Chí đang cho dầu vào “tracteur” thì ba anh em Quý sang. Kim cắp một bọc lớn. Chí giơ bàn tay đen nhẻm:

- Anh chị và cô, tha lỗi cho tôi nhé.

- Anh làm mau lên, rồi đưa tôi đi thăm con nuôi, Samreth bảo tôi nó về sáng hôm nay rồi phải không?

- Vâng.

- Nó mập lắm hả?

- Cũng khá. Nhưng mẹ nó thì yếu lắm.

- Anh đã đi thăm rồi đấy ư? Anh tệ thế thì thôi, anh đi thăm mà anh chả rủ tôi.

- Nhân tiện sáng ngày tôi đi thăm đồng thì tạt vào. Tôi định chiều thì sang rủ cô.

Chí rửa tay, với cái mũ rồi theo mọi người.

Đi qua những đồng lúa xanh mơn mởn mà nước còn đầy ăm ắp, Chí trỏ bảo Quý:

- Năm nay lại hy vọng được mùa. Này anh trông, những ruộng mà bọn người Bắc làm tốt hơn tất cả không? Có hy vọng một ray ba mươi thang ạ. Thật không có một cái cỏ.

- Họ chăm thế cơ mà. Thế mới gọi là làm ruộng. Nếu có người Bắc vào xin làm rẽ tôi cũng cho họ làm.

- Anh cứ bỏ ra một người một trăm đồng cho vay trước, tôi mộ cho anh. À, những ruộng đã thành điền rồi cần gì. Tôi mộ họ vào đây, cốt là để vỡ cái đồng tranh kia chứ.

Khi mọi người kéo đến cửa nhà Chôi thì đã thấy vợ Chôi ngồi ở hiên cho con bú. Chí mắng Chôi:

- Tôi đã bảo anh hãy để cho chị ấy nằm cơ mà.

- Con đã bảo nó, nó bảo nằm mỏi lưng lắm. Lần trước nó đẻ ba ngày nó đã thổi cơm được. Ở đây thế này là sướng lắm rồi. Nhà thương đã tiêm cho mấy phát thuốc bổ.

Chí lắc đầu, lấy tay gí vào má thằng bé:

- Kìa, mẹ nuôi mày đã đến kia. Mẹ mày có vô khối quà cho mày đấy.

Kim giơ tay để ẵm thì vợ Chôi từ chối:

- Bẩm cô, nó dơ dáy lắm.

- Không sao.

Vợ Chôi vẫn vùng vằng, Chí phải bảo:

- Cứ đưa cho cô ấy bế.

Kim bế đứa bé nựng nựng:

- À, trông kháu nhỉ?

Chí vội vàng bảo:

- À, đừng quở cháu thế. Người ta kiêng. Phải nói rằng: Nó như con chó.

Rồi Chí nắm tay đứa bé:

- Mà nó trông như con chó thật.

Kim đưa trả đứa bé, rồi giơ gói:

- Đây tôi cho súc vải để may áo cho cháu, và mấy hộp sữa để cháu ăn cho chóng mạnh.

Vợ Chôi tủm tỉm cười:

- Con cảm ơn cô. Vải con xin cô, nhưng sữa bò gây lắm, cháu không biết ăn.

Chí cười:

- Đã biết chưa? Cô đừng tưởng sữa bò là quý.

Kim móc túi lấy ra mười đồng bạc.

- Thế đây, tôi cho chị mười đồng để uống thuốc.

Chí vội vàng cầm ngay lấy:

- Cô cho nó thì đưa cho tôi để tôi mua thuốc cho nó, chứ đưa cho nó thì nó để dành, chứ chẳng chịu mua thuốc đâu.

- Ông mua cho con thuốc gì, chứ thuốc tiêm thì đau lắm. Con sợ lắm.

- Ồ, đẻ còn được nữa là tiêm, tiêm nó mới chóng khỏe. Để tôi mua thuốc, rồi ngày ngày, tôi đến tiêm cho. Còn vải đây thì một ít làm tã cho nó.

Vợ Chôi nhìn súc vải trắng bốp:

- Thế phí quá!

- Cô đã cho, phí gì. Phải sạch sẽ cho nó để lâu lâu cô còn ẵm chứ. Vợ chồng chị không được dùng cái vải này đấy. Để cả cho cháu. Mẹ nuôi nó cho nó cơ mà.

