4. Mười hai giờ kém mười, khi Phomin bước vào phòng tiếp khách thì Petrov đã có mặt ở đấy. Thấy Phomin vào, anh đứng dậy đi về phía ông.

 - Đã lâu lắm chúng ta không gặp nhau - Phomin nói rồi chìa tay ra bắt - Chúng ta đã mất hết liên lạc.

 - Thực tình tôi cũng muốn gặp anh nhưng điều kiện không không cho phép - Petrov nói, mỉm cười vẻ mệt mỏi.

 - Thế lâu nay anh có đi xem bóng đá không? Tôi còn nhớ lần cuối cùng chúng ta cùng xem bóng đá, thế mà cách đây đã hơn ba năm rồi đấy.

 - Đúng thế. Hồi đó chúng ta xem trên sân “Dinamo”. Rồi một lần anh gọi điện cho tôi, bảo cùng vào rừng hái nấm. Và từ đó đến nay biệt tăm. Hình như anh đi công tác. Thôi thế là đủ. Chúng ta bắt đầu vào vấn đề đi. Anh có chuyện gì phải gặp tôi thế?

 - Tôi muốn nói chuyện này với một mình anh thôi, được chứ?

 - Tất nhiên - Phomin nói rồi dẫn bạn vào phòng làm việc của mình.

 - Thật tình tôi không biết phải bắt đầu từ đâu - Petrov khoát tay nói - Thật khó tin. Tối hôm qua tôi đã thức trắng, trằn trọc suốt đêm. Tôi nghĩ nếu mình nhầm thì sao… Tóm lại là tôi đã gặp Liutse ở Sokolniki. Cái thằng đã vượt biên giới mùa hè năm 1947 ấy mà. Anh còn nhớ chứ?

 - Tất nhiên rồi. Những sự kiện như thế trong công tác của chúng ta không phải dễ xảy ra luôn. Một trường hợp đặc biệt. Nhưng anh không nhận nhầm đấy chứ? Thôi được, bây giờ anh hãy thuật lại thật tỉ mỉ cho tôi nghe đi.

 - Sáng hôm ấy, sau khi bàn bạc thống nhất nội dung số báo cho ngày hôm sau, tôi được cử đến Sokolniki và ráng ngồi suốt buổi họp báo. Sau khi bế mạc, tôi chạy vội vàng xuống nhà ăn để kiếm tí gì lót dạ và uống ít bia. Tôi đang đứng uống bia bên cạnh một chiếc bàn thì một người đàn ông tiến lại. Hắn đứng tuổi, ăn mặc sang trọng, đeo kính rất mốt, to, che kín nửa khuôn mặt. Lúc hắn bỏ kính thì tôi nhận ra đó là Liutse. Thực ra tôi dùng từ “nhận ra” ở đây có thể là không đúng lắm. Đôi mắt và hai hàng lông mi trông rất quen và hình như tôi đã thấy được ở đâu một lần rồi. Lúc đầu, tôi không tin ở mắt mình và thế là tôi quyết định theo dõi người đàn ông lạ mặt đó. Tôi đã theo riết, nhìn suốt từ đầu đến chân. Khuôn mặt thì không giống Liutse, nhưng cái chứng phong giật ở má và dái tai thì không còn nghi ngờ gì nữa. Anh biết hắn có cái chứng ấy chứ? Hơi một tí thôi. Vâng, tôi theo riết lắm.

 - Người lạ mặt không biết anh theo dõi chứ? - Phomin cau mày hỏi - Và không định bỏ trốn?

 - Không. Tôi đã hành động rất thận trọng. Tôi nghĩ là hắn ta không biết bị tôi theo riết. Sau đó hắn lên taxi và mất hút.

 - Có thế thôi à?

 - Vâng.

 - Anh vào đây là rất tốt - Phomin đứng dậy bước đến bên Petrov, nhẹ nhàng đặt tay lên vai anh.

 - Cảm ơn anh! Những điều anh vừa nói, đối với tôi không có gì là quá đột ngột. Cũng có thể… Tối nay, tôi sẽ kiểm tra lại việc đó. Chuyến đi này của Liutse, tất nhiên là nếu hắn ta còn sống và khỏe mạnh, là rất có thể. Không biết bây giờ hắn ta đang hoạt động cho ai? Tất nhiên, nếu được gặp lại Liutse thì đó là một điều rất hay. Chắc bây giờ hắn già lắm, bởi vì từ đó đến nay đã hai mươi lăm năm rồi còn gì?

 - Vâng, đúng thế. Cả chúng ta nữa, chúng ta cũng chẳng trẻ ra tí nào - Petrov gật đầu tán thành - Thời gian thật chẳng thương tiếc ai. Và khuôn mặt của Liutse cũng khác đi nhiều, chỉ có đôi mắt… đôi mắt vẫn như xưa.

