Theo công văn số 953/VPCP-KGVX ký ngày 10-2-2010 của Văn phòng Chính phủ Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia kỷ niệm 1000 năm Thăng Long đã đồng ý đưa bộ phim Khát vọng Thăng Long vào danh mục các hoạt động kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội và yêu cầu UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chỉ đạo, đảm bảo nội dung tư tưởng của phim.
Một số tờ báo khi đưa tin về quyết định này đã đồng thời đưa tin đạo diễn Lưu Trọng Ninh và Công ty Kỷ Nguyên Sáng đang triển khai chuẩn bị quay bộ phim Khát vọng Thăng Long phát triển từ kịch bản Chiếu dời đô khiến người đọc hiểu rằng công ty này đang thực hiện bộ phim mà công văn 953/VPCP-KGVX nói tới. Song Công văn 953/VPCP-KGVX không nói gì về kịch bản Chiếu dời đô và cũng không nói ai là chủ Dự án làm phim Khát vọng Thăng Long. Điều đó khiến nhiều người băn khoăn trước tình trạng chồng chéo mập mờ về thông tin và pháp lý.
Phim “Khát vọng Thăng Long” thuộc dự án của ai?
Bà Nguyễn Thị Hồng Ngát GĐ Hodafilm đã khẳng định rõ trên báo chí rằng Hodaffilm và kịch bản Chiếu dời đô của Triệu Tuấn đã bị gạt ra, hiện nay ĐD Lưu Trọng Ninh và Công ty Kỷ Nguyễn Sáng đang viết một kịch bản khác với mục tiêu thương mại chứ không phải với mục tiêu văn hóa như một hoạt động tham gia vào chương trình Đại lễ. Do đó, không thể ngoắc dự án phim Chiếu dời đô vào dự án phim Khát vọng Thăng Long như đạo diễn Lưu Trọng Linh đã nói mập mờ trong cuộc họp báo thiếu minh bạch về bộ phim công ty Kỷ Nguyên Sáng sắp quay.
Công văn của VPCP cho biết Phó Thủ tướng đã căn cứ vào công văn số 714/UBND-VHKG ký ngày 27-1-2009 của UBND TP Hà Nội. Nhưng hiện nay người dân chỉ có thể tiếp xúc với công văn 953/VPCP-KGVX trên công thông tin điện tử của Chính phủ, không thể tiếp xúc với công văn của UBND TP Hà Nội nên không thể biết công văn đó có những thông tin cụ thể về kịch bản và chủ đầu tư không? Nếu công văn này có nói về dự án Chiếu dời đô của Hội trí thức KH&CN trẻ và Hodafilm như là tiền thân của dự án phim Khát vọng Thăng Long mà công ty Kỷ Nguyên Sáng đang triển khai thì có thể khẳng định việc này về khách quan là ảo thuật pháp lý, mà hậu quả dẫn đến bức tử dự án làm phim Chiếu dời đô của Hội Trí thức KH&CN trẻ là dự án đã được UBND TP Hà Nội ra quyết định đưa vào danh mục các chương trình hoạt động của Đại lễ.
Dự án làm phim Chiếu dời đô là dự án văn hóa phi thương mại hướng tới Đại lễ không phải chỉ bằng một bộ phim về Đức Thái tổ để bù lấp vào khoảng trống văn hóa mà TP Hà Nội đã chủ động gây ra khi bỏ lửng dự án làm phim Thái tổ Lý Công Uẩn đã triển khai 7 năm với những lý do không minh bạch, mà còn bằng phương cách xã hội hóa nguồn vốn làm phim để những con dân yêu Thăng Long –Hà Nội có cơ hội góp chút tiền tuy nhỏ bé nhưng thành tâm cho bộ phim để qua đó thắp một nén hương tưởng nhớ người cha của Thăng Long trong những ngày Đại lễ. Vì thế Chiếu dời đô được sự ủng hộ kỳ vọng của xã hội như đã thể hiện rõ trên công luận. Nếu UBND TP Hà Nội ký một văn bản khai tử dự án này thì đó là một sự tùy tiện về pháp lý cần được xem xét lại. Còn nếu Công văn 714/UBND-VHKG của TP Hà Nội không nói đến kịch bản Chiếu dời đô, không nói đến công ty Kỷ Nguyên Sáng, cũng không kèm theo kịch bản mới của Công ty này, thì bộ phim được nói đến trong Công văn Chính phủ là bộ phim nào, theo kịch bản của ai? Hay đó chỉ là một cái tên đưa ra để làm thủ tục pháp lý giống như đặt một viên gạch xếp hàng chiếm chỗ thời bao cấp?
