Bố và ông Oleg ngồi nói chuyện hàng mấy giờ liền cho đến khi rượu cạn sạch. Rượu nằm trong cái bụng trống rỗng của bố làm tăng thêm lòng tin rằng Oleg là người mà bố có thể tin cậy và chẳng mấy chốc bố đã thú thật mọi điều với ông ấy: về quốc tịch của bố, về tôn giáo và về vị thế của bố là tù nhân chiến tranh.

- Thôi được, cả hai chúng ta đều là những kẻ đào tẩu cả. - Oleg cười phá lên.

- Thế ông trốn chạy vì điều gì? - bố hỏi, phân vân nếu ông ấy là tội phạm.

- Tôi trốn chạy kẻ thù của tôi, gia đình của tôi, và chính... cuộc đời của tôi.

Ông ấy là người bạn già tử tế. Với bộ râu trắng dài và hai mắt sáng lấp lánh, trông ông ấy là người ông đáng yêu hơn là một người có kẻ thù.

- Anh như ngạc nhiên lắm thì phải, anh bạn. Nhưng tôi không nói khác đi trừ phi anh đồng ý ở lại với tôi đôi ba ngày và rồi tôi sẽ kể cho anh nghe nhiều chuyện đến chán tai thì thôi. Tôi có món súp củ cải đường ở trong lều và patê thịt sóc. Tôi vui mừng vì có bạn cùng ăn và tôi nghĩ chắc anh cũng muốn có bạn.

Cuối cùng bố ở lại bốn ngày. Bố và ông ấy đi nhặt củi, săn hươu và đọc sách. Đối với một người chẳng có mấy tài sản, Oleg lại có một bộ sưu tập sách tuyệt vời. Ông ấy chẳng có gì nhiều để làm ngoài đọc sách. Ở tuổi của mình, ông ấy đã ngốn hết tất cả những cuốn sách từng vùi đầu vào đọc lúc còn thanh niên. Vào những buổi tối, bọn bố ngồi nói chuyện bên ánh lửa; Oleg mua vui với bố và những thần rừng bằng những câu chuyện dân gian và những bài hát. Cuối cùng, vào đêm cuối, Oleg thưởng cho bố câu chuyện về chính cuộc đời ông.

- Tôi đã sống ba phần tư cuộc đời trong nghèo khổ, anh bạn ạ. - ông nói, vuốt bộ râu - Khi tôi trạc tuổi anh, tôi cũng có nhiều mơ ước. Tôi ước mình sẽ thay đổi thế giới. Mình chỉ cần chiếm được vị trí có quyền lực. Tôi làm việc cật lực với tư cách là thương nhân, rồi sau này là một chính trị gia, nhưng tôi vẫn chẳng là gì cả. Tôi hiểu ra rằng ở nước Nga, kẻ mạnh luôn thắng. Kẻ hung hăng to lớn thắng kẻ hung hăng nhỏ bé, kẻ tàn bạo thắng người lương thiện. Kẻ tham lam lại được người nghèo nể trọng và chỉ có kẻ tham nhũng là có quyền lực. Tôi đã hiểu những gì mình cần làm và tự hứa rằng một khi đã leo lên được cột mỡ quyền lực, tôi sẽ thay đổi mọi việc cho tốt đẹp hơn. Nhưng mỗi bước mà tôi đi trên con đường chân chính của mình thì lại lùi mất hai bước. Chẳng mấy chốc tôi đã mất liên lạc với tất cả những ý tưởng của mình. Và đến lúc điều khiển được Duma địa phương, tôi đã khuất phục mọi người quanh mình và vây quanh tôi là những kẻ thù. Tôi sống trong sợ hãi và giờ đây mục đích duy nhất của tôi là bảo vệ những gì mình có. Có quá nhiều để thay đổi thế giới.

Tôi chú ý đến ba cậu con trai của tôi. Ít nhất tôi cũng có thể giúp chúng trở thành những người Nga tốt, nhưng tôi càng dùng quyền lực bao nhiêu thì chúng lại càng ương ngạnh và cứng đầu bấy nhiêu. Tôi nhanh chóng hiểu ra rằng mình không còn có thể điều khiển được chúng nữa, còn kém hơn cả mình điểu khiển thế giới. Bọn chúng còn khinh tôi. Rồi vợ tôi lăn ra ốm và trong lúc lâm chung, cô ấy nói cô ấy căm ghét những gì tôi đã làm và lên án tôi là một tên bạo chúa. Tôi đã đạt được giấc mơ chỉ để khám phá ra một điều rằng tôi đã đánh mất tâm hồn mình.

Tôi suy sụp. Không ai hiểu và không ai quan tâm đến tôi. Tôi bỏ chạy và lang thang một mình trong nhiều tháng ròng cho tới khi đến sống ở đây. Tại nơi đây, tôi lắng nghe trái tim mình và nó bắt đầu giãi bày hết. Và tôi nhận ra rằng quyền lực duy nhất mà tôi có chính là quyền lực tôi áp đặt với bản thân. Thế giới sẽ vẫn uốn cong quanh con người biết được quyền lực của mình, vì anh ta như một vì sao không gì có thể làm mờ đi được, hay là một tảng đá không gì có thể di chuyển được. Nhưng sử dụng quyền lực đó đối với những người khác và với thế giới, cuối cùng sẽ đập tan ta ra, bởi vì đây chính là sự yếu đuối đã trá hình thành sức mạnh. Đối với tôi là quá muộn, tôi đang tẩy sạch tinh thần để đợi cái chết, nhưng phía trước anh vẫn còn đủ tất cả mọi thứ.

