- Không phải bọn đến ăn cướp của bọn mình đâu mà. Bọn mình thì còn ai dám đến cướp. Mà có cướp thì họ phải đến đánh chứ lẽ nào chưa đánh đã lui. Có lẽ một bọn không quen biết cánh mình, định sang cướp bên Cao-mên nên không trả lời đúng hiệu tù và của mình.

- Hay ta lại xem thày ạ!

- Hãy chờ chút nữa xem sao.

Nửa giờ sau vẫn không thấy gì. Vĩnh liền bảo:

- Nào có anh nào can đảm dám cầm đèn bấm đi trước soi đường không?

- Con.

Bốn năm người đều thưa một lượt.

- Thôi thày biết các anh gan ruột cả. Anh nào cầm đi trước cũng được. Đi được hai trăm thước thì thấy có vết máu.

- Có đứa bị đạn, thày ạ.

- Tội nghiệp!

- Tội nghiệp gì cùng nó hở thày. Nó định đến cướp của mình cơ mà.

- Thôi các anh cứ đi nữa đi, xem có phải nó định cướp của mình không?

Đi được bốn năm thước nữa thì thấy một người máu me đầm đìa nằm phục ở giữa đường.

Người cầm đèn soi vào mặt rồi hô lên:

- Thằng này chưa chết. Quái, sao trông quen quen. Anh em lại nhận mặt nó xem nào.

Vĩnh dụ mọi người tiến lên. Vừa cúi xuống định vén tóc nhìn mặt, thì kẻ bị thương bỗng chống tay ngồi dậy rồi nhanh như cắt, sẵn dao cầm ở tay đâm Vĩnh một nhát trúng bụng.

- A Duôn (thằng An Nam) bọn tao thù oán gì mày mà mày sai người nhà chặn đường bắn gãy chân tao.

Vĩnh rú lên một tiếng, ngã vật xuống.

Liền lúc ấy người đâm bị xả ra từng mảnh.

Cả bọn chém xong quay lại:

- Nó đâm trúng thày ở đâu?

Không thấy Vĩnh trả lời, cả bọn khóc òa lên.

Soi đèn bấm thì con dao đâm còn thấy cắm ở bụng, một người bạo tay rút ra, máu vọt.

- Khổ chưa, nó đâm trúng mạng mỡ, không khéo thày chúng ta chết mất, các anh em.

Người ấy vừa nói vừa khóc nức nở.

- Thuốc dấu đâu rịt vào cho thày, máu ra nhiều quá. Lòi cả ruột ra đây này.

Kẻ rịt, người gọi. Ai cũng khóc như cha chết.

Không có cảnh tượng nào bi tráng bằng cái cảnh tượng của bọn người lực lưỡng, khí giới đầy mình ấy đang khóc xung quanh kẻ bị thương trong chốn rừng sâu, trong lúc đêm khuya này. Không có giọt nước mắt nào thành thực xót thương bằng những giọt nước mắt của bọn người đầu trộm đuôi cướp khóc con người nằm đấy. Trên lương tâm họ, mỗi người ít nhất cũng có mấy cái án mạng, bàn tay họ đã bao phen đẫm máu, họ đã bao phen tàn nhẫn, ấy thế mà trên những cái mặt quỉ sứ ấy đều đầm đìa những nước mắt. Họ khóc ngất đi như khóc một người tình nhân, trẻ trung yêu đương.

Một lát sau, Vĩnh mở mắt:

- Sao các em lại khóc thế? Sao các em hèn thế? Các em phải tỏ ra là những người bạn mạo hiểm xứng đáng với anh.

Rồi ôm bụng:

- Không khéo anh chết mất các em ơi!

Cả bọn rút dao, nghiến răng:

- Băm nó ra!

Vĩnh khoát tay:

- Tha cho nó, nó lầm mà chúng ta cũng lầm.

Nói xong Vĩnh ngất đi.

Cả bọn khiêng Vĩnh đặt lên giường, xé vải băng bó rồi đi tìm nước hòa thuốc, cạy răng đổ vào.

Chừng năm phút, Vĩnh cựa mình rồi rên khừ khừ.

Cả bọn mắt đầy lệ há hốc mồm nhìn...