 - Đấy, anh cứ thế xác minh người đàn ông đeo kính ấy chính là Liutse đi. Và suy cho cùng thì Liutse bây giờ không phải là Liutse của hai mươi lăm năm về trước…

Hai người bước ra khỏi phòng. Phomin tiễn Petrov một quãng rồi quay về phòng làm việc, lấy quyển sổ công tác ra ghi lại những điều Petrov vừa kể. Cũng có thể người đàn ông kia là “vị khách du lịch” mà cơ quan an ninh Đông Đức đã nhắc đến trong bức điện lúc sáng. Tất cả đều có thể lắm, tất nhiên là nếu Petrov không nhận nhầm.

Phomin cầm bút viết họ, tên và ngày, tháng, năm sinh của Liutse vào sổ, mặc dù việc đó đã xảy ra cách đây hai mươi lăm năm về trước. Xong việc, ông sang phòng bên bảo người thư ký vào phòng lưu trữ tìm hồ sơ của Liutse.

Chiếc cặp giấy màu xám sậm đã sờn nát vì lấy ra lấy vào quá nhiều. Nó là một thí dụ khá tiêu biểu và đáng chú ý về một vấn đề phức tạp đang giải quyết dở. Trên cặp là một dòng chữ to, kẻ đậm: “Hồ sơ N⁰ 62 về Mars Liutse, hắn cũng chính là…”.

Phomin mở cặp, lật lật những tờ giấy đã ngả màu vàng. Đó là biên bản hỏi cung, quyết định và tài liệu của hội đồng xét nghiệm. Chỉ có một vài tờ được đánh máy còn phần lớn là viết tay. Cả của ông, cả của người khác. “Tất cả mọi thứ trên đời này đều đổi thay với thời gian, nét chữ của người ta cũng thế” - Phomin nghĩ thầm. Ông tì khuỷu tay lên bàn, đưa bàn tay bưng mặt và ngồi như thế một hồi lâu. Sau đó, như sực tỉnh, ông bỏ tay xuống, đọc lại một số tài liệu. Vừa đọc, ông vừa nhớ lại thời gian và hoàn cảnh, lật từng tờ một của số tài liệu đó.

5. Đó là quãng thời gian không bao giờ quên. Chiến tranh Thế giới Thứ hai vừa kết thúc, cả nhân loại đang sung sướng, hân hoan, hạnh phúc trong niềm vui chiến thắng. Những vết thương do một thảm họa chưa từng có trong lịch sử gây nên còn ăn sâu trong trái tim mọi người. Triệu triệu con người ai cũng nghĩ rằng từ đây sẽ vĩnh viễn không bao giờ và không còn ai dám phá hoại hòa bình, nền hòa bình đã phải đổi bằng bao nhiêu đau khổ và xương máu.

Nhưng đó chỉ là mộng tưởng. Thực ra cuộc chiến tranh vẫn tiếp diễn. Phomin đã được đặt vào một vị trí, và từ chỗ đứng của mình, ông nhìn thấy rõ những lực lượng bí mật, bao gồm một mạng lưới do thám và phá hoại, chống lại hòa bình, chống lại tổ quốc và những dân tộc đã quyết định chọn con đường xã hội chủ nghĩa để phát triển.

Giờ đây, hai mươi lăm năm đã trôi qua, những sự kiện xảy ra hồi đó hiện lên rõ nét trong trí nhớ của ông.

Ông lại thấy những mái ngói xám đỏ, những đỉnh tháp cao của các thành phố Đức, với những hàng cây tươi mát. Những con đường lát bê tông rộng, màu xám, thẳng tắp và kéo dài như trượt dưới bánh xe. Những công viên mới xây dựng với những con đường thẳng như dây chăng ngang dọc. Những đống gạch vụn còn khét mùi hoa hồng tươi đỏ những bờ tường bám đầy dây leo… Và người, khắp nơi ông đều thấy người. Họ rất khác. Trước hết, ông cố nghĩ về những người bạn cũ của mình, và ông lấy làm ngạc nhiên là khó khăn lắm ông mới hình dung ra được những khuôn mặt quen thân và điều đó làm ông cảm thấy buồn. Nhưng biết làm thế nào được, đã một phần tư thế kỷ rồi còn gì?!

Phomin cố hình dung ra Ktorov, người mà khi còn công tác ở Enburg, ngày nào ông cũng gặp, người mà ông đã nguyện sẽ suốt đời học tập. Nhiều lúc ông có cảm tưởng là chỉ cần nhắm mắt lại là lập tức hình ảnh Ktorov sẽ hiện ra trước mắt. Thế nhưng không, Phomin chỉ còn có thể hình dung được đôi mắt mệt mỏi nhưng rất chăm chú và đám tóc bạc trên đầu của con người mà ông quý mến, kính trọng đó.