Bố nhìn chăm chú một lúc lâu vào đám tro tàn của đống lửa. Liệu bố còn có thể gặp lại được Lotte không? Thế giới như đang cùng rắp tâm chống lại chúng ta. Liệu bố còn có sức mạnh của ý chí để đi tiếp không?

- Cháu sợ lắm, bác Oleg ạ. Cháu sợ những gì có thể xảy đến với cháu. Một nửa nước Nga sẽ giết chết cháu. Cháu chán cảnh chạy trốn, ẩn náu lắm rồi, cháu chán giả dối lắm rồi.

Ngày hôm sau, ông Oleg dậy sớm và bố thức dậy khi ngửi thấy mùi bánh mì tươi mới. Chiếc ấm samôva đang bốc khói để trên bàn. Oleg đã đặt ba ổ bánh mì vào túi của bố và đổ đầy bi-đông nước. Sau bữa sáng ngon lành, bố chuẩn bị lên đường.

Oleg kéo bố lại.

- Tôi cứ phân vân suốt cả đêm xem gửi theo anh câu chuyện gì và sáng nay cuối cùng tôi đã nghĩ ra. Đó là câu chuyện về một người đi săn nai trong trừng. Bỗng nhiên anh ta nhận ra mình đang bị một con hổ theo dõi. Người đi săn lúc này trở thành người bị săn đuổi. Anh ta bắt đầu sợ hãi bỏ chạy qua hàng cây và con hổ đang khép chặt vòng vây. Trong cơn hoảng sợ, người đi săn rơi vào ngay chính cái bẫy của anh ta. Và chưa kịp nhận ra thì anh ta đã rơi xuống hố sâu. Anh ta cố bám lấy cái rễ mọc nhô ra ở giữa thành hố và treo lủng lẳng thân mình. Anh ta nhìn xuống và thấy có đến hàng chục con rắn độc đang bò trườn ở dưới đáy hố. Rồi anh ta cảm thấy cái rễ cây đó mỗi lúc một rệu rã và bung ra. Anh ta nghe thấy có tiếng vo ve và nhìn thấy một con ong đang bay phía trên. Một giọt mật ong rơi xuống chiếc lá gần miệng anh ta. Và thế đấy, cái chết đang vây quanh, vậy mà anh ta vẫn thè lưỡi ra liếm vị ngọt của cuộc sống. Cuộc sống thật khó nhọc, anh Moritz ạ, nhưng luôn có một giọt mật ong ở đâu đó. Chúc anh lên đường may mắn nhé.

Từ đó bố đi bộ qua Abakan đến Kuznetsk. Nhưng có sự thay đổi. Những lời nói của ông Oleg đã có một tác động sâu sắc đến bố. Bố đi chậm một chút, trở nên tò mò về những nơi mà mình đi qua, gặp gỡ nhiều người hơn. Bố đã cải tạo con người mình từ một kẻ lang thang thành một khách lữ hành. Và quả là lạ, thật ra bố đã bắt đầu thấy vui thích, thỏa mãn. Nhưng niềm vui đó chẳng tày gang khi bố đến thành phố hôi thối Kuznetsk. Bố đã đi được sáu tháng và vẫn chưa ra khỏi Siberia.

Tận xa phía tây hoàn cảnh chính trị đang thay đổi nhanh chóng, nhưng những người Bônsêvich vẫn còn đang đấu tranh để có được chỗ đứng ở Siberia. Con thấy đấy, những kulak ở Siberia khác với những nông dân nghèo ở miền tây nước Nga ở chỗ họ khinh thường người Bônsêvich. Tại sao ư? Bởi vì phía đông dân cư thưa thớt, nông dân có nhiều đất đai hơn và nói chung họ khá giả hơn. Nhưng khôi hài ở chỗ những người kulak đó lại đang không chủ định giúp đỡ những người Bônsêvich giành chính quyền. Họ quyết định đầu cơ thóc lúa và đã làm cho giá cả tăng vọt. Thóc lúa thừa thãi ở phía đông nhẽ ra là để nuôi người dân ở phía tây. Kerensky đã ra hết sắc lệnh này đến sắc lệnh khác nhưng người Siberia từ chối giao thóc lúa. Kết quả là dân quê thì no đủ trong khi dân thành phố chết đói. Những người lính suy dinh dưỡng trên mặt trận đã đào ngũ hàng đoàn và những thành phố như Matxcơva và Petrograd đã dễ dàng rơi vào tay những người Bônsêvich.

