Bóng tối thoáng hiện trên gương mặt Minđret Xcott, biểu lộ một nỗi xao xuyến nào đấy, nhưng sau đó trên đôi bờ môi hiện ra nụ cười lịch thiệp không biểu lộ gì cả mà nàng vẫn thường dùng để che giấu sự lúng túng của mình.

- Anh gầy đi đấy, Karl ạ, nhưng như vậy hợp với anh hơn.

- Đó là điều mà em muốn nói với anh ư? Nói với anh điều gì đi chứ?

- Những hai năm trời thì có biết bao nhiêu là chuyện đã xảy ra. Anh mà lúng túng thì cũng chẳng có gì đáng ngạc nhiên cả.

- Đừng nói thế, Minđret.

- Được thôi, tôi sẽ không nói nữa. Nhưng, theo anh thì tôi cần phải làm gì? Lao vào bá cổ anh vì là anh đã đem lại hạnh phúc cho tôi bằng cuộc viếng thăm này của mình chắc? Chẳng phải chính anh cũng bị lây căn bệnh mà theo lời anh, anh cũng căm ghét đó sao?

Nàng quay người và ngồi xuống. Ngay lúc ấy hắn lại ngửi thấy mùi hoa hồng sực nức. Phòng khách bày rất nhiều những chiếc bình lớn cắm đầy hoa.

- Chính anh đã viết thư cho em, Minđret, và anh đã giải thích mọi chuyện.

- Và anh cho rằng những lời giải thích có thể chữa khỏi mọi sự đau khổ phải không? Cứ giải thích là giải quyết được mọi chuyện, người mù trở nên sáng mắt, kẻ què chân thì đi lại được, còn người gù thì đứng thẳng lưng lên chứ gì?… Xin anh cảm phiền, không nên bắt buộc tôi nói ra cái gì mà tôi không muốn. Tôi đã uống từng lời của anh. Chúng ta đã thỏa thuận với nhau rằng chúng ta sẽ trung thực với nhau và chúng ta sẽ thú nhận khi có người nào đó không đủ nghị lực. Anh đã viết và tôi đã uống lấy từng lời của anh. Tự anh lựa chọn việc cắt đứt quan hệ với tôi. Đấy là toàn bộ thực chất của vấn đề. Còn thì những sự giải thích không có một chút ý nghĩa nào. Rốt cuộc đó là những cách thức chỉ cốt để củng cố thêm và biện minh cho sự quyết định đã được chấp thuận mà thôi. Anh đã quyết định không quay trở lại và tôi đành phải cam chịu điều đó. Thế mà bây giờ…

Hắn điềm nhiên ngắt lời nàng bằng vẻ tự tin và có phần quá ngạo mạn mà nàng đã quen thuộc từ lâu.

- Chính anh cũng không biết anh đã làm cái gì.

Người đàn bà im lặng. Cơn giận dữ và lòng căm phẫn trong trái tim nàng đã khô cạn đi và thay vào chỗ của chúng là sự yên tĩnh dần dần đã chuyển sang cho người đàn ông. “Và con người này - nàng lạnh lùng tự nhủ - vì anh ta mà tôi đã hy sinh tất cả, trừ công việc của mình - tôi muốn như vậy, nhất là lúc đầu, tận hưởng mùi đời và tuổi thanh xuân, cảm thấy sự ràng buộc của mình với chất men tình dục đã tạo nên cơ sở tồn tại của tự nhiên. Tôi hiểu biết con người này. Tôi đã hiến dâng cho anh ta tất cả những gì mà tôi có, cả thân xác của mình và vì thế tôi biết rõ anh ta và hiểu rằng điều chủ yếu đối với anh ta là cái mục tiêu đã đặt ra trước bản thân mình”.

- Em hiểu điều anh muốn nói chứ, Minđret?

- Đang cố hiểu.

- Vậy thì em cần phải hiểu là vì sao anh viết thư cho em và vì sao anh lại ở đây.

- Thế nếu như tôi không muốn hiểu thì sao?

Hắn nhún vai và bước về một phía cách xa nàng ra.

- Trong trường hợp như thế tôi chỉ có một lối thoát: chịu thua.

- Chịu thua?

- Phải. Thua cái người gieo sự thù ghét và nỗi sợ hãi.

“Quả là đã có lúc nào đó tôi trông cậy vào con người này, tìm kiếm ở anh ta sức mạnh của tình yêu, nguồn an ủi, niềm tin - Người đàn bà nghĩ - Chuyện đã lâu lắm rồi! … Còn bây giờ?”.

- Anh đã dùng bữa tối chưa, Karl?

