Goldmund nghe với sự ngạc nhiên, nhưng về điều “em đã quên mất tuổi thơ của em” cậu giật nẩy mình như thể bị một mũi tên bắn phải. Narcisse theo thói quen thường nhìn xuống trong khi nói hoặc nhìn thẳng về phía trước như để tìm các từ nghĩ dễ hơn, nên không để ý đến cử động ấy của chú bạn. Thầy cũng không nhận thấy nét mặt của Goldmund bỗng nhiên co giật và tái xanh.

- Em! Em mà hơn anh! - Cậu lúng túng trong mồm, muốn nói điều gì đó, cả bộ mặt trở nên sững sờ.

- Hẳn rồi, - Narcisse tiếp tục nói các bản tính kiểu như em, những con người được phú cho các giác quan tinh tế, những người có tâm hồn, các nhà thơ, những người cả cuộc đời là tình yêu, đều hầu như luôn luôn hơn chúng tôi vốn do trí tuệ chi phối. Theo nguồn gốc của mình, chú đứng về phía thân mẫu. Chú sống trong trạng thái trọn vẹn của bản thể. Sức mạnh của tình yêu, khả năng đi vào chiều sâu các sự vật là phận của chú. Chúng tôi, những người trí thức, mặc dù chúng tôi thường có vẻ lãnh đạo và cai quản các bạn, chúng tôi không sống trong sự trọn vẹn của bản thể, chúng tôi sống trong các điều trừu trượng. Những người như chú, là toàn vẹn sự sống, tinh chất nước quả, vườn hoa của tình yêu, xứ sở tươi đẹp của nghệ thuật. Các bạn sống ở nhà các bạn trên mặt đất, còn chúng tôi thì ở thế giới các tư duy. Các bạn có cơ vấp phải rủi ro đắm chìm trong nhục cảm, chúng tôi thì nghẹt thở trong sự trống không. Em là nghệ sĩ, anh là nhà tư tưởng. Em ngủ trên trái tim một bà mẹ, anh thì thức giữa sa mạc. Anh là mặt trời chiếu sáng cho mình; em là trăng sao lấp lánh. Các cô gái ám ảnh các cơn mộng của em; với anh, là các học sinh…

Goldmund mở to mắt, nghe Narcisse nói với một vẻ say sưa, ngây ngất. Hơn một trong những lời nói ấy đã chạm vào cậu như một lưỡi gươm. Các lời sau cùng làm cho cậu tái mặt, cậu nhắm mắt. Và khi Narcisse nhận ra điều ấy, lo lắng, muốn đặt ra các câu hỏi, thì Goldmund nói với một giọng liu líu, mặt mày nhợt nhạt:

- Đã một lần em xỉu trước mặt anh, và không sao cầm được nước mắt, anh còn nhớ không? Không thể để tái diễn như vậy. Em sẽ không bao giờ tha thứ cho mình như vậy; em cũng không tha thứ cho anh. Anh hãy nhanh chóng đi đi, để cho em được một mình. Anh đã nói với em những điều đáng ghê sợ.

Narcisse rất cảm động. Thầy đã để cho các lời nói của mình lôi cuốn mình đi. Thầy có cảm giác mình đã phân giải tốt hơn so với bình thường. Bây giờ, thầy lấy làm ngạc nhiên nhận ra có điều gì trong các cách nói của mình đã chạm vào da thịt bạn ở một chỗ nào đó. Thầy cảm thấy xót xa để bạn chỉ một mình trong giờ phút như vậy, hơi do dự trong mấy giây đồng hồ. Vầng trán của Goldmund hằn lên mấy vết nhăn, hiểu là trong lòng chú muốn thấy thầy liền rời khỏi với vẻ ngượng ngùng, để cho bạn ở đó một mình như chú đang cần.

