trieuxuan.info

tiểu thuyết

truyện ngắn

ký

thơ

lý luận phê bình văn học

những bài báo

điện ảnh, âm nhạc và hội họa

truyện dân gian VN và TG

Tư liệu sáng tác

tìm kiếm

BẠN ĐỒNG HÀNH

Công ty TNHH TM DV Green Leaf Việt Nam

Là Công ty Dịch vụ vận chuyển hành khách hàng đầu Việt Nam! Năm 2019, Green Leaf VN có hơn 500 xe du lịch từ 4 chỗ đến 50 chỗ, đời mới, đạt 150 ngàn lượt xuất bãi. Tỷ lệ đón khách thành công, đúng giờ đạt 99.97%.

*Nhân viên chăm sóc khách hàng người Nhật luôn tạo sự yên tâm và tin tưởng cho khách hàng...

Khách thăm:

Những bài báo

24.04.2011

Hoàng Quốc Hải

Nhà thơ Hoài Anh đã giũ hết bụi trần ai

Vào một ngày chừng cuối tháng 11 đầu tháng 12 năm 2009, nhà thơ Hoài Anh đứng trước cổng nhà tôi gọi thật to: “Hoàng Quốc Hải có nhà không đấy?”. Mặc dù có nút chuông, nhưng ông không sử dụng. Nghe tiếng gọi, tôi mở cửa sổ, thấy Hoài Anh khoác chiếc túi nặng trĩu một bên vai. Tôi mừng rỡ chạy một mạch từ tầng hai xuống đón bạn.

Cầm chung trà bốc khói trên tay, Hoài Anh cười cởi mở và hít khan hương trà, anh nói:

- Những năm ở cùng ông trong Hội Văn nghệ Hà Nội, ông còn chưa biết uống trà, thế mà bây giờ nổi tiếng là một tay sành trà. Tôi thấy cung cách ông pha trà lại nhớ các cụ ngày xưa.

Biết tính Hoài Anh đã nói là nói một mạch cho hết ý anh mới chịu dừng. Nhưng tôi vẫn xen hỏi:

- Ông ra chầu này nên ở lại với bạn bè ăn một cái tết Bắc, rồi hãy vào Nam.

Hoài Anh ngửng nhìn tôi cười:

- Mình ra là ở hẳn ngoài này đấy. Mình sẽ về quê. Quê còn bà dì và chú em ruột. Về làm căn nhà nhỏ nơi góc vườn với chiếc chòi vừa câu cá vừa viết văn. Nhưng mà thôi, mình chẳng viết lách gì nữa đâu. Về để chết ở quê hương.

Nghe câu nói bất chợt của Hoài Anh khiến tôi buốt lòng, hỏi lại:

- Sao tự nhiên ông lại nói tới chuyện chết chóc. Sức viết còn đang sung mãn kia mà.

Một nét buồn thoáng hiện trên gương mặt, Hoài Anh mở túi lôi ra một cuốn sách to, nặng như cuốn từ điển. Anh giở trang đầu lúi húi đề tặng rồi trao vào tay tôi. Và với vẻ như thanh minh:

- Đây là cuốn Chân dung văn học, mình chỉ làm lớp trước và có vài bạn lớp chúng ta đã hy sinh trong thời chống Mỹ. Hoàng Quốc Hải và một số bạn thân khác, mình sẽ viết kỹ ở tập sau. Tập sau không biết có lấy nổi một trăm gương mặt không. Khổ thế đấy, nhà văn thì có nhiều, nhưng văn phẩm chọn lọc để có thể bình giá được lại chẳng có mấy. Nói với Hoàng Tiến giúp mình, sách nặng quá mình chỉ đem được vài tập, lần sau sẽ đem ra cho Hoàng Tiến.

Đọc mục lục thấy mở đầu là cụ Trương Vĩnh ký, kết thúc là Lê Anh Xuân và Nguyễn Mỹ. Cả thảy có 114 chân dung với 1494 trang. Ngay Tự Lực văn đoàn anh cũng chỉ giới thiệu vài nhân vật tiêu biểu như Khái Hưng, Tú Mỡ, Hoàng Đạo, Thạch Lam, Trần Tiêu.