Rồi ông nghĩ đến Rosin. Có người bảo là hiện nay Rosin đang chỉ huy một đơn vị ở biên giới Turmenia. Rosin là một người to khỏe, vai rộng, tháo vát và nhanh nhẹn. Ông đã quên nét mặt của Rosin, chỉ nhớ rõ hàm răng trắng, đều mỗi khi anh ta cười. Rosin hay cười to, dễ làm người ta vui lây.

Còn Guskov nữa? Anh ta bây giờ là một kiến trúc sư nổi tiếng. Phomin đã nhiều lần nhìn thấy Guskov trên vô tuyến, trong phim thời sự, đã được đọc những bài báo của anh ta trên tạp chí Tia lửa. Phomin đã mấy lần gọi điện nói chuyện thân mật với anh ta nhưng chưa có dịp gặp lại…

Và rồi ký ức đưa ông về với Skitalech, lúc ấy là một trung úy trẻ. Phomin còn nhớ Skitalech có lần đã ngượng chín mặt khi nghe có người văng tục. Ông vừa gặp Skitalech cách đây không lâu, anh ta đã thay đổi nhiều, già dặn, nghiêm khắc hơn.

“Ôi, Skitalech! - Phomin thầm nghĩ - Nếu hồi đó anh không sơ hở thì có lẽ cái hồ sơ này đã vĩnh viễn nằm ở phòng lưu trữ với dòng chữ “Vụ án đã kết thúc lúc…”. Nhưng buộc tội anh ư? Không, trong hoàn cảnh đó ai cũng sẽ…”.

Còn kẻ thù?

Phomin cũng căng óc cố hình dung ra khuôn mặt của Liutse, nhưng vô hiệu.

Thế thì tại sao Petrov lại có thể nhận ra Liutse? Cái đó cũng dễ hiểu thôi. Nếu được nhìn Liutse một lần thì chắc cũng sẽ nhận ra. Đấy, bộ óc của con người là thế đấy!

Hồi đó ngài như thế nào, hở ngài Liutse… Marcut… Gans… mà ngài có nhiều tên thật đấy. Không biết bây giờ ngài mang tên gì nhỉ?

Chương II- 1

Đã lâu chưa có một đêm nào ấm áp và yên tĩnh như đêm ấy. Các chiến sĩ công an đi tuần tra đêm thật chẳng có ao ước nào hơn. Xung quanh yên tĩnh đến nỗi dù muốn hay không, mắt cũng cứ trĩu lại. Mãi đến gần sáng, trời mới nổi gió nhè nhẹ và lúc đó mọi người cảm thấy ớn lạnh. Buồn ngủ.

 - Nhanh lên! - Chuẩn úy Petrov quay lại giục mấy đồng chí đi sau rồi bước gấp hơn.

Đêm ấy, Petrov và hai chiến sĩ trẻ người Đức vừa mới nhập ngũ đi tuần tra biên giới. Suốt đêm, họ đã đi suốt các điểm quy định và giờ đây đang trở về doanh trại. Từ đó sẽ có một tổ ba người khác đến thay. Nếu tính đồng hồ thì chỉ còn mấy phút nữa họ sẽ gặp nhau. Ba người lần theo một con đường nhỏ, họ cúi gập người để khỏi bị chạm vào những cành cây thấp, vượt qua những đám cỏ đẫm sương, ẩm ướt. Bên phải là một khoảng đất trống, rộng, bằng phẳng, hai năm trước được quy định là đường ranh giới phân chia theo hiệp ước Postdam 1945.

Từ ngày Petrov đến đây, vùng này đã thay đổi nhiều. Những người dân Đức, cách đây không lâu, nhìn anh và những người lính Nga đội mũ xanh, mang phù hiệu với con mắt ngờ vực, cố đoán họ thuộc binh chủng gì, và sẽ cư xử ra sao. Nhưng thời gian trôi qua, họ quen dần. Ngày ngày, những người dân Đức thấy các chiến sĩ Hồng quân Liên Xô cùng với con em họ kề vai sát cánh đi tuần tra, những ngờ vực tự nhiên tan biến đi. Nhờ biết tiếng Đức, thậm chí Petrov đã quen thân được với một số người ở đây.

Trời sáng nhanh. Cánh rừng lúc nãy còn tối om như một bức tường thành kín mít, giờ đã nhìn rõ từng cây, như thể chúng tự tách xa nhau.

 - Đồng chí chuẩn úy! - Một người lính đi sau khẽ gọi.

Petrov quay lại và nhìn về phía người lính trẻ đang đưa tay chỉ. Ở đấy, một người đang vượt qua bụi cây, đi về phía biên giới. Nhìn thấy các chiến sĩ biên phòng, người kia không những không chạy trốn mà còn vẫy tay và cứ thế tiến về phía họ.

