Xong bữa ăn, thầy bảo:

- Ta muốn nghỉ ngơi nửa tiếng đồng hồ. Cậu xuống dưới xưởng, đi quanh một vòng, sau đó chúng ta sẽ bàn về các dự định của cậu.

Goldmund chào rồi ra đi. Qua một tiếng đồng hồ hoặc hơn, thầy giáo đã xem bức vẽ của cậu mà vẫn chưa nói một lời nào về nó. Bây giờ phải chờ thêm nửa giờ. Không thể nào khác được, cậu chờ đợi vậy. Cậu không vào xưởng, cậu không muốn nhìn lại bức vẽ của mình vào lúc này. Đi qua sân, cậu ngồi ở thành bồn nước, nhìn dòng nước chảy không ngừng từ ống dẫn vào chiếc bể bằng đá gây nên các làn sóng lăn tăn và luôn kéo theo vào đáy bồn ít không khí để rồi chúng lại thoát ra như những hạt ngọc trắng. Cậu nhìn thấy hình ảnh của bản thân mình qua tấm gương soi dưới đáy hồ nước và nghĩ rằng chàn Goldmund ấy đang nhìn cậu không phải là bé Goldmund đã từ lâu học ở tu viện hoặc chàng Goldmund của Lydia, và càng không phải là cậu Goldmund đã sống trong rừng. Cậu tự bảo rằng bản thân mình, cũng như mọi người khác, luôn vận động chuyển biến không ngừng để cuối cùng tan biến, trong khi hình ảnh do người nghệ sĩ tạo ra vẫn mãi mãi tồn tại như thế, không thay đổi.

Theo cậu nghĩ, có lẽ nguồn gốc của bất cứ nghệ thuật nào và cũng chắc hẳn của bất cứ tư duy nào đều là nỗi sợ hãi về cái chết. Chúng ta sợ cái chết, chúng ta run rẩy trước sự bất ổn của các sự vật, chúng ta buồn rầu nhìn hoa tàn, nhìn lá rụng hàng năm, và chúng ta cảm thấy biểu hiện rõ ràng trong tim mình rằng chúng ta cũng sống ngắn ngủi, và rồi sẽ sớm tàn tạ. Là nghệ sĩ, khi chúng ta tạo ra các hình thù, hoặc là nhà tư tưởng, chúng ta tìm ra các qui luật hoặc công thức hoá các ý tưởng, chúng ta làm việc ấy đễ cứu vãn cái gì đó trong điệu nhảy lớn của tử thần, để định cái gì đó vốn tồn tại trong thời khoảng dài hơn của bản thân chúng ta. Người phụ nữ nguyên mẫu mà vị thầy đã khắc hoạ thành tượng Đức Mẹ có lẽ nay đã tàn tạ hoặc chết rồi, và không lâu nữa bản thân thầy cũng sẽ chết, những người khác sẽ đến ở nhà của thầy ngồi ăn ở bàn của thầy, nhưng tác phẩm của thầy trong ngôi nhà thờ lặng lẽ của tu viện vẫn ở đó, còn mãi sáng toả đến trăm năm hoặc dài hơn, và nó luôn luôn đẹp, luôn luôn mỉm cười buồn buồn ấy trong suốt tuổi trẻ vĩnh cửu của nó.

Cậu nghe tiếng thầy bước xuống cầu thang liền vội đi vào xưởng. Thầy Niklaus đi qua đi lại, chốc chốc lại nhìn bức vẽ của Goldmund , sau cùng thầy dừng lại bên cửa sổ, lên tiếng với một giọng hơi ngập ngừng và khô khan:

- Ở đây theo thường lệ thì một người học việc nhập môn nghệ thuật của mình ít ra phải trải qua bốn năm, và thân chinh người ấy phải trả một khoảng tiền nào đó cho thầy giáo.

Bởi thầy ngừng nói, Goldmund nghĩ nhà điêu khắc e rằng ông sẽ không nhận được từ cậu số tiền thù lao cho quá trình học nghề. Rút con dao ra khỏi túi, cậu cắt chỗ chỉ khâu giấu đồng tiền vàng và lấy nó ra. Niklaus ngạc nhiên nhìn và cả cười khi Goldmund trao đồng tiền vàng cho ông.

