Khởi công từ tháng 2-2004, công trình Cửa Đạt (nằm ở huyện Thường Xuân, trên sông Cửa Đạt, một nguồn chính của sông Chu) do các Tổng công ty xây dựng chuyên ngành thi công: Tổng Công ty xây dựng thủy lợi 4, Tổng công ty Sông Ðà, Vinaconex, Tổng công ty Cơ điện nông nghiệp và Thủy lợi, Tổng công ty Lắp máy Việt Nam. Cửa Đạt có cụm hạng mục đầu mối là đập chính, đập tràn, cửa nhận nước, tạo thành hồ chứa nước nhân tạo: diện tích mặt nước rộng 30,8 Kilômet vuông, dung tích 1.450 triệu mét khối. Công trình nhằm: Giảm lũ với tần suất 0,6%, bảo đảm mực nước sông Chu tại Xuân Khánh huyện Thọ Xuân không vượt quá 13,71 mét (lũ lịch sử 1962); Cấp nước cho công nghiệp và sinh hoạt với lưu lượng 7,715 mét khối/giây; Tạo nguồn nước tưới ổn định cho 86.862 hecta đất canh tác; Bổ sung nước mùa kiệt cho hạ lưu sông Mã để đẩy mặn, cải tạo môi trường sinh thái với lưu lượng 30,42 mét khối/giây; Đồng thời, kết hợp phát điện với công suất 2 tổ máy 97 MW (mêga oát).

“Hai mốt Lê Lai, Hăm hai Lê Lợi”, đúng vào ngày giỗ chính anh hùng dân tộc Lê Lợi 22 tháng Tám âm lịch, nhằm ngày 21-9-2008, tôi có mặt tại công trình Cửa Đạt. Dọc đường từ thành phố Thanh Hóa lên Thường Xuân, tôi đã chứng kiến không khí náo nức, sôi động của hàng vạn người dân Thanh Hóa trẩy Hội Lam Kinh, nghe 22 chiếc trống đồng gióng lên thật hào hùng. Khi đến công trường Cửa Đạt, tôi chìm trong khí thế sôi động, khẩn trương của các nhà thầu thi công. Trời mưa tầm tã. Họ tranh thủ từng giây, từng phút không mưa để làm những công việc như đổ bê tông, còn những việc khác, bất chấp mưa gió bão bùng! Gần một ngàn công nhân, kỹ sư đang chạy đua với mưa bão để Cửa Đạt vượt lên thử thách của thời tiết, hoàn thành đúng tiến độ. Tại vị trí đang xây dựng đập chính của công trình Cửa Đạt, tôi thật sự ngỡ ngàng. Miền đất đồi núi hoang vu heo hút mà ngày khởi công công trình, tháng 2-2004, tôi có mặt, nay đã là một con đập đá sừng sững, bê tông lát mái thượng lưu mịn như lụa. Đây là hạng mục quan trọng bậc nhất của dự án Cửa Đạt, hiện có gần bẩy chục xe ô tô, các loại máy thi công đang hối hả làm việc. An toàn lao động và chất lượng kỹ thuật là hai vấn đề mà Tổng Công ty Xây dựng Thủy lợi 4 đặt lên hàng đầu tại công trình này. Cao trình đập được nâng lên từng ngày, từng tuần. Ngày 22-9 là 103 mét (so với mặt nước biển). Ngày 18-10 đã lên tới 113 mét. Theo thiết kế, đập chính của Cửa Đạt cao 121,3 mét, chiều dài 1.012 mét, mặt đập rộng 10 mét. Như thế, chỉ còn đúng 8,3 mét nữa là đạt tới cao trình thiết kế!

Hồ chứa nước Cửa Đạt chứa gần 1,5 tỷ mét khối, đập chính cao 121,3 mét. Trong khi pho tượng cụ Lê Lợi ở trung tâm thành phố Thanh Hóa có đỉnh đầu cao 3 mét so với mặt nước biển. Nếu con đập Cửa Đạt mà xảy ra sự cố trong mùa bão lũ thì với 1,5 tỷ mét khối nước ở cao độ 121,3 mét, thành phố Thanh Hóa sẽ ra sao? Ý thức rõ vấn đề chất lượng kỹ thuật là vô cùng quan trọng đối với công trình thế kỷ, cán bộ, kỹ sư, và anh chị em công nhân Tổng Công ty XDTL 4 đã tận tâm, tận lực trong mọi công đoạn xây dựng. Doanh nghiệp này đã thi công hầu hết những công trình thủy lợi, thủy điện ở miền Nam và Tây Nguyên như: Dầu Tiếng, Trị An, Thác Mơ, Láng Thé, Ba Lai, Sông Quao, Đồng Nai 3, AYun Pa, Yaly, Thạch Nham, A Vương, Sông Tranh, Rào Quán Quảng Trị… Có một điều lý thú: Đa phần cán bộ công nhân Tổng Công ty XDTL 4 đều quê ở Thanh Hóa. Ba chục năm qua họ gắn bó với miền Nam, coi thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam là quê hương thứ hai của mình. Chuyển quân ra Cửa Đạt, đây là lần đầu tiên họ được thi công một công trình lớn ở ngay trên quê hương mình. Vì thế, niềm vui, niềm tự hào và tinh thần trách nhiệm của họ được chuyển hóa thành kết quả công việc hàng ngày. Bất chấp nắng mưa bão lũ của miền đất luôn chịu thời tiết khắc nghiệt, công trường đập chính tranh thủ từng giờ, từng phút hoạt động liên tục ngày đêm. Những kỹ sư và cán bộ kỹ thuật thường xuyên có mặt tại hiện trường cùng đồng đội của mình tìm mọi cách vượt qua mọi thử thách để đẩy nhanh tiến độ xây dựng. Kỹ sư Nguyễn Mậu Thanh, Phó Giám đốc công trường nói: “Với năng lực kỹ thuật và kinh nghiệm thi công các công trình thủy lợi, thủy điện mấy chục năm qua, với nhiệt tình của những người con quê hương Thanh Hóa, chúng tôi quyết tâm vượt qua bão lũ, vượt mọi khó khăn để hoàn thành đập chính đúng tiến độ, đảm bảo chất lượng kỹ thuật và mỹ thuật cao!”. Kỹ sư Nguyễn Văn Cẩn cho biết: tất cả các đợt nghiệm thu của phía Kỹ thuật Ban A, đều ghi nhận thành quả lao động của chúng tôi là đạt tiêu chuẩn. Một công nhân lái máy xúc Kôbe nói rất lớn trong tiếng máy ầm ầm: “Nơi anh và em đang đứng, chỉ vài tháng nữa thôi là thành mặt đập rộng 10 mét, đổ bê tông nhựa ngon lành. Hồ Cửa Đạt tích nước sẽ làm thay đổi khí hậu, hệ sinh thái và chắc chắn sẽ trở thành khu du lịch nổi tiếng của Thanh Hóa, có khi còn đông khách hơn cả Sầm Sơn ấy chứ. Lúc đó, chúng em lại hành quân đi đến một miền hoang vu khác để xây dựng. Đời công nhân chúng em là thế, anh ạ!”.

Thanh Hóa - Thành phố Hồ Chí Minh, 20-10-2008.

Triệu Xuân

Nguồn: Báo Sài Gòn Giải phóng, trang 6, số ra ngày 23-10-2008.