Lần này trạng thái kích thích quá độ, và tâm hồn Goldmund không vơi nhẹ đi bằng nước mắt. Ý thức đã nhận một vết thương sâu và không sao lành được, như thể anh bạn đã bất ngờ đâm một lưỡi dao vào giữa ngực mình, cậu dừng lại, thở rất khó nhọc, tim quặn thắt đến muốn chết, mặt trắng bệch như một tấm khăn, hai bàn tay mất cảm giác. Cũng lại nỗi thống khổ trước đây, duy có điều sâu đậm hơn. Cậu lại cảm thấy khó thở, buộc mình phải nhìn thẳng ở trước mặt một cảnh tượng ghê rợn, một điều gì đó không thể tha thứ được. nhưng lần này các tiếng khóc nấc có tính giải toả không đến giúp cậu vượt qua cơn thử thách. Đức mẹ của Chúa tôi! Vậy chuyện gì đây? Có ai cắt cổ cậu chăng? Ai giết cậu sao? Những lời khủng khiếp nào đã nói lên điều đó?

Cậu phì phò tuôn ra những hơi thở nặng nhọc. Như một người bị đầu độc, cậu ngập tràn cảm giác trút bỏ được một cái gì đó chết người đã vào sâu trong cậu. Với cái cử động của người bơi lội, cậu thoát ra khỏi gian phòng và trốn chạy không ý thức vào những góc im lặng nhất, hoang vắng nhất trong tu viện, qua các hành lang, các bật cấp, ra ngoài trời, tìm lấy không khí tự do. Cậu đến tại nơi ẩn lánh sâu nhất của tu viện, ở dãy hàng hiên để đi dạo. Bên trên các bồn cây xanh, mặt trời bừng chiếu sáng loáng, xuyên qua bầu không khí nơi đó các công trình bằng đá giữ lại sự mát mẻ, nơi đó hương thơm hoa hồng toả ngát, dịu dàng và lững lờ.

Không nghi ngờ gì, Narcisse vừa thực hiện điều từ lâu thầy đã có ý định. Thầy gọi đích danh con quỷ đã ám chú bạn của mình, và đương đầu với nó. Một lời nào đó trong câu chuyện của Narcisse đã đánh thức dậy điều bí mật, gây ra một  cơn đau ê ẩm. Hồi lâu, Narcisse lang thang trong tu viện, đi tìm chú bạn của mình nhưng không thấy ở đâu cả.

Goldmund đứng dưới một trong các chiếc vòm nặng nề dẫn từ hàng hiên để đi dạo ra ngôi vườn nhỏ. Từ mỗi chiếc cột chống đỡ mái vòm, ba cái đầu thú vật, đầu chó hoặc chó sói bằng đá giương những cặp mắt tròn nhìn cậu. Nỗi đau dày xé lòng cậu ghê gớm, cậu đang tìm một con đường đi đến ánh sáng đến với lý trí. Trong khi máy móc nhìn lên bên trên đầu của mình, cậu nhận ra một trong các mái với ba cái đầu con vật, và liền có cảm giác ba con thú ấy nằm trong người mình, trong ruột mình, sủa và giương tròn những con mắt dữ tợn.

“Mình sắp chết” cậu cảm nhận vô cùng hoảng sợ. Ngay sau đó, run lên vì lo âu, cậu tự bảo: “Mình mất trí rồi, ba cái mõm thú vật đang cắn xé mình”.

Cậu quỵ xuống thở hổn hển ở chân cây cột. Nỗi đau sâu nặng, tột độ. Quanh mình cậu, tất cả trở nên mờ nhạt; ngất xỉu, cậu nằm đó áp má trên nền đất, vơi nhẹ như đã mong muốn trong trạng thái hư ảo.