Thấy chân dung cụ Nguyễn Trọng Thuật là bạn thân của bố tôi, nên tôi lướt nhanh vài trang xem anh thể hiện thế nào. Sau đọc kỹ cả tập thấy Hoài Anh là người viết chân thực, có tâm, có tầm. Hoài Anh có biệt tài khát quát và làm nổi lên cái trọng yếu của mỗi nhân vật, và điểm đúng huyệt của văn phẩm mà anh đề cập vừa khách quan, vừa công bằng, tuy vậy vẫn ánh lên phần tư tưởng của riêng anh.

Uống nước, nói chuyện lan man, tôi chợt hỏi:

- Ông tính chuyện về sống ở quê thật sao? Tôi sợ anh sẽ rất cô đơn vì phải bứt khỏi cái môi trường anh đã sống tới mấy chục năm, trong đó có bạn bè văn chương ta thường gặp hằng ngày, lại còn các con, các cháu nữa chứ.

Hoài Anh chau mày, vẻ như anh nén lại điều gì day dứt lắm. Lặp bặp môi rồi anh bật ra, giọng uể oải:

- Nếu mình chết ở Sài Gòn thì không có chỗ chôn. Nghĩa trang văn nghệ sĩ thì phải là nghệ sĩ nhân dân, nghệ sĩ ưu tú, còn nhà văn cũng phải có chức tước; nhà văn có chức tước chứ không phải có tác phẩm sáng giá đâu ông ạ, thì mới được chôn ở đó. Mình không nằm trong số ấy nên phải về vùng quê chiêm trũng Hà Nam để chết thôi.

Tôi lặng người nghe bạn thổ lộ nỗi lòng. Và thầm nghĩ, một con người trọn đời cống hiến cho sự nghiệp văn chương, số đầu sách của anh chồng lên có thể còn cao hơn chiều cao thân thể anh. Viết đủ các thể loại, thể loại nào cũng có tác phẩm đứng được với thời gian. Thế mà anh thật sự lo lắng về mảnh đất chôn mình. Tôi không có ý bình phẩm đến những ai có các danh hiệu cao quí kia, chỉ thầm trách đời bạc bẽo và mù quáng nữa, khiến một nhà văn như Hoài Anh cảm thấy mình bị xúc phạm với một khoảnh đất chỉ vẻn vẹn có hai mét vuông.

Chúng tôi ôn lại chuyện cũ, những năm sống trong Hội Văn nghệ Hà Nội vừa ấm áp vừa sóng gió.

Chiều, anh bảo cho ăn cơm sớm còn về nhà Vũ Từ Trang. Tôi giữ thế nào anh cũng không chịu ngủ lại. Và anh nói như gắt:

- Mình thức khuya, hay dậy lục sục, chỉ có vợ chồng Vũ Từ Trang chịu được “thói xấu” của mình thôi. Ông nên nhớ, mỗi lần ra Hà Nội thế nào cũng phải ghé thăm Hoàng Quốc Hải và ăn với vợ chồng ông một bữa cơm. Lần này cũng vậy thôi, để mình đi.

Biết không thể giữ được anh ngủ lại. Ăn cơm xong, tôi liền gọi một người xe ôm trong xóm, dặn phải đi cẩn thận, bác ấy muốn ghé đâu thăm bạn bè cứ chờ, và chở bác ấy về đúng số nhà 378 Bạch Mai rồi quay lại đây hết bao nhiêu tiền tôi trả.

Tôi biết trong số bạn bè cố cựu ngoài Hà Nội chỉ có gia đình nhà thơ Vũ Từ Trang là nơi đi về mà anh coi như chính nhà anh. Vũ Từ Trang không chỉ hiểu mà còn cảm thông với Hoài Anh đến từng chân tơ kẽ tóc. Vì vậy anh đã viết rất kỹ về cuộc đời và tâm trạng cũng như tài năng của nhà thơ Hoài Anh. Ở đây tôi chỉ kể vài kỷ niệm với anh trong những năm chúng tôi cùng công tác trong tạp chí “Sáng tác Hà Nội”.

