8

Suốt sáu tháng liền, ông Tài không nhận được đồng bạc nào trong món tiền lương hiệu trưởng hằng tháng hai ngàn. Ngôi trường trở nên yên tĩnh như một ngôi chùa cổ đại và các giáo sư, học sinh là những tăng ni khổ hạnh chân tu. Cuối niên khóa ấy, lớp học tàn đi lặng lẽ như lá mùa thu, không được chấm dứt ồn ào bằng những bún nem hay là thịt bò bảy món theo như thường lệ. Ông Tài bị dồn vào thế bức xúc chưa từng gặp gỡ trong cuộc đời mình, do đó ông đã tình một nước cờ gỡ bí hết sức đột ngột. Đầu niên khóa sau, tập họp một nhóm tàn quân bại trận là các giáo chức vẫn còn chung thủy với trường, ông tuyên bố bằng một giọng ngập ngừng, cảm động:

- Các bạn đồng nghiệp thân mến! Các bạn hãy nên giữ vững ngôi trường của mình! Chúng ta quyết liệt duy trì một cái cơ sở lý tưởng giữa cái xã hội quá đảo điên này. Chúng ta không cần ai biết, không cần ai hay, ta chỉ làm theo lương tâm, thiện chí của mình là đủ. Tôi sẽ vì trường, bỏ dạy…

- Bỏ dạy!

Ông Bảng kêu lên và chồm người tới như một quả bóng dội ngược. Ông Tài chậm rãi nói tiếp:

- Tôi phải bỏ dạy là để góp phần xây dựng nhà trường. Bởi vì hiện nay trường ta đang chịu thiếu hụt tài chánh, không đủ để trả tiền nhà, tiền điện, tiền nước và tiền chi phí văn phòng. Tôi nhận làm cho một hãng thuốc lớn. Với số tiền lương rộng rãi, tôi có thể trích bồi dưỡng hàng tháng cho trường.

Khi ông dứt lời, mọi người có cảm tưởng nghe những lời ai điếu của kẻ phúng viếng một đám tang ma. Số giờ của ông hiệu trưởng lại được phân phát cho các giáo sư hiện diện. Nếu có những sự ban phát không làm cho ai vui lòng, thì trường hợp này là một.

Từ đấy, ông hiệu trưởng chỉ đến trường vào mỗi buổi trưa để ký giấy tờ và mỗi buổi chiều, để hỏi han mọi công việc, vào mỗi chủ nhật để khuyến khích các đồng nghiệp thân mến quyết tâm sống chết với trường. Càng bị cuộc đời gạt ra khỏi cái cơ sở lý tưởng của mình, ông Tài lại càng cố bám vào nó. Tuy mỗi buổi sáng, đến văn phòng của hãng thuốc, ông tự nhủ mình đang gián tiếp làm công việc chấn hưng giáo dục - bởi vì đồng tiền ở đây sẽ đem nuôi dưỡng nơi kia - nhưng hình như có một nỗi nghẹn ngào xâm chiếm lấy ông. Ông đã tỏ ra bất lực hiển nhiên trước sự duy trì trường sở của mình, và người thuyền trưởng nhiệt thành đã phải rời bỏ con tàu vì những đợt sóng thực tế làm cho tròng trành nghiêng ngửa. Bởi vậy, từ ngoài đường lớn đi vào đường hẽm, ông Tài cúi gầm mặt xuống như người phạm tội và cái bắt tay của ông không còn nắm chặt lấy các đồng nghiệp như trước, tiếng cười của ông không còn giòn giã, tự tin, chữ ký của ông ở trên mặt giấy không còn hất chân chữ I đá hết về trước như ngọn độc cước tung hoành mà cong ngoặc lại như điếu thuốc lá gói tròn để sự đốt cháy cho dễ dàng hơn.

