Vào đêm Giao thừa, bọn bố được phép ra ngoài chơi để đón mừng. Đó là dịp duy nhất Oskar và bố nói chuyện riêng với nhau. Matxcơva tràn ngập những người nông dân say khướt và những lính Hồng Quân đang nâng cốc chúc mừng cách mạng. Bọn bố đi lang thang một cách vô định qua những đường phố phủ đầy tuyết cho đến khi tìm thấy một quán rượu đông người. Với số tiền còm cõi, bọn bố mua một chai vodka. Oskar nói với bố rằng mặc dù lúc đầu ông ta hoài nghi nhưng lúc này ông ta đã là một Bônsêvich trung kiên. Bố không chắc đấy có phải là điều ông ta muốn bố tin hay đấy là sự thật. Nếu là sự thật thì bố phải cẩn thận; bố cũng không muốn mình là một tên phản bội và vứt bỏ cơ hội được trở về nhà, cho nên bố cũng giả đò trung kiên như ông ta. Trong một tiếng đồng hồ, bọn bố ngợi ca đạo đức cách mạng cho đến khi Oskar uống gần hết chai rượu và say nên không nói dối được nữa. Có cái gì trong con người ông ta bất chợt nảy sinh, nó giống như con đập bị vỡ, và ông ta đã dốc hết những gì mà ông ta tuyệt vọng trong ba tuần qua.

- Anh thấy cái thằng cha Dân ủy Giáo dục Pototsky thế nào? Không biết cái thằng hề có bộ mặt ranh mãnh, miệng ba hoa đó có biết nó là thế không nhỉ? Thật hắn không đáng đi làm vệ sinh nhà xí, chứ chưa nói là lên lớp cho chúng ta về cái thứ lịch sử khốn kiếp này. Chúng luôn mồm quở trách, nhạo báng chẳng qua... là để tỏ ra có quyền lực hơn và hành động như một lũ chó chết. Câu nói đó bật ra từ miệng một sĩ quan Áo! Oskar hò hét và bố phải van xin ông ta hạ thấp giọng, nhưng ông ta đã đi quá xa - Giá như chúng ta không kí cái bản hiệp định khốn kiếp đó... chúng ta đã treo cổ chúng lên rồi... Lạy Chúa, lúc này chúng đang đánh nhau... Người Đức chắc có lẽ phải đến đây rồi mới phải... phải lấy lại trật tự cho thành phố này... tiêu diệt bọn rác rưởi này như một món khai vị... anh có biết chúng ta sẽ làm gì không, anh lính... khi chúng ta trở lại... chúng ta sẽ trở về ngay trong hàng ngũ quân đội.

Có một người vạm vỡ mặc áo choàng và quần đeo dây rón rén đi đến quầy rượu ngay phía sau Oskar.

- Ngậm miệng lại đi, Oskar. - bố cảnh báo.

- Anh thấy thế nào, Moritz, tôi sẽ thăng chức cho anh... anh là một người tốt... anh có thể là thiếu úy của tôi.

Người vạm vỡ kia nhìn bọn bố một cách tò mò.

- Tôi không thích quân đội, tôi căm ghét quân đội, tôi đã được học rồi. Ô kìa, trông kìa Oskar, chúng ta sắp được nghe nhạc kìa. - bố nói, cố gắng một cách tuyệt vọng để thay đổi chủ đề trò chuyện. Một người kéo đàn phong cầm và một người chơi đàn balalaika bước vào quán rượu và đang tiến đến góc phòng.

- Anh có biết tôi là ai không, hả Moritz?

- Tôi không muốn biết. Hãy ngậm miệng lại đi.

- Tôi là một kẻ...

- Thôi nào, đồng chí, chúng ta hãy nhảy nào. - bố lôi ông ta ra khỏi ghế nhưng cẳng chân của ông ta khuỵu xuống và ông ta nằm lăn ra sàn. Người vạm vỡ kia vội cúi xuống đỡ ông ta đứng dậy và đưa ông ta trở lại quầy. Nhạc công bắt đầu chơi một bài dân ca và đám đông bắt đầu đung đưa, ca hát.