Hồi còn trẻ, Hoài Anh ít nói, đọc nhiều, lầm lũi làm việc và đi bộ rất giỏi. Tuyệt đối không sử dụng bất cứ một loại xe nào, kể cả xe đạp. Những năm 60, 70 của thế kỷ trước, ai được phân phối và sở hữu một chiếc xe đạp “Phượng Hoàng”, “Praha” hoặc cao hơn nữa là “Diamant” thực sự là một đẳng cấp khác. Vậy mà Hoài Anh đăng ký không nhận phiếu mua xe. Tuy chỉ đi bộ nhưng anh lại sở hữu một kho thông tin nóng hổi về tình hình trong nước, ngoài nước và cả các nhân vật bị xử lý trong “vụ án nhân văn” bây giờ đang sống và viết lách ra sao. Tác phẩm văn học dịch nào, mang bút danh nào là của ai. Ai viết văn cho người khác đội tên. Ai đội tên ai đã được kết nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam v.v… Đây chỉ là các chuyện vui quanh bàn trà. Nhưng điều đáng nói là Hoài Anh có tài viết báo tựa như một con dao pha. Hồi đó tôi phụ trách phần việc của một thư ký tòa soạn của Tạp chí, thiếu bài nào về mảng nào, tôi chỉ cần tỏ vẻ băn khoăn Hoài Anh liền lên tiếng ngay:

- Để mình lo.

Hoài Anh nói vậy là tôi yên tâm. Bởi anh biết đi đặt những nhà văn nào có thể viết nhanh, hoặc tự anh viết cũng được. Thường Hoài Anh đã nhận thì không bao giờ bị trễ thời gian và kém chất lượng. Tạp chí của chúng tôi hồi đó do các nhà văn Tô Hoài, Kim Lân, Huyền Kiêu thay nhau làm Tổng biên tập, nên các ông đòi hỏi chất lượng khá cao.

Tôi nhớ số Tết âm lịch năm 1969 hoặc 1970 gì đó, Ban biên tập họp rất sớm và bàn phải ra một số thật hay, thật đẹp.

Trước hết về mặt trình bày, họa sĩ nhà hãy tạm nghỉ và mời một vài bậc mét (maître: bậc thầy) tham gia. Tranh thì in tranh của họa sĩ Bùi Xuân Phái, Nguyễn Sáng; mảng này nhà văn Kim Lân tự nhận.

Ảnh nghệ thuật do nghệ sĩ nhiếp ảnh Đỗ Huân đảm nhận.

Truyện ngắn thì nhà văn Vũ Bão, Mạc Lân và tôi phải lo. Còn mảng thơ thì trao cho Hoài Anh.

Khi Hoài Anh nộp bài trong đó có thơ của các bậc trưởng thượng như Xuân Diệu, Huy Cận… thơ trẻ có Bằng Việt, Trúc Thông, Nghiêm Đa Văn… Đặc biệt Hoài Anh có bài “Bức tranh gà”.

Bài thơ “Bức tranh gà” làm tôi sửng sốt, và đến lượt đưa duyệt thì chính nhà văn Kim Lân cũng làm tôi sửng sốt, bởi ông băn khoăn không biết có nên đưa vào số Tết hay không.

Tôi bảo bài thơ quá hay, phù hợp với không khí Tết, sao phải bỏ lại.

Ông Kim Lân nhìn tôi, rồi vẻ ngập ngừng:

- Thì tôi có bảo bài thơ này không hay đâu. Nhưng…

Nhà văn Kim Lân lại ngập ngừng, khiến tôi sốt ruột phải giục:

- Vậy chớ anh còn ngại gì?

Ông Kim Lân nói nhỏ như sợ người khác nghe thấy, mặc dù trong phòng chỉ có tôi và ông.