Ngày hôm ấy không đem lại cho tu viện trưởng chút vui nào. Một lần nữa, có hai ông tu sĩ cao niên nhất vốn đố kỵ nhau đã lâu, cùng gặp, rất kích động, la lối om sòm, tố cáo và gây gổ với nhau điên cuồng vì những chuyện không đâu. Tu viện trưởng nghe hai cụ nói, rất lâu, cảnh cáo các cụ nhưng vô hiệu, đành mời  các cụ đi, trao cho mỗi cụ một hình phạt khá nặng, còn bản thân mình cảm thấy nhọc công vô ích. Mệt nhoài, ông lui về nhà thờ nhỏ trong hầm mộ, cầu nguyện hồi lâu mà vẫn không lấy  lại được sự thư thái. Bấy giờ, hấp dẫn bởi hương thơm kín đáo của cụm hoa hồng, ông đi về phía mái hiên để đi dạo, mong được hít thở không khí dễ chịu hơn. Ở đó ông gặp cậu học trò Goldmund nằm sóng sượt bất tỉnh trên nền đất. Ông buồn bã nhìn chàng trai, hoảng sợ trước bộ mặt tái xám tàn tạ ấy bình thường vốn trẻ trung và thanh tú. Hôm nay như là xúi quẩy. Ông cố đỡ chàng trai dậy, nhưng không đủ sức. Thở dốc, ông già đi gọi hai thầy dòng trẻ đến để khênh chàng trai xuống bệnh xá. Ông cho người đi tìm cha Anselme, người lo chạy chữa cho các bệnh nhân. Đồng thời ông cho gọi Narcisse đến ngay.

- Thầy biết chưa? - Ông hỏi.

- Thưa về Goldmund? Cha kính mến, có ạ. Con vừa nghe tin cậu ấy ốm hay bị tai nạn, và người ta vừa đưa đi.

- Đúng. Ta vừa bắt gặp cậu nằm sóng sượt ở đầu hành lang để đi dạo. Đúng ra bấy giờ cậu ấy không có gì để làm ở đó. Không phải là tai nạn. Cậu ta bị bất tỉnh. Ta không hài lòng. Dường như không phải con xa lạ với chuyện đã xảy ra, hay chí ít con cũng có biết điều đó. Cậu ta chẳng phải là bạn thân thiết của con sao? Vì vậy ta cho gọi con. Nói đi!

Bởi luôn làm chủ thái độ và ngôn ngữ của mình. Narcisse báo cáo vắn tắt về cuộc nói chuyện hôm nay với Goldmund và về tính chất gay gắt đáng ngạc nhiên trong thái độ cậu ta tiếp thu các lời nói của mình. Tu viện trưởng bắt đầu tỏ ý có điều ông không được hài lòng.

- Đó là những câu chuyện kỳ lạ, ông nói trong khi cố gắng tự trấn tĩnh. Câu chuyện thầy vừa kể cho ta hay, có thể nói hầu như đó là một sự can thiệp vào cuộc sống nội tâm của người khác, thầy đã thực hiện vai trò của một cha nghe xưng tội. Thế nhưng thầy chưa phải là cha nghe xưng tội của Goldmund. Thầy chưa nhận các dòng. Làm sao thầy nói được như một người khuyên nhủ với một học sinh về những đề tài chỉ thuộc trách nhiệm một hiệu trưởng? Các hậu quả xấu xảy ra, thầy thấy đó.

- Thưa cha kính mến, các hậu quả chúng ta chưa biết đến, - Narcisse nói với giọng bình tĩnh và chắc chắn. - Sự phản ứng lại mạnh mẽ của cậu ấy làm cho con hơi sợ, nhưng con không nghi ngờ các kết quả tốt sẽ theo sau cuộc trò chuyện ấy của chúng ta đối với Goldmund.

- Chúng ta sẽ xem sau. Ta không nói về các hậu quả lúc này, nhưng ta nói về cách hành động của thầy. Điều gì đã đưa thầy đến những câu chuyện như vậy với Goldmund?

