúc một rộng ra, nước rỉ ngày càng nhiều. Dân quanh vùng bỏ hết cả mọi việc đón Tết vui xuân, lũ lượt gồng gánh kéo đi sơ tán, tránh nạn vỡ đập. Rồi công trình thủy điện Bản Lò, hồ tích nước bị thấm trên suốt chiều dài thân đập… Tất cả những sự cố vô cùng nguy hiểm, làm thiệt hại hàng trăm tỉ đồng như thế lẽ ra phải được xử lý, phải có án phạt, kỷ luật một cách nghiêm túc. Nhưng ngược lại, vụ việc chỉ được rút kinh nghiệm, người làm sai chỉ bị “giơ cao đánh khẽ” qua loa cho xong chuyện; khi tổng kết lại còn được khen thưởng vì đã khắc phục kịp thời sự cố. Điều khôi hài là họ dồn cái biện pháp xử lý sai sót trong thiết kế cho bên đơn vị tư vấn, các anh này được ưu tiên làm cái bung sung để họ nêu cao phong cách quản lý chí công vô tư của một tập đoàn kinh tế lớn. Thật là chuyện cười ra nước mắt. Những bước nhảy kỳ lạ đưa ra bức tranh phức tạp của quá trình xử lý sai trái, yếu kém của cán bộ trong công tác kỹ thuật. Do những yếu kém về chuyên môn, cách ứng xử của kỹ sư – tiến sĩ Hòa trở nên ngộ nghĩnh, sai lầm một cách ngây thơ, buồn cười. Nhưng tai quái là số phận lại luôn mỉm cười với Hòa, để rồi mỗi lần vấp ngã là một lần được cất lên một vị trí cao hơn, oách hơn. Hình bóng loại cán bộ này ta gặp ở đâu đó khá phổ biến trong xã hội hôm nay.

Thanh Hoa từng làm công tác quản lý. Anh hiểu rõ cơ chế vận hành xã hội còn có nhiều khiếm khuyết đã tạo điều kiện cho tệ nạn tham nhũng. Có những kẻ ăn chặn công sức, mồ hôi của những người trực tiếp làm việc, không làm mà được hưởng. Mà những kẻ chặn này lại được giao nhiệm vụ đi tìm tham nhũng để chống! Đó là tình hình khá phổ biên trong cơ chế thị trường nửa bao cấp.

Các truyện như Giám đốc năng nổ, Sân chơi bình đẳng, Lạm phát bằng, Tính sang trọng của một đám tang, Nhà em cách mạng nòi,… đã chỉ ra sự tha hóa đang là vấn đề nhức nhối của xã hội. Tác giả đưa ra nhiều mẫu nhân vật, mỗi người mỗi hoàn cảnh, mỗi cá tính, thể hiện tính ích kỷ, háo danh, cách sống giả dối, thực dụng, lòng tham lam, đố kỵ. Vị bia đắng mô tả quan hệ tình tiền, một mô típ thời đại đang là phổ biến. Có tiền, có quyền lực, các mảnh tình đua nhau tìm đến, hứa hẹn toàn điều tốt đẹp. Tình yêu lung linh một mầu hồng. Khi quyền lực hết, tiền cạn, cũng là lúc kết thúc các mối tình tạm bợ đó, tuy đã từng hẹn non thề biển chung tình đến đầu bạc răng long. Chuyện tình ô sin, Lụy tình, Bình đẳng yêu đương… chỉ ra sự thoái hóa nhân tính trong thời hiện đại, cha con ông cháu cùng “yêu” một người; bố chồng “yêu” con dâu; chồng ngoại tình với cô gái đáng tuổi con thì vợ cũng đi “cưa” một học trò bằng tuổi con cho xứng… Cho nó chẵn là hình ảnh lớp trọc phú vươn lên từ những cố gắng làm giầu bằng các thủ đoạn khác nhau, tuy của nả nhiều nhưng phong cách sống vẫn không thoát khỏi cái bóng tầm thường, keo kiệt của quá khứ

Truyện ngắn Mất nỏ thần, một truyện vui mà cười ra nước mắt bởi trình độ non kém của giáo viên và công chức trong một trường học, nơi được coi là trung tâm giáo dục, văn hóa của xã hội.

