PHẦN THỨ HAI. KHI NHÁNH CÂY BỊ GÃY…

MỘT- Karl Van Ax là một gã đàn ông gần 40 tuổi, cao lớn và đẹp trai. Hắn leo lên nấc thang danh vọng một cách nhanh chóng và hiểu rằng chỉ cần tránh khỏi những điều khó chịu trong chừng mực có thể và thế là vào một ngày đẹp trời hắn sẽ lọt vào giới có thế lực nhất trong nước. Nhưng không hiểu vì sao viễn cảnh này không tỏ rõ vẻ hấp dẫn đối với hắn như là một vài năm trước đây. Những ngày ấy - đặc biệt là trong những ngày hắn phục dịch cho một nhà ngoại giao tầm thường ở London, Paris, Washington - những ý nghĩ về bước đường công danh huy hoàng đã làm cho hắn mê mẩn; tựa như một loại rượu mạnh; chúng đã làm cho hắn tràn đầy sảng khoái và nhiệt huyết. Nhưng giờ đây thành công đã không còn đem lại niềm thích thú như trước. Cảm giác chán nản kỳ lạ cứ bám theo, quấy rầy hắn, ẩn nấp trong tiềm thức, hệt như một con thú dữ. Giờ đây hắn luôn phải đấu tranh với nỗi buồn chán này.

Tâm trạng của hắn trong chừng mực nào đấy đã được biện minh bằng các sự kiện của những năm tháng gần đây nhất. Việc trục xuất xứ sở của hắn ra khỏi khối Liên hiệp Anh - đó chính là ý nghĩa thực sự của từ Tự nguyện rút lui - đã bồi cho hắn một cú đau đớn, và không chỉ với hắn mà với cả một nhóm người khác mà công việc có liên quan chặt chẽ với các đồng nghiệp của họ ở khối Liên hiệp.

Trong các cuộc hội nghị quốc tế ở Paris hoặc Washington, các nhà ngoại giao tầm thường và vĩ đại của khối Liên hiệp đã nhập thành đội duy nhất mà đội ấy biết rõ luật chơi và dẫn dắt trận đấu theo đúng phương án đã được soạn thảo một cách kỹ lưỡng. Trong đó đã toát ra hơi hướng tự do khiến các nhà ngoại giao còn lại phải ganh tị; và khoái trá nhận thức được thuộc tính quý tộc của mình. Cố nhiên, còn nhiều thứ khác đã kết chặt họ lại: nào là cách thức họ làm việc và tiêu khiển, nào là cách thức họ nói chuyện với nhau bằng lời lẽ và những câu pha trò chỉ cốt sao thể hiện cho thật dễ hiểu. Đang nói dường như là về những chuyện vặt vãnh, mà trong đó có nhiều thứ thậm chí vô nghĩa, chệch ra ngoài quỹ đạo. Tuy nhiên, tất cả những điều này đã bổ khuyết một cách lạ thường vào những biểu hiện mà họ đã nhìn thấy rõ ràng, mặc dù họ đã mệnh danh cho chúng bằng một danh từ mù mờ là tinh thần của khối Liên hiệp. Trước khi bị trục xuất, Nam Phi đã là một bộ phận không thể tách rời được của cái toàn thể. Karl Van Ax nhớ lại chuyến đi cuối cùng của mình đến Liên hợp quốc. Trước lúc ấy, việc trục xuất chỉ đơn thuần là một phản ứng chính trị. Nhưng ở New York và sau đó ở Washington, hắn hoàn toàn nhận thức được ý nghĩa của nó. Mới xem qua dường như không có gì thay đổi. Không một người nào được phép đưa ra những lời công kích trực tiếp hoặc là những lời lỗ mãng, kể cả đại diện các nước Á - Phi là những nước đã đề nghị trục xuất Nam Phi ra khỏi Liên hợp quốc. Chỉ có điều là tất cả đều hiểu rõ rằng Nam Phi đã không phải là thành viên của họ. Nhiều lần hắn có dịp ghé vào phòng, nơi diễn ra một cuộc chuyện trò khôi hài hoặc nghiêm túc, người ta quan tâm đến sự xuất hiện của hắn, nhưng ngay lúc ấy họ liền làm ra vẻ như đối với họ hắn không hề tồn tại. Ngay cả những người da trắng là thành viên của khối Liên hiệp Anh - những người Úc, New Zealand, Canada đã không hề đếm xỉa gì đến sự có mặt của hắn; những người Anh che giấu tình cảm của mình một cách tinh vi hơn, nhưng ngay cả sự có mặt của hắn cũng đã khiến cho họ bối rối.