- Anh ăn no rồi.

Nàng đứng lên và bước ra khỏi phòng. Lúc quay lại, nàng cầm theo hai chiếc cốc vại đã rót đầy rượu vang.

- Có thể hôn em được không? - Hắn hỏi, bước lại gần nàng.

Nàng chìa cả hai tay cho hắn. Hắn nắm chặt hai tay nàng, sau đó ôm choàng lấy nàng và ghì chặt vào ngực. Và cho đến lúc này hắn mới dịu dàng như một đứa trẻ, cầu xin nàng tha thứ. Nàng cầm tay hắn và dắt ra nơi hàng hiên nhỏ. Từ đó, họ ngắm nhìn vùng trời đêm và dải Ngân Hà. Một lúc sau, bà già người Gricva Lêna mang món gà giò ướp lạnh đến cho họ.

- Cảm ơn, Lêna! - Minđret Xcott nói. - Còn bây giờ thì đi ngủ đi. - Nàng nhớ lại, hình như nàng thường nói câu này vào những lúc có mặt Karl. Có lẽ đã có đến hàng nghìn lần như vậy rồi… Karl Van Ax thoáng nhìn bà già và đối với cả ba người, quá khứ, hiện tại và tương lai đã nhập vào trong một khoảnh khắc này, và cái khoảnh khắc mà trong lúc một nghi lễ dài vô tận nào đó đã được thực hiện.

Bà già tiếp nhận cái khoảnh khắc này với vẻ bình thản như là lúc bà tiếp nhận Chúa trời và ma thuật, cái chết và ma quỷ, phép nhiệm màu, những cái cây biết nói và những tảng đá biết khóc. Vì ai mà có thể định rõ ranh giới và thốt lên: “Đây là cuộc sống!”, “còn đây không phải là cuộc sống!”.

Van Ax đã hạnh phúc: hắn dường như đắm mình trong đại dương tinh lọc của sự an bằng không diễn tả được và sự yên tĩnh của con tim.

Duy trong lòng Minđret Xcott sự phản kháng bất an rối loạn là đã chín nẫu lên: hình như ai đó đã cắt đứt cái lưới vô hình đã đe dọa trói chân trói tay nàng và giết chết bằng cái chết không đau đớn.

- Chúc ngủ ngon, mister Karl, miss Minli! - Bà già nói.

Minđret mời hắn dùng bữa. Sau bữa ăn tối, sự im lặng bắt đầu kéo dài. Rồi hắn bắt đầu kể cho nàng nghe về chuyến đi cuối cùng ra nước ngoài, về sự cách biệt ghê gớm mà đất nước của họ bị kẹt trong đó, và về nỗi buồn sâu sắc của mình. Mỗi lần hắn ngừng lại, nàng vội vàng đưa ra một câu hỏi nào đấy và hắn lại tiếp tục câu chuyện của mình. Sự cởi mở mà hắn có thể cho phép mình biểu lộ chỉ với người đàn bà này, nàng đã giúp đỡ hắn tránh khỏi nỗi buồn phiền và sự hốt hoảng tích lũy lại trong lòng hắn. Hắn nói cho nàng biết về nhiệm vụ gần đây mà hắn được giao phó, về những cuộc tìm kiếm Nkôzi Đup; hắn nói với nàng, lẽ tất nhiên, có thể báo tin Risarđ Đup là người như thế nào và thú nhận rằng hắn đã giấu điều bí mật này đối với các sếp của mình. Khi hắn nhắc đến cuộc nói chuyện bằng điện thoại được tiến hành cách đây không lâu trước khi họ gặp nhau, thói tự mãn của con người còn trẻ tuổi mà đã thành đạt vang lên trong giọng nói, nhưng ngay lúc đó hắn đã thay đổi giọng điệu. “Có thế chứ!” - Nàng nghĩ.

Nụ cười trẻ thơ xun xoe một cách kỳ quặc lấp loáng trên khuôn mặt hắn.

- Hình như anh đang bắt đầu làm bộ làm tịch rồi đấy.

- Đúng thế. Nhưng điều đó có ý nghĩa gì không?

- Có ý nghĩa chứ. Tôi là người duy nhất mà anh muốn làm bộ làm tịch trước mặt. Anh muốn tôi hãnh diện vì anh, và anh hết sức quý trọng những ý kiến của tôi. Ý nghĩ về tôi làm cho tất cả những gì anh làm đều trở thành quan trọng. Anh cần sự tán đồng của tôi?

