Chương V. Một lời biện hộ cho người anh hùng có cái dạ dày tốt, cùng một đoạn văn miêu tả cuộc chiến đấu thuộc loại yêu đương.

Dù cho những người anh hùng vì được kẻ khác bợ đỡ, có những ý kiến ghê gớm thế nào về chính họ, hoặc dù cho người đời nghĩ về họ cao xa đến đâu, nhất định ở họ cũng vẫn có nhiều phần trần tục hơn là phần thiêng liêng. Cho dù tâm hồn họ có cao cả đến đâu, ít nhất thể xác của họ (là cái phần quan trọng nhất của nhiều anh hùng) cũng vẫn có những cái yếu đuối tệ hại nhất, cũng vẫn phải tuân theo những chức năng thấp hèn nhất của bản tính loài người. Về loại này thì việc ăn uống tuy đã có rất nhiều kẻ khôn ngoan quan niệm rằng đây là một điều tối đê tiện, không có giá trị triết học. Nhưng ở một mức nào đó, vẫn phải được những bậc vương công cao quý nhất, những vị anh hùng lừng lẫy nhất, hoặc những triết gia vĩ đại nhất trên trái đất này thi hành. Mà nhiều khi tạo hóa lại oái oăm đến mức bắt những nhân vật trịnh trọng này phải đóng góp một phần thật nặng nề vào cái chức năng ấy, trong khi những kẻ tầm thường thì phải đóng góp ít hơn.

Nói cho đúng sự thật thì bởi lẽ trong thực tế bất cứ một kẻ nổi tiếng nào trên trái đất này cũng chỉ là một con người, cho nên không một ai cần xấu hổ khi phai tuân theo những yêu cầu của con người. Song, khi những nhân vật vĩ đại mà tôi vừa kể, lại hạ mình xuống mà mưu đồ giành lấy những chức năng đê tiện kia cho riêng họ, thí dụ như khi họ tích trữ, hoặc phá hủy lương thực, do đó, hình như muốn ngăn cấm không cho kẻ khác ăn, thì nhất định khi ấy họ sẽ trở thành đê tiện và đáng khinh bỉ.

Mào đầu vài lời ngắn ngủi thế rồi, chúng tôi mới nghĩ giá có miêu tả những nhân vật chính của chúng tôi hăng hái quá sức trong việc này cũng không phải là bôi nhọ thanh danh của họ. Quả thật, ta có thể ngờ rằng chưa chắc Uylitxơ đã từng được hưởng một bữa ăn ngon lành hơn, mặc dầu hình như chàng ta có cái dạ dày tốt nhất so với mọi nhân vật khác trong cái tác phẩm toàn chuyện ăn uống là tập Ôđytxê([1]). Ít nhất cũng có tới ba cân cái thứ thịt trước kia đã dự phần cấu tạo nên cơ thể một con bò, lúc này được vinh dự trở thành một phần trong con người Jôn công tử.

Chúng tôi nghĩ cần phải nhắc tới chi tiết này, vì nó có thể giải thích thái độ thờ ơ nhất thời của anh chàng đối với người bạn đồng hành xinh đẹp. Bà ta ăn rất ít, chỉ bận tâm với những sự suy tưởng thuộc loại khác hẳn; điều này Jôn không kịp để ý tới, trước khi anh ta hoàn toàn thỏa mãn cái đói sau hai mươi bốn tiếng đồng hồ nhịn không ăn uống gì. Nhưng bữa ăn vừa chấm dứt thì anh chàng cũng bắt đầu chú ý đến những vấn đề khác: những vấn đề ấy, chúng tôi xin kể với bạn đọc dưới đây:

Từ trước đến giờ chúng tôi rất ít nói tới những ưu điểm riêng của Jôn; thực ra anh là một chàng trai trẻ tuổi, điển trai nhất đời. Bộ mặt của anh là hình ảnh của sự mạnh khỏe, lại có những nét bộc lộ rõ bản chất hồn hậu và nhân từ. Quả thật, những đức tính ấy là những đặc điểm rất nổi bật trên gương mặt của anh. Nghị lực và tính nhạy cảm lộ rõ ở đôi mắt, ai có con mắt nhận xét tinh tường đều thấy rõ, tuy vậy, vẫn có người không nhận thấy vì không tinh ý. Còn như cái vẻ hiền hậu, nhân từ thì lộ quá rõ trong cặp mắt anh, khiến không ai nhìn anh mà không thấu.