Nghe thấy tiếng cánh cửa kêu cót két, hắn ngước mắt lên và nhìn thấy người nữ thư ký của mình, cao lớn, không đẹp lắm, nhưng là thứ gái có sức quyến rũ bởi sự dâm đãng thú vật của mình. Cô ta có nét mặt gãy góc và thân hình to xương, phốp pháp kiểu gái quê thứ thiệt. Van Ax không thích cô thư ký của mình, thậm chí không thèm che giấu điều đó. Cô ta đứng đầu nhóm gái trẻ cực đoan đòi thiến tất cả bọn đàn ông có mối quan hệ mật thiết với những người phụ nữ khác chủng tộc. Van Ax hiểu rằng sự khinh thường mà hắn thậm chí không thèm che giấu, dù kỳ quặc, đã nảy sinh ở cô ta mối tình cảm nồng hậu đối với hắn. Giữa họ quả thực chẳng có lấy một thứ gì chung, thậm chí lực hấp dẫn tương hỗ còn ngược chiều nhau. Cô ta không thích suy nghĩ, không thích đọc, không hề biểu lộ bất cứ một sự quan tâm ít ỏi nào đối với những chuyện đang diễn ra trên thế giới. Kết thúc một ngày làm việc, cô ta đi về nhà, thay đổi quần áo và ngay tức khắc đi ra bãi tắm, nơi mà cô ta cùng với đám bạn bè nằm lăn ra trên bãi cát, để cho những tia nắng mặt trời cọ xát tấm thân đầy mỡ, để cho nó được phủ kín bằng một lớp mạ màu vàng của làn da rám nắng. Sau đó họ giải tán ai về nhà nấy; họ ăn nhiều vô kể, uống nhiều vô kể và đắm mình trong nguồn an ủi của nhục dục, để cảm nhận mạch đập của cuộc đời. Cứ như vậy hết ngày này sang ngày khác, hầu như không phân biệt được ngày nào ra ngày nào. Hắn tự kìm giữ cảm giác của lòng căm phẫn đang dâng lên trước sự gợi tình của cô gái này đối với hắn. Một sự nghi ngờ mỏng manh xao động ngay cả trong thâm tâm của hắn: có thể là hắn không công bằng đối với cô ta; có thể là, cái sự công phẫn của hắn được sinh ra bởi sự cô đơn, bởi ý thức được điều mà hắn cách biệt với toàn bộ thế giới, kể cả với tư cách cá nhân lẫn tư cách là công dân của một nước. Trong thực tế, nếu không coi cái vụ đòi thiến của cô ta là chuyện nghiêm túc thì cô ta không làm điều ác cho bất cứ ai.

- Có một viên chức từ phòng lưu trữ đến gặp ngài - Người nữ thư ký báo cáo.

- Anh ta có đem mọi thứ cần thiết đến không?

- Anh ta mang theo hai chiếc cặp căng phồng.

- Tuyệt. Hãy thết anh ta một tách cà phê và cứ để anh ta chờ một lát. Nếu như tôi bị giữ lại ở chỗ bác sĩ Snelli quá năm phút thì hãy gọi. Rõ chưa?

- Rõ, thưa ngài! - Cô ta liếc nhanh đồng hồ của mình và bước ra.

Van Ax đứng lên, mở cánh cửa bí mật và đi qua một cái hành lang nhỏ chật hẹp, ở phía trước phòng làm việc của bác sĩ Ludvig Snelli, giám đốc cơ quan An ninh tỉnh Natan. Gõ cửa xong, Van Ax bước vào. Trong phòng không phải chỉ mát mà có thể nói là rất lạnh, Snelli bao giờ cũng vặn núm máy điều hòa nhiệt độ ở mức cao nhất.