Mỗi ngày ông có cảm tưởng như lớp học trò xa lạ với mình, đồng nghiệp cũng có ý tình lạnh nhạt, nhân viên không còn trông đợi ở ông như trước. Hãng thuốc trở nên quen thuộc nhiều hơn, trong khi bàn ghế, tường vôi, bảng gỗ của trường Chấn Hưng khoác dần một vẻ hờ hững thật là quái đản. Những cảm giác này không phải ông Tài đều kịp nhận thấy diễn biến nơi mình mà chỉ thỉnh thoảng giữa lúc cười đùa tự nhiên với các nhân viên hãng thuốc ông mới bắt gặp, hoặc khi cúi xuống đóng sổ học bạ để ký vội vàng, ông ngẩng đầu lên và gặp vẻ mặt hốc hác của ông Trương Bảng nhìn ra ngoài đường. Ông Tài không muốn mình trở thành người phụ bạc, và ông hốt hoảng quay về với những ý nghĩ xây dựng trường sở, khích lệ giáo sư, đôn đốc học sinh, củng cố lề lối làm việc của một văn phòng ế ẩm. Nhiều bữa chiều về trong sự vắng vẻ của một ngôi trường tan chợ, ông Tài vẫn còn loay hoay trong đống giấy má giữa lúc hoàng hôn để tìm lại một không khí quen thuộc ngày nào. Nhưng càng tỏ ra sốt sắng, ông lại có dịp thấy mình xa lạ với trường hơn nữa, bởi vì cung cách xử sự của ông không còn phù hợp với cái nhịp điệu uể oải, rời rạc của trường càng lúc càng thêm nặng nề.

Trong khi đó, các ngôi trường lớn chung quanh không ngớt tấp nập kẻ ra người vào, xịt khói đen mù cả một quãng đường. Những lúc bãi học, con đường mắc kẹt suốt cả hàng giờ và các xe cộ qua lại dồn ứ thành một bến xe bất ngờ, di chuyển theo cái tốc độ rùa bò, giữa một không khí náo nhiệt, choáng váng đầu óc. Rồi tình hình thay đổi, người ta kéo đến thành phố càng đông, một số nhà cao cửa rộng được xây cất lên không phải để mở trường học mà để chứa chấp ngoại kiều, cùng với rất nhiều đàn bà ăn mặc nửa kín nửa hở ra vào sớm tối. Một số trường học dự định mở thêm đã thấy im lặng một cách sống sượng. Một số lớp học quảng cáo ồn ào, đến khi giáo sư đến dạy, đã được nhà trường “lấy làm ân hận” cho biết chủ nhà đã lấy lại rồi. Một trường sở lớn tự biến thành nhà cho thuê, bởi vì khách sạn lúc này có lợi hơn là trường học. Một đôi trường khác có những giằng co xảy ra, một bên là những người quyết tiếp tục dạy dỗ, một bên là những người quyết giải tán để mà kinh doanh lối khác. Những thiếu nữ mặc quần chật chội phô háng, phơi đùi càng lúc càng nhiều, những thanh niên tóc để bù xù, ống quần bó gậy, sơ mi lùng bùng càng lúc càng đông. Tiếng máy xe nổ rồ to hơn trước, bất chấp giấc ngủ của các phố phường, không kể đến sự nghỉ ngơi của người già cả, của kẻ ốm đau và của trẻ con. Từng bộ ba người, hai gái một trai, hai trai một gái, đèo nhau trên các chiếc xe gắn máy mở “bô” chát chúa, phóng khắp các ngả đường. Những tiệm giải khát chen chúc trai trẻ, trong vũng ánh sáng cố làm lù mù cho hợp với sự đen tối ở trong tâm hồn người mua, kẻ bán.

9

Tất cả những sự kiện ấy dồn dập bên ngoài như những đợt sóng càng lúc càng va mạnh vào mạn thuyền rỉ mục của trường Chấn Hưng.

Một buổi sáng nọ, ông Trần Ngọc Tẹo nghe tiếng gõ cửa gấp rút bên ngoài. Mở ra, ông thấy một nụ cười lớn, loe rộng như miệng ống nhổ, nở toác trên cái khuôn mặt béo phị của ông Tám Tàng. Chỉ có một năm mà ông Tám đã khác nhiều về phần da thịt.

Ông Tám hỏi liền:

- Thế nào? Anh Tẹo? Anh đã dò ý lão chưa?

- Dò rồi.

- Chắc lão bằng lòng.

- Cậu lầm. Lão ta nhất định không chịu.

- Trường nó ế chết đi mà không chịu cái nước chó gì. Thì hãy trả thêm.

- Trả thêm, nó cũng không chịu.

- Thì trả thêm nữa.

- Nó là hạng người không thể ép được bằng tiền.

- Đừng có bày đặt! Hạng nào lại chẳng mua được bằng tiền? Chỉ tại anh chưa trả đúng giá nó đòi hỏi đó thôi. Tiền mua được tất.

- Như thế thì cậu Tám lại lầm lạc nữa rồi. Có những hạng người không thể mua được bằng tiền, dù trả bất cứ giá nào. Người ta đâu chỉ sống bằng cơm gạo, nước tương hay chả lụa, mà còn sống bằng danh dự, và sống bằng tự ái nữa. Những món hàng này quá đắt, song nhiều khi chỉ mua được bằng một lời nói đáng giá chứ không thể đổi bằng tiền, dù là tiền vàng.