 - Chào các đồng chí! - Người kia nói to, vẻ sung sướng khi bước lại gần - Tôi đang tìm đến các đồng chí đây. Tôi muốn đến thành phố, có việc cần - Người kia nói nhanh, lẫn lộn cả tiếng Nga, tiếng Ba Lan và tiếng Ukraina.

 - Đứng lại! - Petrov ngắt lời - Giơ tay lên! Có vũ khí không?

 - Không! - Người lạ mặt trả lời nhưng vẫn đứng yên ngoan ngoãn giơ hai tay lên cho Petrov khám, thậm chí còn gật đầu như muốn nói: “Cần thì xin mời khám”.

 - Anh vào thành phố làm gì? - Petrov hỏi.

 - Tôi cần đến gặp ngài tư lệnh. Có chuyện quan trọng cần nói. Vâng, đúng thế đấy ạ. Tôi là một công dân Ba Lan. Tôi tên là Sigimun Vusponski. Tôi có thể đến chỗ ngài tư lệnh được không? Tôi cần trao một bản tài liệu quan trọng về gián điệp cho ngài tư lệnh.

 - Thôi. Không cần phải nói với tôi những cái đó - Petrov ngắt lời - Anh không yêu cầu, chúng tôi cũng giải về đồn. Ở đấy, anh tha hồ mà nói. Chắp tay sau lưng! Đi!

Người lạ mặt im lặng gật đầu, cúi xuống nhặt chiếc áo mưa mà anh ta đã đánh rơi lúc bị khám, vắt qua vai rồi cùng với ba chiến sĩ đi về phía con đường mòn dẫn về đồn. Đi được một quãng thì gặp ba chiến sĩ khác đi đến.

2

Chỉ còn mấy phút nữa là hết phiên trực, Phomin cảm thấy đầu nặng trĩu, anh muốn nằm xuống, nhắm mắt lại để quên đi tất cả, dù chỉ trong chốc lát. Anh đứng dậy, mở toang các cửa sổ. Một luồng gió mát lạnh ùa vào mang theo cả hương thơm của hoa cỏ làm anh thấy dễ chịu, tỉnh táo. Thường thì giờ này, thành phố đã náo nhiệt lắm, nhưng hôm nay chủ nhật nên vẫn còn rất yên tĩnh, mọi người đang nghỉ ngơi sau một tuần lao động vất vả. Thỉnh thoảng, một chiếc tàu điện chậm chạp, lắc lư bò trên đường ray, vẻ như còn ngái ngủ.

Khu biệt thự riêng của tên bác sĩ phát xít phát tài trong thời kỳ Hitler cầm quyền, bây giờ đã bỏ chạy sang phương Tây, được cấu trúc không phải để cho cơ quan làm việc… nhưng rồi cũng đành chịu vậy. Ba tuần trước lúc chiến tranh kết thúc, cái thành phố cổ kính xinh đẹp này đã bị những trận ném bom vô nghĩa của máy bay đồng minh Anh, Mỹ tàn phá. Bây giờ vấn đề nhà ở quả hết sức nghiêm trọng, và cũng khó kiếm nổi một ngôi nhà thích hợp để làm việc. Gian phòng mà hiện giờ Phomin đang làm việc, mọi người đã phải tốn bao nhiêu công sức mới tu sửa lại được. Đó là một căn phòng rất rộng, rộng đến nỗi Phomin không thể nào quen được. Nhiều lần anh đã nghĩ đến chuyện phải ngăn nó ra, thu hẹp lại.

Chuông điện thoại reo, khô khan và đứt quãng.

 - Đại úy Phomin nghe đây - Anh cầm ống nghe, mắt chăm chú nhìn vào tấm biển nhỏ xíu gắn trên máy điện thoại với dòng chữ: “Chú ý. Chú ý…”.

 - Evgeni Nicolaievich đấy ạ, chào anh! - Phomin nhận ra giọng nói quen thuộc của Rosin, đồn phó đồn công an biên phòng Marienbon - Tôi không làm anh thức giấc đấy chứ?

 - Không. Trực ban ai lại ngủ. Còn anh, có chuyện gì mà phải gọi điện cho tôi sớm thế?

 - Tôi cũng trực mà. Nghề chúng ta là thế đấy. Có một việc cần thông báo với anh.

 - Việc gì?

 - Hồi đêm, các chiến sĩ công an biên phòng vừa giải về đồn một người lạ mặt. Anh ta tự xưng là người Ba Lan, tên là Vusponski. Anh ta nói rất nhiều chuyện lạ, chỉ liên quan tới anh… Nếu anh không phản đối, tôi sẽ cho chuẩn úy Petrov giải Vusponski lên ngay cho anh.

 - Từ bên kia biên giới sang à? Tất nhiên, đồng chí cứ cho người giải lên đây. Tôi sẽ nói với đồng chí gác cổng cho vào - Nói rồi, Phomin cho gọi sĩ quan trực ban.