- Đúng. Nhưng vấn đề không phải chỉ là ở chỗ đó. Nếu anh không phải là con người có thế lực thì chúng ta gặp nhau còn khó khăn hơn.

- Chính anh cũng hiểu rằng đấy chỉ là lời lẽ ngụy biện tinh xảo, - nàng dịu giọng. - như vậy là anh đã không học được cách tự lừa phỉnh mình rồi.

- Lẽ nào anh không có được một khoảng tự do tương đối để có thể đến chỗ em vào bất cứ lúc nào mà anh muốn hay sao?

- Vấn đề hoàn toàn không phải là ở chỗ đó.

- Nhưng dù sao đi nữa thì đấy cũng là điều quan trọng.

- Có thể.

- Có thể ư? Thế thì vấn đề là ở chỗ nào? Em làm ơn giải thích cho anh biết.

- Tự anh sẽ hiểu thôi, Karl ạ. Mà chỉ có anh là thích hợp với…

- Sự tin tưởng mù quáng, - Hắn tiếp theo vẻ giễu cợt.

- Anh nói đùa, nhưng đấy là sự thật một trăm phần trăm. Quả là anh tìm kiếm sự tán đồng của tôi KHI SỰ ĐÃ RỒI.

- Em nói đúng, nhưng mọi chuyện không đơn giản như là em đang hình dung. - Hắn ngẫm nghĩ, sau đó cẩn thận lựa lời và nói tiếp - Em không thể sống một mình. Nhiều người đã cố sống trong cảnh cô đơn, nhưng đấy chỉ là ảo tưởng. Con người không phải được sinh ra để mà cô độc. Nó có mối liên quan chặt chẽ với dân tộc mình, với lịch sử và văn hóa, với những giá trị của nó… Vì thế, mỗi người trong chúng ta làm việc thường vì sự hòa đồng với nhân dân CỦA MÌNH mà nhiều khi tự mình không nhận thức được điều đó. Có lẽ, anh đã đơn giản hóa một cách quá đáng, nhưng em hiểu cho, đó chính là điều anh muốn nói.

- Vâng, thì tôi hiểu: lúc này anh đang lập luận theo lôgic.

- Và khi con người cho rằng dân tộc của anh ta tách khỏi con đường đúng đắn, anh ta rơi vào tình thế khó khăn. Nếu như em có được sự dũng cảm của Gian Hôpmâyơ thì em đứng lên và trình bày tất cả những gì mà em có trong đầu, và sau đó thì em sống chết với nhận thức cay đắng, rằng em đã phủ nhận dân tộc mình. Nhưng không phải tất cả chúng ta đều được nhào nặn từ cuộc thử nghiệm này. Có nhiều người không thể nhấc gánh nặng ấy lên và thậm chí không cố gắng đứng lên. Nhưng họ hiểu và cảm thấy.

- Và họ làm cho những người khác đau khổ - Nàng khẽ chen vào.

- Đúng. Và họ làm cho những người khác đau khổ.

- Và vì thế mà họ được an ủi.

- Đúng, không thể chối cãi được là em đã nói đúng. Nhưng chẳng lẽ em nghĩ rằng chính cái nhu cầu về sự an ủi đã dẫn anh đến với em sao? Vậy thì tại sao anh không lấy vợ, mặc dù anh có biết bao nhiêu là cơ hội? Đúng thế đấy. Sau khi làm cho những người khác đau khổ, chúng tôi cũng cần sự an ủi.

- Ối trời! - Thoáng nghe, Minđret Xcott thốt lên. Tuy nhiên giây lát sau nàng nói thêm - Chính điều đó đã đánh đồng chúng ta. Phải vậy không, Karl?

- Anh chỉ muốn tự vệ thôi.

- Anh không muốn nói rằng anh cũng cần sự an ủi hay sao?

- Trong sự an ủi có một cái gì đó rất đáng chê trách. Việc một người đàn ông cầu xin ở người tình nguồn an ủi thì đâu có gì là trái tự nhiên!

- Cũng là điều tự nhiên thôi. Chỉ có điều là tôi không thích cái tình yêu bị chất đầy những lời giải thích và thanh minh. Đây là một thứ gì đó đầy chất chủ quan, đa cảm và phi lôgic. Vấn đề là thế này, Karl ạ: vì sao suốt hai năm anh không tới đây, tôi không muốn nhắc đến bức thư của anh, và vì sao bây giờ anh lại ở đây?