- A ha! Cậu hiểu thế ư ? - Ông nói - Không đâu, anh bạn trẻ. Cậu có thể cất tiền đi. Bây giờ cậu nghe đây. Ta nói với cậu thông lệ trong phường hội chúng ta. Nhưng ta không phải là một thầy giáo thông thường, cậu cũng không phải là một người học nghề thông thường, thực ra một chú nhóc vào học nghề từ mười ba, mười bốn tuổi, nhiều nhất là mười lăm tuổi thì một nửa thời hạn ấy hẳn chỉ làm những công việc không chuyên môn và khổ sai. Nhưng với cậu, đã là một người đàn ông, theo tuổi cậu thì từ lâu đã có thể là thợ bạn hoặc thậm chí làm thầy. Trong phường hội chưa từng thấy có ai học nghề mà đã có râu. Ngoài ra, ta đã nói với cậu ta không muốn nhận người học nghề trong nhà. Và cậu có vẻ không phải là một kẻ để cho người ta sai bảo và giao làm việc vặt.

Goldmund  sốt ruột đến tột độ. Mỗi lời nói thận trọng của nhà điêu khắc dằn vặt cậu nghe phát chán ngấy và có vẻ thông thái dỏm. Cậu kêu lên:

- Tại sao thầy nói với con tất cả những điều đó nếu như thầy không hề nghĩ đến việc dạy nghệ thuật cho con?

Không bối rối, ông tiếp tục cũng với giọng nói khi  hồi:

- Ta đã suy nghĩ về lời yêu cầu của cậu trong cả tiếng đồng hồ; bây giờ thì cậu có thể kiên nhẫn nghe ta nói. Ta đã giữ lại bức vẽ của cậu. Nó có những khuyết điểm nhưng dù sao vẫn đẹp. Nếu không phải thế thì ta đã cho nửa đồng tiền, đuổi cậu đi và không nhớ đến. Ta khong muốn nói nhiều hơn về công việc của cậu. Ta rất muốn giúp đỡ cậu trở thành một nghệ sĩ. Có lẽ đó là khuynh hướng của cậu. Nhưng cậu không thể làm một người học nghề nữa. Và những ai chưa từng học nghề và không làm các nhiệm vụ của mình trong những năm ấy thì không thể làm thợ bạn, làm thầy trong phường hội. Cậu cần phải biết trước điều đó. Nhưng cậu phải làm thử. Nếu được thì cậu ở lại thành phố một thời gian, có thể đến nhà tôi và học một số điều nào đó. Làm việc không có cam kết và không có hợp đồng cậu có thể ra đi nếu muốn. Ở nhà tôi cậu có thể làm gãy mấy chiếc dao chạm, phá hỏng đôi khúc gỗ, và nếu rõ ra cậu không phải là một người làm điêu khắc trên gỗ thì cậu cần phải xoay qua hướng khác. Cậu có bằng lòng như vậy không?

Goldmund nghe, trong lòng thấy xấu hổ và cảm động.

- Con hết lòng cảm ơn thầy, - Cậu thốt, - Con là kẻ không nhà, không nơi nương tựa, và con cũng biết đường xoay xở ở thành phố này với loại chất liệu gỗ. Con hiểu được là thầy không muốn chấp nhận các nổi lo âu và trách nhiệm gánh chịu với con như đối với một người học việc. Đây là một cỗ máy lớn cho con để có thể học nghề ở thầy. Với tất cả lòng thành, con đội ơn thầy đã vui lòng làm như vậy đối với con.