Có lẽ vì điều này, cũng như vì nước da rất đẹp, nên bộ mặt anh chàng có một vẻ thanh nhã hầu như không tả được, khiến cho mặt anh hơi có vẻ đàn bà, nếu như thân hình và dáng dấp của anh lại không có vẻ hết sức đàn ông. Về khoản sau, anh giống Hecquyn([2]), cũng như về khoản trước, anh giống Ađônix([3]). Chẳng những thế, anh lại nhanh nhẹn hoạt bát, nhã nhặn, vui tính và rất sôi nổi yêu đời, khiến anh có mặt ở đâu là câu chuyện ở đấy linh hoạt hẳn lên.

Bạn đọc đã để ý đúng mức đến những điểm khả ái tập trung ở nhân vật chính của chúng ta, đồng thời lại xét hộ cho mới đây bà Watơ vừa chịu ơn anh chàng; vậy thì nếu như thấy bà ta có ý nghĩ tốt về Jôn mà bạn có ý niệm không tốt về bà ta thì đó là thái độ đứng đắn giả dối chớ không phải là bộc trực, vô tư.

Song, công việc của tôi là tôn trọng đúng sự thực đã xảy ra, dù cho bà Watơ có bị chê trách thế nào cũng mặc. Tình thực mà nói, chẳng những bà Watơ có ý niệm tốt về Jôn mà bà còn rất có cảm tình với anh nữa. Mạnh bạo mà nói trắng ra thì bà đã yêu, theo cái nghĩa phổ biến hiện được chấp nhận về chữ này; theo nghĩa đó, tiếng yêu được áp dụng một cách không phân biệt cho mọi đối tượng đáng thèm muốn của mọi sự say mê, dục vọng và cảm giác, và được hiểu là sự lựa chọn của chúng ta đối với một loại thức ăn này chứ không phải loại thức ăn kia.

Tuy rằng tình yêu đối với những đối tượng vừa kể có thể là giống nhau trong mọi trường hợp, nhưng những sự tác động của nó phải được xem là khác nhau; bởi lẽ cho dù chúng ta có thể yêu một miếng thịt thăn bò ngon tuyệt, một chai rượu vang Pháp màu hồng thắm, hoặc một cây vĩ cầm xứ Crimôna([4]) đến đâu đi nữa, thì chúng ta cũng chẳng bao giờ mỉm cười, liếc tình, hoặc ăn diện, tán tỉnh, hay cố gắng chiếm lấy cảm tình của miếng thịt bò đó v.v... bằng mọi thủ đoạn hoặc nghệ thuật nào khác. Đã hẳn là thỉnh thoảng chúng ta cũng có thể thở dài đấy, nhưng nói chung đều là lúc những đối tượng đáng yêu vắng mặt chứ không phải là có mặt. Nếu không thì chúng ta rất có thể phàn nàn rằng chúng bạc bẽo, và vô tình, với cùng một lý do như nàng Paxipha đã phàn nàn về con bò đực của mình, mà nàng đã cố gắng ve vãn bằng đủ mọi cách làm đỏm, những cách làm đỏm đã từng đạt được kết quả tốt đẹp trong phòng khách với những vị thượng lưu nhân vật thanh lịch có trái tim đa cảm và mềm yếu hơn.