- Hãy cho các bạn tôi thêm vodka đi, đồng chí. - người đó gọi to anh phục vụ quầy.

- Không, cảm ơn, chúng tôi uống đủ rồi. - bố nói.

- Không, tôi mời mà, nhân đây là đêm Giao Thừa. Chúng ta hãy cùng uống nào. - Ba cốc vodka được đặt trên mặt quầy - Xin chúc mừng cách mạng. - ông ta hét lên.

- Xin chúc mừng cách mạng - bố hô theo.

Oskar không nói lời nào, mà uống cốc rượu một hơi. Hai mắt ông ta long lên sòng sọc. Cả ba ngồi im lặng trong một vài phút nhìn đám đông vui vẻ.

Khi nửa đêm đến thì cuộc vui lại càng trở nên điên cuồng hơn; bên ngoài, những người lính bắn súng trên đường phố. Bố cảm thấy có bàn tay đặt lên vai mình và khi ngoảnh lại bố thấy một cô công nhân mặt đỏ bừng ra hiệu cho bố ra sàn nhảy. Trông cô ta đặc là cô gái Slavơ, mặt vuông trông giản dị với bộ tóc dài vàng hoe.

- Trông anh khốn khổ quá. - cô ta nói khẽ vào tai bố - Đêm nay không ai được buồn. Nào, chúng ta cùng nhảy nào. - cô ta cầm cả hai tay bố. Bố lắc đầu và nói mình không nhảy được, nhưng cô ta mặc cho bố nói và hét gọi bố đứng lên khỏi ghế.

- Đừng lo cho người bạn của đồng chí. - người vạm vỡ nói - Tôi sẽ chăm sóc ông ta. Cứ ra nhảy đi.

Cô gái lôi bố ra giữa đám người Nga đang quay cuồng. Cô ta biết lời bài hát và hát vang lên trong lúc nhảy. Mọi người nhảy múa quanh sàn, lách để tránh nhau. Qua đám đông hỗn độn bố thấy người vạm vỡ kia nói chuyện với Oskar và đang chuốc vodka cho ông ta. Đầu óc bố nhẹ tâng và nghe thấy mình đang cười. Nhạc điệu mỗi lúc một nhanh hơn và cô gái bắt đầu xoay tròn bố, nhanh dần cho đến khi cả hai choáng váng không sao đứng vững nữa và đã ngã chồng lên nhau. Hai người nằm ở đó một lát trong tư thế ôm nhau một cách vụng về. Cô ta cười sằng sặc. Bố ôm cô ta trong vòng tay và ghì chặt vào ngực mình, chặt đến nỗi như ép hết không khí khỏi ngực cô ta.

- Có chuyện gì thế? - cô ta hỏi, thở không ra hơi khi hai mắt bố ứa nước mắt. Bố không sao tìm được lời nào để mô tả mình đang cảm thấy gì; bố đã không đụng đến phụ nữ bốn năm rưỡi nay. Ngực cô ta phập phồng áp vào ngực bố, mái tóc ẩm ướt của cô ta lòa xòa bám vào cái trán đầy mồ hôi của bố. Bố cảm thấy hơi thở nóng hôi hổi của cô ta bên tai mình. Bố muốn điều đó kéo dài vĩnh viễn. Bố muốn yêu cô ta lắm rồi. Điều này làm thức tỉnh dục vọng xác thịt sâu sắc đến mức bố không sao đo được đáy của nó. Bố quên mất mình đang ở đâu và áp mặt mình vào mặt cô gái giống như con mèo con dụi mặt vào mặt mẹ nó. Cô gái cười khúc khích và bố nâng đầu cô ta trong hai bàn tay và hôn cô ta một cách say đắm, như không bao giờ muốn rời ra.

