XIII

Sáng hôm sau, nàng khắc khỏai ngồi chờ y sĩ. Nàng chỉ lo y sĩ không đến. Nếu y sĩ đến thế nào nàng cũng nói cho biết. Tuy khắc khoải chờ, nhưng nàng cũng không còn cảm thấy ngượng ngùng trong khi phải nói với y sĩ, vì suốt đêm qua, nàng đã đủ thì giờ để cân nhắc hành vi ấy một lẽ phải rõ ràng, sáng sủa có thể trấn áp được cái tính thẹn thò của mình.

Y sĩ đến sớm mười phút. Lần này, y sĩ lại được tiếp đón bằng một sắc mặt vui vẻ hơn hôm qua.

Y sĩ thấy thế hình như cảm động:

- Tôi đến hôm nay sớm mười phút để chuộc cái tội đến chậm năm phút tối hôm qua.

Giọng nói thản nhiên. Vân biết ngay là y sĩ chưa hay chuyện vợ mình làm quấy. Mặc dầu thế, nhưng chốc nữa khám bệnh xong, thế nào cũng phải nói!

Hôm ấy, thằng Hà đã tỉnh. Thấy y sĩ cầm ống tiêm cho nó, nó bèn hỏi:

- Ông tiêm cánh tay nào?

Vân thấy con hỏi như thế, mừng quá. Y sĩ cũng mừng:

- Thì tôi đã bảo với bà rằng có thể tin ở sự tận tâm của tôi.

- Cám ơn quan có lòng tử tế, chốc nữa xuống nhà tôi muốn thưa với quan một việc.

Y sĩ nghe câu nói ấy, mặt bỗng nở ra:

- Vâng, nhưng giá sự tận tình của tôi có quyền cho tôi cầu xin bà gọi tôi bằng ông, để chốc nữa hầu chuyện bà thì may quá...

Vừa nói, vừa nhìn Vân một cách khẩn khoản cầu xin. Trái với mong ước của y sĩ, Vân nhìn thẳng vào mặt y sĩ một cách lạnh lùng mà chẳng trả lời.

Xuống đến nhà, Vân gọi con sen pha nước, rồi chỉ cái ảnh Vĩnh mà bảo y sĩ:

- Giá nhà tôi còn sống thì hôm nay nhà tôi phải hàm ơn quan biết mấy vì sự quan săn sóc cho cháu.

Nhưng nhà tôi mất đi, thì tôi xin thay nhà tôi mà chịu hết cả cái ơn huệ ấy.

- Có cái gì là ơn, mà bà phải nói nặng tình như thế, chẳng qua là cái bổn phận của nghề chúng tôi thôi. Được thấy cái vẻ vui mừng hiện lên mặt bà là tôi lấy làm thỏa mãn lắm rồi.

Vân không trả lời, nhưng đổi giọng:

- Hôm qua quan có biết chuyện gì xảy ra ở nhà tôi không?

Vân nói với một giọng buồn.

Y sĩ ngơ ngác lo ngại:

- Tôi chẳng biết chuyện gì cả... Nếu có phải tôi đã vô ý làm mích lòng bà điều gì, thì xin bà tha tội cho.

- Không, quan có làm việc gì đâu.

Rồi bằng vài câu vắn tắt, Vân kể rõ cho y sĩ biết tấn kịch mà thím Năm đã gây ra trước cửa nhà nàng.

Nghe chuyện, mặt y sĩ đang đỏ bỗng hóa tái, tái rồi đỏ, đỏ rồi lại tái. Khi Vân nói xong, y sĩ liền đứng dậy:

- Thật lỗi tại tôi. Thôi, xin bà cứ để cho tôi chữa khỏi cho cháu rồi tôi sẽ liệu. Vợ với con cái gì cái đồ mất dạy ấy. Mà nó có phải vợ tôi đâu!

- Quan nói thế nào, tôi không hiểu.

- Câu chuyện này khó nói lắm. Chỉ xin bà tha tội cho tôi và cho phép tôi chữa khỏi cho cháu rồi tôi sẽ liệu.

Vân chưa kịp bảo y sĩ đừng nghĩ ngợi, cứ bình tâm chữa cho con mình thì y sĩ đã đi trước cái ý muốn của Vân.

