Đâu như hồi đầu năm ngoái, đã một lần “nghĩ ngợi cuối tuần” viết về ngày đầu xuân gặp mấy anh “khùng”, những người mang những tính cách khác thường trong việc làm ăn, thành đạt với đầy truân chuyên mà trở nên nổi tiếng. Một trong những người ấy là Hải Robert, một tử tù trong vụ án Tamexco được đặc xá nay đang trở lại với những ý đồ làm ăn lớn. 

     Hồi đâu năm nay, thấy báo chí đăng nhiều về anh, không chỉ kể chuyện cũ hồi bị mắc án tử hình, mà nói về anh đang có cơ hội thắng kiện để nhận được bồi thường từ tài sản đã chìm ngoài biển lớn hay thu hồi giá trị những tài sản hợp pháp trên bờ liên quan đến vụ án cũ,  mà lại còn thấy báo chí nói đến những ngành nghề anh đang gây dựng,  lại đăng cả ảnh anh tề chỉnh trong bộ complet ngồi ký kết những hợp đồng đầu tư làm ăn ở nước ngoài...

       Nhưng người làm sử vốn ưa chuyện cũ, còn nói đến tương lai, nhất là trong làm ăn kinh tế ở nước mình thì chẳng biết thế nào mà lần, khi mọi rủi ro đều có thể ập đến bất cứ lúc nào.. Không ở đâu cái câu thành ngữ “được vạ thì má đã sưng” thấm thía bằng ở xứ mình. Thôi thì chỉ mong cho ai có chí lớn vì nước vì dân trong đó có mình sẽ tránh bị vạ...

      Mới tuần này, gặp Hải Robert, thấy mặt mày phấn khởi, tưởng anh lại thắng gì nữa trong chuyện làm ăn. Nhưng cái làm anh hớn hở lại là cái cuốn sách nho nhỏ anh đang cầm trên tay. Đó là cuốn tự truyện của cụ thân sinh ra anh vừa mới được Nhà xuất bản Văn học ấn hành .

      Tên của cuốn tự truyện là “Cuộc đời người thợ”, tác giả là  Lê Minh Đức. Tấm ảnh một người thợ quần áo còn lấm lem dàu mỡ, đầu đội cái mũ vải có lưỡi trai, hồi đó đựợc gọi đích danh là “mũ công nhân”, tay cầm cái cờlê cỡ đại vác trên vai, cạnh cái nền ảnh là một đầu máy xe lửa có một ngôi sao vàng trên nền vòng tròn đỏ. Tấm ảnh ấy với thế hệ chúng tôi khi đó vào tuổi học trò ở Hà Nội đều nhớ. Đó là một trong những anh hùng lao động đầu tiên được phong trên miền Bắc Xã hội chủ nghĩa, sau thế hệ những anh hùng của thời kháng chiến chống thực dân Pháp.

      Anh Hải Robert tặng tôi cuốn sách của ông bố với một vẻ trịnh trọng hiếm thấy trong tính cách mà cái tên hiệu bằng tiếng Tây của anh đã toát lên, một tính cách vốn đã đượm vẻ ngang tàng lại trải nghiệm cái hoàn cảnh như tên gọi một bài báo viết về anh là  “Người lỡ chuyến đò về... âm phủ”. Anh nói rằng cuốn sách này là tâm huyết cả một cuộc đời của ông thân sinh ra mình, một người mà trong đời đã từng được phong anh hùng, được đảm nhiệm nhiều chức vụ cấp quốc gia như Tổng cục phó Tổng cục Đường sắt... nhưng vẫn tự hào mình vẫn là một người thợ thực thụ, một người thợ giỏi trong nghề nghiệp, một người thợ cấn mẫn trong cuộc sống...

     Theo một thói quen vốn có. Tôi giở ngay trang cuối của sách , đọc được đoạn kết cũng được in ở bìa cuối sách : “Trong cuộc đời mình, tôi đã sửa chữa biết bao nhiêu máy móc, đầu máy, toa xe, cầu đường. Vậy nhưng thử hỏi trên thế gian này, có người thợ chân chính nào chữa lành được nỗi đau của con người? Dù sao tôi vẫn hy vọng cho đến chết!”. Chính câu kết ấy đã khiến tôi mở ngay trang đầu để đọc một mạch ngót ba trăm trang sách của tác giả Lê Minh Đức.

