- Tôi không rời được nó – Anh húng hắng – bởi vì chính tôi đã viết quyển sách này. Và quyển này đã thành công. Tôi còn cho ra mắt tập tiếp theo – Anh ta bắt đầu phấn chấn. – Anh biết đấy, con người “báo chí bị báo chí hóa” như thế nào. Lúc nào người ta cũng hỏi “ông đã xuất bản cái gì mới?”, cứ như cơn đau răng- Anh ta cười to. Răng anh ta chắc hay đau lắm, nhiều chỗ bị vàng, nhiều mảng đen do viêm lợi. Hình như anh ta bắt gặp ánh mắt của tôi, nên bỗng nhiên anh ta ngậm miệng lại.

- Anh cũng đi hội thơ à? Tôi chưa bao giờ gặp anh ở hội thơ. Anh tên gì? Tên của anh? – Anh kéo dài, khi tôi tự giới thiệu, cũng không gợi lên điều gì cả. Anh đã xuất bản tập thơ nào chưa?

- Tôi đi dự hội thơ lần đầu, tôi mới viết thơ gần đây. Đúng ra, tôi chỉ viết được có mỗi một bài – Tôi lục trong túi du lịch và kéo ra tờ giấy có bài thơ của tôi. Anh ta nhìn tôi với đôi chút coi thường và trịnh trọng chìa tay ra đón bài thơ.

- Xuất bản thơ. Ồ, đầu đề hay đấy. Tôi đánh giá cao những sáng tác mang tính chất hạ bệ các bậc bề trên. Đặc biệt trong các vấn đề thuộc về nhu cầu bức thiết. Anh có thể đọc cho tôi nghe được không?

 Anh ta trả lại cho tôi tờ giấy. Bài thơ thì tôi đã thuộc lòng.

- Có tính phản xây dựng. Tốt. Cần phải làm loạn lên. Trong một lần hội thơ, chúng tớ đã thống nhất chương trình: cần phải công phá những gì. Và ai phải làm. Anh biết đấy, gia đình, tôn giáo – Anh ta cười to – Chỉ cần chút ít hiểu biết là đủ để tàn phá tất cả. Đó là điều kiện của tự do.

- Vâng – Tôi đồng tình, không hẳn đã bị chinh phục – Tống vào mõm, đánh cho tan tác – Tôi nhắc lại lời của Szefo khi tấn công vào cuộc nhảy ở Backowice.

- Đúng thế – Anh ta vui mừng – anh đúng là bạn. Sự lộn xộn – Anh ta mơ màng- đó là điều thiết yếu.

 Anh ta lại rộng miệng cười toáng lên. Tôi quay mặt, không nhìn vào những chiếc răng của anh ta.

- Ban đầu là sự lộn xộn – Tôi tiếp lời, hơi chút khiêu khích.

- Đúng, tôi thích bài thơ của anh – anh ta nói, không hề để ý đến những lời của tôi.- Xuất bản thơ, tốt, rất tốt. Độc giả phải cảm thấy mùi thối, sự thối tha của thế giới này, thế giới mà chúng ta đang sống. Bài thơ của anh sẽ khiến cho những kẻ man rợ thích thú... – Bỗng nhiên anh ta ngưng bặt và lại ấn loa con vào tai. Mặc dù thế, tôi hỏi ai là bậc thầy của anh. Và nói chung anh có bậc thầy không. Qua động tác của vành môi, anh hiểu là tôi đang nói. Anh kéo loa ra khỏi tai.

- Anh nói gì?

 Tôi nhắc lại câu hỏi. Anh ta nhìn tôi, dường như không hiểu.

- Thế ai là bậc thầy của anh? Anh ta trả lời bằng câu hỏi.

- Goethe... Tôi trả lời không mảy may do dự.

 Trong đôi mắt đỏ ngầu của kẻ man rợ xuất hiện vẻ đau đớn như thể anh ta bị ai đá vào đúng chỗ hiểm.

- Thế à? – Anh ta bật ra. – Goethe?!

- Và cả Maradona – Tôi nói thêm, không chút thương tiếc.

- Có thế chứ, ít nhất tôi có nghe đến người thứ hai này. Đó là một nhà thơ Chi-lê, giải thưởng Nobel.

- Đấy là Neruda.

- Không phải, Neruda là nhà thể thao.

 Anh ta hơi bình tâm lại.