CHƯƠNG XI

Goldmund sống trong thành phố giữa những hình ảnh mới mẻ, và một cuộc sống mới bắt đầu với cậu. Như thể xứ sở và thành phố này đã vui vẻ tiếp nhận cậu trong các niềm quyến rũ và các của cải giàu có của chúng, cũng như cuộc sống mới đã đón cậu với bao niềm vui và các hứa hẹn. Nếu như nỗi buồn và sự từng trải sâu kín trong tâm hồn cậu vẫn nguyên vẹn, cuộc sống không vì thế mà kém phát huy trên mặt ngoài mọi sắc màu tươi sáng của nó. Từ đây bắt đầu một thời kỳ vui vẻ hơn, dễ chịu hơn trong đời sống của cậu.Ở bên ngoài, toà giám mục cho cậu được dịp thưởng thức mọi nghệ thuật của nó, với các cô các bà, với hằng nghìn các trò chơi và hằng nghìn những hình ảnh thú vị; bên trong thì ý nghĩa của nó về nghệ thuật bừng dậy trao cho cậu trọn vẹn bao ấn tượng và kinh nghiệm mới mẻ. Với sự giúp đỡ của thầy giáo - nhà điêu khắc, cậu tìm được nơi trú ngụ ở một người thợ thếp vàng gần chợ ca; và cậu học được ở nhà điêu khắc cũng như ở người thợ thếp vàng các nghệ thuật sử dụng gỗ, thạch cao, các màu sắc, chất đánh bóng và các tờ dát vàng.

Goldmund không như các nhà nghệ sĩ  khốn khổ ấy vốn được phú cho các khả năng cao cấp nhưng không tìm được các phương tiện thích hợp để bộc lộ tài nghệ của mình. Không thiếu những con người có năng khiếu cảm nhận sâu sắc và với cả sức mạnh của họ cái đẹp của thế gian và giữ lại trong tâm hồn họ những hình ảnh cao quí nhưng không phát hiện ra được các hình ảnh thoát ra bằng đường nào bộc lộ ra ngoài và truyền cảm cho những người khác các niềm vui của họ. Goldmund không mắc phải tật ấy. Cậu không hề cảm thấy khó khăn nào, cậu thích thú sử dụng đôi bàn tay mình, làm quen với các kỹ thuật và các nề nếp tinh tế của nghề nghiệp, cũng như sau khi làm việc cậu dễ dàng học các bạn để chơi đàn huých và khiêu vũ ngày chúa nhật tại các vũ trường. Cậu không hề vất vả trong việc học, như thể tự nó đến, rất tự nhiên. Chắc hẳn cậu cũng phải trải qua vất vả trong khi chạm khắc gỗ, vấp phải các khó khăn và thất vọng, phá không ít những khúc gỗ tròn đẹp và hơn một lần cứa sâu vào các ngón tay. Nhưng cậu khắc phục các khó khăn ban đầu không chậm và sớm tạo được tài khéo léo. Tuy nhiên đã xảy ra những lần thầy giáo không bằng lòng, thí dụ thầy đã bảo với cậu:

- Cậu có cái may mắn không làm thợ học nghề hoặc làm thợ bạn của ta. Goldmund ạ, may mắn là chúng ta biết rõ cậu đến đây từ các đường trường và rừng núi, và có ngày cậu sẽ trở lại với cuộc sống ấy. Không ai biết cậu có phải là một thị dân hay một công nhân, nhưng một kẻ không nhà và một con người đi lang thang lẽ ra dễ dàng thử tự đòi hỏi mình một điều gì đó hoặc một việc mà thầy giáo bắt buộc đối với các học trò của mình. Cậu là một người thợ rất giỏi khi được hứng thú thúc đẩy. Nhưng tuần vừa rồi, cậu đi rong chơi hai hôm. Hôm qua, ở xưởng ngoài sân, đáng lẽ đánh bóng hai tượng thánh thì cậu ngủ một nữa thì giờ.

