(Mất chương I, chưa tìm ra)
II
Cang Ngrào bước dài nhưng đi chậm. Giọng nói hơi lè nhè mà quả quyết. Dễ không đâu người ta hay nhầm cái bề ngoài bằng ở đây. Người ở đây trông bộ rụt rè khiêm tốn mà thực ra bản tính cực kỳ ương ngạnh và tự cao.
Trong động không mấy kẻ biếng lười: muốn sống cuộc đời sơn lâm, người dân không thể một phút nào không chiến đấu với cả tạo vật.
Sáng hôm ấy Cang Ngrào dậy thật sớm lên nương gặt lúa.
Bình minh.
Trên cỏ cây tha thướt dấu sương mù.
Những chỏm núi xa vươn lên chân mây phơn phớt hồng, chờ đợi Thái dương. Trong lòng thung, lúa chín gục đầu dưới những hạt sương lấp lánh. Suối róc rách chảy, tung bọt trắng lên những hòn đá phủ rêu xanh. Chim chóc trên cành đua nhau hót. Trong không khí mát dịu thơm tho, vạn vật đều tưng bừng với ánh sáng với sự thông thoáng, sự thở hút, sự vẫy vùng giữa cái khung cảnh mỹ miều...
Tuy vậy, một người giản dị như Cang Ngrào không thể đắm đuối trong sự mơ mộng vẩn vơ. Đối với cảnh đẹp ấy, Cang Ngrào chỉ thấy hớn hở tự cao.
Tự cao về nỗi gì? Nào chàng ta có biết. Nhưng mỗi cá nhân há chẳng là cái cùng điểm của cả một giống nòi? Trong tâm hồn người tuổi trẻ ấy có cả cái đức tính kiên quyết, cũng như trong bắp thịt chàng có cả cái sức khỏe của tổ tiên di truyền. Mà cảnh phì nhiêu nọ thì lại chính là cái công phu bao đời tích lũy cho đến ngày nay. Trăm năm về trước, đất này vốn là một cõi hoang vu, một nơi sào huyệt của cầm thú.
Một ngày kia, dân động kéo nhau đến đấy, bói được quẻ tốt, bèn dừng bước phiêu lưu, quả quyết phá thiên hoang làm đất sinh cơ lập nghiệp. Họ xúm nhau chặt cây phá cỏ, đánh gốc bốc trà. Chỗ nào khô khan thì bắc nước vào; chỗ lụt lội quá, xẻ rãnh cho tiêu bớt nước đi. Công cuộc khẩn hoang cực kỳ nhiêu khê vất vả.
Chẳng kể chi những bệnh tật, những hùm beo rắn rết, chính ngay cỏ cây cũng chưa dễ đã một lần thắng đoạt xong. Hôm nay phát được khoảng đất này, đốt rõ kỹ, rõ sạch mấy ngày sau nom lại, cỏ xanh đã mọc bằng đầu!
Thế mà lâu dần sự chinh phục cũng phải thành công, thì đủ rõ trong cảnh mầu mỡ tốt đẹp kia, mỗi hòn đất, mỗi luống cày đã thấm hết bao giọt mồ hôi, nước mắt.
Cang Ngrào nhìn những ruộng nương bát ngát lấy làm thỏa lòng.
Cuộc chinh phục thiên nhiên, người xưa đã bắt đầu, thì ngày nay chàng đang tiếp tục. Chàng rất tin cậy ở sức mình. Đã đành rằng hiện giờ không cần đến những trận công khai nữa, nhưng lúc nào cũng phải sẵn sàng để ứng phó với những cái mưu hại ngấm ngầm. Cỏ cây, có lẽ tự biết là con cưng của thợ Tạo, dù sao cũng chẳng cam lòng khuất phục người. Nó vẫn rình những lúc người trễ nhác, ngầm lẻn vào giữa hoa màu, lấn hiếp giống ngô lúa, phủ kín hẳn vườn tược, len lỏi vào cả trong nhà...
Cang Ngrào cũng như hết thảy mọi người đồng chủng vẫn lấy sự cần cù nhẫn nại ấy làm phận sự, lấy sự tự do làm lẽ sống. Những dân tiếp cận ít khi thấy khoe khoang rằng đã chiếm được lòng yêu của một cậu trai hay một cô gái động Đèo Hoa. Mà, chính vì lẽ ấy, cuộc nhân duyên với Peng Lang khiến cho Cang Ngrào bội phần sung sướng. Trai gái một động lấy nhau cội rễ hai bên càng thêm khăng khít trong cái nguồn sâu của giống nòi.
