Theo lời bạn của cô Xuân ở phòng giáo dục kể…

 Trong một đợt xét lí lịch giáo viên cô Xuân không được xếp vào loại giáo viên lưu dụng theo chính sách. Hình như không có ai để nói chuyện, lâu ngày gặp lại người học trò cũ của chồng cô tâm sự: Đời sống giáo viên có khó khăn thật, nhưng cô rất mong được đi dạy. Vẫn biết nghề nào cũng tốt miễn là làm ăn lương thiện, nhưng với cô, nghề giáo là nghề cô yêu thích từ nhỏ. Tuấn biết không? Hồi mới học lớp một lớp hai cô đã tụ tập đám trẻ cạnh nhà lại tổ chức lớp học để mình làm cô giáo. Cô tập hát, tập múa cho chúng- Đánh khẽ vào đít các em thôi đừng làm chúng đau nghe con- Mẹ cô vẫn thường dặn cô như vậy khi thấy cô nhịp nhịp cây roi lên bàn. Nhưng kể từ lúc làm cô giáo cô chưa bao giờ to tiếng với những học sinh lỗi lầm của mình, đừng nói chi đến chuyện đánh vào mông chúng. Nghĩ, sao mình bị loại khỏi hàng ngũ giáo viên được nhỉ? Lý lịch của chồng thì ảnh hưởng gì đến tư cách đạo đức của cô phải không em? Mà lý lịch chồng cô có tỳ vết ở chỗ nào? Chỉ một lời vu khống vu vơ mà người ta trở thành kẻ có tội dễ dàng vậy sao? Học với thầy, Tuấn cũng biết đấy, thầy mà không trong thì còn ai sạch nữa không biết? Em thấy có ức không?

Giọng cô Xuân đã trở lại bình tĩnh:

- Nhưng em biết đấy, thầy Âm thay mặt chính quyền địa phương, về lập trường tư tưởng chính trị thì bàn thạch cũng không vững bằng, do vậy mà ý kiến của thầy Âm là kết luận cuối cùng của phiên họp. Bạn cô đã lặp lại nguyên văn lời thầy ấy:- Chúng ta đang tuyển chọn những cán bộ thay mặt Đảng làm công tác giáo dục. Đó là nhiệm vụ chính trị quan trọng, không thể để vợ một sĩ quan ngụy đảm nhận công việc giáo dục tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng cho con em chúng ta… Vậy đấy, em nghe cả chứ, kết luận cuối cùng là vậy đấy.

14 - Bệnh viện Thùy Dương mấy ngày mới giải phóng gặp rất nhiều khó khăn. Bệnh nhân đầy nghẹt không đủ giường, phải ra nằm dọc ngang theo các hành lang. Những người bị thương trong chiến tranh vết thương chưa được điều trị đúng mức đã nhiễm trùng ung thối. Những bệnh nhân đường ruột do ăn uống không hợp vệ sinh, ngộ độc thực phẩm từ những đồ hộp quá hạn… Thiếu đói quá người ta ăn đủ các thứ, dộng vào cho no là được. Chiến tranh đã qua rồi nhưng người bị thương và chết do bom đạn vẫn được tiếp tục chở tới bệnh viện: Do gõ đầu đạn để lấy nhôm, có người cuốc phải mìn lúc khai hoang vỡ hóa. Những tiếng nổ đinh óc những cụm khói đen ngòm vẫn chưa thực sự chấm dứt ở các vùng quê làng mạc.

Các trạm xá, các trung tâm y tế xã huyện gần như không còn khả năng hoạt động. Có hoạt động cũng không hiệu quả: thiếu thuốc men, thiếu nhân viên y tế… băng bông dùng cho người bệnh này xong, luộc lại dùng cho người bệnh khác, nước muối thay thuốc sát trùng…Tất nhiên đó là chuyện bình thường trong chiến tranh.