Nàng thấy trong mình nhẹ nhõm như mới cất đi được một gánh nặng, nàng ngọt ngào bảo y sĩ:

- Sự đó đâu phải lỗi ở quan? Nhưng ví dụ điều đó là lỗi ở quan đi chăng nữa, tôi cũng chỉ nghĩ đến sự quan trông nom săn sóc đến cháu mà thôi1

Y sĩ sốt sắng:

- Tôi sẽ đuổi cổ nó đi để tạ tội với bà.

Vân kinh ngạc nhìn, y sĩ nói tiếp:

- Nó làm cho tôi mang tiếng với một người tôi... quí trọng nhất trên đời. Sự chơi bời dại dột nguy thật!

Giọng nói thất vọng khiến Vân ái ngại:

- Tôi thì tôi không có quyền biết đến đời tư của ngài. Nhưng xin ngài đừng vì một việc nhỏ mọn như thế mà ruồng rẫy người ta. Có yêu ngài người ta mới ghen.

- Tôi đâu cần nó yêu...

Rồi nói một cách chua xót:

- Thôi trăm sự xin lỗi bà. Bà đã tha lỗi cho tôi chưa? Tha cho tôi một cách hoàn toàn chưa?

Giọng nói thành thật khiến cho Vân ái ngại. Nàng liền ôn tồn nói:

- Sẽ hoàn toàn, nếu ngài đừng ruồng rẫy người ta. Vì như thế, sợ có điều trở ngại không tốt xảy ra, trong khi ngài đến đây chữa bệnh cho cháu.

- Bà dạy thế nào, tôi cũng xin nhắm mắt vâng theo. Được bà... tha lỗi cho thì việc gì tôi cũng làm.

Trong đời người đàn ông có những cảnh ngộ chỉ có những người đàn bà nào đã hiểu đời, biết người mới biết tha thứ.

Tùng đỗ bác sĩ, liền được bổ vào Cao-mên. Trong nơi đất khách, những cảnh đêm dài trằn trọc vẫn là những đêm buồn bã. Gia dĩ Tùng mới có hai mươi bảy tuổi, cái tuổi mà trong gân cốt ứ một sức thừa, cái tuổi không thể sống cô độc trong một gian buồng, nên Tùng cần có một người đàn bà ở bên cạnh để cho khuây khỏa. Người đàn bà ấy bất cứ là ai, miễn là cho có đầu người để cho nó vui nhà. Miễn là người ấy có thể đem lại cho mình một chất vui trong những đêm khuya tĩnh mịch.

Một đêm, Tùng cùng anh em đến chơi đùa xóm nhà lá cạnh đường Bắc úp, gặp cô Năm. Tùng thấy cô Năm người cũng dễ coi, lại ăn nói hoạt, lại tính nết đàng điếm (trong những sự cấu hợp này, đàn ông phần nhiều thích những gái đàng điếm, vì họ đã đề phòng trước đến khi bỏ nhau cho khỏi bức rức) liền bỏ ra năm chục cho cô Năm sắm sửa. Rồi một hôm, cô Năm đến nhà Tùng ở luôn với Tùng.

Sự giao tình của Tùng với cô Năm cũng như cái giao tình của người Tây đối với các me Tây, linh hồn và trái tim chẳng dự phần nào vào đấy.

Chẳng qua đêm nằm một mình nó buồn, chẳng qua cái cúc áo đứt không có người đính ngay thì nó khó chịu, chẳng qua ở nhà trơ trọi không có ai bầu bạn để chuyện trò, thì nó lạnh lẽo thế nào, chẳng qua sợ phiền phí về những sự cần dùng mà một người đàn ông tráng kiện không thể không có, nên Tùng mới cho cô Năm về ở chung với mình.

Vừa là một cô khâu, vừa là một cô bếp, vừa là cô nhân tình lúc nào cũng sẵn sàng. Tùng vẫn thường khoe với anh em cái cách "lấy vợ mà không phải lấy vợ" của mình là diệu kế. Vừa giản tiện, vừa được nhiều cái vui mà lại ít tốn tiền. Tùng thường ca tụng cái sáng kiến của những người Tây sang xứ An Nam đã khéo đào tạo nên một hạng me Tây để khi ở thuộc địa dùng thì được mọi sự tiện lợi mà khi về nước thì có thể bỏ lại một cách không tiếc thương, không hối hận như ta bỏ một đôi giày hay cái mũ. Các me Tây ấy đã biết là như thế, mà vẫn lấy mình thì mình cần gì phải hối hận. Miễn là trong khi lấy nhau chi cho họ đủ tiền xài.