Khi quay về, Chí bảo ba người:

- Đấy anh chị và cô xem, văn minh ở đâu, chứ những người nhà quê ngoài Bắc chẳng được hưởng chút gì là có văn minh cả. Vì văn minh thì tốn tiền, mà họ thì nghèo xơ, nghèo xác. Thật là ngoài ấy, có người nhà quê quanh năm không được ăn một miếng thịt. Và nhiều khi cơm khoai cũng không có mà ăn. Ấy thế mà họ làm việc mười bốn, mười lăm giờ một ngày. Cô đã đi về các thôn quê đấy chứ, phần nhiều trẻ con toét mắt, bụng ỏng. Ở đây, tôi sẽ trừ diệt hai thứ đó. Đây, có một người mới đến, tôi hỏi nó thì nó bảo nó đau bụng đã sáu năm nay mà chỉ mới tốn có vài hào thuốc. Đem y lên nhà thương thì ra y có sán. Còn có đứa sâu quảng hai năm nay, chỉ rịt lá bậy bạ. Giá y không vào đây để tôi chữa chạy cho y thì có lẽ rồi sâu ăn tới xương thì y sẽ què. Nhiều cảnh khổ ở vùng quê ngoài Bắc lắm. Giá họ có lười biếng ăn hư phá hại cho cam, thôi thì giúp đỡ họ được chút nào thì cứ giúp. Ấy mười đồng của cô cho to lắm nhé. Chính tôi biết có nhiều người suốt đời trong tay không có ba đồng bạc bao giờ. Anh chị và cô không tin thì hôm nào thử sang hỏi chuyện họ mà xem. Họ nói nhiều chuyện, mình nghe phải chảy nước mắt. Nhiều đứa trẻ thật khỏe mạnh mà đi ở một năm chỉ có ba đồng cơm nuôi. Ấy thế mà cũng có nhiều đứa không kiếm được việc.

***

Gần tới ngày phải ra Hà Nội, mặt Kim cứ buồn dàu dàu. Mà Chí hình như cũng có nhiều lúc thần người ra như đang nghĩ ngợi một việc gì lung lắm. Ông bà Huyện hàm, và vợ chồng Quý thì nhất định không muốn cho Kim đi nữa, nhưng họ biết nếu không có cái tình yêu của Chí thì không tài nào giữ nàng lại được. Tuy Kim chưa nói đến chuyện đi, và ai bảo ở nhà, nàng cũng ừ ừ, nhưng Quý biết nếu khi cần đi là nàng đi ngay. Dưới cái bộ mặt yêu kiều ấy, ôm một nghị lực sắt đá, không có cái gì cản trở nổi. Cái nghị lực ấy, từ khi biết Chí, nó lại càng rắn thêm và sắc thêm mãi ra.

Mấy hôm nay, nàng đã không năng sang chơi bên Chí và mỗi khi vợ Quý rủ đi đâu, nàng đều từ chối, lấy cớ rằng phải học để thi lên lớp. Nhưng nào có phải. Nàng lấy quyển sách làm nề để được tự do nghỉ ngơi.

Xưa nay vốn tính ôn nhu, bây giờ nàng bỗng trở nên gắt gỏng. Có khi nàng bực mình cả với vợ chồng Quý, và vùng vằng cả với mẹ. Nhưng mọi người ai cũng biết, vì nàng buồn vì tâm sự, nên ai cũng chỉ cố sức chiều nàng.

Có nhiều khi Chí sang, nàng cũng chỉ ngồi ở trong buồng không ra tiếp, Chí cũng chỉ ngồi nói chuyện với vợ chồng Quý rồi về, chứ không gọi nàng, vì chàng thấy sự gặp mặt thì làm cho nàng đau đớn.

Thấy mẹ cứ đứng đâu, ngồi đâu cũng khóc, Quý não ruột nhưng không biết tính cách gì. Chàng chỉ van lơn mẹ:

- Thôi má đừng khóc nữa. Không có trông thấy, nó lại cau cái mặt của nó vào bây giờ. Nếu nó có đi thì thôi, cũng đành chô nó đi hai năm nữa. Lúc đỗ rồi thì nó không còn cớ gì để xin đi nữa.

- Nhưng hai năm ấy, má phải xa nó.

- Thế trước kia nó ở Saigon thì sao?

- À Saigon khác, gần. Nhớ nó, má về được ngay. Đằng này, tận Bắc, lỡ có sao thì ra sao cho kịp. Thôi, nếu nó muốn lấy người ta thì má cũng bằng lòng gả. Người ta coi bộ cũng tử tế lắm.

- Không phải việc ấy. Người ta còn lo những công việc to lớn, đời nào người ta nghĩ đến sự lấy vợ.

Bà Huyện hàm phát bấn:

- Thì lấy vợ và lo công việc có sao đâu.

Quý lắc đầu:

- Có phải ai cũng nghĩ như má đâu. Má sang mà hỏi người ta.

Ấy thế là bà Huyện hàm òa lên khóc:

- Tao nhất định giữ nó.