 Khối lượng công việc nhiều, thời gian nghỉ ngơi ít, lại thêm chế độ ăn uống thiếu thốn, Hồng Liên rộc hẳn người. Chỉ còn một động lực để nàng còn trụ lại công tác tại bệnh viện đó là lương tâm người thầy thuốc. Bạn bè Hồng Liên một số, sau thời gian làm lại đâu được một tháng, đã lần lượt xin nghỉ, bỏ ra làm ăn tự do. Vậy mà Hồng Liên cũng bám trụ được tính đến nay đã ngót hai tháng. Thời gian này nàng không gặp lại Tuấn.

 Đã lâu Tuấn không trở lại thăm nàng, Hồng Liên biết là anh chưa có tin gì về Nghi- Hễ biết được gì là tôi báo cho Hồng Liên ngay- Tuấn đã hứa với nàng như thế lúc ra đi. Do vậy mà hai tháng qua nàng cứ thắc thỏm mong ngóng. Tuấn có quan hệ rộng, bạn bè đông, nhất là đám bạn của anh trong lính ngụy trước kia. Đó là điều khiến nàng hy vọng nhiều ở anh.

 Không chỉ ngồi chờ, ở nhà nàng cũng nghe ngóng lùng sục tìm kiếm tin tức. Ở đâu nghe ai nói có tù binh mãn hạn cải tạo về, dù xa mấy nàng cũng lần mò tìm cho ra để hỏi thăm. Những cái tên Nghi trùng lặp đã bao lần làm nàng chới với trong tuyệt vọng. Một bận nghe có một tù binh thuộc Sư đoàn 23 mới mãn hạn cải tạo, lúc ấy là năm giờ vừa đi làm về, không kịp ăn cơm tối nàng tức tốc đạp xe đi. Đoạn đường quê lên dốc xuống hố đạp đến nơi đã chín giờ đêm, xa cũng ngót hai chục cây, thế mà người ta nói với nàng chỉ khoảng mười cây. Mấy chục cây số thì ăn thua gì, có điều là công của nàng hôm đó đã trở thành công cốc. Người tù binh này chẳng biết gì về chồng nàng cả. Cũng chẳng gì lạ vì Sư đoàn 23 đóng rải rác khắp các vùng rừng núi từ Dak Lak trở lên biên giới phía tây. Biết ở đâu có đồng đội của Nghi? Nhưng không vì thế mà Hồng Liên nản. Cuối cùng thì những tù binh cũng thổi được vào lòng nàng một chút hy vọng, không biết cái tin đó có phải là thứ ánh sáng cuối đường hầm hay chưa: có một trại cải tạo, hầu hết là lính của Sư đoàn 23, nằm ở vùng rừng núi giáp ranh hai tỉnh Dak Lak và Pleiku, có tên gọi là trại K15.

Hồng Liên càng mong Tuấn về, anh có thể giúp nàng biết thêm về trại K15 ấy trước khi nàng khăn gói đi.

 Những ngày sau đó, K15, cái tên nghe xa lạ mà gần gũi, nghe dễ sợ mà thân thương.

Ở đâu đó, nó như vừa là địa ngục, vừa như thiên đàng trong tâm tưởng của nàng. Nếu đi tìm Nghi có khó như đức mục Kiền Liên đi tìm mẹ dưới mười tám tầng địa ngục thì nhất định nàng cũng không từ nan. Một kế hoạch đi tìm Nghi phôi thai trong đầu Hồng Liên. Nàng gắng đợi Tuấn, nhưng nghĩ không thể đợi lâu.

 Lúc ấy là vào những ngày sắp đến mùa mưa ở tây nguyên, sau này Hồng Liên vẫn nhớ như vậy. Buổi trưa nàng đi làm ở bệnh viện về, từ ngõ nhìn vào, Hồng Liên đã thấy Tuấn ngồi với cu Lâm ngay chiếc bàn vuông đặt ở phòng trước. Nàng mừng như trẻ thấy mẹ đi chợ về bởi lòng nàng cứ chắc mẩm là Tuấn đã có tin về Nghi. Mới bước vào nhà Hồng Liên không chào Tuấn mà hỏi ngay:

- Tuấn có tin tức gì về anh Nghi chưa?