- Chán chết, đồ thổ tả- Anh ta nhìn ra ngaòi cửa sổ và lại ấn tai nghe vào. Nhưng có thể là hết pin nên anh ta nhăn nhó và đặt máy móc lên chỗ ngồi. Trong lúc này thì ở radio đang bật lên bài “tự do muôn năm, tự do cùng những cuộc chơi và các em gái trẻ muôn năm”. Anh ta lắc những ống tai nghe bé xíu, nhưng rõ ràng chúng không hoạt động nữa. Anh ta cho vào túi và lắng nghe tiếng nhạc phát ra từ radio.

- Anh không biết Neruda là ai à? – Tôi không tin, còn anh ta thì nhìn tôi như không hiểu.

- Thì tôi đã nói rồi, là nhà thể thao. Hình như là cầu thủ.

- Maradona mới là cầu thủ.

- Ê, đ. mẹ, thế mà cũng đòi. Ban đầu, anh bạn thân mến, hãy nên viết, xuất bản chút đỉnh, sau đó in thành sách, rồi mới lên mặt với thiên hạ- anh ta mất hứng nói chuyện. Và anh ta lại nhìn tôi nghi ngờ, như ban đầu. Chúng tôi im lặng, bài ca cũng tắt và từ radio phát ra bản thông báo đặc biệt.

 Sáng nay vừa có cuộc tấn công có vũ trang vào toán áp tải trước trụ sở bưu điện ở quảng trường Powstancow Slaskich tại Wroclaw. Kẻ tấn công đã làm bị thương một vệ sỹ, hai người khác bị hắn chế ngự bằng vũ khí. Hắn đã cướp được một trăm nghìn zloty. Kẻ tấn công đã chạy trốn. Chúng tôi thông báo hình dạng của hắn: chiều cao trung bình, vóc dáng rắn chắc, tóc vàng. Hắn mặc bộ đồ thể thao màu xanh trắng. Chú ý, hắn có vũ khí và là phần tử nguy hiểm. Cảnh sát yêu cầu giữ gìn cẩn thận...

 Tôi hờ hững nghe tin thông báo. Tôi lại quay về với những ý nghĩ về đại học bị ngắt quãng. Tôi hoàn toàn không để ý, ông bạn đồng hành đang nhìn tôi chăm chú. Bỗng nhiên tôi mất hứng tham gia hội thơ của các nhà thơ trẻ. Khi nhân viên soát vé bước vào để kiểm tra vé, tôi hỏi về ga tiếp theo. Ga này thích hợp với tôi, nên khi ông ta bước ra thì tôi đứng dậy, với chiếc túi du lịch. Hành động bất thường của tôi làm cho anh bạn đồng hành hoảng sợ.

- Anh biết tôi sẽ nói điều gì không?- Bỗng nhiên tôi nổi cáu – Anh chỉ là cái chỗ để đánh dắm. Tôi chỉ có thế để nói cho anh hiểu!

 Anh ta ngồi yên, mắt dán chặt vào tôi. Một từ anh ta cũng không dám mở miệng.

- Anh có nghe thấy tôi nói không? – Tôi nhìn anh ta chòng chọc – Maradona là cầu thủ, anh nhớ lấy, đồ lợn. Neruda là nhà thơ lớn, được giải Nobel. Hiểu chưa?

 Tôi kéo cổ áo khoác của anh ta. Không nói không rằng, anh ta gật đầu, kéo theo đôi môi bạc phếch. Tôi thả anh ta ra, và hắn rơi phịch xuống ghế.

- Đây, tao chỉ cho mà xem, đồ bẻm mép!

 Tôi thò tay vào túi du lịch, để lôi ra số báo Bóng đá có bài phỏng vấn với Maradona.

- Tao chỉ cho mà xem... – Tôi lục lọi trong túi du lịch, nhưng mãi vẫn không tìm thấy – Tao chỉ cho mà xem…

 Tôi cố tình lục lọi tờ báo, bỗng nhiên con dao xoắn rơi ra. Nhà thơ trẻ khiếp đảm, như muốn ngất đến nơi.

- Đừng… xin anh đừng hành hạ tôi.

 Tôi nhìn anh ta, không hiểu gì cả.

- Tại sao tôi lại phải hành hạ anh? – Tôi ngạc nhiên hỏi anh ta. Và tại giây phút này tôi chợt hiểu, nó liên quan đến bản thông báo đặc biệt! Tôi trông giống y chang với đoạn miêu tả kẻ tấn công! Tôi quyết định tận dụng điều đó.