Bố rất cần một số tiền vì cuộc sống ẩu náu trở nên mỗi lúc một khó khăn, mà lòng kiêu hãnh của bố lại quá cao thì làm sao mà đi ăn xin ở trong thành phố được. Vả lại bố không thể đối mặt với việc lại phải đi bộ thêm một mùa đông nữa. Tìm việc không khó, vì ngày càng có nhiều đàn ông phải đi lính nên nhiều công việc không có người làm. Kuznetsk là một thành phố mỏ và bố đã vào làm ở đó.

Hằng ngày bọn bố luôn cận kề cái chết. Còng lưng ra làm việc hàng nhiều giờ liền, song chỉ trở về những căn phòng thuê với vài đồng xu. Rồi vào một buổi sáng cuối tháng 10 năm 1917, hầm lò sống động tiếng cười nói vui vẻ dội xuống cả khu mỏ.

- Những người Bônsêvich đã tấn công cung điện mùa hè rồi.

- Cuộc cách mạng bắt đầu.

- Chiến tranh đã kết thúc.

- Chúa đã chết.

- Lênin muôn năm.

- Giai cấp công nhân đã được giải phóng. - những người thợ mỏ hô vang. Mọi người đầy hứng khởi và vô cùng lạc quan rằng cuộc đời của họ sẽ được cải thiện. Nhưng niềm hi vọng đã bị lạc điệu vì Duma địa phương ở Siberia đã tự khẳng định mình và chối bỏ việc chuyển giao quyền lực cho những người Bônsêvich. Công nhân không được giải phóng. Mà từ đó đến Petrograd là cả một con đường dài dằng dặc. Vậy là công việc tiếp tục như cũ.

Một ngày nữa trôi qua mà không có ánh sáng ban ngày, một ngày phải hít thở khói bụi, một ngày với vài đồng xu, còng lưng ra làm việc, chân tay co rúm lại và ho khủng khiếp. Ngày tháng bắt đầu trôi dần không còn khái niệm và cuộc sống cứ dần mòn trong than đen bẩn thỉu.

Tháng 11 và tháng 12 đến rồi lại đi. Lênin đã kí một bản đình chiến với chính quyền trung ương nhưng đối với bố, cuộc sống không là gì khác ngoài một hầm lò đen tối. Bố mất hi vọng rằng mình sẽ không còn bao giờ được gặp Lotte nữa. Nàng đã từ lâu không nhận được tin tức gì của bố. Bố không còn nằm trong danh sách Hội Hồng Thập Tự nữa và nàng thì cho rằng bố đã chết. Dịch vụ bưu điện đã bị phá hủy, gửi thư đi là điều phi lí, vậy mà vẫn cứ viết “những lá thư gửi cho tuyết trắng” như Kiraly đã từng gọi thế. Những lá thư đó không những bao hàm những chi tiết về cuộc sống của bố, mà nó còn là những gì để bố thiền cho tĩnh tâm, để bố tưởng tượng. Những lá thư đó như là sợi chỉ mỏng mảnh trói bố vào với cuộc sống.

Bố đã sa vào vết xe đổ đáng sợ. Bố là nô lệ của hầm lò. Lạnh lẽo vô cùng nên đi lại thật khó khăn và cuộc sống nghèo khổ đến nỗi không có khu mỏ thì không sống nổi. Đến tháng 2 năm 1918, tuyệt vọng trước cuộc sống nhàm chán vô nghĩa, tinh thần của bố ngày càng suy sụp rồi bố phát bệnh ho khan và không bao giờ khỏi hoàn toàn. Thận thường xuyên bị đau và ngày một tồi tệ đi. Những gì bố nhớ được về tháng ba là thấy mình nhổ nước bọt ra máu, tai biến tăng thêm, với những cơn ngất xỉu và ngã quỵ. Một năm đã trôi qua kể từ khi bố rời Sretensk.

Con ạ, chính lúc đó bố đã mắc phải căn bệnh lao chết người mà bấy lâu nó hành hạ bố. Tuy nhiên bố không đến nỗi ốm đau như lúc ở Sretensk. Sức khỏe của bố bị tàn phá do kiệt sức. Vào thời điểm xấu nhất của mình thì bố lại được những đứa trẻ thiên thần đến thăm một lần nữa và nghe thấy tiếng chúng động viên bố vượt qua.

- Anh ơi, anh không được đầu hàng. Hãy đứng lên đi tiếp. Hãy bước đi, hãy bước đi và hãy bước đi. Đừng đầu hàng anh ơi. - chúng đã thôi thúc bố như vậy đó.