Cang Ngrào vẫn nhớ rằng cuộc nhân duyên của anh ta và Peng Lang đã bắt đầu cũng chính ở trên nương lúa hiện giờ anh đang gặt.
Câu chuyện gặp gỡ ấy cách đây đã bốn năm tròn.
Nguyên một hôm, cánh nương này vừa phát xong, Cang Ngrào đang cặm cụi đánh nốt mấy gốc lau già, anh bỗng nghe tiếng động ngẩng đầu trông thì, trên đỉnh gò, Peng Lang đứng lặng nhìn anh, in cái bóng dáng thướt tha trên nền mây trong biếc. Năm ấy, Peng Lang mới mười sáu tuổi, đẹp lắm. Áo xiêm theo chiều gió phất phơ. Đôi nụ hoa rung động dưới chiếc yếm thêu lộng lẫy. Lần ấy là lần thứ nhất, Peng Lang búi tóc quàng khăn, vuông khăn vải gai trắng nõn viền mấy đường hoa lối triện dịu dàng: Peng Lang đã đến tuổi cập kê. Cô nhoẻn miệng cười:
- Cang Ngrào! Anh làm gì đấy?
Cang Ngrào trả lời ấp úng.
Peng Lang lại gần. Chiếc khăn bịt tóc bỗng bị gió thổi bay xuống đất. Cang Ngrào cúi nhặt đưa trả Peng Lang. Dưới lần vải mỏng, mười ngón tay gặp nhau, hai linh hồn rung động...
Cang Ngrào muốn nhân dịp ấy ngỏ lời cầu thân, nhưng chỉ ấp úng được một câu "Pang Lang à!".
Peng Lang nhìn Cang Ngrào và rút cái trâm ngà đưa cho, đoạn thủng thỉnh xuống đồi...
Bốn năm trời! Thời gian chỉ hơi thay đổi cái dung nhan ấy. Peng Lang vẫn thướt tha yểu điệu, xiêm áo vẫn thướt tha theo chiều gió thổi. Đôi nụ hoa vẫn thổn thức dưới lần yếm mỏng và chiếc khăn thêu vẫn làm rạng rỡ gương mặt trắng hồng...
III
Hai vợ chồng ông Trương giàu có vào bậc nhất hàng động. Được thế, ai cũng biết là nhờ ở bà Trương, một người nội trợ đảm đang cơ chỉ.
Hiện giờ, chân ruộng cấy, hai ông bà có ngót trăm mẫu, trâu cày năm chục con. Ấy là chưa kể những nương sắn, nương ngô rải rác chỗ một vài mẫu, nơi năm bảy sào.
Mà càng giàu bà Trương càng tham công tiếc việc. Bà biết rằng những của cải thì chắc chắn hơn tiền bạc bỏ hòm, nên vẫn cố sức làm cho mỗi ngày một nhiều một tốt thêm.
Từ sáng sớm bà đã cuốc xới, vun gốc, nhổ cỏ chất đống phơi khô để rồi đốt lấy tro. Cái vui thích nhất của bà là ngắm nghía những thửa ruộng, những cánh nương xanh tốt, không lẫn một sợi cỏ xấu nào.
Trừ những ngày có công việc hệ trọng, thỉnh thoảng nếu ông Trương muốn xơi thịt một con gà, con vịt thì lần nào cũng bị bà gạt phắt đi:
- Ông tưởng vợ chồng mình giàu lắm à? Nhờ trời tuy đủ bát ăn thật, nhưng đã lấy gì làm thừa thãi mà ông vội vung tay quá trán!
Ông bà hiếm hoi, chỉ được một mình Peng Lang là gái. Nếu mai kia gả chồng, cơ nghiệp tất sẽ về tay con rể. Vì vậy, bà Trương chỉ ước ao cho Peng Lang một người chồng lắm của, không cần tiêu lạm sang cái gia tài này. Bà rất không bằng lòng Cang Ngrào. Từ sau bữa ăn hỏi, bà lại càng mong có dịp nào phá cuộc nhân duyên tai hại ấy.
Anh chàng kiết xác mùng tơi có ngấp nghé Peng Lang, hẳn chỉ vì tiền. Nhưng, hắn có quyền gì được dòm nom thế? Nhà hắn, từ cha đến con đều nghèo khổ. Vậy cớ sao hắn không an phận? Đồng tiền mồ hôi nước mắt của bà khi nào lọt vào tay những thứ ấy mà hòng!
Peng Lang ở ngoài vào, định múc cháo ngô cho đàn vịt con ăn:
- Dị (mẹ) ngồi làm gì đấy?