Thấy mẹ buồn, Quý lại phải nén sự khổ ải:

- Kìa má, má không biết tính nó sao? Má đừng thế, để liệu dần. Mà suốt đời làm việc phúc thì trời cũng giúp má. Bây giờ, nó lấy cái cớ, nó muốn học cho đến nơi đến chốn thì làm sao mà ngăn được nó. Hai năm nữa có là bao.

- Nhưng tao biết có sống được hai năm nữa không. Lỡ tao ốm đau gì, mà chết đi thì sao.

- Má chỉ nói thế. Má mới có gần sáu mươi. Má còn sống nhiều, mà vị tất nó đã đi. Nó đã nói rằng nó đi đâu. Thôi má đừng khóc nữa, không ba con lại gắt ầm nhà lên bây giờ. Ba con nói nó, rồi thì còn ra thế nào.

- Nhưng làm sao mà mặt nó buồn thế?

- Nào con biết. Chắc là nó còn phải nghĩ đến sự học của nó. Đấy má xem, nó học cả ngày.

- Hôm qua, tao vào buồng nó thấy nó đặt sách lên ngực chứ nó học đâu.

- Thì cũng có lúc mệt, nó phải nghỉ chứ.

Bà Huyện hàm đứng dậy:

- Để tao vào hỏi nó. Nếu nó đi, thì tao chết. Một năm nay không có nó…

Quý vội vàng can mẹ:

- Kìa má, con khuyên má không được, con cũng đi bây giờ.

Bà Huyện hàm khóc to:

- Thì chúng mày, đi hết cả đi, để tao ở một mình.

Vợ Quý thấy to tiếng chạy vào:

- Thôi má nín đi. Kìa nó đã mở cửa buồng ra hỏi có chuyện gì kia.

Bà Huyện hàm vội lau nước mắt. Vợ Quý vội vàng chạy ra.

Hai hôm, Kim không ra khỏi buồng, trừ những bữa cơm thì nàng cũng cầm quyển sách vừa ăn vừa xem. Vợ Quý biết thế… là một cái cớ để tránh những cuộc nói chuyện. Ngày thứ ba, nàng dậy sớm sai người đóng ngựa. Cả nhà thấy thế đều mừng rỡ.

Kim dừng ngựa trước cửa nhà Chí gọi:

- Anh có đi chơi ngựa với tôi không?

Chí không nỡ từ chối:

- Cô chờ một tí tôi ra.

Chí cưỡi ngựa ra đến ngoài là Kim bảo ngay:

- Hôm nay tôi phải cho ngựa chạy thật nhanh.

Chí chưa kịp trả lời thì Kim đã ra roi. Chí cũng thúc ngựa cho theo. Thấy Kim phi ngựa nhanh quá. Chí sợ hãi:

- Cô cho chạy vừa chứ.

Kim cũng chẳng nghe, cứ ra roi như một người thất vọng. Chí thấy thế vội vàng quất ngựa lên để định chặn đường, nhưng chỉ nghe tiếng chân ngựa Chí đến gần, Kim lại càng quất khỏe. Sợ xảy ra tai nạn, Chí thả cương rồi nằm nép trên mình ngựa hết sức quất. Chỉ ba trăm thước là Chí đã vượt được Kim. Chàng gò cương cho đi từ từ, sẽ chặn cho con ngựa rẽ sang rồi giơ tay:

- Ô hay, hôm nay cô làm sao đấy? Cô làm tôi sợ hết vía. Hãy dừng lại đã.

Ngựa của Kim vừa đến nơi thì chàng đã nắm được dây cương.

- Cô không biết những ngựa này không đóng móng, cho chạy ở đường đá nó ghê chân, có khi bị ngã chết à?

Kim òa lên khóc, Chí đã hiểu. Nhưng chàng cố điềm tĩnh. Chàng đỡ cho Kim xuống ngựa, rồi ôn tồn hỏi:

- Cô có việc gì đấy?

Sự ôn tồn làm dẹp sự sôi nổi của lòng Kim. Giá lúc ấy mà Chí có một cử chỉ gì bồng bột thì Kim đã gục vào ngực Chí rồi.

- Cô có việc gì mà buồn thế?

Kim cứ tấm tức khóc. Chí phải nhắc lại câu hỏi lần thứ ba. Kim lau nước mắt rồi nhìn Chí:

- Anh có phải là… một người bạn của tôi không?

Chí nghiêm trang:

- Tôi tưởng tôi đã tỏ ra với cô trong nhiều trường hợp.

Vẻ nghiêm trang của Chí làm cho Kim bối rối.

- Tôi có một việc rất khó xử. Anh tính giúp tôi.