- Vậy anh thử đe dọa nó xem sao.

- Đe dọa bằng cách gì được? Nó đủ pháp lý, đâu có sợ gì?

- Không ai đe dọa bằng pháp lý. Người ta đe dọa bằng những sức mạnh. Nói cho rõ hơn, là bằng những thứ sức mạnh mờ ám.

- Những hạng người như tên Tài chỉ biết nghe theo ý mình chứ không sợ sự đe dọa. Điếc không sợ súng mà lại.

- Vậy anh năn nỉ nó xem.

- Đã năn nỉ rồi. Vô ích.

Ông Tám làm thinh, có vẻ suy nghĩ. Ông Tẹo nói tiếp:

- Tôi cũng đồng ý với cậu là để một cái trường học ngắc ngoải thật không có ích lợi gì cho xã hội này, mà còn bày ra cái cảnh giáo dục suy đồi. Nhưng ông bạn Tài của tôi là người rất mực thành tín, đóng tiền hàng tháng rất là đều đặn, đến nỗi tôi không chỗ nào mà chê trách được. Khốn nỗi, ông ta đã quyết cái gì thí khó mà lay chuyển được. Vậy thì… Vậy thì mọi việc xoay xở tùy cậu, miễn sao cậu lấy lại được là xong, cốt đừng gây nên sự đổ vỡ nào.

Ông Tám trợn mắt:

- Tôi sẽ phá nát và xây dựng lại đẹp gấp mười lần! Còn gì mà sợ đổ vỡ!

- Không, không, tôi muốn nói về tình nghĩa giữa tôi với lại ông Tài.

- Tình nghĩa! Eo ôi! Anh sống giữa thời đại này mà anh lập luận như các ông cụ, bà cụ ngày xửa ngày xưa! Tình nghĩa là cái thứ gì? Nó dài hay ngắn, đỏ hay xanh, mập hay ốm? Nó có nanh vuốt gì không mà anh lo sợ như vậy? Nó có chịu đóng hụi chết thay thế cho anh được không? Nó có chịu đưa tiền điện, chịu góp tiền nước cho anh một tháng nào chưa? Nó có cách gì thay thế con anh để đi trình diện quân dịch không nào? Thôi đi, cụ Tẹo, tình nghĩa là những tiếng nói hoa hòe cho vui, cụ ạ. Làm ăn thì hãy nghĩ đến lợi hại. Tình nghĩa, còn khuya!

10

Ông Tám Tàng uống đến ly rượu huýt-ki thứ bảy mới thấy đầy đủ cảm hứng để tính đến việc sẽ làm. Ông gọi thật lớn bằng cái giọng điệu lè nhè chính hiệu của con sâu rượu kinh niên:

- Mổng ơi! Bớ Mổng!

Người ta chỉ nghe nhiều tiếng xì xào và tiếng văng tục bên dưới của những giọng nói đàn bà.

- Con Mổng đâu rồi? Tao biểu!

Một cô gái ốm o, mặc đồ hở hang, với hai vành môi trét đỏ, đôi má bự phấn, õng ẹo đi lên.

- Sao mà kỳ đà như vậy, hở con đĩ rạc?

Cô gái liếc xéo ông Tám, nhoẻn cười:

- Bảo gọi người ta bằng Mộng, lại cứ réo Mổng, khỉ quá!

- Thì Mộng. Lại đây cho tao ngó lại cái dáng bộ mày chút coi.

- Ngó hoài! Bộ say rồi sinh tật chướng, hở ông già dịch!

- Tao cần ngó lại cho kỹ, rồi mới quyết định cho mày một bước tương lai.

Cô gái bước tới một bước, cố quay mặt đi nơi khác để làm một người mắc cỡ, nhưng đã từ lâu quên sự mắc cỡ mất rồi nên cái thái độ cố gắng của cô như người thách thức.

- Con khỉ! Tao đâu có thèm xem mông của mày! Ngoảnh mặt lại đây cho tao dòm thử chút nào!

Cô gái vểnh cái mặt lên, nhìn vào ông Tám. Ông Tám hấp hem cặp mắt, y như một nhà trọc phú xem tranh lập thể, phê phán:

- Thôi được. Mày trông có vẻ nữ sinh hơn hết trong đám khỉ đột ở đây. Phen này tao cho mày đi học lại.

- Dỡn hoài.