Lúc Tùng được đổi đi Battambang, chàng đã toan bỏ cô Năm, đã cho cô trăm bạc và các đồ đạc vặt. Cô Năm đã bằng lòng, hai người đã bắt tay từ giã nhau, nhưng không hiểu chàng nghĩ sao, lại cho cả cô Năm lên theo. Có lẽ chàng nghĩ đến Battambang thì cũng lại phải lấy người khác, âu bằng cứ để người này là người đã quen "việc"!

Lên Battambang được sáu tháng thì bỗng một hôm được Vân gọi đến chữa bệnh cho con mình.

Tùng bàng hoàng trước cái sắc đẹp nghiêm trang của Vân. Tùng hồi hộp trước cái vẻ buồn thấm thía của Vân. Đến khi được biết rõ cái nhân cách cao quí của nàng thì chàng đem lòng yêu. Yêu bằng hết cả sinh lực của một trái tim hai mươi tám tuổi chưa từng yêu ai. Trong tình yêu ấy lại pha vào một lòng kính trọng, nó khiến cho chàng phải rụt rè khép nép trước mặt Vân. Chàng hi vọng rằng chàng cố công chữa cho con Vân khỏi thì Vân sẽ phải cảm ơn mình, rồi sự cảm ơn sẽ đưa nàng đến ái tình. Rồi lúc nàng hết tang chồng, biết đâu nàng không chịu cùng mình kết nghĩa vợ chồng để lấy một nơi nương tựa chắc chắn cho đàn con. Chính chàng cũng chỉ ao ước có thế, ao ước che chở cho Vân đem lại một chút vui để quét sạch những nỗi buồn rầu kia. Chàng vấn tâm thì thấy mình cũng thương yêu các con Vân như con mình. Chàng định bụng khi nào con Vân hết bệnh thì sẽ viết thư cho Vân biết ý định của mình.

Nhưng sau một hôm, chàng than vãn cho những đứa con không cha bị Vân trả lời một cách cương quyết.

- Bây giờ tôi là cha chúng nó!

Thì chàng thấy thất vọng trước sự hi sinh của người mẹ nhất định ở vậy để giữ hoàn toàn hạnh phúc cho các con.

Tùng tuy ngao ngán thất vọng nhưng chàng cũng chưa đến nỗi tuyệt vọng, chàng hi vọng vào thời gian làm cho Vân quên tình nghĩa đối với chồng. Chàng hi vọng vào ngày tháng làm cho Vân phải nghĩ đến một chỗ nương tựa chắc chắn cho đàn con nhỏ. Đã là thày thuốc, đã rõ những sự cần dùng của xác thịt đối với một người đàn bà trẻ, chàng mong rằng tháng ngày sẽ đem lại cho cơ thể Vân những nguồn sinh lực mới khiến nàng không thể không nghĩ gì đến sự tái giá.

Những hi vọng làm cho chàng vơ vẩn. Gia dĩ đã có hình ảnh một người đàn bà mình yêu xâm chiếm linh hồn thì Tùng còn thì giờ đâu săn sóc cô Năm. Cô Năm thấy chàng lạnh lẽo thì hiểu ngay chàng đã có tình với người khác. Dò biết Tùng thường đến nhà Vân, cô Năm liền đến gây sự với Vân, Tùng tuyệt nhiên không biết.

Đến khi Vân kể lại cho Tùng nghe thì Tùng thấy tê tái và thẹn thùng. Bao nhiêu hi vọng tiêu tan hết! Lúc ấy Tùng mới rõ sự cẩu hợp trước kia mình cho là tiện lợi thì ngày nay là một trở lực đến phá đổ hạnh phúc đời mình.

Chàng muốn về đuổi phăng cô Năm để chuộc tội với Vân, nhưng đến khi Vân yêu cầu mình không được đuổi cô Năm mới tha thứ thì cũng phải vâng chịu ngay. Nhưng Tùng chịu một cách ngao ngán và đau xót.

Gặp trở lực ấy cản đường, Tùng mới biết rõ lòng mình yêu Vân nó tuyệt đối và to lớn ra dường nào.

Không lấy được Vân, không yêu được Vân thì đời chàng phải đen tối, chẳng còn hạnh phúc gì. Chàng cảm thấy chàng chỉ có thể có một hạnh phúc là được Vân yêu và che chở cho con Vân.