 - Báo cáo đại úy, tôi - chuẩn úy Petrov được lệnh giải Vusponki lên, có mặt. Đây là giấy tờ của anh ta - Nói rồi, Petrov đặt chiếc phong bì lớn màu tro lên bàn.

 - Cảm ơn đồng chí chuẩn úy! - Phomin bắt tay Petrov.

Phomin và Petrov là hai người bạn thân nhau từ lâu. Họ quen thân nhau không phải chỉ vì cả hai đang cùng chiến đấu trên một mặt trận gay go, nguy hiểm, mà còn vì cả hai đều yêu thích thơ, nhất là thơ của Puskin, Esenin, Bloc… Họ thích đọc thơ và làm thơ. Một lần, Petrov đã đưa cho Phomin một quyển sổ trong đó là những bài thơ anh viết bằng nét chữ li ti, và Phomin đã sung sướng đọc hết, cả một số truyện ngắn và một chùm thơ về đề tài chiến tranh.

Song, ít khi họ có thời gian để yêu thích văn học. Thường thì họ chỉ gặp nhau để trao đổi công việc.

 - Thưa đại úy, bây giờ tôi có thể trở về đơn vị được rồi chứ? - Petrov hỏi.

 - Vâng. Đồng chí có thể trở về đồn ngay bây giờ. Đồng chí nên về để nghỉ ngơi, vì theo tôi biết thì đồng chí đã phải đi tuần tra suốt đêm qua.

3

Vusponski là một thanh niên khoảng hai mươi lăm - hai mươi bảy tuổi, người cao, vai rộng, khuôn mặt trông dễ thương và cởi mở. Anh ta mặc một áo vét màu nâu nhàu nát, chiếc áo sơ mi bẩn, không rõ màu gì, đi đôi giày cổ màu vàng đã vẹt gót.

 - Mời anh ngồi. Các đồng chí công an biên phòng báo với tôi là anh muốn báo cáo một việc quan trọng - Phomin nói rồi đưa mắt nhìn Vusponski.

 - Vâng. Đúng thế, thưa ngài đại úy - Vusponski đứng dậy nói với tác phong quân sự.

 - Anh cứ ngồi, không cần phải đứng dậy - Phomin chuyển sang nói bằng tiếng Đức - Trước tiên, anh cho tôi biết lai lịch của anh. Anh là ai? Từ đâu đến? Và vì sao phải vượt qua biên giới tìm đến chúng tôi?

 - Vâng. Tôi hiểu. Tên tôi là Sigimun Vusponski, người Ba Lan, năm nay hai mươi sáu tuổi. Cuối năm 1943, bọn Đức bắt tôi và mẹ tôi sang Đức. Chúng tôi bị bắt làm công cho một tên địa chủ người Đức ở miền Nam Bavaria cho đến năm 1945. Sau đó chúng tôi bị đuổi đến Hannover và bị tống vào trại tập trung hỗn hợp. Ở đây, mẹ tôi bị ốm nặng. Mặc dù tôi đã cố gắng chạy chọt để được về nước nhưng mọi cố gắng của tôi đều chỉ tốn công vô ích…

Vusponski nói rành rọt. Anh ta nhìn thẳng vào mặt đại úy Phomin và nói tiếng Đức rất sõi, hầu như không pha giọng Ba Lan. “Anh ta nói tiếng Đức khá đấy” - Phomin nhủ thầm, anh vẫn ngồi im nghe Vusponski nói, thỉnh thoảng lại cúi đầu xuống quyển sổ trước mặt, ghi chép.

 - Ban quản trị trại không thích những ai tỏ ý muốn trở về Tổ quốc - Vusponski nói tiếp - Những ai khăng khăng đòi về thì hoặc là bị đánh đập đến tàn tật, hoặc là bị treo cổ. Nhưng ai cũng được tự do xin vào làm ở các mỏ đồng. Nếu không có mẹ đang ốm bên cạnh thì hồi đó tôi đã tìm cách để trở về Tổ quốc Ba Lan thân yêu của tôi rồi - Vusponski nói một cách chân thành, cởi mở.

 - Thôi thế là tạm đủ. Bây giờ anh hãy cho tôi biết lý do anh vượt biên giới? - Phomin hỏi và đưa thuốc mời. Vusponski lấy một điếu, thong thả vuốt lại cho thẳng, châm lửa rồi khoan khoái rít liền mấy hơi dài. Sau đó anh ta đặt nó lên mép chiếc đĩa gạt tàn, cúi đầu ngồi im hồi lâu. Phomin cũng ngồi im, kiên nhẫn chờ đợi.

 - Tôi được biết là cách đây hai ngày, Henric Mevit đã bí mật vượt biên giới - Vusponski nói tiếp - Hồi còn chiến tranh, Mevit là đại tá trong quân đội phát xít.