Thầy quở mắng không chút oan uổng nên Goldmund lặng lẽ nhận, không thanh minh. Bản thân cậu tự biết mình không phải là một người lao động mà người ta có thể phó thác. Khi cậu say sưa với một công việc, cho dù nó đặt ra các khó khăn,  hoặc người ta tạo điều kiện để cậu ý thức về tài nghệ của mình và vui với công việc cậu làm việc rất cần mẫn. Cậu không thích các công việc nặng nhọc làm thủ công, và những công việc tuy không vất vả nhưng đòi hỏi nhiều thì giờ và phải chăm chỉ; trong nghề có nhiều việc như vậy, đối với cậu thường rất khó chịu. Đôi khi cậu cũng lấy làm lạ về điều ấy. Bao nhiêu năm sống lang thang ấy cũng đủ tạo cho cậu có tính lười biếng nên người ta không tin cậu chăng? Cậu nhớ rất rõ mấy năm đầu học ở tu viện, cậu vốn là một học sinh chuyên cần và hăng hái. Tại sao bấy giờ, cậu tìm được ở mình tính kiên nhẫn mà nay thì thiếu hẳn, tại sao cậu đã thành công khi dành thì giờ học văn phạm tiếng Latinh không biết mệt mỏi và học tiếng Hy Lạp cổ mà trong thâm tâm cậu hoàn toàn không hề tha thiết? Đôi khi cậu tự hỏi mình về điều đó. Bấy giờ chính tình yêu đã tôi rèn, đã chắp cánh cho cậu, cậu chăm học, không gì khác hơn là một cố gắng để chinh phục Narcisse, tình cảm yêu quý của thầy không thể nào có được nếu thiếu lòng quý mến và tôn trọng. Bây giờ cậu có thể chịu khó nhọc trong nhiều giờ, nhiều ngày chỉ vì để nhận được cái nhìn hài lòng của người thầy yêu quí. Một khi đã đạt được mục đích: cậu bao khát khao, một khi Narcisse đã trở thành bạn của cậu, thì đó, điều lạ lùng là chính nhà thông thái Narcisse đó chỉ cho cậu thấy cậu không phải là người được phú các khả năng để trở thành một bác học và đã làm đọng lại ở cậu gương mặt của mẹ cậu vốn bị thất lạc. Thay vào vị trí của khoa học của cuộc sống ở tu viện, của đạo hạnh, những nguồn lực sơ đẳng của tư nhiên đã chiếm lĩnh cậu: Tính nhục cảm tình yêu của phụ nữ, nhu cầu được độc lập, cuộc sống lang thang. Và rồi cậu đã thấy được pho tượng Đức Mẹ Đồng Trinh ấy của thầy, phát hiện ra người nghệ sĩ trong bản thân mình và quyết lao vào con đường mới, lại trở thành con người sống tĩnh tại. Bây giờ cậu đang ở đâu? Bây giờ con đường của cậu đi về đâu? Các trở lực từ đâu đến?

Ban đầu, cậu không sao nhận ra được. Đối với cậu, chỉ có một điều là rõ ràng: Cậu rất tôn quí thầy Niklaus nhưng không hề yêu mến ông theo cùng một cung cách như trước đây cậu đã yêu mến Narcisse, thậm chí đôi khi cậu cảm thấy thích thú vì làm cho ông thất vọng và nổi giận. Dường như điều đó không phải không có quan hệ với sự thiếu hài hoà mà cậu thấy bộc lộ trong cá tính của thầy: Một người cha trong gia đình và một người đứng đầu phường hội hơi nghiêm khắc và thủ đoạn, một người đàn ông goá vợ sống với cô con gái và với một bà đày tớ tính tình dễ sợ, một cuộc đời tẻ nhạt và khá tầm thường trong ngôi nhà buồn tẻ, một người đàn ông không ngớt tự vệ chống lại cái đam mê mạnh mẽ của Goldmund , và thích ứng với một cuộc sống yên tĩnh, xoàng xĩnh, ngăn nắp và đứng đắn.

Mặc dù Goldmund kính trọng thầy, mặc dù không bao giờ cậu cho phép mình được hỏi ai về thầy hoặc đưa ra với thầy một lời nhận xét trước những người khác, trải qua một năm cậu đã hiểu được đến từng chi tiết nhỏ tất cả những gì có thể biết về thầy. Cậu không thể bàng quan với thầy, yêu thầy cũng ngang với ghét thầy, không được bình yên với thầy, yêu quí và ngờ vực thầy đều với sự sáng suốt với một tính tò mò luôn thức tỉnh, đi sâu vào cac điều bí ẩn trong bản chất và đời sống của thầy. Cậu nhận biết Niklaus không khó chịu trong nhà, phòng chơi không thiếu, thợ học việc và thợ bạn đều không có. Cậu nhận biết rất hiếm khi ông ra khỏi nhà và cũng không mấy khi tiếp khách. Cậu quan sát thấy với cô con gái xinh đẹp của mình, ông có một tình âu yếm dễ xúc động và ghen tị, luôn giấu cô gái với mọi người. Cậu cũng biết rằng đằng sau sự tiết dục nghiêm ngặt và sớm sủa của con người goá vợ, vẫn xao động các nhu cầu còn mạnh mẽ; và khi có một vụ đặt hàng từ xa đến, đôi lúc tạo dịp cho ông có những chuyến đi xa, vẫn có khả năng để ông biến đổi, trở nên trẻ trung một cách kỳ lạ trong mấy ngày vắng nhà ấy. Có một lần cậu cũng trông thấy Niklaus đi lắp đặt một giảng đài chạm trổ tại một thành phố nhỏ xa lạ, chiều tối lại, ông đã lén đi thăm một cô điếm rồi sau đó suốt mấy ngày luôn tỏ ra lo lắng và khó tính.