Vân yêu? Làm sao Vân có thể yêu một người lang chạ với những quân lăng loàn vô giáo dục như thế!

Che chở cho con Vân? Đời nào Vân chịu để cho một người chơi bời lăng nhăng che chở cho con mình!

Nàng là một người nhân cách cao quí như thế khi nào lại hạ mình xuống kết duyên với một người đàng điếm như mình.

Tùng cứ nghĩ thế mà giận muốn giết ngay cô Năm đi. Nhưng lại sợ ruồng rẫy ngay y thì y có thể đến kiếm chuyện lôi thôi với Vân, nên chàng phải nén lòng. Mặc dầu Vân đã cấm chàng không được bỏ, nhưng làm sao chung chạ được với một người đã gây ra sự tan nát của lòng mình và là một trở ngại hạnh phúc cho đời mình. Chàng phải ngậm bồ hòn làm cho ngọt chờ cho đến khi chữa cho con Vân khỏi. Rồi sẽ xin Vân bỏ cái điều yêu cầu nó làm khổ cho đời mình đó đi.

Bây giờ, hãy cứ tận tâm chữa cho con Vân khỏi. Vân tha lỗi, quên những sự chơi bời rồ dại của mình biết đâu? Hai hôm sau, Tùng ngày bốn lần đến nhà Vân chỉ xem bệnh, cho thuốc rồi lại đi ngay, không dám nói năng với Vân một lời.

Hai hôm sau khi xảy ra sự cô Năm đến lôi thôi trước cửa nhà Vân, Tùng nhìn Vân thấy hình như nàng có một vẻ khó chịu khi phải dàn mặt mình, nhưng vì lòng thương con không biết làm thế nào, bèn khẩn khoản cầu xin Vân:

- Tôi biết tôi lại đây làm buồn lòng cho bà lắm. Nhưng vì bệnh của cậu em nên bà phải buộc lòng gọi đến tôi, chứ mặt tôi gợi cho bà nhiều cảm tưởng khó chịu. Vậy khi tôi đến thì bà cứ tránh đi một nơi, tôi xem bệnh cho cậu em tôi lại về ngay. Hoặc cần nói gì thì tôi nói với con nụ thưa lại với bà cũng được.

Giọng chân thành và nhún nhường ấy làm cho Vân cảm kích. Nàng liền tươi cười bảo Tùng:

- Ông cứ an tâm. Tôi biết tôi trong sạch là đủ rồi. Tôi có cần dư luận đâu. Miễn sao cho cháu khỏi. Tôi tự xét lòng tôi không có điều gì phải thẹn với ai là đủ.

Lần ấy là lần đầu, Vân gọi Tùng bằng ông. Tùng thoạt nghe sung sướng như muốn phát điên. Bao nhiêu hi vọng bị tiêu tan lại ầm ầm kéo về. Lúc ấy, chàng vui quá, nên không nhận được giọng lạnh lùng của Vân. Chàng định bụng khi nào thằng Hà khỏi, chàng sẽ đến nói rõ sự cẩu hợp của mình đối với cô Năm rồi xin phép nàng bỏ cho mình sự bó buộc kia đi.

Thằng Hà hết sốt. Thằng Hà đã khỏi, đã bắt đầu ăn trả bữa.

Một hôm Tùng đến nhà Vân toan nói thì buồn thay, đã bị Vân nói trước.

- Bây giờ cháu đã khỏi rồi. Tôi xin cám ơn ông đã hết lòng chữa cho cháu.

Rồi móc ví lấy một trăm bạc đưa cho Tùng:

- Thôi gọi là có món tiền mọn để gửi ông... Giá cậu cháu còn sống mà nhà chúng tôi giàu có như thuở xưa thì xin đưa ông nhiều hơn.

Cậu cháu? Lúc nào cũng nói đến cậu cháu! Lúc nào cũng nghĩ đến người chết. Thành thử Tùng muốn nói gì cũng không dám nói nữa. Chàng ngỏ ý từ chối thì Vân nói một giọng nghiêm nghị:

- Nếu ngài không cầm thì chúng tôi không bao giờ yên lòng. Mà chúng tôi cũng không hiểu sự từ chối ấy duyên cớ bởi đâu.