Có thông tin rằng trước Tết Canh Dần Công ty Kỷ Nguyên Sáng đã đưa kịch bản mà họ định làm phim đến Hãng PTVN nhờ viết lại nhưng Hãng đã từ chối vì đó chính là kịch bản cũ của Lưu Trọng Ninh tham dự đấu thầu từ năm 2006 đã bị Hội đồng Tư vấn và Giám định kịch bản (Hội đồng GĐKB) do TP Hà Nội và Bộ VHTT&DL thành lập gạt ra vì chệch hướng về tư tưởng, không phù hợp với một phim chiếu trong Đại lễ và có nhiều sai sót về lịch sử. Nếu đúng vậy thì có nghĩa là, hiện nay những đơn vị chủ trì dự án làm phim với ĐD Lưu Trọng Ninh chưa hề có kịch bản cụ thể để nộp lên Chính phủ xin đưa phim vào chương trình Đại lễ, càng không có trên đời một kịch bản mang tên Khát vọng Thăng Long phát triển từ kịch bản Chiếu dời đô như báo chí đã đưa.
Không thể có chuyện các cấp có thẩm quyền ra quyết định khống về một kịch bản chưa hề có, càng không thể có chuyện Chính phủ làm cái việc nhặt rác đưa lên bàn thờ tổ khi tạo cơ sở pháp lý cho Công ty Kỷ Nguyên Sáng làm phim chiếu trong Đại lễ từ một kịch bản đã bị Hội đồng GĐKB của TP Hà Nội và Bộ VHTT&DL gạt đi vì những nội dung không phù hợp với Đại lễ. Hơn nữa, kịch bản này đã được Hãng phim truyện VN mua bản quyền để lấy chất liệu tích hợp vào kịch bản sửa chữa theo yêu cầu của Hội đồng GĐKB, Chính phủ không thể ra quyết định bất chấp Luật bản quyền và chồng chéo lên một dự án mà TP Hà Nội đang tuyên bố “giãn tiến độ” để chuẩn bị tốt hơn.
Vì thế, khó có thể khẳng định rằng Công văn 953/VPCP-KGVX của Chính phủ nói đến bộ phim mà Công ty Kỷ Nguyên Sáng đang chuẩn bị. Vậy Khát vọng Thăng Long là bộ phim của ai, theo kịch bản nào, cần thông tin minh bạch cho xã hội.
Vi phạm bản quyền kịch bản “Khát vọng Thăng Long”?
Chắc chắn rằng, nếu trên đời này có một kịch bản mang tên Khát vọng Thăng Long nói về những khó khăn trong sự nghiệp dời đô của Lý Công Uẩn và những câu chuyện xảy ra ở Thăng Long sau đó liên quan các cung phi hoàng hậu, các hoàng thái tử dẫn đến Loạn Tam vương thì đó là kịch bản của tôi, đạo diễn Đỗ Minh Tuấn, người viết bài này. Với tư cách đạo diễn được TP Hà Nội mời tham gia đấu thầu kịch bản tôi đã nộp cho Văn phòng BCĐ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long (Văn phòng BCĐ 1000 năm TL) hai kịch bản dự thầu:
- Kịch bản đầu mang tên Thái tổ Lý Công Uẩn viết lại kịch bản của Thiên Phúc mô tả cuộc đời Lý Công Uẩn từ tuổi ấu thơ đến khi dời đô.
- Kịch bản thứ hai nộp ngày 26-3-2006 mang tên Khát vọng Thăng Long viết mới hoàn toàn về cả cuộc đời Lý Công Uẩn từ lúc chưa lên ngôi đến khi lên ngôi, dời đô, định đô và tạ thế.