Vĩnh rên một lát rồi lại mở mắt:

- Các em, anh chết... chắc anh chết... làm thế nào khiêng anh về đến nhà... Làm thế nào... bảo toàn... những hàng hóa ấy... cho vợ con anh... chỉ có thế thôi.

Cả bọn giơ dao thét:

- Chúng con xin cố chết. Chúng con xin thề.

Vĩnh lại ngất đi, cả bọn lại khóc.

Một người trong bọn ra hiệu cho im rồi bảo:

- Thày mắng chúng ta hèn là phải. Bây giờ khóc ích gì. Phải làm ngay những lời thày vừa nói. Hai anh nào khỏe mạnh đi mau nhất khiêng thầy về Love'a để thày gặp mặt được vợ con trước khi chết. Còn chúng ta phải bảo vệ hàng hóa đến Love'a giao cho cô.

Trưa hôm sau hai người khiêng Vĩnh về đến nhà.

Vân được tin run bắn người lên ngã khuỵu xuống.

Hai người dìu Vân đến bên giường Vĩnh thì Vĩnh bỗng mở mắt, một người khiêng Vĩnh reo lên:

- Thày còn sống cô ạ! Đi đường thày chẳng mở mắt lần nào, chúng con lo khiêng thày về không kịp.

Vĩnh mở mắt thấy vợ và các con đang lăn lộn bên giường liền giơ tay vẫy vợ lại gần:

- Em đừng khóc nữa... Em nên can đảm... em nên tỏ ra xứng đáng với một người suốt đời phấn đấu như anh.

Rồi bắt đầu ra hiệu chỉ các con:

- Em nên nghĩ đến chúng nó.

Vĩnh nói xong liếm môi, Vân vội chạy rót cốc nước mang lại, toan cho Vĩnh uống thì một người Cao-mên khiêng Vĩnh lúc nãy vội cản:

- Cô cho thày uống thì thày chết ngay. Chờ trối trăng xong đã.

Vĩnh sẽ liếc nhìn hai người Cao-mên ra hiệu bảo lại gần.

Hai người liền đến quì bên giường.

- Cám ơn các em đã đem anh về nhà. Gửi lời cám ơn chúng nó nữa nhé. Bao giờ chúng nó đem hàng về tới nơi?

- Sắp tới.

- Thôi các em đi đi, không người ta biết, người ta đến bắt các em.

- Thì chúng con đi tù.

Vĩnh trừng mắt. Hai người vừa khóc vừa lạy, vừa lùi ra.

Vân dắt các con lại gần.

Vĩnh cựa cậy toan nắm lấy tay chúng nó, nhưng vì kiệt máu, đuối sức không giơ tay lên nổi. Vân hiểu ý, bế ba con lên cho Vĩnh hôn. Thằng bé lớn vừa xoa má bố, vừa hôn, vừa khóc. Điện chẳng hiểu gì vừa hôn, vừa cười.

- Thôi cho chúng nó ra, em lại gần đây...

Vĩnh lại ôm bụng, lịm đi, mồ hôi toát ra đầm mặt. Vân vừa khóc, vừa lấy khăn lau mồ hôi cho chồng. Vĩnh lịm đi đến một phút lại mở mắt.

- E...m

Lúc này tiếng Vĩnh nói đã phào phào. Vân phải ghé tai lại gần mới nghe rõ:

- Nào ngờ anh chết bỏ em nửa đường... với ba đứa con thơ.. Thôi cố nuôi dạy chúng nó... sao cho xứng đáng là vợ anh... là mẹ chúng nó... Có về Bắc, nói với thày mẹ thương cháu mà tha tội cho anh... không ở Love'a được nữa đâu... Ba má có lên thì lạy ba má thay anh... Cố đem con về Hà Nội học hành... Phải can đảm.. Anh chết không ân hận... Chỉ thương em.. con. Thôi có thế thôi. Anh khát nước... cho anh uống.

Vân cầm cốc nước lên tay đỡ đầu cho Vĩnh uống. Uống được mấy ngụm bỗng Vĩnh nấc lên mấy tiếng rồi trợn trắng mắt. Tay còn nắm xuống đệm như tìm tay ai mà nước mắt thì ràn rụa chảy xuống hai gò má.

Trong đời người này có hai lần khóc: Khi yêu và khi chết.