Tùng ấp úng:

- Duyên cớ bởi bà bây giờ không được sung túc như xưa mà từ trước đến nay bà thuốc thang cho cậu em đã tổn phí nhiều.

- Cám ơn ngài, chúng tôi không muốn hàm ân ai về đồng tiền cả. Tấm lòng tốt của ngài đối với chúng tôi và cháu, chúng tôi xin ghi nhớ. Thế nào cũng xin ngài cầm cho. Lúc cậu cháu còn sống, cậu cháu vẫn dạy tôi đồng tiền phải cho phân minh. Nay cậu cháu mất chúng tôi lại càng phải giữ lời dạy ấy lắm.

Tùng không dám từ chối, phải cầm. Lúc Tùng cầm rồi, Vân còn ẵm con bảo bắt tay Tùng:

- Con bắt tay quan Đốc đi, con cám ơn quan Đốc đi. Từ nay con khỏi có lẽ quan Đốc không đến nữa đâu. Con bắt tay quan Đốc mạnh vào.

Tùng hiểu ngay, Vân không muốn cho mình đến nhà nữa. Chàng tối tăm cả mặt mũi, lạnh lòng bước xuống thang. Đến phòng khách, chàng cố thu hết nghị lực nói:

- Bây giờ bà cho phép tôi không còn phải giữ lời hứa trước kia tôi hứa với bà.

- Lời hứa nào... à, à về chuyện cô Năm ấy à? Cái đó là việc tư của ông, tôi đâu dám biết đến.

Tùng bước lên xe như người mất hồn. Về nhà, liền cho cô Năm tiền, bắt phải về Nam Vang ngay. Cô Năm đi rồi, Tùng thấy một nỗi chua xót ngao ngán đến xâm chiếm linh hồn. Tùng nhìn ngày mai thấy đen tối, buồn tẻ.

Một người đã yêu, có vì cớ người mình yêu không yêu mình mà không yêu họ nữa được không?

Tùng muốn quên Vân, quên thằng Hà, thằng Vũ, thằng Điện mà không sao quên được. Trong nhà thương, trong sân quần, trong bàn giấy, trong buồng ngủ, đâu đâu Tùng cũng nhìn thấy hình ảnh của bốn mẹ con Vân đến ám ảnh mình.

Nhiều khi khổ không chịu được nữa, Tùng muốn viết cho Vân kể hết nỗi lòng mình, họa chăng Vân có ái ngại thương mình chăng, nhưng nghĩ kỹ biết thế nào Vân cũng từ chối lại thôi. Gia dĩ đối với một người có lòng như Vân trong khi chưa mãn tang chồng, mình làm thế chỉ gợi ác cảm đối với mình.

Tuy không viết thư, nhưng ai cấm được Tùng đêm đêm đi lảng vảng trước cửa nhà Vân để hi vọng nhìn thấy bóng Vân ở trên gác.

Ban ngày, Tùng không có can đảm đi qua, cũng không có can đảm vào mua hàng, nhưng ban đêm mà không đi qua một vài lần thì không tài nào ngủ được.

Vân tuyệt nhiên không hay biết Tùng đến lảng vảng trước cửa nhà mình, nàng chỉ hú hí với con và cố buôn bán để nuôi con. Nhưng loài người tò mò, loài người chỉ chờ dịp để nói xấu, loài người chỉ kiếm chuyện để cho có chuyện mà nói xấu lẫn nhau. Trước họ còn chưa để ý, sau thấy Tùng cứ đêm đêm lảng vảng trước cửa nhà Vân hàng mấy tháng, họ liền thì thầm với nhau. Rồi họ tự nhủ: Có lẽ trước kia thím Năm đến nhà Vân gây sự là một việc có lý. Không có lửa, sao có khói? Sao bác sĩ Tùng cứ đêm đêm lảng vảng trước cửa nhà Vân làm gì? Rồi họ tự trả lời:

- Lảng vảng để khi vắng người là vào.

Vào? Chưa ai dám cả gan nói đã trông thấy Tùng vào nhà Vân, nhưng ai ai cũng nhất quyết là nghe thấy người nọ hoặc người kia nói như thế.

Những lời phao đồn dị nghị còn đang âm thầm lan rộng trong bóng tối thì một việc xảy ra đến đem luôn cơ hội làm cho nó nổ bùng ra: "Vân đến nhà Tùng!".