- Thưa, như cha biết, cậu ấy là bạn của con. Đối với cậu ấy, con có một tình thương đặc biệt và con nghĩ, con nhìn thấy rõ cậu ấy. Cha nhắc nhở cách đối đãi của con với cậu ấy là của một cha nghe xưng tội, con không hề lạm dụng một quyền lực tôn giáo. Con chỉ nghĩ rằng con hiểu cậu ấy hơn cậu ta tự hiểu mình.

Tu viện trưởng nhún vai:

- Ta biết. Đó là biệt tài của thầy. Chúng ta hy vọng thầy sẽ không gây ta tổn thương nào. Goldmund có ốm không? Ta muốn nói, ở cậu ấy, có điều gì không ổn chăng? Cậu ấy có suy yếu đi không? Cậu ấy ngủ kém? Ăn không ngon? Theo một cách nào đó, cậu ấy đau đớn?

- Thưa không. Cho đến nay, cậu ấy khoẻ mạnh. Thể lực tốt.

- Còn về mặt khác?

- Về tinh thần cậu ấy đang đau khổ, chắc hẳn thế. Cha biết điều đó, cậu ta đang ở độ tuổi bắt đầu cuộc đấu tranh chống lại bản năng tình dục.

- Cha biết, cậu ấy đã mười bảy tuổi.

- Thưa mười tám. Quả là mười tám. Hơi muộn. Nhưng cuộc đấu tranh ấy là chuyện bình thường. Ai cũng trải qua. Không thể nói vì thế mà cậu ấy đau khổ về tinh thần.

- Thưa cha kính mến, không phải chỉ vì thế. Nhưng từ trước, đã lâu rồi, Goldmund có điều khó ở trong tâm tư. Vì vậy mà các cuộc chiến đấu ấy đối với cậu nguy hại hơn ở những người khác. Cậu ấy đau đớn, theo con nghĩ, vì đã quên mất một phần dĩ vãng của mình!

- Sao? Phần nào vậy?

- Thân mẫu cậu, những gì liên quan đến bà ấy. Thưa, bản thân con cũng không biết gì hơn.  Con chỉ biết hẳn đó là nguồn gốc bệnh tình của cậu ta. Goldmund cho rằng mình không biết gì về thân mẫu ngoài việc cậu ấy mất mẹ quá sớm. Nhưng cậu tỏ ra có cảm giác lấy làm xấu hổ về thân mẫu của mình. Thế nhưng hẳn là của bà, cậu đã kế thừa những gì cậu được phú cho; những gì cậu có thể kể về ông bố không cho thấy có thể có được một người con trai thanh tú, thông minh, khác thường như thế. Tất cả các điều ấy, con không biết bởi vì cậu ta không nói với con, nhưng con suy ra từ một số dấu hiệu.

Lúc đầu, tu viện trưởng hơi cười thầm về các điều nhận xét ấy - đối với ông, chúng có vẻ là câu chuyện của một chú nhãi kiêu kỳ với hắn ta thì việc gì cũng rối rắm và làm cho người khác mệt, vì ông cũng suy nghĩ… Ông nhớ lại về thân phụ của Goldmund, con người hơi trịnh trọng và xa cách. Trong khi nghĩ về chi tiết ấy, ông cũng nhớ lại đôi câu của người bố đã nói về bà mẹ Goldmund. Theo như ông bố nói với cha, bà ấy làm cho ông ta xấu hổ, bà đã bỏ ông ta. Qua đứa con trai bé bỏng ông ta cố quên đi kỷ niệm với người vợ và các tật xấu thằng bé có thể thừa hưởng của mẹ nó. Ông ta cho là mình đã thành công trong việc ấy và con  trai ông sẵn sàng dâng hiến cuộc sống của nó cho Chúa Trời để chuộc lại cái lỗi lầm của người mẹ.

Chưa bao giờ tu viện trưởng bực dọc với Narcisse như hôm nay. Tuy nhiên, ông nhan thấy anh chàng mơ mộng hão này đã đoán biết đúng, như thể quả thật anh ta hiểu rõ Goldmund!