- Dị toan ra chợ mua cho con ăn mấy vuông nhiễu che mặt hôm nhà trai đến đón dâu. Nhưng sau nghĩ kỹ lại thôi...
- Sao lại thôi?
- Vì dị không muốn gả con cho Cang Ngrào nữa.
- Ai làm thế!...
- Ta làm thế. Peng Lang à, thử nghĩ...
- Con nghĩ rồi. Con xin đoan rằng...
- Đừng đoan ước gì cả!... Hãy cho vịt ăn đi rồi vào đây dị bảo.
Peng Lang lo ngại, nhưng cũng lại bếp múc cháo ngô quãi cho đàn vịt đang ríu rít chờ ăn dưới gầm sàn. Mấy nái lợn lang ụt ịt lại tranh. Peng Lang phải vớ cái sào nứa xua đuổi luôn tay đàn vịt mới được no. Chặt diều, chúng kéo nhau xuống ngòi bơi lội cho đến chập tối mới về.
- Dị bảo gì con?
- Gùng nỉ ọ([1])! Dị quyết không gả con cho cái thằng đồ khốn Cang Ngrào!...
- Cang Ngrào không phải thằng đồ khốn đâu nè!
- Lịch sự và giàu có nhất động, con phải chọn người chồng tươm hơn nó mới coi được.
- Cang Ngrào tươm lắm!... Cang Ngrào rất yêu con!...
- Yêu của thì có!
- Phấy! Dị nói sai! Dị không biết Cang Ngrào...
- Có, dị biết Cang Ngrào là một thằng ăn cắp!
- Không đâu! Dị coóng lảo([2])!
Hai mẹ con lúc ấy hệt như hai kẻ thù. Một đằng quả quyết bênh vực ái tình của mình. Một đằng tàn khốc cho thỏa lòng ngờ ghét. Bà Trương đứng phắt dậy, quắc mắt nhìn Peng Lang:
- Ừ, tao không phải nói nhiều. Tao là mẹ, là chủ cái nhà này. Sau khi tao chết, Peng Lang làm gì tùy ý. Nhưng tao còn, tao muốn Peng Lang phải vâng lời. Đồ gái hư! Tao vất vả nuôi con, giờ con khôn lớn, con cãi vã đấy chăng?... Gùng nỉ à! Gia mấn thẩy nè([3])!...
Peng Lang ôm mặt khóc.
Ông Trương đi thăm "lần" nước vừa về, thấy vậy hỏi:
- Cái gì thế Peng Lang?...
Bà Trương rít lên:
- Cái gì à?... Tôi bảo nó... tôi nghĩ kỹ rồi... không bằng lòng gả nó cho Cang Ngrào... nó cãi nhau với tôi... xấu lắm! Mun sả!...
- Phá (cha) xem! Dị bảo Cang Ngrào là đồ ăn cắp, con bảo nội Đèo Hoa chẳng ai bằng Cang Ngrào...
- Ừ, Cang Ngrào nết na, thật thà lắm! Nhưng thôi, Peng Lang hãy xuống bảo nó cho trâu về, cho lợn ăn và đuổi gà vịt vào chuồng đi nè. Để phá nói chuyện với dị.
Cổ họng như thắt lại, Peng Lang gạt nước mắt xuống thang.
Lúc công việc xong, Peng Lang rửa chân lên nhà, thì cơn phong ba chừng như đã tạnh. Tuy vậy bữa cơm chiều hôm ấy lặng lẽ khác thường...
Trời tối lâu rồi, ông Trương, bà Trương đã đi nằm. Bên cạnh bếp, Peng Lang âm thầm ngồi xe sợi. Cô buồn lắm! Việc nhân duyên của cô ai ngờ bị ngăn trở. Mà cái trở lực chính là dị cô! Peng Lang thở dài bỏ guồng ra ngồi bên cửa sổ. Trước mặt cô là cái lặng lẽ của đêm trường. Trên trời ràng rạng ánh trăng suông, mây đen ngổn ngang từng đám như những con quái vật nằm yên. Dựng lên đàng chân trời, rừng cây biến thành những khối lù lù bí mật. Không khí ráo hoảnh, hơi có tiếng động cũng rung lên như pha lê.
Trên mặt đồng phẳng lặng, mấy khóm cây đứng cù rù...
Peng Lang lắng nghe những tiếng mà phàm người không sinh trưởng ở đây không sao thấy được. Cái tịch mịch vô cùng ấy đối với cô ngầm chứa không biết bao nhiêu tiếng thì thầm kín nhiệm. Ban ngày, tiếng người, vật át đi cả, nhưng đêm xuống cái đại huyền bí lại bắt đầu.
