Thôi được. Các bạn im lặng có nghĩa là không biết xuất xứ của bài hát, thế thì tôi sẽ nói cho các bạn biết vậy. Vào những năm đầu của thế kỷ mười chín, ở Taiga, trên một vùng đất ngoại thành Ircut, người ta đã dựng lên một trại giam cầm các tù khổ sai lớn mang tên Hoàng đế Alếchxanđrơ, gọi là “Trung tâm Alếchxanđrơxki”. Đó là một trại giam khắc nghiệt, lạnh lẽo và ẩm ướt. Nó được dựng lên để giam cầm các nhà cách mạng. Nhiều nhà cách mạng chân chính, tài năng, dũng cảm đã bỏ xác ở đấy. Hàng tuần cứ đến thứ sáu người ta mới cho thăm nuôi. Đấy, chính nơi ấy đã xuất hiện bài ca mà các bạn vừa hát... Sao các bạn cứ im lặng thế? Các bạn có cái câu lạc bộ này hay đấy, hơi chật một chút nhưng không sao. Hình như có dột nữa, bây giờ thì chả sao, nhưng đến mùa đông thì các bạn đi đâu?

Một cậu bé trạc chừng mười lăm tuổi, cái cậu mà lúc nãy đã vội vội vàng vàng thu dọn ly cốc, đánh bạo nói rằng mùa thu và mùa đông ở đây ấm áp, còn cái mái nhà vòm bị dột thì rồi họ sẽ lợp lại. Một cậu khác nói rằng thỉnh thoảng người ta cũng để cho các cậu đến góc văn hóa khu tập thể nhưng ở đấy không được hát hò những bài hát mình thích và chưa đến mười một giờ ông trưởng nhà đã đến tắt điện đuổi ra.

- Cứ làm như chúng tôi là trẻ con vậy!- Một cậu nói rồi nhổ toẹt vẻ khinh miệt.

Nhưng có lẽ dù sao các ậu ấy cũng đang lo lắng đến vấn đề mùa đông không biết tụ họp ở đâu.

Người ngồi đối diện với Đôrôkhốp sau bàn là một thanh niên trông vẻ già dặn. Anh ta chăm chú nhìn đại tá một hồi lâu, cuối cùng cất tiếng hỏi:

- Anh là đại tá của MUR à?

- Không hoàn toàn thế – Đại tá mỉm cười trả lời – Tôi là đại tá thì đúng rồi, và là người từ Mátxcơva cũng đúng nốt. Nhưng MUR – là ban hình sự Mátxcơva còn tôi thì làm việc ở Cục hình sự Liên bang cơ.

Trong lúc trả lời, đại tá nghĩ rằng cái tin anh đến đây lan nhanh biết chừng nào và liệu có phải tình cờ mà nó lan đến cái ngôi nhà vòm này không?

Nhìn những người ngồi quanh, đại tá chú ý ngay đến người thanh niên ngồi giữa. Anh ta mặc một chiếc áo thợ lặn màu trắng, mái tóc dài chải chuốt láng bóng dưới ánh điện. Anh ta ngồi đó vẻ mặt lo lắng, tức giận hết nhìn Đôrôkhốp lại nhìn Kôzơlenkô. Nhận thấy đại tá chú ý, anh ta hỏi:

- Anh đến để bao che cho cái bọn tự vệ ấy chứ gì? Không có các anh bao che thì họ cũng quá đáng lắm rồi. Ra cái điều chúng tôi quấy rầy họ, sống không phải đạo, hát hò lung tung, rượu chè. Nhưng chúng tôi uống tiền của chúng tôi chứ đâu có uống tiền của họ – Anh ta nói và xòe những ngón tay vẻ nghịch ngợm – Thử hỏi, chúng tôi làm gì xấu nào? – Anh ta quay sang hỏi đại tá vẻ thách thức.

Thiếu úy Kôzơlenkô đứng dậy đến bên người thanh niên vừa nói, vỗ vai nói:

- Thế nào Vaxca, cậu kể cho đại tá nghe một vài chuyện tiếu lâm đi chứ? Đại tá cũng thích được nghe cậu kể lắm đấy. Nghe chuyện tiếu lâm của cậu thì ngay cả con mèo xám đằng kia cũng phải xù lông còn các nhạc sĩ có tai cũng điếc cả con ráy. Hay là cậu khoe với đại tá chuyện cậu đã đánh Lêxca thế nào đi...