Để chấm dứt câu chuyện, Narcisse lại hỏi về tình hình đã xảy ra hôm nay và nói:

 - Cơn xúc động mạnh đã chế ngự Goldmund, con không nhìn thấy trước. Con lưu ý với cậu ấy là cậu không tự biết bản thân, quên mất tuổi trẻ của mình và thân mẫu. Hẳn là một lời nào đó của con đã chạm vào cậu và thâm nhập trong các vùng bóng tối mà từ lâu nay cậu đã đấu tranh. Goldmund như thể hoá đá. Cậu ấy nhìn con như thể không biết con nữa, và cũng không tự biết mình. Con nói với cậu ấy nhiều lần là cậu ta đã ngủ và không thực sự thức giấc. Bây giờ thì cậu đã tỉnh ngủ, con không hề nghi ngờ điều đó.

Cha bề trên cho Narcisse lui, không bị quở trách, nhưng lúc này không được phép đi thăm người ốm.

Trong khi ấy cha Anselme đặt chàng trai bị ngất nằm trên giường, và ở trực bên cạnh. Làm cậu tỉnh lại bằng các phương sách dùng bạo lực, đối với cha đó không phải là biện pháp chỉ định. Người ốm có vẻ mặt rất dễ mến. Bộ mặt nhăn nheo của ông già ân cần ghé sát chàng trai mới lớn lên. Ông bắt mạch và nghe nhịp tim. “Chắc là thằng nhóc ngốn thứ gì đó chưa biết được, thí dụ quá nhiều trái chút chít hoặc một loại của ngốc nghếch nào khác, rồi ta cũng biết thôi”. Ông không xem được lưỡi. Cha rất thương Goldmund, nhưng không thể cảm được anh bạn của cậu, một con người còn trẻ làm thầy giáo quá sớm. “Chắc là Narcisse có dính dáng gì đó trong chuyện ngốc nghếch này. Nhưng chàng trai tươi vui có đôi mắt sáng, đứa con dũng cảm của đất trời này cần gì đi kết bạn đúng với nhà bác học kiêu kỳ, nhà văn phạm hợm hĩnh ấy mà theo con mắt anh ta, tiếng Hy Lạp của anh ta có tầm quan trọng hơn mọi thứ trên đời...”.

Một chặp sau, khi tu viện trưởng mở cửa bước vào, cha Anselme vẫn ngồi đó, đôi mắt chăm chăm nhìn vào mặt người bệnh vẫn chưa tỉnh lại. “Gương mặt chàng trai thanh tú không chút ma mãnh! - Ông đang nghĩ - Có ở bên cậu ta cũng vô ích, sẵn lòng chăm sóc nhưng chưa chắc đã đem lại kết quả. Hẳn có thể căn nguyên là một chứng đau bụng…” Cha có ý cho uống rượu vang nóng, hoặc có lẽ thuốc nước cây đại hoàng. Nhưng càng nhìn kỹ bộ mặt nhăn nhúm xanh tái, cha càng nghi theo một hướng khác, phức tạp hơn. Cha Anselme có kinh nghiệm. Hơn một lần, trải qua cuộc sống dài lâu của mình, cha đã thấy có những người bị ai đó ám. Cha ngại nói ra, dù chỉ thầm nói với mình ý nghi ngờ ấy. Cha chờ đợi, cha quan sát. Nhưng cha tức giận nghĩ đến nếu cậu con trai đáng thương này bị mê hoặc khi ấy chẳng cần đi đâu xa để tìm kẻ thủ phạm, và hắn hãy coi chừng!

Tu viện trưởng lại gần, nhìn người bệnh, đưa mấy ngón tay đỡ nhẹ một mi mắt.

- Có thể đánh thức cháu dậy không? - Ông hỏi?

- Tôi muốn chờ xem. Nhịp tim tốt. Xin đừng để ai đến gần cậu ta.

- Có gì nguy hiểm không?