Trong tập truyện cũng có mảng truyện thể hiện muôn mặt đời thường của cuộc sống. Tham thì thâm kể chuyện người đàn bà vì tham tiền mà lầm lạc trong việc chơi chứng khoán; buôn xương hổ, sừng tê, dẫn đến cùng quẫn; Duyên phận thông qua cuộc đời dâu bể, tác giả đưa ra một cách nhìn nhận riêng về giá trị của cuộc sống; Ơn trả nghĩa đền chỉ ra rằng không thể mua bán đổi chác được tình duyên…

Trong tập truyện của Thanh Hoa, nhân vật tích cực không phải thiếu. Như nhân vật Ngân trong Những bước nhảy kỳ lạ, kỹ sư Lý, kỹ sư Ích trong Học làm đo xa, thầy giáo Huy trong Mất nỏ thần, kỹ sư Quân trong Vị bia đắng, bí thư Mộc, xã viên Hội trong Thời cơ… Do cơ chế ràng buộc, họ rất khó phát huy tính tích cực để xoay chuyển tình thế. Chính họ mang lại cái vui tươi, lòng tin ở con người trong tác phẩm nói riêng và trong cuộc sống thực tế nói chung.

Trong khi đó, những thế lực tiêu cực đầy mánh lới, tính toán mưu mẹo tinh vi. Họ lách luật rất có nghề. Luật pháp không dễ gì lôi họ ra ánh sáng ngay được. Chính vì thế, cuộc đời mới cần đến văn chương, và đây chính là lý do để văn chương vào cuộc và có mặt trong cuộc đời. Hay nói cách khác, đây chính là sứ mệnh cao cả của văn chương. Văn chương rọi vào cuộc đời luồng ánh sáng lương tâm để thức tỉnh lương tri con người, cảnh báo xã hội và phản biện xã hội.

Trầm kiếm hồ là một truyện vừa, lấy lịch sử và truyền thuyết làm nền, đưa ra bức tranh về nhân tình thế thái đầy bất trắc và phản bội. Khi còn trong cuộc chiến đấu gian khổ vì mục đích chung, tất cả đều sẵn sàng đoàn kết, kề vai sát cánh bên nhau như những người thân, hết lòng vì đại nghĩa. Người lãnh đạo luôn chân thành quan tâm, gắn bó với các cộng sự thân tín quanh mình. Khi đã đạt được thành quả, người lãnh đạo giành lấy ngôi tôn quí, và lòng nghi ngại nẩy sinh. Phương châm thà ta phụ người còn hơn để người phụ ta được áp dụng một cách lạnh lùng và tàn bạo.

Hai mươi mốt truyện ngắn với nhiều đề tài mở ra nhiều lĩnh vực khá phong phú. Mỗi truyện là một mảng đời sống sinh động tươi rói, có phần hồn nhiên, có chút sốt sắng vội vàng của người viết. Nhân vật tích cực, tiêu cực đan xen nhau, cọ xát, va đập nhau trong những tình huống khá phức tạp, éo le.

Tác giả không quản ngại những cực nhọc trong công việc viết lách, mong có thêm một chút đóng góp với cuộc đời mà anh yêu mến, gắn bó máu thịt gần ba phần tư thế kỷ.

Xin trân trọng giới thiệu với quý bạn đọc tập truyện ngắn Mất nỏ thần ngồn ngộn chất hiện thực đời sống và giàu tâm huyết của nhà văn Thanh Hoa.

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 9 năm 2008

Nguyễn Vũ Tiềm

Nguồn: Mất nỏ thần. Tập truyện ngắn của Thanh Hoa. NXB Văn học, 5-2009.