Nhận xét đầu tiên của Tuấn khi mới nhìn thấy Hồng Liên là nàng gầy và xanh đi nhiều. Anh đã nhận ra những dấu chân chim trên khóe mắt thâm quầng của nàng. Hai bên mép hai lằn gấp hiện rõ. Do khuôn mặt của Hồng Liên sấp bóng nên các nếp hằn trông càng đậm và sâu hơn. Tuấn xót xa đến nỗi anh không dám lắc đầu tỏ dấu là anh chưa có tin tức gì về Nghi. Anh thấy mình thật có lỗi với nàng.

Thấy Tuấn không nói gì cứ chăm nhìn mình, hình như anh ái ngại, làm Hồng Liên đâm hoảng. Nàng hỏi mà ánh mắt không rời khuôn mặt anh xem có phải Tuấn đang muốn giấu mình điều gì không:- Sao chú Tuấn, có tin gì hả? Đừng giấu, chú nói thực đi!- Hồng Liên ngồi xuống chiếc ghế cạnh cu Lâm, mặt nàng dại đi để mặc nước mắt lăn xuống má.

 Tuấn biết sự lúng túng của mình lúc nãy đã làm Hồng Liên sinh nghi. Tuấn ân hận, anh nói:

- Xin lỗi, tôi đã làm Hồng Liên thất vọng. Quả thực thời gian qua tôi có đi hỏi thăm bạn bè đây đó, nhưng chưa có tin gì về Nghi cả. Ở nhà Hồng Liên đã có tin chưa?

- Thấy Tuấn có vẻ gì bối rối làm tôi hết hồn- Hồng Liên thở mạnh như trút được nỗi lo, nhưng nàng vẫn chưa yên tâm- Chú Tuấn có nói thực không đấy?

- Tôi lúng túng vì đã làm Hồng Liên thất vọng, chỉ có vậy thôi.

Hồng Liên cười héo hắt:- Dù có tin gì cũng phải chấp nhận thôi làm sao được!

Tuấn lại nhìn Hồng Liên, anh tự hỏi nàng có thể chịu đựng được tình trạng này trong bao lâu nữa!

Tuấn muốn kể cho nàng nghe một chuyện mà anh thấy là lạ, nhưng còn đắn đo không biết có nên kể không. Nếu câu chuyện không ăn nhập gì đến nàng, nghĩa là không phải chuyện có liên quan đến Nghi, thì quả thật anh là thằng lãng nhách! Nhưng cuối cùng anh cũng không thể giữ trong lòng được, rất có thể có liên quan đến chồng nàng, anh linh cảm vậy, liên quan cách nào thì anh không rõ.

- Có chuyện này tôi thấy hơi lạ Hồng Liên à!

Hồng Liên nhìn Tuấn không hỏi là chuyện gì nhưng có vẻ như muốn nghe.

- Tôi có người thầy cũ, ờ mà vợ chồng thầy Đính thì Hồng Liên biết rồi- Anh nhắc qua chuyện cũ ở sân trường Nguyễn Công Trứ một chút để Hồng Liên nhớ rồi nói- thầy đang bị giam ở một nơi có rất nhiều tù binh thuộc Sư đoàn23.

Sư đoàn 23! Lại Sư đoàn23! Mấy tiếng đó không còn làm Hồng Liên phấn chấn nữa. Dù sao thì nàng cũng không thể bỏ qua:

- Có gì Tuấn kể thử!

Tuấn cũng hơi ngạc nhiên trước thái độ không mấy vồn vã của Hồng Liên khi nghe anh nhắc đến Sư đoàn 23. Anh không biết hai tiếng ấy đã làm nàng thất vọng ê chề và mệt mỏi đến chừng nào trong hai tháng qua.

- Thầy Đính hiện đang bị giam ở trại cải tạo K15.

- Cái gì? Trại K15?