- Tôi không hề đánh Lêxca, người thanh niên cao gầy ngồi cạnh đại tá bào chữa – Cậu ấy bị bắt vì chuyện khác. Cậu ấy đã lấy tiền của một cậu bé rồi không chịu trả. Mà đó là số tiền mà cậu bé đã gom góp cả năm để mua máy ảnh...

- Chà, chà... Thì ra ở chỗ này các bạn không chỉ vui chơi giải trí mà còn có cả xét xử, thanh toán... – Đôrôkhốp cười mỉa – Kôzơlenkô, ta đi thôi, không nên quấy rầy các bạn này nữa. Chúc các bạn ở lại vui vẻ.

Cả bọn đồng thanh đáp lời và khi đại tá và thiếu úy vừa đi khỏi từ ngôi nhà vòm lại vang lên một bài hát tinh nghịch – bài “Murca”. “Em đã xơi hết mâm xôi của anh rồi bỏ đi làm ăn một mình”…

- Anh có nhận thấy trong suốt thời gian chúng ta ở đấy bộ ba nhạc công im lặng không nói gì không?

- Có. Họ không thèm hạ cố nói chuyện.

- Nhưng không quấy phá. Mà đó là một bước ngoặt. Một lần tôi cùng với Rôgốp đến định nói chuyện với cả bọn, thế là bộ ba nhạc công ấy đã “biểu diễn” một chương trình ca nhạc ầm ĩ dài đến nỗi chúng tôi không nói được một tiếng nào. Cái cậu đã hỏi anh về MUR là Xêkin, sống với mẹ, bố cậu ta đã bỏ nhà, còn cậu thì bỏ học, không muốn đi làm. Chúng tôi có kiếm công ăn việc làm cho cậu ta thì cậu cũng chỉ làm được một vài tuần thì bỏ, nói là không có tương lai. Mùa xuân năm ngoái cậu ta đã bị kết án vì tội ăn cắp vặt. Lúc thì lấy của nhà này một ít bánh ngọt, lúc thì lấy của nhà kia lọ compot hay một cái gì đó có thể ăn được.

Aphanaxép đã cho gọi Gitkốp, Điudin và hai cậu nữa lên hỏi: “Hôm qua các cậu lại uống rượu phải không?” Mấy cậu ấy trả lời: “Có uống”. “Thế cái món táo ngâm đường của Xêkin có ngon không?” – Cả bọn im lặng. Thế là Aphanaxép liền bêu rếu, nói rằng là công nhân mà lại đi liếm láp đồ ăn cắp. Đã thế lại còn xúi giục một cậu bé đi ăn trộm. Các cậu mua rượu chuốc cho Xêkin uống say. Không có gì để trả ơn thế là cậu bé buộc lòng phải đi ăn trộm chứ sao. Thiếu tá chửi bới, mắng nhiếc một hồi lâu và cuối cùng Điudin đã hứa là sẽ nói chuyện với Xêkin, sẽ không ăn uống một khi chưa biết rượu và đồ nhắm từ đâu ra. Sau đó chúng tôi đã cho Xêkin đến trại cải tạo. Cậu ấy đã ở trại cải tạo một năm, tỏ ra tích cực và mới đây mẹ cậu ấy đã đến đưa về. Hiện cậu ấy đã chịu đi làm và theo tài liệu của tôi thì không còn đi ăn trộm nữa. Lêxca – cái cậu người dài thòng ngồi cạnh anh ấy – cũng vừa mới được thả về. Hai năm trước đây anh ta đã bị bắt vì tội ăn trộm. Hoàn cảnh của cậu này rất khổ tâm. Bố là một người nghiện ngập. Ông ta làm thợ khuân vác, làm thêm được đồng nào là ông ta đem uống rượu bằng hết. Thế là ngày nào ông ta cũng say khướt, về đến nhà là chửi vợ đánh con. Chúng tôi đã hai lần bắt giam ông ta vì tội càn quấy. Sau đó vợ ông ta phải đến yêu cầu chúng tôi đừng đụng đến ông ta bởi vì hàng tháng, ông ta vẫn nhận lương đưa về cho vợ đều đặn, còn nếu ông ta ngồi tù thì đâu có ai trả lương, đã thế khi được thả lại phải nộp tiền phạt. Tóm lại vì ông mà bà vợ phải thiệt thòi đủ điều. Chán cảnh hục hặc trong gia đình, Lêxca bỏ nhà đi nơi khác nhưng trước khi đi cậu đã chui vào nhà khác đánh thó một thứ gì đó. Khi được thả về, cậu ấy đã đến gặp chúng tôi yêu cầu giúp đỡ. Chúng tôi đã tìm cách xin cho cậu ta vào làm việc ở nhà máy và người ta đã hứa sẽ cấp cho cậu ta một phòng trong ký túc xá, vào mùa thu này. Tôi luôn để mắt đến cậu ấy. Cho đến nay, mọi cái có vẻ đã bình thường.