Peng Lang mơ màng...
Thốt nhiên, cô chú ý: xa xa có tiếng chân người đi lại.
Con chó vàng nằm ngoài thích cũng đánh hơi, hậm hực.
Một cái bóng đen lại gần cổng, Peng Lang cúi nhìn: Cang Ngrào! Chắc Cang Ngrào đi canh nương, nhân qua lối ấy, đứng lại nhìn suông cho đỡ nhớ...
Peng Lang bồi hồi cảm động, muốn gọi, muốn nói mấy lời êm ái, chỗ cô ngồi chỉ cách buồng mẹ nằm có một bức phên...
Cang Ngrào đứng lặng một lúc lâu mới thủng thỉnh bước đi, đầu cúi gục, dáng buồn rầu...
Mặt trăng thoáng hiện qua kẽ mây thưa. Sương mù gói cảnh vật trong bức màn xô trắng.
Trong cõi đìu hiu, vụt nghe chim từ quy ra rả:
"Quéc quéc!... quéc quéc!...".
Một tiếng bên đông, một tiêng bên tây, hai tiếng gọi của hai tấm lòng cô tịch vượt tìm nhau qua khoảng đêm tăm...
Đôi ta như chim từ quy,
Ngày thì họp mặt, tối đi đằng nào?...
IV
- Peng Lang à, sắp sở(1) áo rét đi thôi, mồ đôông rồi!
Thực ra mới cuối thu. Nhưng khí hậu đường rừng lạnh sớm; vả, nói gì thì ông khán Thi cũng trừ hao như thế. Nhân qua đấy, ông ghé thăm ông Trương. Thấy vắng chủ nhân, ông hút xong điếu thuốc lào, liền vớ vội cái nỏ ra ngay, nói còn phải đi rừng kiếm con gà, con dím gì về làm rau ăn.
- Peng Lang ổ nhé. Gia nình báo chây!
Tiễn chân ông khán ra đầu thang, Peng Lang nhìn trên cảnh vật, quả nhiên cái vẻ thắm tươi của những ngày mùa hạ đã tan rồi.
Trời mây ủ rũ, cây cỏ phai màu. Những dải núi xa thăm thẳm, chìm ngập trong khoảng sương mù. Rừng cây lặng lẽ xác xơ. Mặt đồng không phơi gốc rạ, trống rỗng đìu hiu... Thỉnh thoảng, con quạ đen thẳng cánh bay xa, kêu mấy tiếng thì trong tâm hồn người ta cũng như trên cảnh vật, cái cảm giác về sự chết càng bâng khuâng, man mác.
Mùa lạnh lẽo sắp tới rồi.
Ngày mưa gió sẽ tiếp theo ngày mưa gió, triền miên và day dứt.
Cuộc đời rồi sẽ đầm đìa những nước, giá rét căm căm...
Trên nhà, dưới ruộng, ngoài ngõ, trong vườn, từ chỗ ăn nằm đến nơi chuồng chạn, hết thảy đều ướt át, nhớp nhúa, bẩn thỉu, lầy lội.
Nước làm cho chuột bọ kéo lên nhà.
Nước làm cho áo xống mốc meo, lúa má nảy mầm đâm mộng.
Nước làm cho củi đuốc ẩm ướt, rừng núi khó khăn, cuộc sống gieo neo cơ cực...
- Ừ, mùa đông sắp tới, nhưng này, Peng Lang, không xuống thăm ổ gà, đứng làm gì đấy?
Peng Lang vâng lời mẹ, xuống ổ gà lượm trứng, đoạn, cô thắt dao ra cổng, nói là vào gò kiếm mấy đoạn vỏ khoai. Kỳ thực, Peng Lang đi tìm Cang Ngrào.
Từ khi biết ý bà Trương chẳng ưa mình, Cang Ngrào không thường lui tới nhà Peng Lang nữa, hết sức tránh sự phiền lòng cho bà "mẹ vợ".
Nhưng Peng Lang... Peng Lang vẫn tìm cách gặp Cang Ngrào.
Những cuộc gặp gỡ ấy chẳng lâu la gì.
Những người suốt đời sống với sự lặng lẽ của tạo vật, có cần chi nói nhiều. Chỉ một vài câu cũng đủ hiểu lòng nhau.
- Cang Ngrào nhỉ, sắp trở rét rồi.
- Không đâu, Peng Lang à... rét thế nào sớm vậy... Sương mù rồi sắp tan...