 - Mevit là ai? Và anh biết những gì về con người đó?

 - Hồi Ba Lan bị quân Đức chiếm đóng, Mevit đã là chỉ huy bọn tiếp vận ở Ba Lan. Nếu tôi không nhầm thì bọn này có nhiệm vụ tiếp nhận và chuyên chở các hàng chiến lược… Nhưng tôi muốn gặp ngài tư lệnh không phải vì chuyện đó - Nói đến đây, Vusponski dừng lại, lộ vẻ hồi hộp - Tôi cho rằng hiện nay Mevit đang hoạt động cho cục tình báo Anh… Tôi có mang theo một tấm bản đồ… ở trong chiếc phong bì mà đồng chí công an vừa đưa cho ngài… Đáng lẽ tôi không nhúng tay vào việc này, dù sao đây cũng là một việc nguy hiểm. Nhưng tôi nghĩ… - Vusponski không nói hết câu, nhún vai rồi im bặt.

Phomin rút từ chiếc phong bì ra tấm bản đồ được gấp nhiều lần và trải nó lên bàn. Chỉ cần nhìn lướt qua cũng đủ biết đó là một bản đồ quan trọng, trong đó có ghi vị trí đóng quân của Hồng quân Liên Xô và nhiều cơ quan hành chính khác.

 - Anh lấy tấm bản đồ này ở đâu? Tại sao anh lại đưa nộp tấm bản đồ cho chúng tôi? Và một điều quan trọng nữa là anh có thể cho tôi biết tấm bản đồ này là của ai? Và người đó hiện giờ đang ở đâu?

Nhận thấy Vusponski nhìn bao thuốc lá với vẻ thèm thuồng, Phomin mỉm cười nói:

 - Anh cứ hút tự nhiên. - Cám ơn! - Vusponski châm thuốc hút rồi nói - Nếu ngài cho phép, tôi sẽ xin kể trước chuyện tôi gặp Mevit, như thế có lẽ ngài dễ hiểu hơn mọi chuyện.

 - Vâng. Anh kể đi.

 - Hồi còn ở Hannover, tôi không có việc làm ổn định. Nhiều lúc tôi làm thuê cho xưởng sửa chữa ô tô trên đường Công tước Anbestrasse. Lúc thì lau xe, lúc thì nạp xăng hay làm một số công việc nguội đơn giản. Một hôm, hồi ấy là đầu tháng ba, tôi đang làm việc ở xưởng thì một chiếc xe thể thao phóng như bay đến rồi dừng lại trước cổng. Chủ xe yêu cầu đổ thêm xăng vào thùng và lau chùi xe. Tôi nhận ra người đó nhưng không tài nào nhớ được là đã gặp ở đâu, lúc nào. Ông ta đưa chìa khóa xe cho chủ xưởng để sau này cho người đánh xe đến nhà số 22 trên đường Công tước Anbestrasse.

Lúc mọi việc đã xong đâu đấy, tôi xung phong lái xe đến giao cho ông kia. Thấy tôi, ông ta gọi lại, mời hút thuốc và cho tôi một đồng mark. Trở về xưởng, cuối cùng tôi đã nhớ ra là người kia ở… xin lỗi, ngài cho tôi xin cốc nước - Vusponski đột nhiên im lặng - Mời anh - Phomin đưa cho Vusponski cốc nước. “Đúng chỗ hồi hộp nhất thì anh ta lại im lặng - Phomin nghĩ - Anh ta có ý định gì chăng? - Phomin không dám chắc rằng sự im lặng vừa rồi của Vusponski là có một cái gì đó cố ý, nhưng dù sao, anh vẫn quyết định đối phó lại bằng cách cho tạm dừng cuộc nói chuyện. Chờ anh ta uống hết cốc nước, Phomin rót thêm cốc nữa. Vusponski chậm rãi uống từng ngụm như muốn cố tình kéo dài sự im lặng nặng nề. Lúc này Phomin hiểu ra rằng sự im lặng của Vusponski là cố tình.

 - Xin lỗi! - Phomin nói - Hình như từ sáng đến giờ anh chưa ăn gì thì phải? Thế mà tôi lại quên không hỏi xem anh có đói hay không, thật là…

 - Không sao, không sao, tôi có thể nán thêm một chốc nữa - Vusponski đáp, vẻ bối rối - Xin phép được tiếp tục?