XI

Trên một chiếc giường nhỏ, màn nệm trắng tinh, một đứa bé chừng bảy, tám tuổi ngồi khom khom cho một y sĩ trẻ tuổi nghe mạch. Một thiếu phụ, đẹp một vẻ đẹp nghiêm trang, một vẻ đẹp có đượm một vẻ buồn man mác, đứng đăm đăm nhìn, như khắc khoải chờ một lời nói của y sĩ. Y sĩ nghe lưng, nghe ngực rồi đứng dậy. Thiếu phụ vội vàng đến đỡ con nằm xuống, lấy chăn đắp lên người. Đứa bé tung chăn ra hai tay ôm ghì lấy cổ thiếu phụ áp sát vào ngực vừa vuốt tóc vừa bảo:

- Con không đau nhiều đâu, mẹ đừng sợ.

Cái cảnh đứa bé con đau an ủi mẹ, không biết có cái gì thần tiên nó làm cho y sĩ phải xúc động.

Lần này, đến lượt y sĩ đứng đăm đăm nhìn.

- Nhưng mẹ thấy con nóng nhiều quá. Thế con ngủ đi nhé. Mẹ bảo các em nó đừng vào quấy để con ngủ nhé.

Thằng bé gật đầu, rồi buông tay nằm xuống.

Thiếu phụ lại gần y sĩ, sẽ ngước nhìn mà không nói. Nhưng trông cái nhìn có bao hàm một câu hỏi và chờ một câu trả lời.

Y sĩ hiểu ý khẽ nói:

- Có lẽ cậu em mắc chứng sốt rét thương hàn nhưng bà cứ yên tâm, tôi sẽ chữa khỏi. Bây giờ tôi hãy tiêm cho cậu ấy một phát thuốc.

Sốt rét thương hàn. Bốn câu ấy có cái ma lực làm cho thiếu phụ tái mặt, mặc dầu y sĩ đã hứa rằng có thể chữa khỏi. Thiếu phụ cất cái giọng run run khẩn thiết bảo y sĩ:

- Thôi trăm sự nhờ quan, rồi tiền nong bao nhiêu tôi xin chu tất.

Y sĩ vừa mở cái hộp da lấy thuốc, vừa bảo:

- Ấy chết, sao bà cứ gọi tôi thế... ở trong đồng đất nước người, người xứ người gặp nhau là quí, chứ cần gì tiền nong. Bà cứ yên tâm, tôi xin hết sức.

Y sĩ lấy thuốc vào ống tiêm xong, lại gần giường. Thiếu phụ theo lại.

- Tiêm vào mạch máu thì hơi lâu, bà đỡ cậu em ngồi dậy rồi bảo cậu ấy ngoảnh mặt đi, không cậu ấy sợ.

Thằng bé nghe y sĩ nói thế liền vùng dậy giơ tay:

- Tôi không sợ đâu!

Rồi thằng bé cứ nhìn ống tiêm trừng trừng. Y sĩ còn ngờ câu nói của thằng bé nên dùng dằng thì mẹ nó bảo:

- Được, quan cứ tiêm, cháu gan lắm.

Y sĩ lấy dây cao su buộc cánh tay, rồi lấy cồn xoa lần mạch máu. Mạch máu nhỏ khô lần, thành thử phải đâm đến hai ba lần mới có máu chạy vào ống tiêm mà thằng bé vẫn không nhăn mặt. Khi y sĩ rút ống tiêm ra thằng bé liền bảo mẹ:

- Có thế thôi thì việc gì mà sợ mẹ nhỉ? Có phải ngày xưa thày vẫn bảo ai sợ là người ấy hèn không?

Trước khi nằm xuống thằng bé con còn nói với:

- Em tiêm thì em khỏi, em đi học mẹ nhỉ!

Thiếu phụ đặt bàn tay lên trán con. Y sĩ nhìn thằng bé một cách yêu mến rồi bảo thiếu phụ:

- Tôi chưa thấy cậu bé nào gan như cậu bé này.

- Thưa quan, cháu giống thày cháu thuở xưa và vì cháu thương tôi.

Thuở xưa? Cái kỷ niệm thuở xưa như làm cho thiếu phụ buồn thảm. Một vẻ thê lương não nùng hiện lên đôi mắt bồ câu mơ màng.