Chí ngần ngừ một lát:

- Tôi tưởng cô có thể hỏi anh Quý, vì anh Quý chẳng những đối với cô là một người anh, mà lại còn là một người bạn.

Kim càng bối rối:

- Nhưng việc này là một việc nhà. Tôi phải đối đầu với cả anh Quý nữa.

- Thế thì cô cứ nói đi. Tôi xin thề nghĩ thế nào tôi nói thế.

- Cả nhà tôi nhất định giữ tôi ở nhà không muốn cho tôi đi học nữa.

- Thế còn cô, cô có muốn đi học nữa không?

Kim ngập ngừng:

- Chính tôi, tôi cũng… không biết rằng tôi… muốn gì. Vì thế nên tối mới hỏi anh. Nếu thế nào anh bảo tôi. Bởi tôi có thể tin ở tâm hồn anh lắm. Những điều anh bảo tôi, chỉ lối cho tôi.

Chí cầm chiếc roi ngựa quất xuống đôi ủng, lặng lẽ đi. Một lúc lâu, chàng mới ngửng đầu lên bảo Kim:

- Trước khi trả lời cô, tôi muốn biết chữ lợi ở đời cô hiểu thế nào? Hay rồi cũng không cần cô trả lời nữa. Cô đã hỏi đến tôi, tức là cô tin ở cái nhân cách và cái giá trị làm người của tôi chứ gì? Tôi tỷ dụ cô cũng giống tôi. Vậy thì đâu bằng tôi nói… Đây này, tôi ví dụ như tôi, tôi hiểu chữ lợi khác người ta. Cái quan niệm về sự sống của tôi khác nhiều người. Bây giờ ở đời này, người ta chỉ xét ngươi về những giá trị vật chất mà người ta lãng quên những giá trị về tinh thần, luân lý, về tri thức. Cả xã hội đổ xô về những cái ngoại vật chỉ trau dồi có cái đời sống của xác thịt…

- Không, tôi không đến nỗi thế và tôi cũng không xét thế.

- Tôi đã hiểu cô rồi. Vì thế tôi mới nói. Như thế, người ta lầm giá trị của sự sống, biến kiếp ra một thứ cũng không hơn kiếp con vật là mấy. Thì cô xem, chỉ có ăn ngủ và tìm đủ cách để thỏa mãn những nhân dục thấp hèn. Bây giờ, tôi không nói tới cô vội, tôi hãy nói tôi. Bởi vì tôi cũng cần lợi dụng cái phút này để tỏ những tâm sự của tôi với một người bạn mà tôi rất quý là cô. Tôi, tôi đặt mục đích của sự sống xa hơn những vấn đề cơm áo và những thỏa mãn về nhân dục.

Chàng trỏ cánh đồng tranh:

- Trong khi tôi khởi thế công để chiến thắng cánh đồng tranh này, hòng đem lại một chút sung túc cho những người nghèo hơn mình, thì tôi phải khởi thế công trước tiên với cái mầm nhân dục thấp hèn ở trong tim gan tôi nếu tôi nghĩ đến tư lợi và sự khoái lạc cho riêng mình trước. Muốn thắng ở ngoài đời, trước hết tôi thắng được tôi đã. Đành rằng tôi có một cái mộng ghê gớm là trở thành một ông vua thóc như ông vua dầu hỏa, vua ô tô bên Mỹ, nhưng tôi muốn làm vua không phải là chỉ để cho một mình tôi thôi, mà để giúp ích cho nhiều người. Tôi sẽ tìm thấy sự giàu sang của mọi người. Mà ví dù có thất bại đi nữa, thì cứ một cái ý định ấy cũng đem đến cho việc làm sự thỏa mãn của tâm tưởng. Sự thỏa mãn của tâm tưởng ấy, tôi cho là hạnh phúc chứ tôi không cho hạnh phúc ở chỗ khoái lạc về nhân dục. Tôi cho hạnh phúc là sự cố gắng của trái tim để làm điều lành, điều phải, nhưng điều nó làm tôn cả giá trị của đời sống, chứ không phải ở số của cải nó làm cho béo cái thân mà bẩn cái hồn. Tôi làm giàu, tôi cố hết sức làm giàu, nhưng tôi làm giàu để tìm thấy cái sung túc của tôi trong cái sung túc của mọi người. Vì theo cái công cuộc ấy, nên cô xem trong đời tôi, tôi gạt đi tất cả những thỏa mãn nhỏ nhen, những tình cảm ẻo lả để…

Nghe đến đây, Kim vội giơ tay:

- Thôi tôi hiểu rồi, anh đừng nói nữa.

Nàng nói xong, nhảy tót lên ngựa, ra roi quất cho chạy bay về nhà.