Ngoài tính hiếu kỳ ấy, với thời gian còn có chuyện khác giữ Goldmund lại ở ngôi nhà của thầy giáo và làm cho cậu suy nghĩ. Đó là Lisbeth, cô con gái có sắc đẹp quyến rũ của thầy mà cậu rất ưa thích. Không mấy khi cậu có dịp trông thấy nàng vì không bao giờ nàng đặt chân đến xưởng. Cậu không thể biết được là do bản tính, nàng rụt rè và có tính ghét đàn ông hay chỉ vì ông bố cấm đoán. Cậu cũng không quên để ý nhận biết thầy không hề mời cậu ăn một bữa cơm nào khác và thường cản trở cậu gặp nàng. Cậu biết rõ, Lisbeth là một trinh nữ sáng giá và cấm cung, tại đây không có chỗ, không có một hy vọng nào cho những tình yêu ngoài giá thú; vả chăng ai muốn cưới hỏi nàng thì phải là gia đình tư tế và thành viên một phường hội có tiếng tăm và thêm nữa nếu có thể được thì co một ngôi nhà và của cải.

Sắc đẹp của Lisbeth rất khác với của các cô gái lang thang và các thôn nữ, ngay từ ngày đầu đã cuốn hút cái nhìn của Goldmund . Ở nàng có điều gì đó đối với cậu đến nay vẫn chưa được biết đến, một nét kỳ lạ vốn hấp dẫn cậu ghê gớm đồng thời khơi dậy lòng ngờ vực và thậm chí sự tức giận: Một tư chất rất trầm tĩnh, tính ngây thơ, trong trắng, tinh khiết; tuy vậy điều đó không hề có tính cách chung với tính giản dị của trẻ con, bởi vì đằng sau các cung cách lịch sự và đứng đắn, che giấu một thái độ lạnh lùng và kiêu căng, cho nên tính ngây thơ của nàng không hề làm cho cậu thấy xúc cảm và không tước mất vũ khí của cậu (cậu không bao giờ có thể quyến rũ một bé gái) nhưng lại có tác động kích thích và khiêu khích đối với cậu. Vừa hơi quen với bóng dáng của nàng, trong thâm tâm cậu cũng hình thành một ý tứ khiến cậu cảm thấy có nhu cầu xác định một hình ảnh của nàng, không phải dưới vẻ ngoài hiện diện mà đúng hơn sau khi tính nhục cảm của cậu xót xa thức dậy, không phải dưới vẻ một trinh nữ bé bỏng mà một Madeleine. Cậu thường cảm thấy thích nhìn khuôn mặt trầm lặng và vô cảm ấy vốn bị nỗi đau và niềm vui sướng tàn phá, mở ra để bộc lộ điều bí ẩn của nàng.