Và bố đã làm như những gì được động viên; bố đã đứng dậy được và đi bộ. Bố đặt bàn chân này lên trước bàn chân kia và cứ thế đi bộ về phía mặt trời lặn. Bố nhớ đến lời khuyên của ông Oleg “Hạnh phúc là sự lựa chọn, chứ không phải là chức năng của tham vọng”. Vì vậy bố đi tiếp với mục đích chỉ để đi. Bố cứ thế đặt bàn chân này lên trước bàn chân kia và tìm kiếm Lotte trong mọi thứ. Từ tháng 4 đến tháng 10 năm 1918 bố đã đi được hai nghìn cây số. Bố đi qua những miền đồng bằng rộng mênh mông của vùng thảo nguyên Kulunda. Bố đi qua những cánh đồng lúa mì, qua những bãi ngô, đi qua những bãi trồng củ cải đường và khoai tây. Cứ thế bố đặt bàn chân này lên phía trước bàn chân kia và đi, đi tiếp. Bố đi trên đất đèn, trên con đường sỏi đá, trên những con đường bằng phẳng và trên những lối dê đi. Bố đi qua làng xóm và thành phố. Đi bộ trở thành nghệ thuật, một triết lí, một cách sống. Đi bộ cho ta niềm vui sướng. Bố đi tiếp đến tình yêu tựa như đi qua một bức tranh: trôi và hòa tan vào những bông hoa, hít lấy hương thơm của chúng, sống với chúng, phi theo tiếng chim hót và nhảy múa theo gió thổi. Bố là trái đất để mình đặt chân lên, hòa trộn với màu sắc lung linh của đất và của cánh đồng, được những bình nguyên nước Nga mênh mông bằng phẳng ôm trọn vào lòng chở che, nơi mà trái đất lượn cong vào chân trời và mặt trời chiếu xuống cánh đồng mùa màng làm cho cháy khô. Bố mang cả vũ trụ vào trong lòng bàn tay như tặng phẩm bố dâng tặng cho Lotte. Trái đất này không xoay theo ý muốn của nó; chính chúng ta xoay trái đất theo những bước chân êm ái của chúng ta. Con người phải luôn di chuyển vì trái đất yêu cầu như vậy và người dân du mục biết rằng thiên nhiên đồng lõa với tình yêu.

***

Bố gặp những người chăn gia súc ở Kazakh và những phụ nữ che mạng đen Uzbek đang làm việc trên cánh đồng. Bố gặp những người dân Tadjik và những người Do Thái, người Tuôcmêni và những người Nga. Bố đi qua lăng kính chứa đựng những ý kiến, vì những người mà bố gặp đều có quan niệm khác nhau về những sự kiện lịch sử đang mở ra trước mắt chúng ta. Không ai chia sẻ quan điểm với ai, nhưng bằng cách này hay cách khác, tất cả mọi người đều bị cuốn vào cơn sốt chính trị đang ám ảnh đất nước. Có những nhà cách mạng xã hội chủ nghĩa và những người theo chủ nghĩa dân tộc, có những trí thức gắn với những sinh viên học viện quân sự và những người lính từ mặt trận trở về được biết đến như là frontoviki, có những người theo Nga hoàng, có những người cộng sản và vô vàn những nhóm chính trị khác nữa. Có không biết bao nhiêu sự đa dạng dưới những lá cờ của họ mà nhẽ ra phải nói chính xác rằng mỗi người có đảng của chính họ. Những tiến triển mới nhất là trên miệng của mọi người. Con đường trở thành người thầy của bố. Bố biết được tin từ người Ukraine khốn khổ rằng Lênin đã kí một hiệp ước hòa bình với trách nhiệm nặng nề tại Brest-Litovsk, dành phần đất Belarus và Ukraine cho người Đức. Chẳng lâu sau đó, có người lại nói với bố rằng Lênin đã bị một người theo chủ nghĩa xã hội bắn vào cổ. Bố đi ngang qua một người vợ của người nông dân đang khóc thảm thiết bởi vì bà ta nghe nói Nga hoàng và con cái đã bị giết chết ở Ekaterinburg. Sau đó bố lại nghe đồn rằng một cuộc nội chiến đang bùng lên, nhưng khi bố cố khám phá sự thật và xem Bônsêvich đang chiến đấu vì ai thì bố nhận được những câu trả lời khác nhau. Có người nói đó là chính phủ lâm thời Siberia vừa mới được thành lập ở Omsk, những người khác lại nói đó là những người theo cựu Nga hoàng, những người Côdắc và những người Estonie, nhưng lại có người nói đó là một tổ chức xã hội chủ nghĩa gọi là Komuch có trụ sở ở Samara, và lạ hơn cả là, có người lại nói đó là những quân lê dương Séc. Tin đồn cuối cùng bố bỏ qua vì thấy nó là tin rởm. Tuy nhiên dường như những người Bônsêvich đang chiến đấu trên khắp các mặt trận, nhưng kẻ thù của họ khác nhau và không phối hợp được với nhau, chẳng khác gì những người dân mà bố gặp trên đường.

Càng đi gần đến miền Ural thì những tin đồn lại càng hoang đường hơn và bố cảm thấy mình càng bị nguy hiểm hơn. Người ta nói Lênin và Trotsky là gián điệp của Đức phái vào để buộc đất nước phải quỳ gối đầu hàng... Họ còn nói người Đức đã chiếm được Odessa và đổ lỗi cho Bônsêvich là tùng đảng với Do Thái. Thậm chí bố còn nghe nói Ba Lan đã được trao trả độc lập, và nếu điều đó là đúng thì Ulanow ở đâu? Ở Ba Lan, Áo và thậm trí ở Đức ư?