Trong tình yêu tác động đến những con người thuộc cùng một loại nhưng khác giới tính thì xảy ra sự trái ngược hẳn. Trong trường hợp này, hễ ta đã yêu, thì điều ta quan tâm nhất là giành được cảm tình của đối tượng được ta yêu. Vì thanh niên chúng ta nếu được dạy dỗ về mọi nghệ thuật làm cho mình trở thành khả ái thì còn cốt để nhằm mục đích nào khác nữa? Nếu chẳng phải là chỉ nhằm đạt tới thứ tình yêu này thì tôi ngờ rằng những nghề trang điểm và phô trương con người khó lòng giúp cho người đời kiếm sống nổi. Ngay cả những vị thầy vĩ đại vẫn trau dồi kiểu cách cư xử cho chúng ta, mà nhiều người vẫn coi là dạy chúng ta cái điều chủ yếu phân biệt ta với kẻ thô lậu, kể cả các ông thầy dạy khiêu vũ nữa, có lẽ cũng không có chỗ đứng trong xã hội. Nói tóm lại, mọi cái duyên dáng mà các quý bà, quý cô trẻ tuổi cùng các quý ông nữa vẫn học hỏi lẫn nhau, cũng như bao nhiêu cách tô điểm tự họ thêm vào tấm gương, trong thực tế, chính là những spicula et faces amoris thường đã được Ovit nhắc tới luôn; hoặc, như thỉnh thoảng ta thường gọi đó là toàn bộ trọng pháo của tình yêu.

Bà Watơ cùng nhân vật chính của chúng ta vừa ngồi vào bàn ăn thì bà đã sử dụng ngay cỗ trọng pháo ấy để tấn công anh chàng. Đến đây, chúng tôi sắp đánh bạo vẽ một bức tranh xưa nay chưa từng được ai miêu tả bằng văn xuôi cũng như bằng thơ, cho nên chúng tôi nghĩ nên cầu xin sự giúp đỡ của một số nhân vật siêu phàm, mà chúng tôi chắc sẽ vui lòng tiếp sức hộ nhân dịp này.

“Hỡi các nàng duyên dáng, các nàng vẫn sống trong những tòa lâu đài bồng lai của gương mặt nàng Xêraphina, các nàng quả thật là thần tiên, bao giờ cũng có mặt bên nàng Xêraphina và biết rõ mọi nghệ thuật làm say lòng người; các nàng hãy cho biết những thứ vũ khí hiện được dùng để chiếm lĩnh trái tim của Jôn công tử, là thứ vũ khí gì?”.

“Thoạt tiên, từ cặp mắt xanh tình tứ, có đôi tròng mắt ngời sáng lóe lên, bay vút ra hai cái liếc tình nhọn hoắt, nhưng may thay cho nhân vật chính của chúng ta, chúng chỉ trúng miếng thịt bò to kếch anh chàng đâng lấy đặt vào đĩa của mình, thế là phí sức vô ích. Người nữ chiến sĩ kiều diễm nhận thấy mình thất bại, lập tức từ bộ ngực xinh đẹp của nàng phát ra một tiếng thở dài rầu rĩ; tiếng thở dài ấy không ai nghe thấy mà không mủi lòng; nó có đủ khả năng quét sạch một lúc hàng tá công tử bột; nó mới nhẹ nhàng, ngọt ngào, êm đềm làm sao; nhất định là cái vẻ gợi tình của nó phải tìm được con đường tế nhị đi thấu vào tim nhân vật chính của chúng ta, nếu như nó không bị cái tiếng ồng ộc thô tục của thứ rượu đóng chai át đi, khiến cho anh chàng không nghe thấy vì đang bận rót rượu ra cốc. Nàng có thử dùng thêm nhiều thứ vũ khí khác, nhưng vị Thần Ăn uống (nếu như quả có vị Thần này, tôi cũng không dám cả quyết) vẫn bảo hộ cho tín đồ của mình; hoặc giả có lẽ cũng không phải là dignus vindice nodus, mà sự an ninh của Jôn có thể nhờ vào những phương tiện tự nhiên: vì nếu như thông thường tình yêu bảo vệ người ta khỏi cái đói tấn công thì trong một số trường hợp, rất có thể cái đói cũng bảo vệ chúng ta khỏi bị tình yêu tấn công.