Snelli là một người đàn ông vóc dáng cao gầy, xương xẩu và tóc bạc, với khuôn mặt đầy những nếp nhăn hằn sâu. Lúc nào ông ta cũng có vẻ mệt mỏi bơ phờ, chỉ có cặp mắt là còn biểu lộ được sự sống ở con người này.

- Tôi nghe anh nói đây, Karl!

Trong một thoáng nào đó Van Ax cảm thấy dường như hắn lại nghe thấy giọng nói của Gian Xmetx.

- Ngài có dặn tôi sáng nay ghé vào chỗ ngài, thưa ngài.

- À, phải rồi.

Snelli rút ra một bức thư từ một trong những chiếc cặp giấy đặt nằm trên bàn và chuyển nó lại chỗ Van Ax. Hắn cầm lấy bức thư và đọc xong ngay trong lúc đi lại phía cửa sổ. Hắn vặn nút xoay của máy điều hòa nhiệt độ từ lạnh sang mát một cách máy móc. Hắn hiểu là câu chuyện sẽ diễn biến quanh bức thư này. Vào cuối buổi chiều, thư ký riêng của Bộ trưởng đã gọi dây nói cho hắn. Suốt cả tuần qua, sau cái chết của con người tự xưng là Vexthiuzen - kẻ mà hơn một năm trước đây người ta đã ghi vào sổ là da màu nhưng đến nay công việc này không hề đem lại kết quả tại bất cứ cuộc thẩm vấn nào. Người bản xứ cùng đi với Ketxe - tức Vexthiuzen - cũng đã biến mất dạng, và sự việc này tạo ra sự lo lắng nghiêm trọng trong nước, trong Đảng và thậm chí trong Chính phủ. Theo những điều Bộ trưởng được biết thì giấy phép của người dân bản xứ này đã rơi vào tay cảnh sát, tên gã là Risarđ Nkôzi. Vì vậy Bộ trưởng không hiểu vì sao gã bản xứ này cho đến bây giờ vẫn chưa bị bắt giữ. Người ta đã thuyết phục một số nghị sĩ không đưa vấn đề này ra nghị viện trước một tuần. Bộ trưởng cho rằng thời hạn này là đủ để tiến hành cuộc điều tra.

Karl Van Ax đặt bức thư lên bàn và Snelli chểnh mảng nhét nó trở lại chỗ cũ. Ông ta không muốn thừa nhận tầm quan trọng của bức thư này - Van Ax đoán. Hơn nữa, ông ta lại bày tỏ sự phản đối một cách công khai. Van Ax tỏ ra rất có cảm tình với Snelli - một trong số ít công chức nhà nước trưởng thành dưới sự lãnh đạo của Gian Xmetx. Trong những ngày mà người da trắng đấu tranh vì một cái gì đó lớn hơn nhiều so với sự cứu vớt sinh mạng của mình, cả thế giới đã kính trọng lắng nghe tiếng nói của đất nước mà những người phát ngôn là Xmetx và Hôpmâyơ. Chính vì thế Snelli và một số người cùng chí hướng với ông ta so sánh thời này với lúc đó, chính vì thế họ đã không che đậy và sẽ không che đậy ý kiến của mình đối với những người cầm quyền đã chuyển họ từ Pretoria(1) và Cape Town, nơi họ đang nắm giữ những vị trí quan trọng đến cái vùng hẻo lánh như Natan này. Và bây giờ cái lão Snelli này, người mà trước kia tập trung quyền lực trong tay mình nhiều hơn hết so với các thành viên trong phòng, ngoại trừ những người có thế lực nhất, đã buộc phải chịu đựng những lời trách móc của nhà chính trị không nhìn thấy gì xa hơn ngoài cái mũi của chính mình và chỉ cốt giữ gìn quyền lợi của riêng mình.

- Tôi cho rằng anh đã được biết về bức thư này, - Snelli lầm bầm.

- Vâng, thưa ngài. Chiều tối hôm qua thư ký của Bộ trưởng đã gọi dây nói cho tôi.

- Chuyện cực kỳ nhảm nhí! - Snelli thậm chí không thèm che giấu sự khinh bỉ của mình.