- Hồng Liên biết chỗ ấy à?

- Không. Tuấn kể tiếp đi!

- Khi cô Xuân lên thăm chồng trên đó, một người trong trại đã nhờ cô nhắn tin với người nhà…

Tuấn đọc lại nội dung ghi trên mảnh giấy vỏ bao thuốc Mai mà cô Xuân đem ra hỏi Tuấn hôm nọ cho Hồng Liên nghe.

- Trời ơi!- Hồng Liên chợt kêu lên thống thiết- Anh Đảm còn sống! Anh Đảm còn sống! Tờ giấy đâu rồi chú đưa cho tôi?

- Cô Xuân còn giữ tờ giấy đó- Tuấn nhìn Hồng Liên đang cơn xúc cảm mãnh liệt, sợ nàng có nhầm lẫn gì không? Anh nói – Nhưng cái tên…

- Chú không biết đấy, Đảm là tên trong giấy tờ đi lính của anh Nghi đó.

- Còn địa chỉ nhà? Trong tờ giấy ghi số nhà 25 kia mà.

Hồng Liên không trả lời Tuấn, nàng gục đầu xuống bàn hai vai rung lên nhè nhẹ. Tuấn thấy những giọt nước nhỏ ngay trên bàn chân nàng. Hồng Liên đang khóc. Anh không dám hỏi nữa, anh trân trọng những giọt nước mắt của nàng, những giọt nước mắt mà Hồng Liên từng khắc khoải chờ đợi gần như mấy thế kỷ qua! Bây giờ nó đang nhỏ xuống. Anh đã hiểu. Một chặp lâu Hồng Liên mới ngẩng lên đôi mắt đỏ hoe, nàng giải thích với Tuấn:

- Trước đây căn nhà này mang số 25, đầu tháng ba vừa rồi nó được đổi lại thành số 47 khi mở con hẻm đằng kia. Hồng Liên chưa kịp báo cho Nghi biết số nhà mới..

 Thì ra vậy, điều linh cảm của anh thế mà đúng.

15 - Theo lời cô Xuân, trại K15 nằm giữa vùng rừng núi Dak Lak và Pleiku. Từ thị xã Pleiku vào sâu chừng ba mươi cây số đất đỏ người thăm nuôi phải đi xe thồ, sau đó lội đường rừng một đoạn mới đến trại. Có một trở ngại mà cô Xuân sợ Tuấn không để tâm, cô nhắc đi nhắc lại, là khi băng qua đoạn đường rừng phải bò qua một chiếc cầu khỉ dài đến năm mét, cũng không phải cầu khỉ nữa, chỉ là một thân cây khẳng khiu bắc qua suối không có tay vịn mà nước thì chảy xiết như thác- Phải coi chừng đấy- Cô dặn Tuấn- Có người quá run đã sẩy chân té xuống suối đấy.

- Vậy làm sao cô qua được?- Tuấn hỏi

- Ai đi thăm cũng phải nhờ mấy chú xe thồ cõng qua, họ đi quen rồi, chứ mình làm sao qua được em!

- Đường có yên không cô?

- Mấy ngày đầu xe thồ bị bọn trấn lột chặn đường- Giọng cô Xuân chợt nhỏ lại như sợ có ai nghe- Có một anh xe thồ bị đâm mấy nhát dao và bị cướp xe. May không chết- Cô le lưỡi rùng mình- Giọng cô lại to lên thoáng đãng như đã đến lúc vô sự- Nay thì hết rồi. Kể từ tháng trước bộ đội mở rộng khúc đường phía ngoài để cho xe vào tận nông trường cà phê thì đường sá từ đó yên ổn. Nghe nói ít tháng nữa cái cầu khỉ kia cũng được làm lại bằng cầu đúc cho xe qua.

- Vào trại rồi trở ra lại trong ngày có kịp không cô?