- Nói chung, anh biết không – Kôzơlenkô trầm tư một phút rồi nói tiếp – tôi thì tôi nghĩ là sở dĩ các ậu ấy tụ tập ở ngôi nhà vòm là vì không còn biết đi đâu. Người muốn vui chơi, kẻ không ngồi được ở nhà. Vào rạp xem phim một vài lần, xem mãi cũng chán, hơn nữa nhiều khi không có năm mươi kôpếch để mua vé. Hoặc toàn phim xem rồi. Đến nhà văn hóa thì phải ăn mặc đàng hoàng, phải xử sự lịch thiệp, là những cái mà họ không có, hơn nữa họ cũng không thích khiêu vũ. Thế là họ kéo nhau đến ngôi nhà vòm. Ở đấy, ai cũng là người quen, tốn kém ít hơn, không bị ai đọc moral, không ai nói họ là “bọn người vứt đi” như vẫn thường phải nghe ở câu lạc bộ. Ở đấy, họ cảm thấy tự do, thoải mái...

- Và cũng có thể bàn chuyện ăn cắp, ăn trộm nữa chứ? – Đôrôkhốp hỏi.

- Nói trắng ra để mọi người biết thì không đâu. Điều này tôi dám chắc. Tại sao? Tại vì đa số những người tụ tập ở ngôi nhà vòm không tham gia bàn bạc những chuyện như thế. Đấy, chẳng hạn như vụ mất trộm nhạc cụ ở nhà văn hóa mà tôi vừa kể cho anh nghe, anh còn nhớ chứ? Sau vụ đó tôi đã nói chuyện với Gitkốp và vì tò mò nên tôi đã hỏi anh ta tại sao lại không lấy cái đàn arcocdeon khi biết nó giấu trên sân thượng. Nghe tôi hỏi, anh ta đã ngạc nhiên nhìn tôi nói: “Kôlia, cậu ngu lắm! Không hiểu sao mà người ta lại nhận cậu vào làm thám tử được cơ chứ? Tớ cần cái arcoc ấy làm gì nếu nó là của ăn trộm?”. Tôi nghĩ rằng nếu có một cậu nào đấy muốn bàn chuyện ăn trộm thì cũng bàn lén đâu đó trong bụi rậm chứ không bao giờ nói ngay ở nhà vòm. Gây sự, đánh nhau thì các cậu ấy có thể nhưng còn đi ăn trộm ăn cắp thì các cậu ấy không thể – Kôzơlenkô, rít mấy hơi thuốc, trầm tư và nói thêm:- Ít ra là cũng cho đến lúc này.

Hai người lặng im đi về phía khách sạn. Nhìn thấy mấy cái ghế đá gần đấy, Đôrôkhốp đề nghị:

- Ta ngồi xuống đây một lúc đã, tôi thấy mệt mỏi thế nào ấy.

Chờ cho thiếu úy Kôzơlenkô ngồi xuống bên cạnh, anh nói:

- Anh Kôzơlenkô này, anh nghĩ sao, giả sử ở nhà vòm có một cậu nào đó, Gitkốp hoặc Điudin chẳng hạn, quyết định đi ăn trộm ở một nơi nào đó và rủ một cậu đi thì cậu ấy có đi không?

- Chắc là đi – Thiếu úy trả lời ngay.