- Này, hãy nghe tôi nói – Tôi cố tình mở, xong đóng con dao lại – Nếu anh còn viết bài thơ nào về sự thối tha của thế giới này, nếu anh còn ca tụng sự hỗn loạn, thì anh phải nhớ rằng, Maradona là cầu thủ bóng đá, còn Goethe là nhà thơ vĩ đại, và...

 Anh ta im lặng gật đầu. Đôi mắt tràn ngập sự sợ hãi.

 Tôi nhìn qua cửa sổ. Con tàu chạy vào sân ga mà tôi muốn xuống, và những con đường của chúng tôi sẽ tách về hai ngả.

 Tôi từ từ đứng lên, không rời đôi mắt khỏi gương mặt trắng như tờ giấy. Tôi khoác túi du lịch lên vai và nhảy ra khỏi tàu rất nhanh chóng để ông bạn đồng hành không kịp hoàn hồn lại và la toáng lên.

KENDZIOR PRESS

 Tôi lắng nghe lời của một nhà thơ, cũng trẻ như tôi, với niềm vui, là những nhà thơ trẻ có thành quả ít ỏi như tôi còn nhiều lắm. Tôi ngắm nhìn những người còn lại đang tụ tập trong gian phòng hẹp, tất cả chúng tôi đến đây, đến thủ phủ của Wielkopolski, để lắng nghe những giáo huấn về việc làm thơ, những mong người ta sẽ chỉ bảo cho chúng tôi về việc sáng tác thơ. Tất cả chúng tôi đều mong muốn trở thành những nhà thơ thực thụ, thậm chí số tiền nộp cho một khóa huấn luyện mấy ngày rất lớn, nhưng chúng tôi không hề sợ. Tôi cảm thấy rất mạnh khỏe khi chờ bài giảng đầu tiên như ở trại huấn luyện thể thao, tôi chờ buổi tập thứ nhất. Tuy nhiên thành phần của đội tuyển này hơi lạ lùng. Nhiều nhà thơ đầu trọc lóc, nhưng cũng có bà đã ngoài ba mươi, lúc nào cũng vân vê chiếc áo len nhàu nát, còn có ông béo, đầu hói làm cho tôi gợi nhớ đến anh chàng lắp các thiết bị vệ sinh. Tôi có cảm tưởng như có quen biết lão này.

 Chúng tôi giết thời gian chờ đợi bằng việc nhắc lại những thông tin mới nhất của thơ ca tầm cỡ ngoại hạng.

- Karol Kielbasa họ không cho vào tuyển tập – Một nhà thơ trẻ ngồi cạnh ngạc nhiên và chìa tập một, từ A đến O Tuyển tập bách khoa Văn Học Ba Lan thế kỷ XX. Anh ta mang tuyển tập đến, để có khả năng đối chứng kịp thời với những lời dạy của các thầy trong khóa học ngắn ngủi.

- Sao lại thế? – Tôi muốn tận mắt trông thấy. Đúng thật, trong những nhà thơ có họ Kielbasa chỉ có một người là Aleksander. Tôi ngạc nhiên là họ có thể bỏ qua một nhà thơ nổi tiếng như thế. Tôi chợt nghĩ là trong thơ văn cũng tương tự như trong đội tuyển bóng đá. Khi huấn luyện viên không có hứng, thì ông ta có thể cho cầu thủ tài giỏi nhất ngồi ở ghế dự bị. Kỷ niệm về thời bóng đá chỉ còn lại bộ áo quần dres tôi đang mặc. Nhưng, không chỉ có thế, vẫn còn những thói quen không hay, chẳng hạn như thói khoe khoang. Tôi bắt đầu kể là cách đây không lâu tôi nhận được đề nghị gia nhập câu lạc bộ thơ hoạt động ở làng tôi.