- Ấy chết, sao bà cứ gọi tôi thế. Phải, tôi vào đây có nghe anh em nói đến chuyện ông nhà.

- Mời quan xuống dưới nhà xơi nước.

Y sĩ như có vẻ không bằng lòng, cái không bằng lòng của một người cầu xin người khác đừng xử khách tình với mình:

- Bà cứ gọi tôi bằng ông có được không? Xứ Battambang có ai mà quan với khách. Bà xử thế thì còn gì thân tình của người cùng xứ sở.

Thiếu phụ không trả lời. Con sen xách ấm nước sôi lên. Thiếu phụ pha trà rồi mời y sĩ uống nước. Tống chén nước, y sĩ bảo thiếu phụ:

- Bệnh thương hàn cần phải kiêng cữ cơm và đồ ăn cứng, không tiêu, có thể hại đến ruột. Bà chỉ nên cho cậu em uống sữa và uống nước cam. Thế nào cậu em cũng sốt đến 39 hay 40 độ. Nhưng bà đừng lo. Bệnh này không thể chữa khỏi ngay được. Trong 2 ngày nếu chịu kiêng cữ thì không việc gì. Chốc nữa tôi cho người đem thuốc lại, cứ ba giờ bà cho cháu uống một muỗng. Rồi mỗi ngày tôi sẽ lại trông nom cháu hai lần.

Thiếu phụ tưởng y sĩ dặn thế là hết, toan đứng dậy để tiễn, y sĩ lại nói tiếp:

- Đã là chỗ người xứ sở thì bà đừng ngại: Đêm hôm có việc gì, bà cứ cho gọi, tôi đến ngay, bà đừng sợ làm phiền.

Thiếu phụ đứng dậy hẳn. Y sĩ cũng đứng dậy. Nhưng ra đến cửa hàng, y sĩ còn nán lại nhìn hàng hóa một lượt.

- Cửa hàng bà bày trông ngon mắt quá, mà hàng hóa cũng nhiều quá. Thật đủ các đồ Bắc. Bà dọn cái cửa hàng này từ ngày ông còn sống hay...

- Cậu cháu mất rồi, tôi mới bán cái đồn điền và nhà ở Love'a về mua lại cái cửa hàng của người chị em gần một năm nay.

- Buôn bán độ này có khá không thưa bà?

- Bẩm, cũng khá.

Y sĩ thấy thiếu phụ không gọi mình bằng quan nữa nhưng cũng lựa lời nói để không gọi mình bằng ông.

Ra gần đến cửa y sĩ còn tiếc rẻ chưa được nghe một tiếng "ông" của thiếu phụ gọi mình, quay lại:

- À quên, nhân tiện, tôi mua bà đôi dép Nhật Bản để về đi.

Thiếu phụ lại tủ lấy ra mấy đôi cho y sĩ chọn. Y sĩ chọn xong, thiếu phụ bảo người nhà cầm ra để vào ô tô. Y sĩ móc ví toan trả tiền thì thiếu phụ gạt đi:

- Thôi, đôi dép có là bao.

- Không, bà buôn bán được bao nhiêu, đông cháu...

- Nếu thế thì xin để khi nào trả tiền thuốc tôi xin trừ đi.

Y sĩ nói một cách sốt sắng:

- Thuốc men có là bao, tôi không lấy tiền công với cháu đâu.

Thiếu phụ liền nghiêm sắc mặt, trả lời một cách cung kính, nhưng quả quyết:

- Nếu quan không bằng lòng lấy tiền thuốc và tiền công thì chúng tôi không dám phiền đến quan nữa.

Giọng nói ấy, vẻ mặt ấy không biết bốc ra một thứ gì thiêng liêng làm cho người ta phải kính phục. Y sĩ chẳng những không còn dám trách thiếu phụ về sự gọi mình bằng quan mà lại còn lo thiếu phụ giận, bèn vội vàng nói một cách dàn giải:

- Vâng, thế thì hẵng để đến khi nào tôi chữa khỏi đã.

Y sĩ không dám trả tiền nữa, ngả mũ chào thiếu phụ một cách cung kính rồi đi ra.