       Là con của một giáo làng ở miền Tây Nam Bộ, Lê Minh Đức lớn lên trong gia cảnh đầy khó khăn trong cuộc sinh nhai nhưng lại được bao bọc bởi những tình cảm của gia đình, xóm làng trong một cái xã hội có nhiều bất công nhưng ít bất nhân. Ở đâu, mỗi lần gặp những oái ăm trong gia cảnh hay hoạn nạn ngoài cuộc đời thì lại gặp những “ông bụt” ra tay xoay chuyển.

   Và cái xoay chuyển lớn nhất trong cuộc đời ông, môt người đã vượt lên trên hoàn cảnh để học xong tiểu học ở Cần Thơ rồi lên Sài Gòn tốt nghiệp nội trú Trường Kỹ nghệ, nơi đào tạo lớp thợ rất lành nghề có thể kiếm được một đời sống bảo đảm và không phải là không có tương lại ngay trong chế độ thuộc địa , lại chính là những biến cố chính trị để đi đến đánh đổ cái chế độ thuộc địa ấy.

      Ông đã lao vào cơn lốc của những biến cố ấy ở tại làng quê mình là Mỹ Thuận thuộc tỉnh Vĩnh Long , để rồi cấm súng tham gia lực lượng vũ trang ở địa phương trải rộng cả một vùng miền Tây thời kháng chiến. Chính cái mà Lê Minh Đức học đựoc ở trường Tây lại giúp anh say mê với việc làm các loại vũ khí tự tạo từ đơn giản đến tinh xảo để đánh Tây. Ông lập xưởng ở nhiều nơi, chế tạo nhiều loại súng, tự tay làm đủ thứ việc, từ thợ rèn đến thợ tiện, từ quản lý đến sáng chế... trong suốt cuộc kháng chiến chống Pháp trên chiến trưòng Nam Bộ rồi tập kết ra Bắc cùng gia đình...

      Ngoài Bắc không còn nhu cầu chế súng nên ông được luân chuyển nhiều công việc trên miền Bắc lúc này bề bộn của một công trưòng xây dựng chủ nghĩa xã hội. Nhưng mãi sau này, để đỡ nhớ nghề ông đã tham gia phục chế các loại vũ khí tự tạo cho các bảo tàng trưng bày truyền thống của ngành quân giới...

      Với chất thợ, Lê Minh Đức gắn bó với ngành giao thông đường sắt  như một người thợ giỏi rồi trở thành một giám đốc và cao nhất là Tổng cục phó và đã có lúc mấp mé trở thành “lãnh tụ công đoàn”. Ống có mặt trên công trường khôi phục đường sắt khi mới ra tập kết, tham gia mặt trận bảo đảm giao thông thời Chiến tranh chống Mỹ, rồi khôi phục đường sắt miền Nam sau ngày giải phóng... Có thể nói tập tự truyện của ông cũng chứa đựng nhiều sử liệu cho ngành đường sắt nước nhà trải qua những thử thách của lịch sử.

    Chính cái chất thợ ấy đã giúp ông nuôi sống gia đình trong những thời gian khó và vươn tới những thành đạt trong sự phấn đấu của mình. Sau khi được phong anh hùng lao động thời bình đầu tiên, ông còn được bàu vào Quốc hội liền 5 khoá cộng  21 năm là đại biểu của Thủ đô Hà Nội, 10 năm là Uỷ viên Ban chấp hành Tổng Công đoàn Việt Nam... Vì thế ông nhiều lần được gặp Bác Hồ và đó là những kỷ niệm sâu sắc nhất trong đời Ông. Ngày Bác mất, Anh hùng Lao động Lê Minh Đức còn vinh dự 2 lần đứng tức trực bên linh cữu. Đó là lần đầu tiên, trong tự truyện viết, ông khóc...

      Ngay khi mẹ ông, người mà ông yêu quý nhất qua đời trong hoàn cảnh ông không có mặt ở bên cạnh vì những công việc bất khả kháng vào thời điểm Chiến tranh phá hoại của Mỹ vừa kết thúc (1973) phải tranh thủ khôi phục đường sắt để chi viện cho miền Nam, cũng như sau ngày giải phóng trở về quê hương thì đất cát của gia đình cũng bị địa phương lấy hết đến mức ông phải “táng khô” hài cốt của mẹ mình trên sân thượng cho đến ngày có đất chôn cho mẹ. Vào những hoàn cảnh ấy, nước mắt của ông chảy  ngược vào trong...