Chí không đuổi theo, chàng đứng nhìn hình ảnh nàng vùn vụt chạy trên con đường trắng xóa rồi thở dài. Nhưng khi nhìn sang những đồng ruộng xanh tươi, chàng gật đầu như để biểu đồng tình với một ý nghĩ vừa nảy lên ở trong tim.

***

Mùa gặt năm nay thật là trên sự mong ước của Chí. Những ruộng chung quanh vì cấy chậm nước ra sớm nên bị mất quá nửa. Mà ruộng chàng vì cấy được sớm nên cứ trĩu lúa. Cả dân Cao-mên chung quanh đều trầm trồ khen ngợi: “Người Nam làm ruộng giỏi lắm”. Các tá điền làm với chàng đều mặt mày hớn hở. Mỗi người tính nhẩm trong bụng theo giá lúc bây giờ thì cũng đủ được mỗi người năm sáu trăm.

Chàng cho làm một bữa tiệc thật to, họp tất cả mọi người lại chè chén. Rồi có ai biết hát chèo thì đóng chèo cho mọi ngưỡi xem. Ai không xem chèo thì ngã ra tổ tôm, xóc đĩa. Những người vào sau, tuy không có lúa nhưng làm công trong năm sáu tháng cũng có món tiền năm bảy chục.

Chàng bảo mọi người:

- Năm nay chúng ta chưa có đình thì hãy tạm vui thế này với nhau. Sang năm vào đây đông, ta làm đình thì dịp này là ta mở hội, mở thật to, đúng thể lệ ngoài Bắc. Tiền phí tổn mua kiệu, cờ, mọi thứ, tôi sẽ xuất ra và nếu ai muốn được phúc thì cũng vào ít nhiều.

Chàng lại khuyên anh em nên gửi một ít tiền về nhà. Vừa để giúp cho người nhà mà cũng là cách quảng cáo để cho người ở nhà nức lòng vào. Có nhiều người vào lớp trước muốn xin về thăm nhà và luôn thể mộ người vào làm, chàng bằng lòng ngay. Đến khi họ muốn bán lúa thì chàng bảo:

- Lúa của anh em, tôi đã chia cho là của anh em, tự quyền muốn dùng làm gì thì dùng, bán cho ai thì bán. Nhưng tôi khuyên khi cần dùng thì hãy bán ít thôi, bởi tuy thế này là lúa được giá lắm rồi nhưng không bằng chờ đến tháng bảy, tháng tám mùa nước lên, con buôn ở Chợ Lớn lên đây mua thóc. Nếu anh em có về thì tôi tính cho một cách có thể gỡ được sở phí. Mỗi người mộ được một người vào đây, tôi sẽ hoa hồng cho 10 đồng. Vả lại, anh em cũng nên ra ngoài ấy mướn lấy ít người để vào phụ giúp đỡ tay chân mà khuếch trương công việc cho ta ra. Tôi muốn anh em mỗi người có nhà ngói, có bể nước và giàu như tôi, chứ tôi không muốn anh em cứ phải làm cho tôi mãi. Ba năm hợp đồng, anh em ai có sức làm riêng tôi xin giúp đất cho mà khẩn. Tôi cũng sắp ra Bắc, chuyến này tôi sẽ mộ vài bốn trăm phu vào. Tôi sẽ mua thêm máy cày, tôi hy vọng sẽ khẩn hết 1.000 mẫu tây mùa tới này. Anh em có ra thì nhớ mau mau về, vì ta còn phải tính đến vụ làm sắp tới. Vả lại, gạch, ngói cũng đã có nhiều, ta tính khởi công làm đình đi thì vừa. Ai có quen thợ mộc, thợ nề thì nhớ rủ vào. Và nếu cần tiền thì khi ra Hà Nội, tôi sẽ cho biết địa chỉ, cứ đến đấy mà lấy. Trong ba năm nữa, những chiếc nhà tranh của anh em mà biến thành nhà gạch thì là cái điều mà tôi mong mỏi nhất.

***

Chí đánh giấy cho vợ chồng Bách lên để chia nỗi vui mừng. Bà Hội đồng thấy vựa lúa của Chí dài tăm tắp liền bảo:

- Anh cũng phải tính làm một tòa nhà lớn ở đây chứ. Gạch ngói anh nung được kìa thiếu chi, làm tốn bao tiền.