Nông thôn lúc nhúc những kẻ say rượu đào ngũ đang đi về hướng đông. Một hôm, bố đi trên con đường yên tĩnh về phía tây bắc Orsk tiến đến Orenburg. Cơn gió thu muộn lạnh buốt lơ lửng trên không giống như mối đe dọa và một làn sương mỏng bị gió mạnh thổi băng xuống từ miền nam Ural. Bố nghe thấy có tiếng rên từ trong bụi cây. Bố bỏ cái balô nặng trĩu xuống và tiến lại xem. Có một người trạc tuổi trung niên đang nằm phủ phục trên đống bùn và vũng máu. Bố hỏi ông ta có cần giúp đỡ không thì ông ta rên rỉ nghe không rõ. Bố liền kéo ông ta lên và để ông ta ngồi dậy. Ông ta mặc chiếc áo khoác quân sự và không có vũ khí. Rõ ràng ông ta đào ngũ. Đầu ông ta bị vỡ, vết thương còn mới vì máu vẫn rỉ ra, nhưng trông vết thương đến gớm, chứ máu chảy như thế thì chưa đến nỗi nào. Bố lấy khăn tay của mình băng đầu cho ông ta. Ông ta lúng túng và mất phương hướng nên phải mất mấy phút mới tỉnh lại.

- Ai làm ông ra nông nỗi này? - bố hỏi.

- Bọn Côdắc. - ông ta há hốc miệng trả lời - Bọn chúng cướp của tôi. Tại sao chúng lại cướp của tôi cơ chứ? Tôi có gì đâu. Tôi có phải là người Do Thái đâu. - Bố ngậm miệng lại - Những tên khốn kiếp đó khủng bố mọi người trong vùng núi đồi này. Anh bạn phải cẩn thận đấy. Bọn chúng hẳn vẫn quanh quẩn đâu đây thôi.

Bố nhìn chăm chú qua lớp sương mù thì thấy không có bóng ai.

- Thế ông đi đâu bây giờ? - bố hỏi

- Đi trốn tránh bọn Đức, bọn Ba Lan, bọn Do Thái.

- Ý ông nói thế là thế nào? - bố không sao hiểu.

- Do Thái, Ba Lan, Bônsêvich, gọi chúng là gì cũng được, tùy thích, chúng cùng một giuộc ấy mà. Thế anh không biết tên thật của Trotsky là Bronstein ư? Hắn thậm chí không phải là người Nga, cả Lênin cũng thế.

- Lênin là người Do Thái ư?

- Hừm, hắn là thế chứ còn gì. Bọn họ thông đồng với nhau, như lũ dòi trong cùng một tổ. - ông ta cười và một giọt máu nhỏ xuống mặt ông ta, rơi xuống quần của bố. Bố mỉm cười và gật đầu. Sao ông ấy từ bỏ lòng tin dễ dàng như vậy. Đó là cái trò bố đã chơi nhiều lần thời trai trẻ, nhưng lúc này lại từ chối không chơi nữa khi mình già hơn.

- Trước đây tôi cũng chẳng quan tâm nhiều đến bọn Nga hoàng. - ông ta nói - Tôi sung sướng khi thấy ông ta bỏ đi, nhưng tình hình trở nên tồi tệ đến mức tôi lại thấy nhớ ông ta. Anh có đồng ý thế không?

- Có. - bố thở dài hối hận - Ông ta đâu có đến nỗi tồi.

- Giờ đây lại đói kém hơn ngày trước. Phía tây sông Volga, nông dân ăn thịt lẫn nhau, họ đói quá. Anh có thể tưởng tượng được không. Người ta bắt người để ăn thịt đấy. Những tên Bônsêvich hèn hạ đã trao những mảnh đất màu mỡ nhất cho bọn Đức và giờ chúng lại ăn cướp cả những phần còn lại cho bản thân chúng. Nhét tiền đầy túi, cứ như những tên Do Thái chẳng giàu có gì ấy. Thế mà chúng lại còn nói là chúng đang làm điều đó vì nhân dân. Thật là trò hề.

- Vậy sao ông lại đào ngũ? Sao chúng ta không chiến đấu chống lại chúng? - bố hỏi.

- Thoạt tiên tôi buộc phải đi lính. Họ gọi đó là quân tình nguyện, nhưng những tên tướng và bè lũ tay sai Côdắc lại đi càn quét tất cả đàn ông mọi lứa tuổi và tuyển quân trước họng súng của chúng. Anh hãy nhìn tôi mà xem: tôi đã 45 tuổi, chẳng được tập luyện gì cả. Thế thì tôi làm sao mà chống lại được Hồng Quân? Anh cứ đi xa khỏi Orenburg mà xem, anh sẽ bị xung quân ngay cho dù anh có muốn hay không. Còn nếu anh chống lại, không chiến đấu, bọn chúng sẽ đổ cho anh là Bônsêvich và quẳng anh xuống sông Volga, hoặc tồi tệ hơn thế. Tôi đã đi qua một ngôi làng và thấy xác một cô gái bị treo lên cột điện. Đầu cô ta bị cạo trọc, vú bị cắt bỏ. Da thịt cô ta bị thui đen. Một mẩu giấy được đóng đinh với lời cảnh báo: “Kẻ nào dính đến bọn Bônsêvich sẽ bị đối xử tương tự”. Tôi nhìn thấy việc đó tận mắt mà.