    Nhưng trong đời của người anh hùng này đã có lúc ông khóc thật sự khi gia đình gặp một biến cố mà ông dành phần cuối tự truyện để  nói về “Bi kịch lớn nhất của đời tôi”. Bi kịch không thuộc về những việc ông làm mà lại về một bản án tử hình dành cho người con trai duy nhất của mình. Câu chuyện dài về Hải Robert liên quan đến vụ án Tamexco nhiều báo đã đăng không nói lại, nhưng tự truyện của ông cho thấy những phẩm chất người thợ và cả của người anh hùng đã được ông huy động để bảo vệ giọt máu của mình như một lẽ tự nhiên nhưng cũng với một niềm tin mãnh liệt vào lẽ phải và sự công bằng.

    Có lẽ đây là phần viết xúc động nhất của người trong cuộc và cũng gây nhiều suy nghĩ nhất cho người đọc về nhân tình thế thái khi con người phải đương đầu với những thử thách của pháp luật. Lúc đó ông nhớ nhung một thời đã qua với cuộc sống làng quê chân chất khi xưa, nơi có sự tù đọng, có nhiều bất công nhưng ít bất nhân và tình người như những ông Bụt vẫn hiện lên trong cuộc sống mỗi khi gập cảnh bĩ cực. Nhất là những năm tháng chiến tranh khốc liệt và thiếu thốn nhưng con người dường như vẫn dễ chia sẻ với nhau hơn là khi cuộc sống không còn bom đạn nhưng tình người luôn bị sát thương bởi những mưu toan vụn vặt rình rập thường ngày...

    Ông đau đớn khi lúc găp nạn nhiều người quay lưng làm ngơ hay dửng dưng với nỗi đau của người khác. Nhưng ông cũng trân trọng khi nhắc đến sự ân cần của một vị tướng nay ở cương vị người đứng đầu nhà nước đã không nỡ để người cha của một tử tù đứng chầu chực ở ngoài cửa và khi gặp đã nói điều chân tình: “Thời buổi kinh tế thị trường, con cái chúng ta bi sai phạm, phải chịu tội. Để tôi xem xét, nếu được giảm án thì bảo cháu tu dưỡng cải tạo cho tốt, án tiết được giảm dần, trong nhiều năm rồi sẽ được thả...”.

    Năm tháng sau, con ông được tha tội chết, giảm xuống chung thân, và 8 năm sau thì được trả tự do, tổng cộng Hải Robert, con ông thụ án trong trại giam 10 năm với hơn 2 năm bịêt giam của tử tù...Phụ lục của cuốn tự truyện ông còn đăng nguyên vẹn một văn bản bào chữa cho con trai của mình tựa như một văn bản kháng cáo của một luật sư để khẳng định “Lê Minh Hải (tức Hải Robert) không phạm tội tham ô tài sản xã hội chủ nghĩa”...

      Người thợ cả đời cầm cờ-lê hay các công cụ để rèn giũa sắt thép làm vũ khí đánh giặc hay sửa chữa những máy móc xây dựng đất nước nay cầm bút để viết một văn bản cũng chan chứa niềm tin sắt thép vào lẽ phải để bảo vệ con mình... Ai nghĩ đó là công việc cuối cùng của cuộc đời một người thợ, một anh hùng nay đã sắp bước qua tuổi 90...

     Nhận cuốn sách của Hải Robert, tôi hỏi anh có tin là vụ án sẽ kết thúc ở công đoạn cuối cùng  là sự khẳng định anh vô tội chứ không chỉ là người được hưởng lượng khoan hồng được đặc xá. Anh nói rằng quan trọng nhất là bằng việc làm mình tiếp tục đóng góp cho xã hội sau một đứt đoạn thời gian. Với anh, cái hành động và tương lai sẽ quan trọng hơn là sự thanh minh cái quá khứ và nó tự nó sẽ làm sáng tỏ cái quá khứ.

     Nhưng quan trọng hơn hết với anh là có một người bố  kiên cường một đời chất thợ. Vì thế mà cuốn sách tự truyện của bố vô cùng có ý nghĩa đối với vợ con anh vì anh còn nhiều việc phải làm và bố anh đã làm tất thảy những gì cần phải làm cho một cuộc đời.  Tôi cũng cảm động vì những điều anh nói, vì thế mà viết đôi điều cho lần “nghỉ ngơi cuối tuần” này về cuốn sách của ông, một người thợ.

 DTQ

Bài đã đăng trang 11, báo Lao động cuối tuần, số 35, 10/12-9-2010.

Cám ơn Tác giả đã gửi cho www.trieuxuan.info