Một giờ sau, y sĩ đem thuốc đến rồi giảng nghĩa tại làm sao mình đem thuốc đến mà không sai người nhà, y sĩ bảo thiếu phụ:

- Lúc nãy tôi quên không dặn bà phải cho cậu uống mấy muỗng một lần nên tôi phải lại. Bà có muỗng để tôi lường một lần cho em uống, rồi những lần sau bà cứ y thế cho cháu uống.

Thiếu phụ lại đưa y sĩ lên gác. Y sĩ lấy thuốc ra lường đổ lại chén rồi đem lại giường. Lúc ấy thằng bé đang thiêm thiếp ngủ. Thiếu phụ vừa xoa má vừa gọi:

- Hà, Hà dậy uống thuốc con!

Thằng bé mở mắt. Thiếu phụ nâng niu lòn tay đỡ lưng con. Vừa nâng vừa âu yếm dỗ dành:

- Con trai mẹ chịu khó dậy uống thuốc cho chóng khỏi nghe không?

Y sĩ nghe đến hai chữ "chịu khó" lại tưởng thằng bé tuy không sợ đau, nhưng sợ thuốc đắng liền sẽ bảo:

- Thuốc ngọt lắm, không đắng đâu mà cậu sợ.

Thằng bé ực một hớp rồi khẽ đặt tay lên tay mẹ:

- Con có sợ thuốc đắng đâu, mẹ nhỉ!

- Con mẹ chẳng sợ cái gì cả! Con mẹ chỉ sợ mẹ lo buồn thôi.

Thiếu phụ nói hình như trúng chỗ yếu của lòng thằng bé, nó liền ôm ghì lấy thiếu phụ ngả đầu vào ngực.

Trong cái tình mẫu tử ấy không biết có gì êm ấm làm cho y sĩ nao nao lòng, muốn ứa nước mắt:

- Bà có một đứa con ngoan và can đảm nhất.

Rồi như muốn biết được lòng thiếu phụ, trước phải xử làm sao cho được lòng thằng bé, y sĩ liền giơ tay:

- Thôi, cậu bắt tay tôi một cái nào!

Y sĩ bắt tay thằng bé xong quay đi. Thiếu phụ đỡ con nằm xuống rồi đứng dậy.

- Thôi bà cứ ở trên này với cậu ấy, không cậu ấy buồn.

Thiếu phụ chẳng trả lời, cứ tiễn xuống. Đến buồng khách, thiếu phụ mời uống nước, y sĩ cũng từ chối. Mà đi ra đến cửa hàng cũng cứ đi thẳng, chứ không kề cà như lần trước. Ra đến xe hơi mới quay đầu lại, thấy thiếu phụ tiễn mình ra đến cửa, vội cung kính ngả mũ, cúi đầu chào, rồi lên xe.

Ngồi lên xe, y sĩ mới quay đầu lại nhìn kỹ vào nhà thì không thấy bóng thiếu phụ đâu nữa.

Một tiếng thở dài... Máy kêu... xe chạy...

Trong bảy hôm, ngày nào y sĩ cũng đến ba lần: sáng, trưa, chiều.

Lần nào, cũng như lần nào, xem bệnh cho thằng bé, dặn dò cách thức thuốc thang, nói vài câu âu yếm thằng bé rồi đi ngay.

Thiếu phụ mời uống nước cũng không uống mà cũng không dám hỏi thiếu phụ một lời nào về chuyện nhà cửa.

Trong đời, có những người đàn bà có một vẻ đẹp trang nghiêm và đoan chính, thuần hậu, khiến cho kẻ ngổ ngáo đến đâu, đến trước mặt cũng phải rụt rè kính nể.

Lại có những đàn bà có một vẻ buồn não nùng gây ra bởi một tuyệt vọng khốc liệt, khiến ta trông thấy phải mủi lòng. Người ấy không hỏi ta, ta cũng muốn đem ngay đời ta hi sinh để mong ước đem lại một chút vui cho người ấy. Định mệnh ác nghiệt đã hình như dùng con dao nung đỏ khắc một dấu đau thương nghìn đời lên trên mặt khiến cho ta trông thấy mà tưởng chừng như sự đau thương kia thấm đến lòng ta. Một linh khiếu bảo cho ta biết rằng đời người ấy không thể nào vui được nữa, mà ta vẫn mong ước cho người ấy vui, lại mong ước hơn lên. Nhìn cái nhìn người ấy nhìn, nhìn cái cười người ấy cười, nghe tiếng nói người ấy nói, ta như cảm thấy một vết thương lòng ghê gớm mà ta biết chắc rằng thời gian - thời gian đã có cái bàn tay màu nhiệm hàn rịt bao nhiêu vết thương lòng ghê gớm của người ấy nữa. Ta biết chắc thế, nên lòng lại càng bồn chồn, lại càng ao ước hi sinh, lại càng muốn chiến đấu với những cái không thể chiến đấu được.