- Tổ cha đứa nào nói dỡn! Ông mà nói dỡn thì ông làm con trai út của mày. Hồi xưa mày học đến lớp nào rồi?

- Lớp nhì.

- Cũng được. Bây giờ thì cứ cho vào Đệ ngũ là xong.

- Trời ơi! Có hiểu cái chó gì đâu mà học Đệ ngũ?

- Đừng lo. Tao đóng học phí đầy đủ là được. Mí lại, đi học đời nay đâu có cần hiểu mà mày muốn hiểu? Mày cứ đến trường, nhưng học thì theo chương trình của tao. Chương trình của tao chắc ăn hơn nhiều.

- Nhớ đừng cho nhiều món lắm, nuốt không trôi đâu, cha nội!

- Một món là chán chê rồi, con ạ. Nhưng mày hãy nghe tao dặn: phải sửa điệu bộ sao cho y hệt như nữ sinh vậy.

- Khổ chưa? Ai biết nữ sinh có điệu bộ gì? Bây giờ nhiều cô cũng cứ ký ca ký cỡn như là me Tây, me Mẽo chúng em, vậy chớ phân biệt làm xao, hở ông bố già?

 - Biết vậy. Nhưng mày hãy cố làm ra cái dáng lương thiện một chút. Chớ cứ ẹo tới ẹo lui kiểu đó là để nhử mồi lính Mẽo chứ đâu có thực hiện được chương trình của tao. Đây này, mày phải đi theo cái kiểu cọ này…

Ông Tám lảo đảo đứng lên, cố đi rón rén như người tuột dép đạp nhằm đinh ốc, rồi lại nghiêng đầu, ỏn ẻn:

- Mày lại nói như thế này: “Chao ơi! Cuộc đời buồn quá… á… á… Chán… án… quá! Xống làm sao nổi!” Nhớ nói rất buồn, rất chán, với cái điệu bộ bên trong chẳng buồn chẳng chán khỉ khô gì hết.

Ông Tám liền bắt cô Mổng - xin lỗi, cô Mộng - tập dượt đến lần thứ mười, và ông hạ xuống một lời quyết định:

- Ngày mai, tao sẽ cho mày vào học tại trường Chấn Hưng!

Cô Mộng nẩy chồm người lên:

- Thôi đi! Ông nội, hổng thèm học cái trường quèn ấy đâu. Đi học trường lớn, có lầu ba từng, năm từng, mới chịu.

- Ừ, rồi mấy từng, tao cũng cho học, đừng lo. Nhưng hãy bắt đầu vào trường này đã. Có chuyện làm ăn lớn lắm, đó con.

- Chỉ học tiếng Mỹ thực hành thôi nhé!

- Cái đó là cầm chắc rồi. Nhưng đừng vội lo, con à. Bây giờ mày chưa phải học gì hết, mày cần đi học, chứ không cần học.

- Thế thì đến lớp em ngủ gục à?

- Nếu em thích việc ngủ gục thì em cứ ngủ tự nhiên. Nhưng em phải nhớ anh dặn điều này. Trong cái trường đó có thằng Trương Bảng và Huỳnh Văn Xu… (Chỗ này thì ông Tám Tàng nói nhỏ gần đến năm phút. Người ta nghe cô Mổng cười rúc rích vài ba lần) và em luôn luôn phải giữ vai trò của một cô gái lương thiện. Nghĩa là mở miệng phải có những câu tương tự: “Để em xin phép ba em” “Để em thưa lại má em” “Chị em có dạy em rằng…” “Anh em có bảo em rằng…” “Ông em, bà em có khuyên em…” Chẳng hạn, nhà trường hỏi học lớp sáng hay là lớp chiều, thì thưa: “Dạ em còn phải thỉnh ý ba má của em” đại khái là vậy. Người ta thường thích làm việc bất lương với kẻ lương thiện. Quỷ cái như mày thì tao chỉ cần bảo sơ vài câu là mày hiểu rồi. Nhưng mà tao dặn điều này mày phải nhớ kỹ, là đừng có nói cho đồng bọn mày biết kế hoạch tao, nghe chưa? Mấy cái con đó mà biết chuyện này thì mày ốm đòn, mà tao còn xé căn cước, đuổi mày về lại dưới quê cho mày ăn món bom bi với miểng đại bác.

(còn tiếp)

Nguồn: Ngôi trường đi xuống. Tiểu thuyết, rút từ Tuyển tập Vũ Hạnh. NXB Văn học sắp xuất bản.

www.trieuxuan.info