Bố hoảng quá. Bố mừng thầm là mình đã thoát khỏi sự hà khắc của Siberia, nay hi vọng lại bị đập tan tành. Điều duy nhất ngăn cách bố với Lotte là toàn bộ Hồng Quân và cuộc nội chiến với sự tàn khốc vô bờ. Bố đang đi vào trung tâm của sự điên rồ.

- Thế anh định đi đâu? - ông ta hỏi.

- Ra mặt trận. - Đó chỉ là một nửa sự thật.

- Được đấy. - ông ta nói, vỗ bàn tay đầy máu vào vai bố - Thế anh là frontovik à?

- Đúng, tôi đã chiến đấu ở Ruthenia. - Quả đúng như thế.

- Chà, tôi cứ nghĩ anh là người Ukraine qua chất giọng. Vậy anh cùng phía với Brusilov. Chúng tôi cần những người như anh. Thế anh định đi theo ai bây giờ?

Bố lúng túng trước câu hỏi đó.

- Theo những người Bạch vệ. - bố trả lời ngập ngừng.

- Được, dĩ nhiên rồi, nhưng cũng có thể bất cứ người nào. Thế anh định gia nhập Denikin ở vùng Caucasus hay Kappel ở Samara?

- Kappel. - bố nói phứa, không nghĩ trước - Thế những người Séc thì sao. - bố đánh liều hỏi - Họ ở đâu?

- Bọn Séc chó chết đó ư? Bọn chúng đã kiểm soát toàn bộ tuyến đường sắt xuyên Siberia đi từ Ufa đến Vladivostok. Bọn chúng là một lũ khốn kiếp kiêu ngạo; không gì có thể đi qua được nếu không được phép. Trời mà biết được tại sao chúng lại ở đây. Bọn chúng còn đang chiến đấu giành độc lập cho chính bản thân chúng cơ mà. Tôi nghe nói bọn chúng có khoảng 60.000 người; tất cả đều là lính đào ngũ từ quân đội Áo. Bọn chúng đào ngũ bởi bọn chúng muốn người Áo phải thua trong chiến tranh. Bây giờ bọn chúng mắc kẹt ở đây và căm ghét cộng sản vì đã kí hiệp ước hòa bình. Bọn chúng nói muốn trở về nhà, nhưng làm thế nào mà về được trừ phi Áo sụp đổ? Vì vậy bọn chúng chiến đấu cùng Kappel bởi bọn chúng muốn Đại Chiến lại diễn ra. Tôi căm ghét lũ khốn kiếp đó nhưng lạy Chúa, bọn chúng lại đứng về phía chúng ta bởi vì chúng ta sẽ thua nếu không có bọn chúng. Bọn chúng có tổ chức và có động lực cao; không phải nói chứ bọn chúng tốt hơn lũ tiện dân này. Anh phải tự lo liệu khi anh đến Samara thôi. Thôi, nhanh chân lên bởi vì tôi nghe nói Hồng Quân đã chiếm được Syzran, nên chẳng mấy chốc chúng sẽ vượt sông Volga. Và chẳng mấy chốc chúng sẽ bâu đầy Samara cho mà xem. Điều đó không dành cho những người như tôi, nhưng anh thì... Ôi, lạy Chúa... - ông ta vụt biến mất khi tiếng vó ngựa đang rầm rầm tiến đến. Tim bố đập thình thịch, máu dồn lên đầu; nhanh như con sóc, người đào ngũ đã lao vào bụi cây. Những con ngựa đang phi đến gần, nhưng bố vẫn không thể nhìn thấy bọn chúng qua sương mù. Bố nảy ra một ý nghĩ: chúng biết ông ta ở đó, có thể bọn chúng quay lại tìm ông ta. Máu ông ta vấy đầy những bụi cây, mục tiêu dễ nhận ra. Bố quay lại và trong vài giây đồng hồ, chạy vội xuống dốc, cố gắng càng xa càng tốt giữa bố và ông ta, trước khi tiếng vó ngựa nện thình thịch khiến bố lao vội vào bụi cây tầm ma phía sau bụi cây gai. Bố kêu lên vì đau nhưng không dám động đậy, và lúc này bố nhìn thấy bọn chúng: bọn chúng râu ria xồm xoàm, bẩn thỉu và đáng sợ, đang cưỡi ngựa, hai chân dang ra. Bố đếm được mười ba tên. Tuổi chúng khác nhau, có hai tên tóc bạc, có lẽ phải trên 50 tuổi - cũng khó nhận ra lắm - nhưng tên trẻ nhất thì không quá 15 tuổi. Bọn chúng đứng lại bên một vũng máu trên đường và nhìn quanh tìm nạn nhân.

- Tên lừa đảo vẫn còn sống. - một tên nói - Hắn bò quanh đây thôi.

- Không xa đâu. Chúng ta chơi đùa một chút đi, các bạn ơi. - một tên khác gọi và cả bọn cười vang.