 - Không. Anh đi ăn sáng đã, và nghỉ ngơi vài tiếng. Chúng ta sẽ gặp sau…

Tiễn Vusponski và người lính bảo vệ vào phòng bên, Phomin quay ra nói với đồng chí trực ban mang cơm vào cho anh ta, rồi đi ăn sáng. Vì là chủ nhật nên anh không muốn làm phiền cấp trên của mình một khi chưa nói chuyện xong với Vusponski. Mà thực ra, một vài giờ trong lúc này cũng chẳng có gì quan trọng lắm. Nhìn đồng hồ, Phomin quyết định sẽ tiếp tục câu chuyện vào lúc chín giờ rưỡi…

Phomin vừa ngồi ăn sáng vừa suy nghĩ đến người thanh niên Ba Lan vừa rồi. Thực tình, anh ta đã để lại cho anh những ấn tượng khá tốt, và anh muốn tin vào những lời nói của người thanh niên đó. Nhưng Phomin cảm thấy rằng hình như Vusponski đang cố tình chơi trò ú tim với anh. Và việc đột nhiên anh ta dừng lại đúng ở chỗ hồi hộp, gay cấn nhất đã nói lên điều đó. “Nhưng sao anh ta lại không làm bộ một tí cơ chứ? Không phải tự nhiên mà anh ta tìm đường tới đây tán gẫu. Anh ta đến để nói một chuyện quan trọng. Suy cho cùng, trong mỗi một con người đều có cái tính tự cao mà nhiều lúc họ muốn nhấn mạnh. Mình lại mò vào lĩnh vực tâm ký rồi! - Phomin tự nhủ - Đây mới chỉ là mở đầu, mình còn đủ thời gian xem xét…”.

 - Chuyện xảy ra vào năm 1943 - Vusponski kể tiếp khi hai người gặp lại - Hồi đó tôi làm thợ nguội trong một xưởng sửa chữa ô tô trên tuyến đường Warszawa - Keniberg. Có cần kể tỉ mỉ không ạ? Hay là bỏ qua những chi tiết nhỏ nhặt?

 - Không, chính những chi tiết nhỏ nhặt lại là những điều cần thiết - Phomin bình tĩnh trả lời - Anh hãy cố nhớ rõ ngày, tháng, họ tên.

 - Một hôm, hồi ấy tôi còn nhớ là vào đầu năm 1943, chúng tôi đang cặm cụi làm việc thì một chiếc xe loại to, màu đen, nhãn hiệu Mercedes 8 đến xưởng. Theo nó là mấy chiếc ô tô đi hộ tống. Cửa mở, một sĩ quan Đức bước ra. Nhìn phù hiệu, tôi biết hắn là đại tá công binh. Chủ xưởng, ngài Cavanski, nhìn thấy một sĩ quan cao cấp như thế thì đâm hoảng, xun xoe chạy đi chạy lại. Thằng sĩ quan Đức, bằng tiếng Ba Lan, ra lệnh cho chủ xưởng phải chữa ngay xe cho hắn, còn hắn cùng với mấy tên sĩ quan cận vệ đi vào một khách sạn nhỏ cạnh xưởng.

Theo lệnh chủ xưởng, tôi và hai thợ lành nghề khác là Dacretski và Sepic cho xe lên cầu chữa.

Phần vì sợ, phần thì muốn thằng sĩ quan Đức xéo đi cho khuất mắt, chúng tôi làm việc rất khẩn trương. Chữa xong, chúng tôi liền báo ngay cho chủ xưởng. Thằng sĩ quan Đức lên xe chuồn thẳng. Sepic ghé tai tôi nói nhỏ: “Anh có biết thằng ấy là ai không? Hắn là Henric Mevit, chỉ huy cái bọn cướp phá Ba Lan đấy. Lính của hắn ngày ngày vẫn vơ vét nguyên liệu và thiết bị kỹ thuật của ta”.

Nói đến đây, Vusponski thở dài, ngả lưng vào ghế:

 - Thật đáng ngạc nhiên, phải không ngài đại úy? Từ đó đến nay, bấy nhiêu năm trôi qua, chủ nghĩa phát xít đã diệt vong từ lâu, thế mà tôi, một công dân Ba Lan vẫn không được trở về Tổ quốc, và vì mẩu bánh mì, tôi vẫn phải làm việc cho kẻ đã từng cướp bóc, giày xéo lên quê hương thân yêu của tôi như bốn năm trước đây.

 - Vâng, tôi biết anh đang dằn vặt, đau khổ - Phomin nói - Thế bây giờ anh định làm gì?

 - Thưa đại úy, tôi sẽ hành động… Qua báo chí, tôi được biết hiện nay tòa án quân sự tối cao đang lùng bắt và xét xử bọn tội phạm chiến tranh. Tôi nghĩ chính quyền chiếm đóng Anh thế nào cũng quan tâm đến Mevit. Tôi đã viết một bức thư nói rõ những điều tôi biết, nhưng chờ mãi vẫn không thấy trả lời. Trong lúc đó, tôi vẫn tiếp tục theo dõi Mevit. Tôi biết hắn đã đến đây, và điều làm tôi ngạc nhiên là bây giờ hắn không phải là Mevit nữa, mà là Gans Ioakhim Kliughe, một thương gia giàu có. Tôi đã gửi thêm một bức thư tố giác. Trong thư, tôi có nói rằng Mevit hiện đang núp sau một tên giả. Nhưng rồi tôi cũng lại không nhận được một điều gì.