Còn có một bộ mặt khác hằng lãng vãng trong tâm tư mình mà cậu không sao hoàn toàn nắm bắt được, cậu tha thiết muốn có ngày chiếm lấy và biểu hiện với tư cách mình là nghệ sĩ, nhưng hình ảnh ấy luôn lẩn tránh, xoá mờ dưới cái nhìn của cậu. Đó là gương mặt của mẫu thân cậu. Từ lâu rồi, gương mặt ấy không còn như trước đây nữa, tiếp theo sau các lần chuyện trò với Narcisse , đã lộ rõ ra từ các chiều sâu không sao lần tới được trong ký ức cậu. Trải qua những ngày sống trên các nẻo đường, các đêm ân ái, các giờ phút khát khao cháy bỏng hoặc lâm nguy gần kề cái chết, khuôn mặt người mẹ dần dần biến đổi và thêm phong phú, càng có chiều sâu và đa dạng; không còn nữa là chân dung thân mẫu cậu mà các đường nét và sắc màu ấy dần dần cấu thành một hình ảnh của Người Mẹ tượng trưng, gương mặt một Êva, một Bà Mẹ của những Con Người. Cũng như thầy Niklaus đã biểu hiện trong một số tượng Đức Mẹ Đồng Trinh, gương mặt đau khổ của Mẫu Thân Chúa với một vẻ hoàn hảo và một sức lực biểu cảm dường như đối với Goldmund không thể nào vượt qua được, dù sao cậu cũng hy vọng một khi già dặn và chắc tay hơn trong tài nghệ của mình, theo quan niệm về Người Mẹ phàm tục, cậu sẽ tạo thành Mẹ Êva như bà vẫn sống trong tim cậu, khi người mẹ xa xưa nhất và được yêu thương hơn cả trong các tượng thánh. Nhưng hình ảnh nội tâm ấy trước đây chỉ được tạo bởi các kỷ niệm của chính mẹ cậu và niềm âu yếm của cậu đối với bà thì nay nó không ngừng biến đổi và phát triển. Các đường nét của cô gái Tjigan Lise, của Lydia, người con gái vị hiệp sĩ và nhiều chân dung người phụ nữ khác đã thâm nhập sâu sắc vào bản phác thảo đầu tiên, và không phải chỉ các gương mặt phụ nữ từng được yêu thương đã góp vào tất cả đối với cậu, mà nỗi xúc động, mỗi kinh nghiệm, mỗi cuộc phiêu lưu trải qua đã có tác động đến hình ảnh của bà, thêm vào một nét nào đó. Bởi vì bóng dáng ấy, nếu có ngày cậu thành công làm cho nó truyền cảm, hẳn không thể hiển một gương mặt phụ nữ riêng biệt, mà biểu hiện bản thân sự sống dưới gương mặt Bà Mẹ nguyên sơ. Thường cậu tưởng thấy mẹ, đôi khi bà xuất hiện với cậu trong mộng. Nhưng cậu không thể nói gì về gương mặt ấy của Êva và những gì hẳn bà biểu trưng nên không phải là điều cậu tỏ ra thích thú có quan hệ gần gũi sâu kín với nỗi đau và cái chết.

Trải qua một năm, Goldmund học được rất nhiều. Cậu đã nhanh chóng nắm rất chắc nghệ thuật đồ hoạ, và có dịp Niklaus còn cho cậu thử chạm khắc trên gỗ và nặn tạo hình bằng thạch cao. Tác phẩm đầu tiên thành công của cậu là một khuôn mặt bằng thạch cao chừng hai pi-ê ([1])bóng dáng dịu dàng và quyến rũ của cô bé Julie, em gái Lydia. Thầy đánh giá cao pho tượng nhỏ ấy, nhưng không đi đến đồng tình với nguyện vọng của Goldmund muốn đúc bằng kim khí; theo thầy thì đó là một bộ mặt quá trơ trẽn và phàm tục nên thầy không đồng ý đỡ đầu. Tiếp theo, Goldmund bắt tay thực hiện khuôn mặt của Narcisse. Cậu tạc bằng gỗ và theo những nét của tông đồ Jean, vì Niklaus muốn nếu pho tượng thành công sẽ đưa nó vào trong một nhóm tượng Jêsus bị cậu rút trên thập tự giá ông đã nhận đặt hàng, lâu nay có hai thợ bạn chuyên làm để rồi cuối cùng thầy sẽ hoàn chỉnh.