Mỹ nhân thấy mình bị thất bại liên tiếp thì phát cáu bèn quyết định ngưng dùng vũ khí trong một thời gian ngắn. Trong thời gian ấy nàng chuẩn bị sẵn sàng mọi chiến cụ dùng cho cuộc chiến tranh tình ái, cho việc tấn công lại lúc nào bữa ăn chấm dứt.

Khăn bàn vừa được cất đi thì nàng đã lại bắt đầu điều binh khiển tướng. Thoạt tiên, nàng nghiêng đầu ghé mắt bên phải kề sát Jôn công tử, và từ đuôi mắt bắn ra một cái nhìn sắc như dao cạo; tuy rằng phần lớn sức mạnh của cái nhìn này đã bị tiêu phí trước khi cắm trúng vào nhân vật chính của chúng ta, nhưng cũng không phải là hoàn toàn vô hiệu quả. Mỹ nhân nhận thấy thế vội vàng thu cặp mắt lại, hướng nhìn xuống, tuồng như nàng lo lắng băn khoăn về việc mình vừa làm; tuy nhiên, bằng cách ấy, nàng chỉ định tâm làm cho chàng lơ là cảnh giác, phải mở to cặp mắt ra, và qua cặp mắt ấy nàng định tâm đột kích vào trái tim chàng. Bấy giờ nàng mới dịu dàng ngước cặp mắt sáng ngời đã bắt đầu gây được ấn tượng đối với chàng Jôn đáng thương, và bằng một nụ cười, phát ra một tràng những duyên dáng nho nhỏ từ toàn thể vẻ mặt của nàng. Không phải là một nụ cười sung sướng hay hân hoan, mà là một nụ cười đầy tình yêu thương mà đa số các quý bà, quý cô vẫn sẵn có, nó giúp cho họ đồng thời phô trương được cái vẻ vui tươi, những lúm đồng tiền xinh xinh và hàm răng trắng nõn của họ.

Nhân vật chính của chúng ta bị nụ cười kia bắn trúng mắt, lảo đảo vì sức mạnh của nó. Chàng bắt đầu thấy rõ mưu đồ của kẻ địch và cũng bắt đầu cảm thấy mưu đồ ấy đã đạt được kết quả. Hai bên bèn tiến hành một cuộc thương lượng. Suốt thời gian ấy người mỹ nữ xảo quyệt cứ tiếp tục cuộc tấn công một cách kín đáo không thể nhận thấy được, thành thử chưa cần lặp lại những hành động chiến tranh, mà hầu như nàng đã chinh phục được trái tim của chàng rồi. Nếu phải thú nhận sự thực thì tôi e rằng Jôn công tử duy trì sự kháng cự theo kiều Hòa Lan, và đã phản bội đem trại lính ra hàng, không cân nhắc đúng mức đến sự thán phục của mình đối với nàng Xôfia kiều diễm. Nói tóm lại, cuộc thương lượng về ái tình vừa chấm dứt, và mỹ nữ cũng vừa bỏ ngụy trang cho trận địa pháo của mình bằng cách vô tình để cho chiếc khăn mùi xoa tuột khỏi cổ rơi xuống, thì trái tim của Jôn công tử cũng bị hoàn toàn chiếm đoạt. Thế là con người chiến thắng, xinh đẹp ấy được hưởng thụ những thành quả thông thường của sự thắng trận”.

Đến đây, các nàng duyên dáng thấy nên chấm dứt việc miêu tả của họ, và đến đây chúng tôi cũng thấy nên chấm dứt chương này.

(còn tiếp)

Nguồn: Tom Jones, đứa trẻ vô thừa nhận, tập 2. Trọn bộ 3 tập. Tiểu thuyết của Henry Fielding. Trần  Kiêm dịch từ nguyên bản tiếng Anh: THE HISTORY OF TOM JONES, A FOUNDLING. Nhà xuất bản MAC DONALD, London, 1935. NXB Văn học, 1984.