Karl Van Ax đứng lên và theo các bậc thang đi xuống khoảng sân cỏ mọc dày hệt như một tấm thảm màu xanh. Người đàn bà đi vào phòng và lại rót đầy rượu vào cốc. Đi ngang qua chiếc gương đứng, nàng nhìn hình ảnh của mình phản chiếu trong đó. Đuôi mắt đã bắt đầu hiện lên những nếp nhăn chân chim. “Năm tháng đã làm cho mình già đi. Karl, với 39 tuổi của mình đã chống lại sự tấn công của thời gian có hiệu quả hơn nhiều. Mình thì đã 35 tuổi” - Nàng nghĩ với vẻ hơi ngạc nhiên. Nàng vốn không cảm nhận được tuổi tác của mình thì làm sao có thể cảm thấy mình là một thiếu phụ 35 tuổi được? Nàng chỉ già dặn hơn, tự tin hơn trong những ngày nàng đã gặp Karl, chỉ có thế thôi. Hồi ấy anh ta mới hai mươi ba, anh ta mắc phải chứng rụt rè quá đáng và hay giận hờn, nhưng tức khắc nàng nhận ra ngay tài quan sát và trí tuệ của anh ta. Và cố nhiên, nhục cảm đã gắn chặt họ lại, thứ cảm giác đã nảy sinh vào giây phút đầu tiên và từ đó đã không hề tắt. “Tình yêu kỳ lạ này kéo dài đã mười sáu năm rồi! Nhưng chính tôi muốn thế mà!” - Nàng thì thầm với bóng mình. Và nàng bưng cốc ra vườn.

Nàng không dự đoán là mối tình của họ bị kéo dằng dai đến như vậy. Còn đối với nàng là thứ tình yêu nảy sinh từ cái nhìn đầu tiên - tình cảm, nằm ở tận đáy sâu và nàng biết rằng nó chỉ mất đi cùng với cái chết. Nàng đã đành cam chịu với sự xa lánh của anh ta và quen dần với ý nghĩ rằng anh ta không bao giờ còn quay trở lại nữa. Và trong trí tưởng tượng của mình, nàng tự xem là đã lấy một người đứng đắn, dễ chịu, đáng yêu; nàng sẽ là người vợ chung thủy của anh ta và là người mẹ tốt của những đứa con của anh ta.

Nàng biết là Karl yêu nàng nhưng những người khác nhau thì yêu theo kiểu khác nhau, có khi tình yêu làm tiêu tan những khó khăn của đời sống hoặc là sự chia ly lâu dài. Vì thế nàng đã ngạc nhiên, thậm chí không còn mấy khó chịu khi thấy anh ta lại tiếp tục viết thư cho nàng và lại quay trở lại. Cuối cùng thì nàng hiểu rằng tình cảm của anh ta cũng sâu nặng và cũng không kém phần bền vững. Và lúc bấy giờ nàng bắt đầu ung dung và thận trọng sắp đặt cuộc sống của mình theo chiều hướng mới…

Nàng tìm thấy Van Ax dưới tàn cây lửa.

- Anh đã không đến em vì anh sợ - Hắn nói với vẻ dữ dội bất ngờ, thậm chí có phần thô bạo.

- Anh sợ cái gì mới được chứ?

- Sợ cái mà họ bày đặt ra. Sợ cái điều buộc anh phải lựa chọn giữa họ và em.

- Thì anh đã lựa chọn rồi đấy, Karl.

- Đây là dân tộc của anh. Không thể quay lưng lại dân tộc mình, chỉ vì nó đang đi tới thảm họa mà thảm họa này hoàn toàn không tránh được. Mọi sự tùy thuộc vào vấn đề thời điểm.

- Và tùy thuộc vào chuyện bao nhiêu máu sẽ đổ ra.

- Đúng, và tùy thuộc vào chuyện bao nhiêu máu sẽ đổ ra. Minđret, anh biết rằng em cũng hết sức xúc động về mọi chuyện đang xảy ra. Em chưa bao giờ nói ra điều này, nhưng anh biết rằng nó làm em xúc động và hẳn là đã có những giây phút tim em đầy ắp sự căm hờn.

- Có điều nó không phải dành cho anh đâu, Karl ạ.

- Anh đã sợ… Ôi, Minđret. Anh đã sợ những điều mà họ sẽ nói và sẽ làm nếu bắt được anh với em. Dù sao, đây cũng là dân tộc của anh.

- Em biết, Karl ạ.

Họ cùng đi vào nhà.

(còn tiếp)

Nguồn: Quyền lực của đêm tối (The night of their own). Tiểu thuyết của PETER ABRAHAMS. Thái Thành Đức Phổ dịch từ tạp chí Văn học nước ngoài, Matxcơva, số 6 & 7 năm 1986. Nhà xuất bản Văn học, 2006.