Goldmund tạc pho tượng của Narcisse với một niềm âu yếm sâu sắc; trong công việc ấy, cậu tự tìm lại mình, với tâm hồn và nhiệm vụ người nghệ sĩ mỗi khi cậu đi chệch đường, điều hiếm khi xảy ra. Bởi vì các mối tình chốc lát, các cuộc khiêu vũ, các cuộc chè chén với bạn bè, các cuộc chơi súc sắc và thường thường con có cả những cuộc ẩu đả nữa, lôi kéo cậu vào các cơn lốc ấy, đến nỗi có khi cậu rời xưởng một hoặc nhiều ngày, hoặc làm việc với tâm thần không ổn định và đầu óc nổi loạn. Nhưng đối với pho tượng tông đồ Jean của mình luôn luôn thuần khiết, bóng hình bao thân thương và trầm tư thoát thân từ chất liệu gỗ, cậu chỉ làm việc khi cậu thấy mình đang trong trạng thái được gia ân và tinh thần hoàn toàn thanh thản có thể dốc hết cả tâm trí vào đó. Trong giờ ấy, cậu không vui cũng không buồn, không lo âu về niềm thích thú cũng như tính mong manh của cuộc sống, trong tim cậu tái hiện các tình cảm trân trọng trong sáng và thuần khiết và trước đây cậu đã hiến cho anh bạn, sung sướng được đặt mình dưới sự chỉ dẫn của bạn. Không phải cậu ngồi đó tạc tượng, mà chính anh bạn Narcisse đã sử dụng đôi bàn tay nghệ sĩ của cậu để thoát ra khỏi cuộc sống phù du và luôn biến động, và biểu hiện các tính chất sâu kín trong toàn bộ sự thuần khiết của nó.

Goldmund tự bảo, - Các cảm nhận này đôi khi khiến cậu rùng mình, - Các pho tượng đã ra đời như vậy đó. Như vậy đã ra đời pho tượng Đức Mẹ Đồng Trinh của thầy mà từ ấy, cậu trở lại tu viện thăm nhiều lần vào những ngày Chúa nhật. Như vậy đó, một cách bí ẩn và thánh thiện, đã được sáng tạo nên một hoặc hai pho tượng xuất sắc nhất của Niklaus nay đặt trên cao ngoài tiền sảnh. Như vậy đó, một ngày kia từ tâm hồn cậu sẽ trỗi dậy các hình ảnh khác duy nhất ấy về Bà Mẹ của những Con Người. Ôi! Giá mà bàn tay con người có thể chỉ sáng tạo những tác phẩm được tôn sùng như vậy, cần thiết, thoát khỏi mọi vết nhơ bẩn của thói vụ lợi và tính khoe khoang! Nhưng người ta đâu có được như vậy, từ lâu cậu đã biết điều đó. Người ta cũng có thể sản xuất ra những công trình khác, những đồ vật đẹp mê ly, được thực hiện với một khả năng làm chủ lớn lao vì niềm vui của những người ham thích nghệ thuật, để trang hoàng ở các nhà thờ và các trụ sở hội đồng thành phố - hiển nhiên là những đồ vật trang nhã, nhưng không phải là những đồ vật thánh thiện, phản ánh tâm hồn. Những tác phẩm như vậy cậu biết một số, không chỉ của thầy Niklaus và các bậc thầy khác, có những công trình dù được phát kiến với tất cả sự duyên dáng và trau chuốt cũng vẫn chỉ là những đồ chơi. Đó là nỗi xấu hổ và nỗi buồn cậu đã cảm nhận trong tim mình, cảm nhận qua cái bàn tay mình cải cách một nghệ sĩ có thể cho ra đời những tác phẩm xinh đẹp kiểu ấy để thưởng thức tài nghệ của bản thân, vì tham vọng hoặc chỉ để mà chơi!

(còn tiếp)

Nguồn: Narcisse và Goldmund, nguyên tác tiếng Đức: Narziss und Goldmund. Tiểu thuyết của Hermann Hesse, Nobel 1946. Viễn Nguyên dịch từ bản dịch tiếng Pháp của Fernand Delmas: Narcisset Goldmund. NXB Calmann - Levy. Paris, 1993. NXB Lao động, 2001. Rú từ Hợp tuyển Văn học Đức, tập 4. Lương Văn Hồng và Triệu Xuân chủ biên. NXB Văn học sắp xuất bản.

www.trieuxuan.info