- Điều đó chưa cần chi, còn nhiều cái khác cần hơn. Em có làm thì làm vựa lúa, chuồng trâu bò và thứ khác. Cái nhà em ở là cái sau cùng mà em nghĩ tới. Chuyến này em ra Bắc vào, em sẽ tính mở một nhà làm phó mát và bơ. Em mong có thể có một đàn bò độ năm ba nghìn con rồi cứ thế mà tăng mãi, tăng đến khi cứ biến dần ra ruộng, bò không có chỗ thả nữa, lúc ấy em mới thôi. Mà em cũng chưa thôi, ở cạnh Sisophon có một đồng tranh nữa cũng to như đồng tranh này; em sẽ đánh đàn bò của em lên đấy rồi em sẽ khẩn ruộng ở đấy nữa. Em lại làm nốt cái công cuộc mà em làm ở đây.

- Lúc ấy có lẽ anh đã già rồi.

- Chưa già. Chị bảo bao nhiêu. Nếu công việc cứ chạy như thế này thì mười năm nữa em khẩn hết đất ở đây.

Vợ Bách ngẫm nghĩ một khắc:

- Giá anh có một đứa con trai để cho nó nối cái chí của anh?

Chí phá lên cười:

- Chị lại sắp khuyên em lấy vợ. Có phải chị thấy cái hạnh phúc của gia đình chị; chị cũng muốn cho em được hưởng như thế không? Thì em đã bảo với chị: em là một giống kỳ quái mà. Cái hạnh phúc này đủ cho em lắm rồi. Em không cần đến thứ hạnh phúc gia đình.

Rồi Chí kể cho Bách nghe những việc xảy ra với Kim trong vụ nghỉ hè. Vợ Bách cau mày:

- Thế mà anh không yêu, anh thật là sắt đá.

Chí giơ tay ra phía bọn phu ở:

- Em cần phải gây hạnh phúc cho bao nhiêu người kia. Vấn đề vợ con là cái cuối cùng mà em nghĩ tới. Chị chưa biết, cái công cuộc của em có nhiều cái thú lắm. Có nhiều lúc, em thấy sự dư dật của bao nhiêu người nó hình như sống ở trong em mà em cũng sung sướng tưởng chừng như phát điên lên được.

- Thế cô ta ra Hà Nội rồi?

- Ra Hà Nội rồi. Một tuần lễ gửi cho em một bức thư, hỏi công việc trong này. Em cũng gửi trả lại, kể đúng hết, vì cô ta rất muốn biết cái công việc của em.

- Thế hôm nay ra Hà Nội, anh có lại thăm cô ta không?

- Chưa biết chừng. Nếu em có thì giờ, và nếu em thấy cần.

6- Chí đến nơi nghe ở trong nhà có tiếng ồn ào đã toan không vào. Nhưng chàng nghĩ mai lại phải đi về Cao-mên, nếu không đến thăm thì không còn dịp nào nữa, nên chàng tiến lại bấm chuông. Một người nhà chạy ra:

- Đây có phải nhà cô Ba Kim không?

- Thưa phải.

Chí đưa ra một cái danh thiếp thì một lát sau Kim mở cửa ra, mặt mũi hớn hở, nói dò hỏi:

- Ơ, anh đến sao anh không vào ngay, anh lại còn kiểu cách như thế? Anh mới ra hay anh ra đã lâu?

Kim cũng chẳng kịp để cho Chí trả lời:

- Tôi nhận được thư nhà nói anh ra đã lâu cơ mà?

Chí nói như để xin lỗi:

- Tôi chờ xong việc mới lại thăm cô.

Mặt Kim đang vui vẻ bỗng xịu ngay xuống:

- Thế bây giờ anh xong công việc rồi chứ?

- Xong rồi.

Trong nhà đã có bốn người khách: ba người đàn ông và một người đàn bà.

- Đây là những bạn học của tôi nhân ngày chủ nhật lại thăm tôi.

Kim giới thiệu xong, liền xin lỗi mọi người:

- Đây là người bạn của tôi ở trong quê ra, tôi cần hỏi nhiều chuyện nhà. Vậy xin lỗi các anh chị.

Kim vừa nói đến đây thì mọi người đứng cả dậy, một người trai trẻ ngập ngừng mãi, rồi mới bảo Kim:

- Bây giờ chúng tôi về để chị được tự do hỏi chuyện nhà, nhưng chúng tôi vẫn hy vọng rằng chị sẽ có mặt ở cuộc hòa đàn của chúng tôi buổi tối hôm nay chứ.

Kim nói phắt:

- Không thể được, anh tha lỗi cho, để dịp khác.

Người trai trẻ nằn nì, nhưng vẫn nằn nì một cách lịch sự:

- Không có chị ở đấy, thật là hết vui.

- Rất tiếc nhưng biết làm thế nào!

Kim thấy Chí mấp máy môi toan nói thì nàng đã nói chặn:

- Tôi cần hỏi anh Hai tôi nhiều việc. Còn nhiều dịp, lo gì.