Tên thứ ba gọi to vào trong các bụi cây.

- Tao ngửi thấy mùi máu của tên hèn nhát rồi, hắn ở đâu nhỉ?

Bố nín thở. Bố nhìn thấy cẳng chân của người đào ngũ thò ra khỏi một bụi cây cách đó độ mười lăm mét. Ông ta run như cầy sấy.

- Mày chơi trò trốn tìm với bọn tao đấy à, hả tên Do Thái?

Nhỡ đâu bọn chúng đang nói về mình cũng nên. Đầu óc bố rối tung. Bố vẫn còn mang theo giấy tờ Áo; bọn chúng có thể lột da bố nếu biết bố là ai. Bố cẩn thận thò tay vào túi áo khoác, gai đâm vào bàn tay đau nhói, và sờ tìm giấy tờ.

- Liệu bọn tao có phải hun khói mày không đấy, tên lừa đảo? Hay mày đủ khôn ngoan mà ra nộp mạng hả?

Người đào ngũ không lùi bước. Bố vùi giấy tờ vào trong đất và phủ đất lên. Một tên Côdắc hướng con ngựa ra khỏi con đường. Tên này tỏ ra ngạo nghễ và con mắt thật dữ tợn. Bố đoán hắn là tù trưởng hay tên cầm đầu.

- Chà, tên Bônsêvich này bất cẩn thật. - hắn tỏ ra đắc chí - Nhà người còn để lại vết máu ở khắp nơi thế này. Này, đây lại có máu này. Khắp nơi chỗ nào cũng thấy bọn Đỏ.

Bọn chúng cười rống lên. Có mấy tên nhảy xuống ngựa và đi dò vào trong các bụi cây để tìm con mồi. Bố không nhìn thấy bọn chúng ở đâu phía sau bụi cây gai, nhưng bố nghe thấy tiếng châm chọc khi bọn chúng đến gần.

- Tại sao mày lại rời bỏ chiến trường hả tên đào ngũ kia?

- Không có chỗ cho bọn hèn nhát ở nước Nga này đấy nhé!

 - Ra đi, tên nhát như cáy kia.

Bỗng nhiên người đào ngũ bỏ chạy khỏi chỗ ẩn nấp, chẳng khác gì con gà gô bay vụt lên khi bị bắn, và ông ta chạy thục mạng. Bọn Côdắc đuổi theo xuống đồi và lôi ông ta trở lại con đường, qua ngay chỗ nằm trốn chỉ có mấy bước, thật kì diệu là bọn chúng không nhìn thấy bố. Ông ta đang van xin bọn chúng.

- Tôi đã nói với các ông tôi không phải là Bônsêvich và cũng không phải là Do Thái.

- Thế tại sao mày không chiến đấu chống lại chúng hả? Mày là người của chúng tao hay mày chống lại chúng tao. - tên tù trưởng nói một cách hung bạo - Chúng tao để cho mày chết; chúng tao sẽ không mắc sai lầm nào nữa.

- Không, tôi xin các ông đừng giết tôi. Tôi căm thù bọn Bônsêvich, tôi căm thù chúng từ trái tim tôi. - người đào ngũ van xin - Xin các ông, tôi muốn được gặp vợ và ba đứa con gái. Các ông cũng có gia đình, có phải không? Hẳn các ông hiểu điều đó. Họ sẽ sống thế nào nếu không có tôi?

Tên tù trưởng suy nghĩ một lúc, rồi mặt hắn trở nên dịu hơn.

- Thôi được, tao hiểu, thằng cha hèn hạ ạ, thế mày từ đâu tới?

- Từ Kuvandyk.

- Tao biết chỗ đó, một ngôi làng đẹp, mày gần đến nhà rồi còn gì. - tên tù trưởng mỉm cười - Thế mày làm gì ở đó?

- Tôi làm mũ. Nếu các ông có dịp đi qua hãy hỏi nhà Lev Borisovich, mọi người đều biết tôi. Tôi sẽ làm tặng mỗi ông một chiếc mũ đẹp. - ông ta cười ngốc nghếch.

- Chắc hẳn mày nhớ mấy cô con gái của mày lắm nhỉ, Lev Borisovich. Tao cũng có hai cô con gái. Thế chúng bao nhiêu tuổi rồi? - tên tù trưởng nhã nhặn hỏi.

- Vâng, tôi đã không gặp chúng ba tháng này rồi. Đứa lớn nhất 21 tuổi, còn hai đứa kia, một đứa 19 và một đứa 15. Đứa này xinh hơn đứa kia. - Lev nói một cách tự hào.

- Tao rất vui mừng được nghe nói đến điều đó, Lev Borisovich ạ, bởi vì chúng tao sẽ đến thăm bọn họ khi mày chết rồi. - những tên Côdắc cười khúc khích, tỏ ra thích thú.

Lev nhìn chằm chằm vào tên tù trưởng một cách ngờ vực, rồi ông ta bật ra tiếng kêu thét, vai ông rũ xuống và bắt đầu khóc nức nở:

- Không, các con tôi, không được động đến con gái tôi.