- Gia sẳng(1) Cang Ngrào!...
- Gia sẳng Peng Lang!...
Thế là hai người chia tay, ai về nhà nấy, cũng thổn thức, cũng hớn hở như đã đứng cùng nhau hàng giờ, đã cùng thề non hẹn biển...
Sau bữa cơm trưa, ông Trương có việc phải sang Xuân Huy, bà Trương ra xem gặt nốt cánh ruộng Cầu Giang.
- Peng Lang ở nhà nhớ đem cái áo bông của dị vá lại mấy chỗ chuột cắn nhé.
- Chém chuối cho lợn ăn xong, con sẽ vá áo của dị.
Bà Trương ra cổng.
Peng Lang xuống nhà làm việc.
Lúc nàng rửa chân lên thang, bỗng có tiếng gọi:
- Trong nhà có ai không?
- Có, hỏi gì?
Ngay cổng vào, Peng Lang thấy một người trai trẻ lạ mặt, đầu đội mũ trắng, mình mặc bộ áo tây vàng, chân đi giày ống, một tay dắt ngựa.
Peng Lang ngần ngừ, sau đánh bạo đi ra. Cô bỡ ngỡ nhìn thì thấy người lạ sắc mặt tuy hơi trắng xanh mà có vẻ tươi cười ý nhị, cặp mắt to, đen lay láy và ánh lên như đèn.
Người lạ ngả mũ chào. Cách cử chỉ lễ phép ấy cảm Peng Lang vô cùng.
- Tôi muốn hỏi ông Trương.
- Ông Trương đi vắng rồi.
- Cô có biết lúc nào ông về không?
- Không... tối.
Người tuổi trẻ tiến sát đến trước mặt Peng Lang, nhìn chằm chặp. Cô phát ngượng, quay ra chỗ khác, hai má đỏ hồng. Peng Lang chưa thấy người con trai nào có cặp mắt nhìn êm ái như thế.
- Thưa cô cái, gò sắn ở cánh rừng kia là của ông Trương nhà ta phải không?
- Phải đấy.
- Cả cái đầm lớn dưới chân gò?
- Cả cái đầm.
- Ông nhà ta có định bán hoặc cho thuê cái gò và cái đầm ấy chăng?
- Tôi không biết. Ông muốn mua à?
- Tôi muốn dựng trên gò ấy một cái nhà để mùa đông thỉnh thoảng có vào đây săn đêm lấy chỗ nghỉ chân.
- Ông thích săn bắn à?
Chàng lạ mặt cười:
- Thích lắm!
- Mai ông lại hỏi phá tôi xem.
- Vâng, mai tôi đến. Nhưng phần cô, cô cũng nói giúp tôi nhé.
- Nói giúp ông? Tôi biết thế nào mà nói giúp được. Tôi quen biết ông bao giờ!...
Peng Lang lúc ấy đã hết rụt rè, nhìn thẳng vào mặt người lạ.
- Cô không quen tôi nhưng tôi quen cô lắm!...
- Mai ông cứ chịu khó đến nói chuyện với phá tôi lần nữa.
- Chịu khó? Cô làm như tôi ở tỉnh vào đây vất vả lắm?
- Đường xa mà khó đi thật đấy chứ.
- Đường xa đã có ngựa. Vả lại, cô không biết đó thôi, tôi mến cảnh Đèo Hoa, vì Đèo Hoa có một vài vật quý giá vô cùng...
Peng Lang ngạc nhiên hỏi:
- Vật quý giá ấy là...?
-... là cặp mắt đẹp nhất đời của Peng Lang!
Cô thẹn đỏ mặt. Chàng trẻ tuổi mủm mỉn cười, nhảy lên lưng ngựa đi thẳng.
Peng Lang nhìn theo. Chưa bao giờ cô nghe ai nói với mình như thế. Người ta lại biết cả tên cô nữa!...
Peng Lang cảm động, linh hồn nàng như thoảng qua một trận gió xuân. Cô nghĩ đến những câu nói của Cang Ngrào so với lời người lạ, một đằng êm đềm khéo léo, một đằng thô kệch nặng nề biết chừng nào! Cô ngẫu nhiên so sánh như thế, chứ thực ra chẳng có ý gì. Ồ! Cang Ngrào hãy yên lòng. Cang Ngrào có thể yên lòng được!
(còn tiếp)
Nguồn: Lan Khai Tuyển tập. Trần Mạnh Tiến sưu tầm, tuyển chọn, giới thiệu. NXB Văn học sắp xuất bản
www.trieuxuan.info
| 