- Tôi nói riêng điều này ông phải giữ kín, nếu lộ ra là tôi chối đấy. Tôi chối là người ta tin tôi hơn tin ông. - Giọng ông trở nên thầm thì: - Trước tới nay Hoài Anh chưa có bài nào xuất sắc như thế này, mà cậu ấy lại hay giao du với đám mấy ông Nhân văn; chỉ ngại ông nào đội lốt mà công an họ phát hiện ra thì bỏ mẹ mình.

Nhà văn Kim Lân là người rất sành trong việc thẩm định văn chương và hội họa, nhưng tính ông cẩn thận và có phần nhát nữa.

Tôi bèn lập mẹo để ông tin, bằng cách cười phá lên rồi nói thật to:

- Tưởng chuyện gì chứ chuyện ấy thì anh khỏi lo. Hoài Anh viết cả tháng nay đấy. Cậu ấy cho tôi xem từ khi còn là bản nháp kia. Đoạn kết trước yếu chứ không được như bản này đâu. Khi thay được mấy câu kết:

Gà từ trong tranh

Gà ra cuộc đời

Gáy lên gà ơi!

Hoài Anh vội khoe tôi ngay mà.

Lập tức ông Kim Lân cười sung sướng, ông thỏa hiệp với tôi bằng cách của một người trải đời:

- Anh là bí thư Chi bộ, anh nói thế thì tôi tin. Thôi được cứ cho vào số Tết, bài thơ hay đấy.

Vậy là ông Kim Lân đã đá quả bóng trách nhiệm về phía tôi.

Sự thật, ngày đó Hoài Anh cũng như tôi, các trang viết còn mỏng lắm và chúng tôi chưa có mấy ấn tượng trong con mắt các bậc đàn anh. Nhưng cũng từ bài thơ” Bức tranh gà” lại là một bứt phá ngoạn mục trong bước đường sáng tác của Hoài Anh sau này.

Qua đó đủ biết thời nào cũng vậy, lớp trẻ vào đời mới khó khăn làm sao. Và giành được một chỗ đứng dưới ánh mặt trời không chỉ khó khăn mà đôi khi còn nguy hiểm nữa.

Các bạn đã viết nhiều về sự nghiệp văn chương đồ sộ của anh để lại cho đời, và những bất hạnh cũng đeo bám suốt cuộc đời anh.

Hoài Anh đã giũ bỏ bụi trần ai, từ giã chúng ta, để lại sau anh một khoảng trống khá lớn. Nhân Một trăm ngày nhà thơ Hoài Anh ra đi, tôi viết bài này như một nén tâm nhang để tưởng nhớ về một người bạn, một tài năng và một nhân cách đáng trọng còn đọng mãi trong lòng chúng ta.

Hà Nội, ngày 22.4.2011

HQH.

Rút từ Hoài Anh và đồng nghiệp. Triệu Xuân sưu tập, biên soạn. NXB Văn học, sắp phát hành.

www.trieuxuan.info

bản để in

Các tác phẩm đã đăng:

Trở lại - Đầu trang

www.trieuxuan.info sắp ra mắt giao diện mới! - Triệu Xuân 27.03.2020

Phùng Quán: Thèm được làm Người - Trần Mạnh Hảo 24.03.2020

Đối mặt với Covid – 19: Sự yếu đuối, cô độc và bất lực của văn học - Diêm Liên Khoa 24.03.2020

Một số bài viết về Danh ca Thái Thanh vừa từ trần - Nhiều tác giả 22.03.2020

Mấy suy nghĩ nhỏ giữa mùa Dịch Vũ Hán - Tạ Duy Anh 20.03.2020

Ba tờ báo in bài về tác phẩm Triệu Xuân Sống & Viết - Phùng Hoàng Anh 17.03.2020

Triệu Xuân - Nhà văn sống hết lòng vì bạn - Dương Ngọc Khánh 17.03.2020

Bà Tiến hay ông Lùi cũng rứa thôi! - Huy Cường 16.03.2020

Ngọc Kiều - Nguyễn Thị Huệ: nữ ca sỹ cứu cả Hà Nội thoát bệnh dịch - Nguyễn Xuân Diện 08.03.2020

Bây giờ là mùa Xuân - Nguyễn Hàng Châu 06.03.2020

xem thêm »