- Tôi không tin, không có chút vết thương nào. Không có dấu bị đánh đập hoặc ngã trên cao xuống. Cậu ấy ngất xỉu. Có thể là một cơn đau bụng. Những cơn đau rất căng gây ra bất tỉnh nhân sự. Nếu là đầu độc thì phát sốt. Không, cậu ấy sẽ tỉnh lại, không nguy hiểm đến sinh mạng đâu.

- Có phải tinh thần bị tổn thương không?

- Tôi không muốn phủ nhận điều đó. Không hiểu thế nào. Có lẽ đã trải qua một cơn hoảng sợ. Biết tin có người thân chết chăng? Hay là một cuộc gây gổ dữ dội, một vụ lăng nhục? Rồi sẽ rõ thôi.

- Chúng ta còn chưa biết chuyện gì. Cha trông nom, đừng cho ai đến gần cậu bé. Tôi yêu cầu cha trực cho đến lúc cậu ta tỉnh lại. Nếu tình hình xấu thêm, xin gọi tôi bất cứ lúc nào kể cả đêm khuya.

Trước khi rời bước, ông cụ cúi xuống một lần nữa trên mình người bệnh. Ông nghĩ đến người bố và ngày cậu bé tóc hoe vàng vui vẻ và xinh trai được bố đưa đến đây. Ai cũng liền gắn bó với chàng trai! Bản thân cha cũng thích nhìn cậu. Nhưng, về một điểm, Narcisse quả thật có lý; cậu con trai này chẳng có gì giống bố! Ôi! Ở đâu cũng có chuyện phải lo lắng! Sức lực thì không mấy! Ông tự hỏi liệu có điều gì ông chưa thật coi trọng liên quan đến cậu con trai đáng thương này? Đã nhận cho cậu một linh mục nghe xưng tội thích hợp chưa? Trong tu viện không ai biết rõ về cậu bằng Narcisse, như vậy có bình thường không? Về phần mình, cha có thể giúp đỡ Narcisse không, anh ta đang tập tu, chưa phải là thầy dòng, là cha, và các ý tứ, các dư luận, tuy đánh giá cao, vẫn có điều gì đó khó chịu, hầu như không ưa. Và bản thân Narcisse từ lâu nay có chệch hướng không? Chưa biết liệu anh ta có che giấu điều gì xấu đằng sau chiếc mặt nạ dễ bảo ấy? Liệu anh ta có thể ngoại đạo không? Việc một ngày nào đó hai chàng trai này sẽ ra sao, ông sẽ có một phần trách nhiệm.

Khi Goldmund tỉnh lại, trời đã tối. Cậu cảm thấy đầu óc trống rỗng, người choáng váng. Cậu nằm trên một chiếc giường, nhưng không biết mình đang ở đâu. Ồ, cũng chẳng cần tự hỏi để biết làm gì, đối với cậu cũng thế thôi. Nhưng cậu đã ở đâu? Từ đâu đến đây? Từ đất nước xa xôi nào, qua những cuộc phiêu lưu nào? Cậu đã đi đâu đó, rất xa đã thấy nhiều điều kỳ lạ, tuyệt đẹp, dễ sợ và cũng không thể nào quên được, tuy vậy cậu chẳng nhớ gì. Ở đâu đây? Ai đó đứng trước mặt cậu, cao lớn, đau khổ, đẹp đẽ bao nhiêu - để rồi sau đó biến mất?

(còn tiếp)

Nguồn: Narcisse và Goldmund, nguyên tác tiếng Đức: Narziss und Goldmund. Tiểu thuyết của Hermann Hesse, Nobel 1946. Viễn Nguyên dịch từ bản dịch tiếng Pháp của Fernand Delmas: Narcisset Goldmund. NXB Calmann - Levy. Paris, 1993. NXB Lao động, 2001. Rút từ Hợp tuyển Văn học Đức, tập 4. Lương Văn Hồng và Triệu Xuân chủ biên. NXB Văn học sắp xuất bản.

www.trieuxuan.info