- Xin hãy thứ lỗi, thưa ngài!

Trên nét mặt của Snelli thoáng gượng một nét cười.

- Đâu có dính dáng gì tới anh đâu, anh bạn trẻ. Liệu anh có thể, tôi sử dụng cách diễn đạt ưa thích của anh, chạy trốn khỏi sự khó chịu được lâu nữa hay không?

- Tôi không biết, - Van Ax bình thản đáp lại. - Tôi nghĩ, cần bao nhiêu thời gian thì tôi sẽ sử dụng bấy nhiêu.

- Thôi được rồi, chỉ có điều là chớ nên chịu ảnh hưởng của tôi, chàng trai trẻ ạ. Rút cục thì chúng ta đã bị thất bại: điều đó đã dẫn đến hoàn cảnh như hiện nay. Tôi đã bực mình, nếu như tôi thường làm mất uy tín đối với anh, nhưng mỗi lần tôi nói có điều gì đó khó chịu, anh nhớ là chúng ta đã bị thất bại. Nếu như không có chuyện này thì họ đã không nắm được chính quyền và đất nước đã đi theo chiều hướng khác.

- Một số người khẳng định chiều hướng hiện nay của chúng ta là không thể tránh khỏi.

- Chắc họ nói đúng, anh bạn trẻ ạ. Tôi chỉ biết rằng trong thời gian chiến tranh, thực ra thì không lâu đâu, cả thảy chỉ vài ba tháng thôi, đã có sự thu hút mạnh mẽ đối với sự thống nhất của mọi chủng tộc. Lúc bấy giờ tôi có mặt ở trung tâm của các sự kiện. Tôi biết hết mọi chuyện ở hậu trường của Chính phủ, vì tôi đã tham gia vào một số phiên họp ở đấy, thậm chí tôi còn nhúng tay vào một số vụ nữa kia. Nhưng đúng vào thời điểm quyết định, tôi cũng như số người còn lại đã sợ hãi. Lúc bấy giờ tất cả chúng tôi đều bị sai lầm, tất cả, chỉ trừ có một người. Và tất cả chúng tôi đã không dám quyết định thậm chí cả việc thảo luận thực chất về nỗi sợ hãi của chúng tôi…

- Thế còn cái người độc nhất ấy là ai, thưa ngài?

Snelli lắc đầu.

- Những thành viên trong nội các không có quyền trình bày công khai quan điểm của mình. Xmetx nghiêm cấm việc vi phạm điều luật này. Tất cả chúng tôi, cả những viên chức Chính phủ, đã tuân theo những yêu sách của ông ta, thậm chí cả những người không tán thành quan điểm của ông ta hoặc là sau này từ bỏ ông ta… Kể từ đó đến nay khá nhiều thời gian đã trôi qua và tôi thường ngẫm nghĩ: vậy thì cái gì là nguyên nhân làm cho chúng tôi sợ hãi? Anh biết không, cho đến hôm nay tôi cũng không thể đưa ra lời đáp minh bạch cho câu hỏi này. Liệu chúng tôi có sợ hãi việc chuyển giao toàn bộ quyền lực chính trị và kinh tế sang tay người Phi hay không? Trong chừng mực nào đấy thì là có. Có thể là, chúng tôi cảm thấy mình có lỗi và lo sợ rằng họ không đối xử với chúng tôi như là chính chúng tôi đã đối xử với họ. Vâng, chúng tôi đã có mối lo ấy. Có thể là, chúng tôi đã lùi bước trước nguy cơ của sự pha trộn hỗn tạp của chủng tộc? Thực ra thì tôi không tin vào điều đó. Rút cục, những người da màu có trách nhiệm với sự tồn tại của mình trước tất cả chúng ta, những người da trắng. Chúng ta là những kẻ phạm tội chủ yếu của sự pha trộn chủng tộc, và nếu như chúng ta cần sự bảo vệ, thì chỉ là vì bản thân mình chứ không phải vì những người da đen. Không ai trong số chúng ta trong những ngày ấy dự đoán được rằng, việc bãi bỏ hàng rào ngăn cách chủng tộc không tránh khỏi gây ra sự pha trộn hàng loạt chủng tộc. Một vài người nào đấy đã chơi trò ghen tuông sốt sắng của con đực da trắng muốn bảo đảm an toàn cho những người phụ nữ da trắng khỏi bị xúc phạm nhưng đồng thời lại đòi hỏi sự tự do đối với bản thân mình. Đối với anh ta, trong sự gần gũi với phụ nữ da đen có một cái gì đó đặc biệt khoái cảm, vì thế họ cũng suy ra rằng người phụ nữ da trắng cũng có thể tìm thấy một cái gì đó đặc biệt khoái cảm trong lúc gần gũi với người đàn ông da đen. Trái cấm chỉ tổ gợi cho người ta thèm thuồng hơn. - Snelli mỉm cười mơ màng và nụ cười ấy đã làm dịu bớt vẻ nghiêm khắc trên khuôn mặt ông ta. - Đến bây giờ tôi vẫn chưa thể quên được sự gần gũi đầu tiên với một cô gái da đen đã khiến tôi xao động như thế nào vào những ngày tôi còn ở lứa tuổi thanh xuân. Quả thực trong chuyện này nó chứa đựng một thứ khoái cảm khó tả vừa bí ẩn vừa mãnh liệt. Tôi nghĩ rằng hiện giờ mọi sự vẫn y nguyên như cũ, mặc dù đã có khối những luật lệ mới ngu xuẩn về chuyện này.