Có cái vẻ đẹp đoan chính, nghiêm trang, thuần hậu ấy, ai trông thấy cũng muốn rước về nhà để yêu đương, để thờ phụng.

Có cả vẻ đẹp và vẻ buồn ấy? Thì dù ngay một thằng tướng giặc tay gươm, tay giáo, ăn thịt người không tanh đến trước mặt, thằng giặc cũng phải quăng gươm, quăng giáo vội vàng quì ngay xuống.

Thiếu phụ chủ cái nhà này là người vừa có cái vẻ đẹp vừa có cái vẻ buồn kia. Y sĩ đã không phải là một thằng tướng giặc nên phải bồn chồn vì yêu đương, bồi hồi vì kính trọng.

Thiếu phụ cứ gọi y sĩ bằng quan, y sĩ cũng không dám cầu xin gọi bằng ông. Thiếu phụ lưu y sĩ lại uống nước, y sĩ cũng không dám nhận lời vì y sĩ sợ ngồi lại chẳng lẽ không nói chuyện, mà nói chuyện thì y sĩ lại sợ không nén được lòng, buột mồm hỏi những câu chuyện về gia sự mà y sĩ biết rằng thiếu phụ không muốn cho người ta hỏi đến, nhưng vì phép lịch sự, thiếu phụ phải trả lời.

Trong bảy ngày, lần nào thiếu phụ tiễn y sĩ ra đến tận cửa cũng được nghe một câu:

- Bệnh tình cũng đã bớt nhiều, bà cứ yên tâm.

Nhưng đến hôm thứ bảy, về khoảng hai giờ, thiếu phụ vừa cho thằng bé uống thuốc xong thì thằng bé kêu đau bụng. Xức dầu xoa bụng thế nào cũng không đỡ. Mà để hàn thử biểu vào thì thấy nóng gần tới bốn mươi độ. Thiếu phụ hỏi con đau làm sao thì nó không trả lời, chỉ vừa rên vừa lắc đầu, rồi thiếp đi!

Thiếu phụ sợ hãi gọi người nhà thất thanh. Hai đầy tớ gái và u già vội chạy lên. Cả ba chỉ đứng nhìn nhau không biết tính làm sao. Bỗng thiếu phụ khóc thét lên. Tiếng khóc ấy làm cho thằng Vũ, thằng Điện thức dậy. Nghe tiếng mẹ khóc ở buồng trong, thằng Vũ dắt thằng Điện chạy vào. Thiếu phụ trông thấy hai con bỗng ôm chầm lấy vừa khóc, vừa mếu:

- Không khéo anh Hà chết mất, Vũ, Điện ơi!

Thằng Vũ, thằng Điện cũng khóc. Ba mẹ con ôm nhau khóc. Hai đứa tớ gái mủi lòng cũng khóc. Cả nhà đều khóc. Giường bệnh bỗng phát ra những tiếng khóc làm cho ai nghe cũng phải thắt ruột. Thiếu phụ bỏ hai đứa bé ra rồi chạy lại lay gọi thằng bé đang thiêm thiếp. Nhưng nó vẫn cứ vừa rên, vừa nấc mà chẳng mở mắt.

Thiếu phụ bỗng quay lại hỏi hai đứa tớ gái:

- U già, con sen có ai biết nhà quan Đốc không?

Cả hai đều đồng thanh:

- Thưa mợ, ban ngày bảo xe kéo đến, thì tìm được nhà chứ đêm thì chúng con không biết đường. Mà chúng con cũng chẳng biết tiếng Cao-mên để hỏi thăm.

Chẳng nghĩ ngợi, thiếu phụ khoác áo dài rồi bảo:

- U ở nhà trông coi các em tôi về ngay. Con sen đi với mợ.