Những lời cầu khẩn của ông ta được đáp lại bằng những nụ cười và những cái gật đầu. Ông ta quỳ gối và đập đầu xuống đất, nguyền rủa sự ngu dốt của mình. Rồi ông ta ngẩng đầu lên và nhìn thẳng vào bụi cây chỗ bố ẩn náu. Tim bố thắt lại. Đó là cái nhìn hoàn toàn tuyệt vọng; ông ta không nói lời nào cả, nhưng bố hiểu ông ta đang cầu khẩn bố giúp đỡ. Bố có thể làm gì được? Bố im lặng và đợi xem ông ta sẽ làm gì. Một lát sau, ông ta ngoảnh mặt đi và bố cảm ơn Chúa ban phước lành cho ông ta có sức mạnh tinh thần, dẫu cho ông ta là một người chống Xêmit.

- Ta sẽ làm gì với hắn, hả các chàng trai? - tên tù trưởng hỏi đám tay sai.

- Làm theo kiểu người Côdắc, cho ngựa giẫm chết. - gã thanh niên đáp lại.

Những tên kia hoan hô và quay ngựa ngược lên đồi. Hai tên đứng ở dưới đất đẩy Lev ra giữa đường và bắt ông ta ngoảnh mặt nhìn những con ngựa đã lùi lại một quãng ngược lên đồi. Bọn chúng rút gươm ra và đứng hai bên đường cách người đào ngũ đang quỳ kia một mét.

- Nếu di chuyển, mày sẽ mất đầu. - một tên nói.

Gã thanh niên đi trước. Khi gọi, con ngựa của hắn phi như gió. Hắn phi nước đại lao xuống đồi tiến thẳng đến Lev Borisovich. Những tên kia hoan hô gã thanh niên. Hai mắt hắn dữ tợn và đầy hứng thú, và khi đến gần Lev, hắn đã sẵn sàng nhảy. Con ngựa nhảy vụt qua đầu Lev nhưng vó ngựa đá vào mặt ông ta, khiến cho ông ta lăn ngược lại phía sau. Bọn Côdắc cười phá lên. Lev loạng choạng đứng lên và nhìn bố một lần nữa. Mũi của ông ta bị vỡ và mặt ông ta tung tóe máu. Bố nín thở. Miệng ông ta há ra như muốn nói, nhưng ông ta nuốt nước bọt và giữ bình tĩnh. Những tên Côdắc ở dưới đất tóm lấy ông ta và xoay ông ta đối mặt với tên cưỡi ngựa thứ hai đã bắt đầu phi tới.

- Tao rất mong được gặp lũ con gái của mày. - tên cưỡi ngựa cười nhạo khi lao vào nạn nhân. Lev rung người lên khi con ngựa lao vào ông ta, vó của nó giẫm đạp lên ông ta và quật ông ta ngã lăn xuống đồi. Thân người ông ta bất động một lát, cả người ông ta nằm trong vũng bùn. Hai tên Côdắc lôi ông ta lên xem ông ta đã chết chưa. Lev ho và phun máu ra. Ông ta thở hổn hển, nhưng cố nói.

- Tao không... phải... là Bônsêvich. - ông ta há hốc mồm.

- Mày là của chúng tao. Nói tiếp đi. Chúng tao chỉ mới bắt đầu. - tên nhiều tuổi hơn nói, kéo mạnh ông ta trở lại vị trí.

- Tao không... phải... là Bônsêvich. - ông ta rên la. Rồi ông ta ngoảnh đầu về phía bụi cây và nói “Hãy hỏi nó ấy”. Những lời nói đó như viên đạn bắn vào đầu bố.

- Cái gì? - chúng cùng nói.

- Ở đằng kia kìa, hãy hỏi hắn ấy. - Lev nói, to hơn một chút.

Bọn chúng đều nhìn về phía bố. Bố cảm thấy mặt mình nóng bỏng.

- Ai kia? - tên trẻ hơn hỏi.

- Tôi. - bố nói, đứng hẳn dậy. Sự xuất hiện của bố đã làm cho bọn cưỡi ngựa khác lao vun vút xuống đồi. Bố đi về phía con đường.

- Vậy ra chúng mày có hai người hả. - tên tù trưởng hỏi - Thế tại sao mày không nói trước hả Lev?

- Người này biết tao không phải là Bônsêvich hay Do Thái. - Lev khò khè.

- Vậy cả hai đứa mày là những tên đào ngũ. - tên tù trưởng cười nhạo.

- Không phải. - Lev nói, trả lời thay cho bố - Anh ta là frontovik.

- Tôi đang trên đường đến tham gia với Tướng Kappel. - bố nói thêm, cố nói nghe cho có vẻ tin cậy.

- Đúng thế - Lev khẳng định.

- Thế làm thế nào bọn mày lại quen biết nhau?

- Anh ta người cùng làng. Anh ta biết tôi rất rõ.

(còn tiếp)

Nguồn: Tình yêu chân chính. Tiểu thuyết của Danny Scheinmann. Nguyễn Mạnh Chương dịch. NXB Văn học, Quý 1-2011.

www.trieuxuan.info