- Thế có nghĩa là tất cả lòng tin của anh vào sự vô hại của ngôi nhà vòm chỉ dựa trên cơ sở của tính đứng đắn của mấy cậu mà thời nay người ta quen gọi là lãnh tụ chứ gì? Thế còn nếu như thay vì những cậu ấy là cái lão già mắc dịch mà anh nói vừa bỏ đây đi đến Xibiri sinh sống thì sao? Bởi lẽ chính ông ta cũng rất có uy tín ở đấy. Mọi cái phức tạp hơn nhiều anh bạn ạ. Dĩ nhiên, nếu cứ đổ tội cho ngôi nhà vòm thì quá ư nực cười. Phá nó đi thì không mấy hồi nhưng các cậu ấy lại sẽ tụ tập ở một nơi khác. Anh đã nói phải khi nhận xét rằng hiện tại và chỉ hiện tại thôi nhé, các cậu ấy chưa ăn trộm, ăn cắp. Song trong một đám đông như thế, ảnh hưởng xấu sẽ lan rất nhanh. Bởi lẽ các cậu ấy không hề có những say mê thực sự và các ham muốn của họ cũng quá ư bình thường. Và điều nguy hiểm hơn cả là các cậu ấy thường xuyên uống rượu và xem đó là việc bình thường không có gì đáng xấu hổ. Anh nên bàn với Rôgốp để tìm cách “sửa” các cậu ấy đi. Rất tiếc là họ lại xem các đội viên tự vệ như đại diện của một phe đối địch đáng ghét. Điều quan trọng là phải làm sao trả Gitkốp về vị trí của anh ta trong đội nhạc Jazz ở nhà văn hóa. Anh phải thử tìm cách làm việc đó xem. Trong việc này không thể có cái đơn vị nào duy nhất cả. Tôi nghĩ thế này, anh Kôlia ạ, anh nên lôi kéo vài ba cậu về phía mình. Nếu không làm ngay bây giờ thì sau sẽ muộn. Tôi e rằng với Vôrônin mọi cái không còn đơn giản. Và trong số các cậu đó có thể tìm được không ít những người có thể kết nạp vào đội viên đội tự vệ. Tất cả vấn đề là ở chỗ phải hướng năng lực của họ sao cho đúng.

Mãi đến một giờ sáng đại tá mới về đến phòng ngủ ở khách sạn. Đang định đi ngủ, nhìn thấy mấy quả lê vàng ươm, thèm quá không chịu nổi anh lấy một quả rồi đi ra ban công. Cái nóng nực bên ngoài đã giảm, trời đêm đã đem lại cho thành phố, con người vẻ yên ắng, mát dịu của nó. Thật dễ thở. Đại tá cúi gập mình trên lan can, quên cả ăn lê, chăm chú xem xét con phố.

Đối diện với khách sạn, sát tường nhà là những trạm điện thoại tự động. Như đột nhiên sực nhớ ra điều gì, đại tá khoác vội cái áo vét vào người, rồi bước nhanh ra phố. Chạy qua con phố rộng, đại tá bước vào một trạm điện thoại tự động. Anh quay số 02 và đứng chờ cho đến lúc người cán bộ trực ban ở phòng hình sự thành phố trả lời.

-          Đồng chí đại úy, Đôrôkhốp đây. Yêu cầu đồng chí cấp tốc dùng têlêtip chuyển về cục cảnh sát hình sự Mátxcơva... Nội dung bức điện ấy à? Bây giờ tôi sẽ đọc. Đồng chí chép đi... “Yêu cầu dò lại và báo ngay cho tôi biết tài liệu về..”. Đồng chí chép xong chưa? Nhắc lại tên họ của người đó xem nào... Thế, đúng rồi. Chữ ký của tôi. Chức vụ không cần ghi đâu, người ta biết. Tôi chỉ yêu cầu đồng chí một điều – Đôrôkhốp đưa mắt nhìn quanh; đường phố vẫn vắng tanh, không một bóng người qua lại – Đồng chí không được đưa bức điện này cho ai xem. Cho đến lúc nào vụ án đã được khám phá. Và nói với đồng chí trực ban mới là phải trao tận tay cho tôi một khi nhận được điện trả lời... Cảm ơn nhé. Chúc đồng chí ngủ ngon giấc.

(Còn tiếp)

Nguồn: Đằng sau một vụ án mạng. Anh Côi dịch. Tủ sách Trinh thám, Tình báo, Nhà văn Triệu Xuân sưu tầm, tuyển chọn, giới thiệu. NXB Văn học sắp xuất bản.