Kịch bản này đã được photocopy gửi tới các thành viên Hội đồng GĐKB. Sau khi sửa chữa theo yêu cầu của Hội đồng tôi đã bỏ bớt những nội dung mà Hội đồng cho là gai góc và đặt tên cho kịch bản đó là Người cha của Thăng Long để nộp lại cho Hội đồng thẩm định. Nhưng tôi vẫn đăng ký bản quyền những nội dung của cả hai kịch bản và mong có cơ hội được thực hiện.
Đặt tên kịch bản là Khát vọng Thăng Long tôi muốn chia sẻ những nỗi niềm tâm tư và khát vọng riêng của Đức Thái tổ gửi gắm vào mảnh đất mà Người khai sáng. Khát vọng đó đã được nhân vật Lý Công Uẩn hé ra rất cụ thể khi tâm sự với con trai:“Ta thấy Hoa Lư mấy đời Vua hiển hách trong việc đánh giặc, nhưng con cái anh em thì lục đục, chém giết nhau tranh giành ngôi báu. Đến nỗi nhà Tống phải có thư răn đe nếu tiếp tục lục đục sẽ đem quân sang hỏi tội. Cha dời đô về Thăng Long để tính kế dài lâu cho Đại Việt, song cũng thầm mong linh khí của đất này sẽ giúp anh em gia đình ta hoà thuận, trên dưới đồng lòng, đỡ cảnh huynh đệ tương tàn”. Khi các Hoàng tử, Thái tử lục đục tranh giành quyền lực, Lý Công Uẩn phân vân lo lắng về việc truyền ngôi, nhân vật Quốc sư Vạn Hạnh đã khuyên nhà vua: “Hoàng thượng muốn dời đô để tính kế lâu dài cho con cháu, để hợp với mệnh trời và ý dân, để nước nhà bền lâu, phong tục giàu thịnh, như rồng bay lên. Tất cả những khao khát đó bần tăng tạm gọi là khát vọng Thăng Long. Vậy ai là người kế tục được khát vọng Thăng Long, phong hoá Thăng Long, thì người đó sẽ phải được truyền ngôi”. Chính vì mang khát vọng văn hóa sâu thẳm ấy nên khi biết tin con trai là Khai Quốc vương Bồ làm phản, chiêu tập bọn tù nhân được cha phóng thích để nhũng nhiễu cướp bóc ức hiếp nhân dân, Lý Công Uẩn đã căm phẫn nhảy lên lưng Bạch mã lao trong mưa phi đến phủ Trường Yên tìm Khai quốc vương Bồ để hỏi tội con trai.
Vậy phải chăng trước sự phức tạp khó kiểm soát về nội dung và tài chính của các dự án làm phim theo phương thức xã hội hóa, TP Hà Nội đã trở lại dự án làm phim Lý Công Uẩn đã bị bỏ lửng một cách thiếu trách nhiệm và thiếu minh bạch nên UBND TP Hà Nội đã gửi kịch bản Khát vọng Thăng Long của tôi lên Chính phủ kèm theo công văn 714/UBND-VHKG để tếp tục dự án làm phim bị “giãn tiến độ” của Hãng phim truyện VN? Nếu đúng như vậy thì đó là tín hiệu Hà Nội và Chính phủ đã nâng cao trách nhiệm văn hóa trước xã hội, trước giới trí thức, không yên lòng với việc lôi hàng loạt nghệ sỹ và chuyên gia đầu ngành theo những quyết định không rõ ràng và ổn định của họ hàng dăm bảy năm trời nhân danh những mục đích thiêng liêng, rồi bỏ lửng không một lời nói lại cho đàng hoàng sòng phẳng và minh bạch. Còn nếu không phải vậy thì việc đưa kịch bản một kịch bản có tên là Khát vọng Thăng Long lên trình chính phủ xin cấp phép cho một dự án khác, thì việc này có dấu hiệu vi phạm bản quyền tác giả đối với tôi.