Phomin nhìn Vusponski và nhận thấy ánh mắt anh ta đầy vẻ căm thù thực sự.

 - Rồi cuối cùng những cố gắng của anh kết thúc ra sao?

 - Ồ, chuyện dài lắm! Tôi không làm ngài mệt đấy chứ?

 - Không, anh cứ kể tiếp đi.

 - Một hôm, nhân có dịp tốt, tôi đánh xe tới nhà hắn. Một cô gái đi ra. Tôi khen nịnh cô ta và chúng tôi nói chuyện với nhau. Thì ra cô ta là người hầu gái của Kliughe. Sáng hôm sau, tình cờ trong lúc đi dạo phố, tôi lại gặp cô gái đó và được biết cô ta tên là Elza. Từ đó, tôi lân la đến gặp và tán tỉnh Elza luôn. Nhiều lần, tôi gạn hỏi Elza về Mevit nhưng cô ta, vì mới được vào làm nên không biết gì cả.

Một lần, tôi đến tìm gặp Elza, Kliughe không có nhà. Thấy tôi, Elza sợ hãi báo rằng Kliughe dặn là không được cho bất cứ ai vào nhà khi hắn đi vắng. Tôi đã phải nói khéo: “Anh đến đây với em chứ đâu phải đến với Kliughe”, rồi tôi đi thẳng vào căn phòng cô ta đang dọn dẹp. Vừa bước vào đến nơi, tôi trố mắt ngạc nhiên… Ngài có biết tôi thấy gì treo trên tường không? Cạnh chiếc bàn làm việc là bức ảnh Mevit oai vệ trong bộ quân phục đại tá. Sau đó, tôi nhìn thấy tấm bản đồ, cái làm tôi rất quan tâm.

 - Anh đã làm thế nào để lấy được tấm bản đồ ấy? - Phomin hỏi.

 - Lúc đó tôi không lấy ngay. Tôi giả vờ tán tỉnh Elza. Một lát sau, nhân lúc cô ra khỏi phòng, tôi đến gần bàn nhìn thật kỹ tấm bản đồ và hiểu ra rằng vì sao những bức thư tố giác của tôi không được trả lời. Người xưa có câu: “Diều hâu thì không bao giờ móc mắt diều hâu” mà, Mevit bây giờ là nhân viên tình báo của Anh. Và còn điều này nữa, thưa đại úy. Trên bàn có tấm hộ chiếu ghi tên Kliughe do đồn công an thành phố Venigherot cấp. Mà theo chỗ chúng tôi biết, thưa ngài đại úy, thì thành phố này thuộc địa phận Đông Đức.

Hai hôm sau, tôi lại tìm gặp Elza. Lần này, Elza cho tôi biết Kliughe đi vắng, bởi vậy chúng tôi có thể ở với nhau. Hôm ấy, tôi đã lấy cắp tấm bản đồ lúc đó vẫn nằm nguyên trên bàn như cũ, nhưng được gấp lại cẩn thận thế này - Vusponski hất đầu về phía chiếc bản đồ.

Ngay đêm hôm ấy, tôi quyết định đến đây tìm ngài.

… Còn sau đó thế nào thì ngài đã biết rõ.

 - Mevit hay Kliughe, năm nay bao nhiêu tuổi?

 - Khoảng bốn hai, bốn lăm gì đó.

 - Anh có thể viết lại tất cả những gì anh vừa nói với tôi được chứ?

 - Vâng, tất nhiên.

Phomin dẫn Vusponski vào căn phòng đối diện với phòng trực ban, đặt lên bàn chiếc bút máy và tập giấy rồi đi ra.

 - Ai đấy? - Trung úy Skitalech đến thay ban, nhìn thấy Vusponski đang ngồi viết, hỏi Phomin.

 - Một người vừa ra trình diện. Và phải nói rằng đó là một người đáng quan tâm. Nếu những điều anh ta vừa nói với tôi là sự thật thì một “vị khách” quan trọng sẽ bí mật vượt biên giới sang địa phận chiếm đóng của chúng ta, nếu không muốn nói là đã sang rồi.

(còn tiếp)

Nguồn: Hiệp Hai, Tiểu thuyết tình báo của nhà văn nổi tiếng Liên Xô (cũ) A. Taradankin và I. Phesenco. Anh Côi dịch. Tủ sách trinh thám, tình báo, phản gián do nhà văn Triệu Xuân sưu tập, tuyển chọn. NXB Văn học, 6-2011. www.trieuxuan.info