- Không đâu. Cô quên nói, cạnh chiếc cầu khỉ có một gia đình nông dân sống bằng nghề đốt than. Hai vợ chồng với một đứa con trai lớn rồi mà chưa có vợ. Nếu vào thăm buổi sáng lúc ra phải ngủ nhờ lại đó. Còn nếu vào buổi chiều, thì ngủ lại sáng mai đi tiếp. Gia đình ông bà này dễ chịu lắm. Lúc đi nhớ mang theo cái gì đó cho người ta, ở trên ấy xa chợ một tuần mới xuống chợ một lần. Tốt nhất nên mang biếu họ nước mắm hay một ít muối cũng được. Tình cảm thôi người ta không đòi hỏi gì đâu.

- Dạ em nhớ.

- Nói cô Hồng Liên đừng mang con nhỏ theo.

- Dạ chắc cô ấy muốn đem cháu Lâm vào thăm ba nó.

- Ừ cũng phải nhưng thấy đường sá vất vả quá cũng ngại. Cô ấy có ai bà con không? Nên có đàn ông đi theo thì hay.

- Dạ để em bàn lại với cô ấy.

***

 Nghe Tuấn kể Hồng Liên phán một câu làm anh cũng hoảng:

- Nhằm nhò gì, vào hang cọp cũng chẳng sợ. Cậu Bật thì ở trong Long Khánh kia rồi có ai là đàn ông bà con nữa đâu? Người ta đi được mình đi được.

- Nghĩ cho kỹ vào trong rừng rồi lỡ có chuyện gì biết kêu ai?

- Không phải cô Xuân đã nói đường bữa nay yên rồi mà.

- Đúng, cô có nói vậy, nhưng giữa núi rừng hoang vu ai biết chuyện gì. Người ta đi chẳng qua cũng đi liều thôi, mình thận trọng vẫn hơn. Hay để tôi đưa hai mẹ con Hồng Liên đi cho an toàn?

Khi nghe chuyện anh xe thồ bị đâm Hồng Liên đã thấy ớn tận xương sống, nên nàng có thoáng nghĩ đến Tuấn nhưng lại thấy ngại. Tuấn đưa nàng vào thăm Nghi liệu có chuyện gì xảy ra không, Nghi sẽ nghĩ như thế nào? Điều này Hồng Liên đã áy náy từ lâu, nhất là đã có một thời gian dài Tuấn vẫn thường quấn quýt bên nàng. Khi ra tù Nghi mà biết được cũng thật khó giải thích cho cho anh ấy hiểu.

 Thấy Hồng Liên làm thinh đắn đo, Tuấn cười:

- Đưa vợ người khác trèo đèo lặn suối đi thăm chồng chứ nào phải đưa nhau đi khách sạn đâu mà ngại.

Hồng Liên cười, nàng hơi đỏ mặt. Lần đầu Hồng Liên nghe Tuấn nói đùa với mình bạo như vậy.

***

 Khoảng sáu giờ ba mươi sáng, hai mẹ con Hồng Lên lên xe ở bến Thùy Dương. Hôm đó là ngày mười bốn âm lịch, ngày xấu bà Sáu cản không cho đi, nhưng Hồng Liên vẫn một mực- Không có ngày nào xấu hơn bằng những ngày con chưa có tin tức về anh ấy- Mười một giờ trưa xe đến bến Pleiku.

 Vừa bước xuống, Hồng Liên đã thấy Tuấn đứng đợi mình ở đó. Theo kế hoạch anh mượn xe honda cuả người bạn đón hai mẹ con nàng ở đây rồi chở vào trại K15. Và tất nhiên họ phải ở trọ lại nhà bác gì đó cạnh chiếc cầu khỉ một đêm. Hôm trước Tuấn bàn nên ở lại thị xã Pleiku để sáng mai vào sớm, nhưng đời nào Hồng Liên chịu, nàng muốn đi đêm nữa kia.