Tôi đã nói rõ bằng văn bản gửi tới TP Hà Nội cũng như nói trên công luận rằng tôi giữ bản quyền tác giả những hư cấu nghệ thuật về các xung đột quanh chuyện dời đô của Lý Thái Tổ trong hai kịch bản Khát vọng Thăng Long sau này phát triển thành Người cha của Thăng Long, vì trong sử sách không hề ghi chuyện có ai chống dời đô, các tác giả tham gia cuộc thi và cuộc đấu thầu kịch bản làm phim kỷ niệm 1000 năm Thăng Long cũng không ai viết về những xung đột của quá trình dời đô, chỉ viết một hai trang theo kiểu phim tài liệu để mô tả sơ sài cuộc dời đô ở cuối phim. Chỉ có tôi là người đầu tiên viết cả một kịch bản hàng trăm trang về những khó khăn kịch tính của quá trình Lý Công Uẩn dời đô, định đô và chọn người kế tục gìn giữ Thăng Long. Chỉ có tôi hư cấu ra Lý Công Uẩn luôn phải vượt qua những khó khăn cạm bẫy do các quan tham thành Đại la phối hợp với các pháp sư, các động chủ, các thứ phi và các hoàng tử gây ra. Cũng chỉ có tôi kết nối việc Lý Công Uẩn chọn người kế vị với khát vọng gìn giữ Thăng Long, dẫn đến sự làm phản của Khai Quốc vương Bồ vì Hoàng tử này bất mãn với cách trị nước theo tinh thần Phật giáo của vua cha. Đó là những sáng tạo của riêng tôi, là giải pháp nghệ thuật duy nhất được tôi đưa ra lần đầu trong cuộc đấu thầu kịch bản phim về Lý Thái tổ mà tôi đã đăng ký bản quyền tác giả.
Có ý kiến cho rằng các dữ liệu lịch sử là của chung, không thuộc bản quyền của riêng ai. Đây là quan điểm cố tình lẫn lộn chất liệu và ý tưởng. Kính là vật liệu bày bán khắp nơi, Hình dáng Kim tự Tháp là của chung nhân loại. Nhưng tạo ra một Kim tự tháp bằng kính đặt trong không gian bảo tàng Louvre là sáng tạo riêng độc đáo của Kiến trúc sư tác giả công trình ấy. Tương tự vậy, sử sách có ghi những chuyện thế lực này, thế lực khác như Đào Khánh Văn, Hà Án Tuấn quấy nhiễu chống lại Lý Công Uẩn nhưng không dính gì tới chuyện dời đô. Lịch sử và dã sử cũng ghi chuyện xây thành bị đổ, Lý Công Uẩn phải đến lễ ở đền Bạch Mã, nhưng đó là chuyện xảy ra sau khi dời đô về Thăng Long, không phải là chuyện xảy ra trước đó như tôi đã hư cấu để tạo nên kịch tính cho câu chuyện chuẩn bị dời đô. Và chuyện Lý Công Uẩn lễ đền Bạch Mã trong truyền thuyết cũng được tôi hư cấu thành mưu kế của Lập Giáo Hoàng hậu âm thầm giúp nhà vua vượt qua những đòn phép hiểm độc của bọn chống dời đô. Khi điều tra biết các quan thành Đại la bí mật phá đổ thành, đầu độc dân xây thành, rồi cho pháp sư phao tin Thần linh không thuận việc dời đô làm dân sợ hãi trốn tránh việc xây thành, Lập Giáo hoàng hậu đã bố trí cho tên giám mã vốn là gián điệp của cánh Đào Khánh Văn quy phục Lý Công Uẩn bí mật điều khiển Bạch mã lao qua cửa đền khi Đức Vua làm lễ, coi việc đó là dấu hiệu Thần linh chấp thuận dời đô, để sau đó nhà Vua xuống chỉ xây thành theo những dấu chân Bạch Mã. Nghĩa là, những hư cấu kết nối tất cả những sử liệu với chuyện dời đô, định đô, với khát vọng giữ gìn sự trường tồn của Thăng Long, những đảo lộn thời gian để tăng kịch tính và những hư cấu về xung đột chống lại việc dời đô như trong kịch bản Khát vọng Thăng long là thuộc bản quyền sáng tạo nghệ thuật của riêng tôi.