- Tôi đắn đo, không biết có nên tham gia không- Tôi nói to để cho mọi người có thể nghe tiếng bởi nó làm liên tưởng đến câu lạc bộ bóng đá địa phương- Tại những câu lạc bộ này, cái gì cũng mang tính nghiệp dư, từ cầu thủ cho đến cơ ngơi. Còn tôi, không thể chấp nhận sự nghiệp dư, khi đang là cầu thủ và đến nay là nhà thơ- Tôi kết thúc một cách hùng hồn. Tất cả mọi người đều nhìn tôi – Tuy nhiên, ở những câu lạc bộ này thì dễ trội lên, tất nhiên nếu có đôi chút tài năng. Vì thế cuối cùng tôi cũng đến câu lạc bộ thơ – Tôi tiếp tục – Cuộc gặp gỡ diễn ra vào buổi chiều Chủ nhật tại trụ sở của Hội Nông dân. Tôi bước vào bên trong, ở đó chỉ có một cha cố trẻ tuổi, người sáng lập Câu lạc bộ thơ. Chúng tôi không quen biết nhau. Gần đây tôi không đi nhà thờ, ở làng cũng ít, vì tôi còn bận học…- Tôi vội vàng thêm vào – Cha cố biết tôi có làm thơ là qua mẹ tôi. Ông mừng là tôi có mặt. Ông khen thơ tôi, mặc dù ông chưa hề đọc…- Tôi không nói về sự kiện là tôi chỉ viết có mỗi bài thơ, bởi vì chẳng khác gì trong bóng đá, khi tôi sút thủng lưới đối phương về cửa sổ bên phải, lúc giải lao lại tự thú là kỳ thực mình nhắm vào góc trái. Mẹ nói là cha cố có nhận được của Hạt Giáo mục một khoản tiền lớn để sửa sang Hội quán, nhưng tôi không để ý thấy một vết tích nào của việc sửa sang. Những tờ áp phích cũ còn cảnh báo nông dân trước kẻ thù bí mật thường bán rượu lậu. Nói cho đến cùng, thì chẳng có người dân nào tin vào những điều xằng cuội. Chúng tôi ngồi đối diện nhau. Tôi có cảm tưởng như đang đối diện với ông chủ tịch Câu lạc bộ đang đàm phán về việc tuyển cầu thủ mới. Tôi đang băn khoăn, liệu ông ta sẽ ra điều kiện gì. Và những cầu thủ khác tài giỏi ra sao… có nghĩa là các nhà thơ. Tôi hơi ngạc nhiên, vì không nhìn thấy các hội viên khác. Cha cố nói rằng, họ đã về nhà hết rồi, và tôi đến xem, cha cố đưa cho tôi xem quyển vở dày, với danh sách những người có mặt bên cạnh cột ghi họ tên đều có chữ ký. Và cha cố thuyết trình kế hoạch mà ông dự định làm viêc với tôi. Ông nói rằng, nếu chăm sáng tác, tôi sẽ nhanh chóng trở thành chủ tịch Câu lạc bộ…

- Chủ tịch Câu lạc bộ…. – Có tiếng xôn xao giữa những người đang nghe chuyện.

- Chủ tịch câu lạc bộ thơ tựa như đội trưởng đội bóng đá- Tôi nói tiếp đầy mơ mộng – Sau cùng, ông nói đến điều quan trọng nhất rằng ông muốn in tập thơ của tôi.

- Tập thơ... – Lại có tiếng xôn xao. Tập thơ riêng là niềm mơ ước của mỗi nhà thơ trẻ.

 Tôi đã tưởng tượng sự xuất hiện của ngôi sao mới, một thiên tài thơ ca, cùng những lạc thú gắn cùng. Tôi đã nhìn thấy họ tên mình bên cạnh những tác phẩm mà tôi sẽ viết, mà tôi đã viết – Tôi chữa lại – Bỗng nhiên tôi chợt băn khoăn, tại sao chính tôi lại được hưởng tất cả những vinh dự đó – Tôi tiếp tục – Tôi hỏi cha cố. Ông ta do dự một lát, rồi bảo tôi không được nhìn tới các hội viên khác. Ông ta cũng bắt tôi phải ký vào danh sách những người có mặt. Ông nói rằng Hạt Giáo mục đỡ đầu Câu lạc bộ đòi hỏi phải tiến hành lập tư liệu về những hoạt động của chúng tôi. Điều đó không làm cho tôi ngạc nhiên, nhà tài trợ cho câu lạc bộ mà tôi đang tham gia, cũng hạch toán chi li về những hoạt động của chủ tịch. Khi tôi liếc qua danh sách hội viên câu lạc bộ, họ đối với tôi hoàn toàn xa lạ. Những chữ ký xuất hiện bên cạnh cũng do tay của một người khác viết… Tôi rời trụ sở Nông hội, không một lời nào. Tôi đi qua một chiếc xe ô tô mới toanh đậu trước cửa. Chiếc xe này của chủ tịch Câu lạc bộ mới mua vì ông ta đã viết danh sách của những cầu thủ không có trong thực tế- Tôi kết thúc câu chuyện và ngước nhìn cử tọa- Các bạn có thấy không, bao nhiêu cạm bẫy đang rình các nhà thơ trẻ.