Người trai trẻ cố nằn nì:

- Thế thì xin mời cả ông cùng đến.

Kim vội thoái thác ngay hộ Chí:

- Bạn tôi là một nhà doanh thương, không thích những thứ phù phiếm ấy. Những thứ ấy là để cho chúng ta.

Muốn dứt những câu chuyện lôi thôi, Kim nói xong, kéo người bạn gái ra cửa trước.

Chí một mình ở trong phòng khách, nhìn chung quanh liền để ý ngay đến bức ảnh của mình để trên một cái bàn nhỏ. Chàng tự hỏi không biết bức ảnh ấy nàng đã lấy ở đâu ra. Tuy chàng có nhiều lần chụp ảnh với vợ chồng Quý và Kim nhưng toàn là ảnh nhỏ.

Kim quay vào thấy chàng nhìn bức ảnh nói ngay:

- Nhân hôm ấy tôi đem phóng đại một cuốn phim tôi chụp, thấy cái ảnh của anh đẹp và rõ, tôi mới bảo thợ làm riêng một cái.

Rồi nàng tủm tỉm cười:

- Bức ảnh của anh cũng giúp tôi được nhiều việc. Cứ nhìn nó tôi lại nhớ đến những lời anh nói, rồi tôi tự nhủ tôi phải cố gắng đi tìm lấy một lý tưởng đẹp đẽ cho đời mình.

Nàng ngước mắt lên nhìn Chí:

- Nhưng đến bây giờ tôi mới thấy rằng khó lắm thay.

- Khó mới quý chứ. À tôi đến chơi với cô, rồi mai tôi lại về Cao-mên, tối nay cô cứ đi nghe đàn có được không. Vì tôi…

Kim không dằn nổi lòng nữa:

- À, thế ra lúc anh sắp về anh mới đến đây. Phải, thì anh ra chỉ vì công việc.

Chí cười:

- Tôi chả vì công việc thì còn vì gì nữa. Cô tưởng tôi có thì giờ để đi chơi đấy à?

Cái cười rất tự nhiên và giọng nói rất thành thật của Chí đem lại cho những lời nói ấy một nghĩa thiêng liêng nó làm cho tan sự bực tức của Kim. Nàng cầu khẩn:

- Nhưng anh cũng phải ở đây chơi với tôi vài hôm rồi tôi mới cho anh về.

- Nhưng tôi đã trót hẹn với hơn hai trăm cu li mai thì đi với tôi ra. Lưu lại một ngày thì họ tốn biết bao nhiêu tiền.

- Họ ở đây tốn hết bao nhiêu tiền, tôi đền cho anh. Nhà tôi rộng lắm. Anh mà về ngay thì tôi giận anh lắm đấy.

- Cô giận thì tôi phải chịu.

Nhưng thấy cái mặt buồn xo của Kim, Chí lại bất nhẫn:

- Thôi được, thế thì để tôi thu xếp. Nếu thế thì cô phải để tôi ra hàng cơm bây giờ để bảo họ chứ?

Rồi nàng gọi người nhà dặn rối rít:

- Hôm nay cô không ăn cơm nhà. Bảo tài xế đánh xe ra. Ai có hỏi cô thì bảo không biết bao giờ về.

***

Bước lên xe, Chí hỏi Kim:

- Cô đi học mà cũng tậu xe hơi à?

Kim nhấn ga:

- Thế mà rẻ tiền hơn xe tay đấy. Cứ tính số tiền từ đây ra trường bốn lượt bốn hào. Bỏ rẻ một tháng cũng hai chục. Xe tôi cầm lái lấy, mướn một người ét mất tháng sáu đồng. Chi phí xấp xỉ cũng như xe tay mà lại mau chóng hơn.

- Nhưng phải là nhà giàu mới nói thế được. Cái xe này mới mua không mất hơn ba ngàn à? Cả một cái gia tài của người ta rồi.

Kim quay sang:

- Nhưng tuy thế mà lúc cần phải đi bộ, tôi thấy rằng tôi cũng có thể đi được. Tôi vui lòng đi bộ.

Chí cười không trả lời.

- Anh hoài nghi à?

- Không, nhưng tôi nghĩ rằng nếu đến lúc phải đi bộ thì cái sinh thú của đời cô cũng có giảm đi.

- Sinh thú đâu phải ở sự đi ô tô. Có một điều, mà cái điều ấy làm cho tôi chán sự mau chóng của ô tô được người đời để ý thái quá. Có lẽ vì thế mà sống với người đời, tôi không thể yêu người đời…

- Nhưng người đời thì có lẽ yêu cô lắm.

Kim gật đầu:

- Tôi từ khi ra đây, tôi nhận được biết bao nhiêu thư của bao nhiêu người ngỏ ý yêu tôi. Và có người lại nói nếu tôi không trả lời tình yêu của họ thì họ đi tự tử.