Điều tiếp theo mà bố biết là mình bị đá vào lưng. Bố chưa kịp ngoảnh lại thì một người để râu xồm trông như một con lợn nắm lấy tóc của bố và lôi bố ra khỏi cô gái. Hắn gọi cô ta là đồ chó đẻ. Bố loạng choạng và đi vất vả qua đám đông. Người đó lao theo bố. Bố tìm kiếm Oskar nhưng ông ta đã nằm bất tỉnh trên sàn nhà cạnh quầy rượu; người vạm vỡ uống rượu cùng ông ta đã bỏ đi. Bố lao ra cửa. Kẻ tấn công bố tóm được bố giữa đường phố vắng tanh và hai người vật lộn trong tuyết. Bố không biết trong hai người ai say hơn, cả hai loạng choạng đấm nhau nhưng đều chệch, rồi trơn tuột trên băng cho đến khi chuông đồng hồ điểm 12 giờ và một loạt súng chào khiến cho mọi người đứng nghiêm trong chốc lát. Một đội cận vệ Hồng Quân đứng hô ở góc phố: “Cách mạng muôn năm! Chúc mừng năm mới, các đồng chí”.

Kẻ tấn công bố bỏ đi.

- Mày đừng có quay lại, tao giết chết mày đấy. - hắn rít lên và loạng choạng đi khỏi.

Cái ôm ấp nhất thời với một người lạ mặt, giây phút vô nghĩa của sự dịu dàng, tất cả chỉ là chất xúc tác đối với sự sợ hãi mà thôi. Toàn bộ lí do để bố còn sống bám chặt vào nụ hôn trong khu rừng ở Ba Lan kia. Bố đã lang thang khắp quả địa cầu để được về với người yêu thời thơ ấu của mình. Nhưng cô gái Lotte là ai ngoài việc đó chỉ là một kỉ niệm mờ phai? Bố đã ghìm chặt cảm giác riêng tư vào một ảo tưởng lãng mạn, và nếu như tòa lâu đài đó trong đầu óc bố có bị lật nhào thì ở bố còn gì nào? Có không biết bao nhiêu điều xảy ra trong bốn năm qua đến mức chẳng còn gì đọng lại trong chàng trai đã từng bước bên dòng sông San. Mà bố cũng sẽ không bao giờ là chàng trai đó nữa. Bố vừa mới say rượu và hôn một cô gái Nga, rồi đánh nhau với bạn trai cô ta, và giờ đây điều làm bố sửng sốt là nếu không gặp phiền hà thì chắc bố đã còn đi xa hơn thế. Chắc có lẽ đã tỉnh dậy trong căn hộ tồi tàn với một cô gái vô danh bên cạnh. Thật đáng sợ hơn là những việc như thế lúc này trở nên bình thường đối với bố. Cuộc đời của bố bị xoay tròn trong bạo lực, ốm đau và sợ hãi. Bố luôn lảng vảng trong cõi hư vô đạo lí một cách choáng váng. Ngọn hải đăng của niềm hi vọng duy nhất mà sự sống sót của bố bám vào, có nghĩa là việc nhớ lại mối tình thời niên thiếu ở nơi mờ xa, ít nhất cũng còn đọng lại không gì hơn là những lời nói ngọt ngào và những lời hứa thoảng qua, giờ đây chúng phi lí đối với bố như sự tồn tại của Chúa vậy. Thậm chí bố không còn biết điều gì đã xảy ra với nàng công chúa cứu rỗi của mình nữa. Không biết nàng phải trải qua những nỗi hãi hùng gì? Không biết điều gì đã giày vò nàng? Một suy nghĩ khủng khiếp nổ tung trong đầu bố. Điều gì sẽ xảy ra nếu như Lotte đã chết? Điều gì sẽ đến khi bố trở về Ulanow sau năm năm và phát hiện ra rằng nàng đã bị bọn Côdắc hay bọn Ba Lan xé nát ra từng mảnh? Đến lúc đó thì thế nào? Liệu bố có thể chịu đựng được sự thật đó trong thời gian quá lâu như vậy không? Đã bao năm bố khắc khoải thương nhớ quê nhà vậy mà đêm hôm đó bố lại cảm thấy mình bị quê nhà cự tuyệt. Bố đi lang thang trên đường phố trong niềm sợ hãi mù quáng, mỗi bước đi sao mà điềm tĩnh. Bố thấy sợ hãi khi phải trở về nhà.