- Vâng, mọi chuyện hầu như vẫn y như trước kia, - Van Ax đồng tình - chỉ có điều khó khăn hơn.

- Vì những cái đạo luật ấy phải không?

- Một phần nào đó thì đúng như vậy. Tuy nhiên điều chủ yếu là vì đám đàn bà đã thay đổi rồi. Trong chừng mực nhất định tôi có thể nhận xét là hiện nay họ đã có vẻ nhân nhượng hơn…

Nụ cười hiền lành vụt rời khỏi khuôn mặt Snelli. Ông ta nói bằng thứ giọng công vụ, nghiêm trang:

- Chúng ta đang dựng lên bức tường của sự căm thù bằng chính những hành động của mình… Nhưng thôi bây giờ thì chúng ta hãy quay lại với công việc đã.

- Có một người từ Pretoria đi đến với hồ sơ về Nkôzi, - Van Ax cũng đáp lại bằng một giọng công vụ y như thế. - Tất cả những người có tên ghi trong hồ sơ lưu trữ ở Natan đều vẫn giữ nguyên trạng, không có người nào trong số họ biến đi đâu cả. Tôi ngờ rằng người này chính là người mà chúng ta đang săn tìm, được che giấu dưới một cái tên khác: điều này, cố nhiên sẽ gây khó khăn cho việc tìm kiếm của chúng ta. Tuy nhiên, dù thế nào đi nữa tôi cũng muốn cố làm cho có kết quả, thưa ngài.

- Tốt. Hãy gác mọi chuyện khác lại đi!

- Tôi cần sự giúp đỡ tối đa và sự chi viện của cảnh sát!

- Tôi sẽ trao đổi thêm với viên cẩm.

- Cảm ơn ngài.

Người nữ thư ký của Snelli bước vào phòng, hai tay bưng một chiếc khay đựng một xấp thư từ. Van Ax hiểu rằng một trong những nhiệm vụ của cô ta - báo tin cho Ban chấp hành đảng bộ địa phương về tất cả việc gì xảy ra ở đây, vì thế hắn không hé răng nói nửa lời lúc có mặt cô ta. Sau khi cô ta khép cánh cửa sau lưng mình rồi, Van Ax bước lại gần cửa sổ và chuyển máy điều hòa nhiệt độ sang mức độ lạnh. Snelli chúi mũi vào đọc xấp thư của Đảng mới nhận được và thậm chí không nhận thấy hắn đã rút lui.

(còn tiếp)

Nguồn: Quyền lực của đêm tối (The night of their own). Tiểu thuyết của PETER ABRAHAMS. Thái Thành Đức Phổ dịch từ tạp chí Văn học nước ngoài, Matxcơva, số 6 & 7 năm 1986. Nhà xuất bản Văn học, 2006.