Chí phá lên cười:

- Cô lại làm tôi nhớ đến anh Bách.

Kim theo cái đà nghĩ của mình:

- Tôi trả lời lần ấy là lần đầu. Tôi bảo người ấy rằng, sự chết của y vì tôi là một điều nó làm cho tôi coi rẻ y quá, và khiến tôi không yêu y được. Tôi chỉ có thể yêu… một người biết tìm cho đời sống của mình một mục đích to tát hơn.

Xe đến phố Hàng Khoai thì ngừng:

- Cô ở đây, tôi lên bảo họ rồi tôi xuống.

- Không, anh cho tôi lên với.

- Chật và hôi lắm.

- Anh cũng ngủ ở đây à?

- Chứ sao? Tôi cần phải hà tiện đồng tiền hữu dụng. Và như thế thì những sự rộng rãi của tôi đối với họ mới làm cho họ hiểu rằng tôi mộ họ đi không phải vì tư lợi. Cô nên nhớ, theo đuổi một công việc như tôi sự cố kết tinh thần là cần lắm.

Chí và Kim đi lên thì mọi người xúm đến. Một mùi mồ hôi nhức đầu. Kim nhìn thấy bọn người rách rưới lòng thấy ái ngại.

- Tôi có thể cho họ vài chục để họ sắm sửa tí chút không?

Chí lắc đầu:

- Thế thì chỉ đỡ có một lúc.

- Tôi hiểu, hết cái vài chục ấy thì họ lại khổ ngay, không bằng anh đem đến cho họ một việc làm mãi mãi. Nhưng ít nhất cũng đỡ được ít nhiều. Mát lúc nào hay lúc ấy.

- Vài bốn chục thì phỏng hơn hai trăm người được mỗi người bao nhiêu. Thôi cô để số tiền ấy chờ khi nào tôi lập thành làng cho họ, cô cúng vào quỹ của làng. Nghỉ hè này cô về…

- Nghỉ hè này, thế nào tôi cũng không về.

- Thì nghỉ hè sang năm. Lúc ấy có lẽ là lúc tôi có thể khánh thành cái làng đầu tiên của tôi lập ra rồi.

- Anh muốn đi ăn ở đâu nào?

- Tùy cô.

- Anh muốn ăn cơm tây hay cơm ta?

- Cơm gì cũng được. Nhưng ăn xong cô phải cho tôi đi sắm sửa một ít đồ lặt vặt. Tôi ở lại là nể cô lắm.

- Tôi hiểu mà, có lẽ bây giờ, anh đã hối hận vì đã nể tôi?

- Không. Tôi đã làm không bao giờ hối hận.

- Thật không?

- Thật.

Kim sung sướng quá nói luôn miệng:

- Có thế chứ, có thế chứ.

Và chỉ thiếu chút nữa là nàng ôm lấy Chí:

- Nếu đã thế thì trong khi anh ở với tôi, tôi bảo gì anh cũng phải nghe nhé.

- Còn phải chờ xem cô bảo gì?

Kim vội nói ngay:

- Toàn là những việc hệ trọng. Tôi chỉ đưa anh đi chơi khắp nơi.

- Thế thì tôi có thể chiều được. Mấy năm làm việc, vài ngày vui vẻ không sao.

Kim đưa Chí lại một hiệu cơm tây ở phố Hàng Trống. Vừa bước vào đến cửa thì lại gặp hai vợ chồng ông giáo đã dạy mình. Kim bắt tay, giới thiệu rồi nói ngay:

- Mai tôi bận việc, vì cần phải đưa bạn tôi đi sắm đồ đạc, vậy tôi xin phép ông mai tôi nghỉ. Nhân tiện gặp ông ở đây.

- Được rồi, được rồi, tôi sẽ nói với ông đốc giùm cô.

Vào bàn, Chí bảo Kim:

- Thế là cô mất hai buổi học vì tôi.

- Thấm vào đâu với sự mất của anh. Và thấy rằng nhiều khi cũng phải cần biết mất thì đời ta mới có nghĩa.

Chí gật gù:

- Vị tất. Tôi cho thế là vì chúng ta còn có chỗ yếu linh hồn. Mà chính cái đó mà nhiều khi ta hỏng những việc to lớn chung phải cần đến một nghị lực sắt đá.

- Ô kìa, thế ra anh lại hối hận rồi.

(còn tiếp)

Nguồn: Lê Văn Trương - Tác phẩm chọn lọc. Triệu Xuân sưu tầm, tuyển chọn, giới thiệu. NXB Văn học, 1-2006.

www.trieuxuan.info