Khi bố quay trở lại thì không tìm thấy Oskar đâu nữa. Đến sáng ông ta xuất hiện, trông nhợt nhạt và run rẩy, chẳng còn nhớ được gì đã xảy ra vào đêm hôm trước. Hai người vẫn còn cảm thấy lao đao khi được gọi đến dự một cuộc họp bất thường trong phòng giảng. Có hai lính Hồng Quân mang vũ khí đứng đợi bọn bố. Dân ủy nhỏ bé Pototsky lao vào, càu nhàu.

- Các đồng chí, trong hàng ngũ của chúng ta có kẻ phản bội.

Đám học viên nhìn nhau ngơ ngác. Bố thấy bụng mình thắt lại. Oskar ngồi hai vai buông thõng nhìn xuống sàn nhà. Pototsky tiến lại chỗ ông ta.

- Người ngồi đây là Trung tướng của quân Áo, Nam tước Oskar von Helsingen. Tôi xin nói để các đồng chí biết về con người này. Hắn ta sở hữu cả một khu bất động sản ở Tirol và một khu biệt thự ở thành Viên. Có đúng thế không, hả Oskar?

- Dạ đúng. - ông ta thì thầm.

- Nhà ngươi bị bắt ở Przemysl, có đúng không?

Oskar gật đầu.

- Bọn ta biết hết về nhà ngươi, Oskar ạ. Không kẻ nào có thể giấu giếm được nhà nước điều gì đâu. Hãy đứng lên.

Oskar từ từ đứng dậy.

- Nhà người có muốn nói gì không?

- Không bao giờ tin vào nông dân. - ông ta nói, nhìn chằm chằm vào bố, đầy căm thù. Bố bặm lưỡi lại. Bố không dám phản đối.

Pototsky gật đầu và một lính cảnh vệ bước đến, lạnh lùng bắn vào đầu ông ta.

Bố xấu hổ mà công nhận rằng, Fischel ạ, bố của con là người đầu tiên đứng phắt dậy hoan hô và vỗ tay nhiệt liệt.

Sau đó, bọn bố được đưa về biên giới của những nước khác nhau, nhưng thật thất vọng vì bọn bố không được phép về nước. Những nước mới ra đời. Những gì trước đó là một phần của Đế chế Áo-Hung thì lúc này đã là Tiệp Khắc hay Ba Lan hay Hungary, và những nhà nước mới này từ chối nhận trách nhiệm đối với bất kì tù nhân chiến tranh nào. Những người lính dũng cảm như bọn bố bỗng bị đối xử như những người dân di cư. Bọn chúng sợ sẽ có gián điệp tuồn vào. Rất nhiều tù nhân bị bỏ rơi ở biên giới trên một năm, đặc biệt những người như bố lại không có giấy tờ. Bố thật may mắn vì vào tháng 6 năm 1919, hơn hai năm sau khi trốn thoát khỏi Siberia, bố nhận được giấy phép nhập cảnh về nước. Bố phải chờ đợi ở Minsk chỉ trong một tháng.