 Họ nhìn tôi với vẻ thán phục, bởi điều quan trọng nhất họ ghi nhận từ câu chuyện này là thực tế tôi đã có khả năng in một tập thơ riêng. Mặc dù chưa có tác phẩm thành danh, lần đầu tiên trong sự nghiệp thơ, tôi cảm thấy mình là một nhà thơ được thừa nhận. Điều đó giống như trong chuyện cổ tích, mà tôi đã quên tên về con thỏ: chừng nào nó không biết gây sợ hãi cho ai, thì chừng đó nó còn lo sợ, kể cả con nhái bén. Tôi có cảm tưởng, đứng về mức độ vĩ đại, tôi đã sánh ngang với bậc thầy của tôi. Giờ phút này, sự có mặt của tôi ở khóa huấn luyện thơ trở nên vô bổ, ai có thể dạy dỗ tôi? Tôi tập trung phê phán các nhà thơ hướng dẫn trại sáng tác. Người ta lắng nghe tôi. Tôi nhớ đến thời kỳ, sau trận đấu nào đó, tôi được khen ngợi và tôi bắt đầu dạy những cầu thủ khác nên chơi bóng thế nào. Tôi bực bội vô cùng, khi xuất hiện giảng viên thứ nhất. Mọi đôi mắt đều hướng về ông ta và tiếng ồn thán phục cất lên:

- Kaplon…

- Kaplan? – Tôi hỏi thầm ông bạn láng giềng.

- Cái cậu này, cậu không biết Kaplon à? – Anh ta nhìn tôi cáu kỉnh. Trông anh ta giống con gà trống thiến.

- Ông ta giỏi không? – Tôi hỏi tiếp.

 Ông bạn láng giềng không thèm trả lời, quay lưng lại phía tôi. Trong lúc đó thì Kaplon từ tốn tự giới thiệu. Tiếng vỗ tay yếu ớt. Ông ta cúi chào và im lặng nhìn ra ô cửa sổ mùa thu. Các nhà thơ trẻ im lặng như trong lễ thánh, sau đó ông ta mở mồm đọc khe khẽ những vần thơ do ông ta viết. Một số người lấy bàn tay che mặt. Một thiếu nữ vội vã ghi chép. Tôi không chịu nổi. Khi Kaplon kết thúc, tôi đứng phắt dậy:

- Chấm dứt dòng thơ của các cụ già – Tôi bực bội tuyên bố – Bây giờ là thời kỳ của chúng tôi – Tôi giải thích, khi ông nhìn tôi với vẻ buồn rầu. Ông ta có miệng dẻo như của con gái, chiếc áo hơi chật bóp lấy ngấn cổ. Tôi gần như thương hại ông, nhưng vẫn tiếp tục:

- Ông đọc cho chúng tôi nghe những vần thơ của ông, nhưng chúng tôi đến đây là vì sự nghiệp sáng tác của chúng tôi. Thời kỳ này là của chúng tôi, lớp trẻ! Không có trái tim – Tôi lên giọng, khi đôi tròng mắt của ông ta gắn vào tôi thách thức – Không có tâm hồn – tôi nhắc nhở các bạn trẻ bằng những vần thơ của Mickiewicz, người mà tôi trân trọng, chỉ vì ông cũng tôn thờ Goethe – thì đấy là những nắm xương quần chúng! Tuổi trẻ ơi! – Tôi giang tay như thể La Pasionara – Hãy chắp cho ta đôi cánh, ta sẽ bay lên trên cõi trần gian, vào xứ sở huy hoàng của thiên đường lộng gió! – Tuổi trẻ đã chắp cánh cho tôi và tôi đã bay lên trên đôi mắt của Kaplon đang ngắm nhìn những chiếc bóng neon lơ lửng trên trần nhà.

- Xin mời- ông ta lại cất giọng nhỏ nhẹ – nếu anh muốn đọc bài thơ nào do anh viết, thì xin cứ tự nhiên.

(còn tiếp)

Nguồn: Tự do muôn năm, tiểu thuyết của Zbigniew Masternak (Ba Lan). Nhị Hồng dịch. NXB Văn học sắp xuất bản.

www.trieuxuan.info