Trong bốn năm qua, kịch bản của tôi được phát tán nhiều nơi thông qua các Ủy viên Hội đồng Giám định, các cố vấn, các nhà quản lý. Một số biên kich và đạo diễn trong đó có Lưu Trọng Ninh cũng đã được tiếp xúc với những kịch bản của tôi do Văn phòng 1000 năm Thăng Long chuyển tới Hãng PTVN. Vì thế, tôi có cơ sở để nghi ngờ chuyện vi phạm bản quyền khi báo chí đưa tin một số phim về Lý Công Uẩn dời đô đang làm có câu chuyện liên quan đến một mối tình của ông với một cô gái sau này gây ra những rắc rối cản trở việc dời đô, chuyện các quan thành Đại La lập mưu chống đối dời đô, hay chuyện Loạn Tam vương gắn với chuyện định đô. Về đạo lý, không ai ăn cắp gà để đặt lên bàn thờ tổ. Song, nếu phim của công ty Kỷ Nguyên Sáng hoặc phim về Lý Công Uẩn của các công ty khác có những nội dung và ý tưởng mà tôi đã đăng ký bản quyền thì tôi sẽ đưa họ ra tòa dân sự. Những kịch bản đăng ký bản quyền tác giả sau tôi mà có nội dung tương tự kịch bản của tôi cũng sẽ bị coi là vi phạm bản quyền tác giả.
Kết luận và kiến nghị
1- Để cho việc điều hành của Chính phủ được rõ ràng minh bạch, không rơi vào tình trạng các công văn nói quá chung chung bị sử dụng như công văn khống, đề nghị trang thông tin của Chính phủ khi công bố các văn bản pháp lý như công văn 953/VPCP-KGVX cần công bố các công văn gốc của các Bộ và UBND thành phố gửi lên Chính phủ với những thông tin cụ thể về sự việc xin Chính phủ cấp phép. Trong trường hợp này cần công bố công văn 714/UBND-VHKG của TP Hà Nội đã gửi lên xin đưa phim Khát vọng Thăng Long vào danh mục các chương trình hoạt động trong Đại lễ.
2- Nếu Công ty Kỷ Nguyên Sáng hay bất kỳ công ty, tổ chức nào bỏ vốn làm một bộ phim về Lý Công Uẩn thì bộ phim đó dù là phim nhựa hay phim truyền hình, phim hợp tác với nước ngoài hay phim làm độc lập, phim phục vụ các mục tiêu văn hóa của Đại lễ hay phim thương mại về đề tài lịch sử ăn theo Đại lễ cũng đều không được mang tên Khát vọng Thăng Long, không được sử dụng những nội dung, nhân vật, tình tiết trong kịch bản viết về Lý Công Uẩn của tôi
3- Hiện nay, các quy trình pháp lý liên quan đến dự án phim Thái Tổ Lý Công Uẩn và các dự án làm phim Chiếu dời đô, Khát vọng Thăng Long có những biểu hiện chồng chéo, mơ hồ, mâu thuẫn, bất minh, thậm chí có dấu hiệu dùng xảo thuật pháp lý có thể dẫn đến việc vô tình hay cố ý tiếp tay cho sự vi phạm bản quyền. Hai dự án Chiếu dời đô và Khát vọng Thăng Long cùng theo phương thức xã hội hóa và cùng được các cấp có thẩm quyền ra quyết định đưa vào trong chương trình Đại lễ, nhưng dù một phim huy động vốn theo kiểu công đức, một phim lại đầu tư làm phim thương mại, hai phim này thực tế vẫn đang trong tình trạng tranh chấp về pháp lý. Những vấn đề thể hiện qua các công văn, quyết định, thư từ mà tôi được biết, tôi sẽ làm việc trực tiếp với các cơ quan liên quan để làm sáng tỏ. Trước mắt, đề nghị các nơi ra quyết định và công văn về các dự án này rà soát lại các văn bản pháp lý, nếu thấy sai hoặc mâu thuẫn cần điều chỉnh kịp thời, tránh để xảy ra kiện cáo trong thời gian Đại lễ.
Đạo diễn Đỗ Minh Tuấn
viet-studies, ngày 7-3-2010. |