Nhưng dẫu cho bọn bố đã bị sỉ nhục ở biên giới, người Ba Lan vẫn không cho phép bọn bố trở về nhà. Bọn chúng đổ đồng tất cả là cộng sản và đưa hết đến một trại cải tạo đặc biệt. Đó chỉ còn là vấn đề thời gian. Bố cảm thấy mình đã ở gần Lotte lắm rồi, đến nỗi như cảm thấy sờ được làn da mềm mại của nàng, nhưng bố phải công nhận rằng bố mong được gặp nàng đến mức râm ran khắp xương tủy, những bố vẫn thấy sợ. Bố có những đêm ác mộng, đến khủng khiếp, khi về đến cửa nhà nàng, nhìn thấy nàng đang bồng con trên tay và một người đàn ông đứng kề bên nàng. Nàng nhìn bố như không quen biết, trong mắt nàng không có dấu hiệu là nhận ra bố. Nàng quay về phía chồng và xin ít tiền để cho kẻ ăn mày. Những lần như thế bố vẫn sống sót được nhờ vào sức mạnh của một giấc mơ và giờ đây bố sợ rằng giấc mơ sẽ nhanh chóng bị đập tan tành và một sự thật khắc nghiệt hơn nhiều sẽ xuất hiện. Liệu bố còn yêu nàng không? Bố nghĩ thế nhưng, bằng cách nào đó, lôgic của tình yêu là một thứ lôgic của xếp hàng. Khi ta phải đợi quá lâu thì không có cách nào bỏ đi khỏi hàng trừ phi cửa hàng đóng cửa và cánh cửa đập vào mặt ta. Liệu Lotte có còn yêu bố không? Thỉnh thoảng không biết và sống với hi vọng còn dễ dàng hơn là biết và sống với sự thật.

Cá hồi sinh ra trong những dòng suối và dòng sông, thỉnh thoảng còn ở tận cao trên núi. Rồi chúng trôi theo xuống cuối nguồn cho đến khi chúng tìm thấy biển. Tại đây, chúng kiếm ăn, nhưng cá hồi không đẻ trứng ở giữa biển khơi, mà chúng trở nên nhớ nhà. Chúng không bao giờ quên được mùi vị và quang cảnh của nơi mà chúng đã sinh ra. Khi đã sẵn sàng giao phối, chúng lại bơi ngược dòng trở về đất liền. Đó là cuộc hành trình chứa chất đầy nguy hiểm. Trên đường có biết bao trở ngại. Chúng đã bơi vượt qua tất cả những chướng ngại đó bằng sức mạnh phi thường của Hercules, bất chấp trọng lượng, vượt lên mọi thác ghềnh. Khi con cá hồi đực trèo lên núi và tìm được nhà của mình, nó tắm mình trong hương thơm của hormone do cá hồi cái tiết vào nước để nhử cá đực. Sau cuộc hành trình kì diệu như vậy thì liệu còn có gì ngọt ngào hơn cơ chứ?

25. Tháng 8 năm 1919, bố được thả khỏi trại cải tạo quân sự cũng chẳng sáng sủa so với những gì bố đã trải qua ở Matxcơva. Khi không còn bị coi là một mối đe dọa, bố được phép về Ulanow.

Đường phố và nhà cửa vẫn gần như xưa theo trí nhớ của bố, nhưng trong năm năm bố vắng nhà, dân số trở nên mệt mỏi và già đi. Không có trẻ con chơi trên đường phố, không có những cặp tình nhân trẻ trên các quảng trường và ở nơi mà trong mắt mọi người từng luôn ánh lên niềm vui thì nay là ánh mắt đau khổ. Bố đi qua một cụ già tay cầm một ổ bánh mì. Ông cụ dừng chân và ngoảnh lại.

- Moritz phải không? - ông cụ hỏi, giọng run run.

- Ông Kaminsky. - bố lắp bắp.

- Ôi lạy Chúa, cháu vẫn còn sống ư... xin chào đón cháu về nhà. Sao ho gì mà khủng khiếp thế? Cháu ốm à? - Bố đã quen với cơn ho như thế nên không để ý. Ông Kaminsky nhìn bố chăm chú. Dường như rất sửng sốt. - Đây, cháu ăn bánh đi... Cháu trông... - ông cụ ngừng ngay lời không nói là “già” - Thôi nào, kể cho ta nghe cuộc phiêu lưu của cháu đi... thế trong suốt những năm tháng qua cháu đã ở đâu?

- Siberia ạ. - bố nói, ăn ngấu nghiến ổ bánh mì ông cụ đưa cho.

- Siberia cơ à? Ôi thật khổ quá, mọi người có nghe

nói đến những trại tù binh... khủng khiếp. Vậy là cháu trở về cùng với những người lính còn lại trên chuyến tàu đặc biệt, cháu có biết là có mấy người trở về Ulanow không.

- Không, cháu không đi cùng họ. Cháu đi bộ về mà.