Thằng Vũ, thằng Điện thấy mẹ đi, chạy lại ôm mẹ khóc inh ỏi đòi theo. Thiếu phụ dỗ:

- Để mẹ đi mời ông Đốc đến chữa bệnh cho anh Hà, tí mẹ về.

Hai đứa nhất định không nghe. Thiếu phụ cau mày:

- Thằng Vũ mày hư nhé! Em nó bé dại đã đành, mày lớn rồi mà cũng thế à?

Rồi nói to một cách nghiêm khắc:

- Vào giường ngủ ngay, không mẹ đánh bây giờ.

Chừng như đã có nhiều lần, thiếu phụ phải dùng sự trừng phạt ấy, nên hai đứa trẻ biết mẹ không nói dối, vừa khóc, vừa lủi thủi dắt nhau vào buồng. Thiếu phụ thấy con thế, như thương hại chạy theo ôm lấy hai đứa vuốt ve rồi ôn tồn bảo:

- Các con ngoan không mẹ giận.

Thằng Vũ liền ôm cổ mẹ:

- Em nín rồi, em không theo mẹ nữa rồi, mẹ đừng giận em nữa nhé!

Rồi thằng Vũ buông mẹ, ôm cổ em mà dắt vào buồng vừa đi vừa dỗ:

- Thôi em cũng nín đi, không mẹ giận!

Thiếu phụ cùng con sen tất tả xuống cầu thang.

Hai giờ đêm phố tỉnh thành xứ Cao-mên tuy người ta hay ăn chơi về đêm, nhưng giờ ấy khuya, phố xá cũng vắng ngắt. Tỉnh Battambang thiêm thiếp ngủ dưới ánh sáng của những chùm đèn điện im lìm.

Lâu lâu, từng hồi, những đàn chó ở những dãy nhà bên sông rú lên. Cái dư âm làm cho sự im lặng ấy có một vẻ rùng rợn. Thiếu phụ và con sen chạy theo đường Norodom qua chợ, thẳng xuống phía nhà thương.

Đoạn đường này vắng vẻ lại xa thành phố, nên đèn điện cũng thưa. Hai bên đường toàn cây nên tối lắm.

Thiếu phụ cũng chẳng sợ hãi cứ rảo cẳng bước.

Qua cửa chùa Wát tơ phích, thì gặp hai người Cao-mên lực lưỡng thất tha thất thểu như say rượu, từ phía trước mặt đi lại. Họ vừa đi, vừa hát những câu dâm đãng, tình tứ.

Con sen sợ hãi nắm tay chủ. Thiếu phụ liền mắng:

- Sợ gì, cứ đi.

Khi thày trò đi gần hai người thì họ giơ tay toan nắm lấy mà nói:

- Ne'ang sá át nà, dúp tâu na, mọ anh prap. (Các cô đẹp quá, đêm đi đâu đấy lại đây tôi hỏi).

Thiếu phụ tránh rồi trả lời tiếng Cao-mên:

- Chúng tôi đi đâu, quyền gì các anh hỏi!

Thày trò lại rảo cẳng. Hai người Cao-mên đứng lại bàn tán một lúc, rồi theo. Trước họ còn đi chầm chậm, sau họ chạy. Con sen thấy thế rú lên. Thiếu phụ tát nó một cái:

- Đồ nhát như cáy. Câm cái mồm.

- Nhưng chúng nó gần đến kia kìa!

- Chúng nó gần đến thì chúng nó làm cái gì?

Vừa lúc ấy, hai người đuổi theo còn cách ba bước.

Thiếu phụ liền đứng lại rồi dõng dạc hỏi:

- Chúng tôi có người nhà bệnh nặng, đi gọi đốc tờ, các anh đuổi theo có phải định ăn cướp thì bảo?

- Chúng tôi... theo để xem hai cô... có cần việc gì thì chúng tôi... giúp.

Lại vẫn cái giọng dõng dạc oai nghiêm ấy:

- Chúng tôi không cần đến các anh!

Rồi thiếu phụ dắt tay con sen quay lưng đi.

Hai người kia cũng không dám đuổi theo thiếu phụ nữa.

            Nguồn: Lê Văn Trương - Tác phẩm chọn lọc. Triệu Xuân sưu tầm, tuyển chọn, giới thiệu. NXB Văn học, 1-2006.

www.trieuxuan.info