 Hồng Liên và cu Lâm ngồi sau xe, mặc dầu ngày qua có mưa nhưng hôm nay lại nắng gắt, bụi đất đỏ phủ một lớp dày lên áo quần hai mẹ con nàng. Chiếc honda 67 bỏ số một trườn lên các con dốc, nó rú lên khó nhọc làm nàng cũng thấy mình muốn đứt hơi. Qua những đoạn đường bằng, hai bên cây cối um tùm, vừa nói chuyện với Tuấn, Hồng Liên vừa nhìn vào những lùm cây. Câu chuyện anh xe thồ bị đâm Tuấn kể hôm trước khiến Hồng Liên cứ nơm nớp không yên. Nhìn vào chiếc gáy sạm nắng vững chãi như đúc bằng đồng hun của Tuấn mà đã một lần nàng có dịp ngắm nó thật kỹ trong chuyến đi trên chiếc Jeep lùn từ Nha Trang về, cùng mùi mồ hôi quen thuộc của anh, một cảm giác bình yên đươc che chở lại đến với nàng. Tuấn không đội mũ, tóc bám đầy bụi đỏ, trông anh càng dày dạn phong sương. Hồng Liên áp sát vào Tuấn, nếu không thì gió tạt và tiếng rú của chiếc 67 cà tàng sẽ át mất tiếng nói của nàng:

- Sao lúc đi Tuấn không đội mũ? Trong xách có chiếc cat két, dừng xe lấy mà đội- Hồng Liên phủi tay lên đầu Tuấn.

- Không cần đâu. Chắc mình đi cũng hơn nửa đường rồi đấy.

Chạy thêm một đoạn, Hồng Liên thấy mỏi ê cả lưng, nhiều lần nàng muốn trở nhưng cấn cu Lâm sợ con té, nàng đành ngồi yên. Nhưng giờ thì không thể nán thêm dù một phút:- Dừng xe trở lưng một chút đi chú Tuấn, mỏi hết chịu nổi.

 Chờ xe qua đến đoạn đường bằng, Tuấn dừng xe dưới một tán cây tổ đĩa.

Hồng Liên lấy chai nước cho Tuấn và cu Lâm uống. Nàng lục xách lấy chiếc mũ đưa anh- Bụi lắm, Hồng Liên mua cho anh Nghi đấy.

Nhìn ra bìa rừng Hồng Liên thấy một con suối đổ xuống trắng xóa, xa xa như một dải khăn voan gió thổi bay vắt ngang sườn núi. Hồng Liên tính buột miệng khen nhưng nàng chợt nghĩ không biết đâu đó bên dưới cái vẻ tưởng chừng như thơ mộng kia Nghi đang chịu cảnh lao lí của kiếp tù tội, nàng thở ra im lặng.

- Cái gì trăng trắng bên đó vậy má- Cu Lâm hỏi

- Suối đấy con ạ.

- Con tưởng con diều giấy của đứa nào đứt dây rớt xuống.

- Trông vậy nhưng xa lắm cháu ạ- Tuấn giải thích- Nếu là con diều giấy bên đó thì cháu nhìn không thấy đâu.

- Cháu thấy có xa gì đâu.

Quả thật, nhìn thì thấy như không xa, nhưng đến được đó cũng mất cả ngày trời, Tuấn không biết phải giải thích sao cho nó rõ. Anh chỉ lắc đầu nói:

- Xa lắm!

- Cháu không tin. Tuấn lại lắc đầu cười bất lực

Chợt một đàn cò trắng bay qua và sà vào thung lũng.

- Thấy không- Tuấn nói to như chính anh cũng thấy thích thú, nhưng không phải, anh đã tìm ra cách giải thích cho cu Lâm- Những con cò lớn thế kia mà cháu trông bằng hạt nếp chứng tỏ nó xa biết ngần nào, thế mà con suối lại còn nằm tít phía sau đàn cò!

Cu Lâm cười, nó đã thỏa mãn cách giải thích của Tuấn.

(còn tiếp)

Nguồn: Một ngày cho trăm năm. Tiểu thuyết của Nguyễn Bá Trình. NXB Văn học. 8-2010.

www.trieuxuan.info