- Đi bộ từ Minsk? Ôi, Lạy Chúa.

- Không ạ, từ gần Mông Cổ cơ.

Kaminsky không thể tin được. Ông trễ hàm ra và không nói được gì trong một lát. Cuối cùng ông nói:

- Thôi đây, ăn thêm bánh đi... thôi cầm cả mà ăn. Bố mẹ cháu ở Berlin cơ, Moritz ạ. Họ rời đi cách đây vài tháng rồi. Họ nghĩ cháu đã chết.

- Thế còn cô Lotte Steinberg ạ? - bố thấy ruột gan mình cồn cào, bối rối trước câu trả lời.

- Cô ấy rời khỏi đây vào năm ngoái. Cô ấy đi Viên.

- Thật hả ông, cô ấy còn sống ạ. - bố vui quá.

- Ừ, vẫn còn sống và khỏe mạnh. Cô ấy đã đính hôn với một luật sư. - Kaminsky nói một cách vui vẻ.

Hai chân bố như quỵ hẳn xuống. Bố loạng choạng và lại bắt đầu ho dữ dội.

- Cháu không sao chứ? - ông Kaminsky hỏi, đặt bàn tay lên vai bố.

- Vâng, ông đừng lo, cháu khỏe... - bố quả quyết.

- Đi nào, ta sẽ đưa cháu đến bác sĩ.

- Không, cháu không sao ông ạ, chỉ ho khan thôi. Cháu cầu chúc cô ấy mọi sự tốt lành... thế khi nào họ tổ chức đám cưới. - bố hỏi một cách yếu đuối.

- Tháng hai.

Bố thật sự không nhớ điều gì đã xảy ra sau đó. Chắc lúc đó bố bị ngất xỉu, vì sau đó bố thấy mình nằm sấp trên phố, cái balô rơi ra và mọi thứ bên trong đổ hết ra trên mặt đường lát sỏi. Có hàng trăm lá thư nằm rải rác lung tung quanh người bố. Ông Kaminsky ở bên cạnh.

- Ta phải đưa cháu đi khám bác sĩ. Nào để ta giúp cháu nhặt nhạnh những thứ này. - ông cụ nói, nhặt được một nắm thư và nhét trả lại balô cho bố. Sau một phút ông dừng lại và nhìn chằm chằm vào những lá thư trong tay mình. Ông cụ lắc đầu, không thể tin nổi, rồi như cần phải được khẳng định, ông cụ tãi đống thư còn nằm trên đất - Lotte, tất cả những lá thư đều gửi cho Lotte. - ông cụ thì thầm, lo sợ.

Chẳng có lí do gì để gửi những lá thư đó từ Nga nên bố đã giữ chúng, từng lá một, không mất lá nào. Và mỗi ngày balô của bố lại nặng hơn. Hãy nhìn cái thùng ở đằng kia, Fischel ạ, tất cả những lá thư cất trong đó đấy, con mang nó đến đây... có nặng không con. Bố muốn con giữ nó, Fischel à... để sau này khi già đi, con sẽ không quên câu chuyện của bố. Bố càng gần với Lotte thì tình yêu của bố càng trở thành gánh nặng hơn, cho đến cái ngày ở Ulanow khi bố không thể chịu đựng được gánh nặng đó nữa. Bác sĩ nói bố bị mắc bệnh lao, nhưng thật ra là bố đang chết vì trái tim tan vỡ.

Hãy tưởng tượng mà xem chim sơn ca không hót

Hãy tưởng tượng mà xem bướm không có cánh

Hãy tưởng tượng mà xem thân thể không khóc được

Hãy tưởng tượng mà xem phong cảnh không có bầu trời

Hãy tưởng tượng mà xem buổi sáng không có sương

Anh không thể tưởng tượng được anh không có em.

(còn tiếp)

Nguồn: Tình yêu chân chính. Tiểu thuyết của Danny Scheinmann. Nguyễn Mạnh Chương dịch. NXB Văn học, Quý 1-2011.

www.trieuxuan.info