Hôm ấy mồng một Tết, sau khi Vân đưa các con đi mừng tuổi các nhà quen, về đến nhà thì thằng Hà bỗng hỏi:

- Sao mẹ không đưa con đến mừng tuổi ông Đốc. Ông ấy chữa cho con khỏi cơ mà.

Câu nói của con làm cho Vân nghĩ ngợi. Nàng tự nhủ mình là gái góa còn trẻ mà đến nhà một người đàn ông chưa vợ, hay nói cho đúng một người đàn ông đã đuổi nhân tình vì mình, hãy tạm gọi là nhân tình, vì trong tiếng An Nam không có danh từ nào đúng hơn, thì thật có lắm điều bất tiện có thể để cho người ngoài đàm tiếu. Trong cái đoạn đường đời góa chồng, phải xông xáo ra buôn bán nuôi con, Vân hiểu sự độc ác của loài người. Nàng toan xui vú già dẫn thằng Hà đi, nhưng nàng lại cho thế là không lịch sự, không xứng đáng với tấm lòng sốt sắng của y sĩ trong khi chữa bệnh cho con mình.

Nàng hồi tưởng đến chồng. Rồi nàng nhìn lên bàn thờ như muốn hỏi người chết phải xử thế nào cho phải. Nếu chồng nàng còn sống, thì trong cái trường hợp này, thế nào chồng nàng cũng đem con đến mừng tuổi bác sĩ để cám ơn bác sĩ. Chồng nàng đã chết, cha chúng nó đã chết, nàng đã ôm lấy cái nhiệm vụ thay cha chúng nó thì những việc gì cha chúng nó nếu sống làm cho chúng nó thì bổn phận nàng là phải làm. Nàng không muốn cho chúng nó phải chịu cái số phận hẩm hiu của những đứa con mồ côi thiếu một người cha.

Chẳng ngần ngại, nàng xoa đầu thằng Hà rồi bảo:

- Con đem bánh pháo đi đốt để mừng tuổi ông Đốc!

Tùng ở trên gác, nghe tin người nhà lên báo có mẹ con Vân đến thăm, mừng tưởng phát điên. Bao nhiêu hi vọng ở trong lòng tưởng đã chết nay bỗng sống lại. Chàng lại vội xuống dưới nhà. Trông thấy bốn mẹ con Vân, chàng mừng quá, không giữ nổi điềm tĩnh, Vân chưa kịp nói gì thì Tùng đã chạy đến ôm lấy thằng Hà mà hỏi:

- Cậu còn nhớ đến tôi à?

Giọng nói ấy bao hàm bao nhiêu nỗi mừng vui, chua xót, nhớ nhung, như bây giờ mới gặp cơ hội để phát ra.

- Tôi nhớ cậu quá mà tôi không dám lại thăm.

Vân hiểu ngay là câu ấy bác sĩ nói với mình. Nàng hình như hối hận rằng đã đến đây. Nhưng nàng lại cho ngay thế là mình hèn nhát! Nàng đã hứa là thay cha chúng nó thì nàng không thể hèn nhát được, nàng liền dịu dàng bảo Tùng:

- Chúng tôi bao giờ cũng nhớ cái ơn của ông trong khi thuốc thang cho cháu. Hôm nay tôi dắt cháu lại mừng tuổi ông và để cám ơn ông.

- Ơn với huệ gì. Mời bà ngồi. Các cậu ngồi đi. Để tôi lấy kẹo các cậu ăn. Bà đến đây khiến tôi... sung... (rồi Tùng lại chữa) cảm kích khôn cùng, chính tôi phải cám ơn bà. Tôi chữa bệnh thì bà đã trả tiền tôi rồi, còn ơn gì nữa đâu.

- Đồng tiền nào cho xứng đáng với tấm lòng chăm nom của ông đối với cháu.

Câu nói ấy làm cho Tùng càng mừng thêm, chàng liền rót cốc rượu đem đến trước mặt Vân:

- Bà uống với tôi cốc rượu đầu năm để... kết chặt cái giao tình của tôi đối... với gia đình bà. Và tôi xin hứa với bà rằng, bao giờ bà cũng có thể coi tôi như một người bạn trung thành và kính cẩn.

Tùng lại rót một cốc rượu cho mình rồi giơ cốc:

- Tôi xin uống cốc rượu này để mừng bà năm nay buôn bán phát tài.

Vân xưa nay vốn biết Tùng mến mình, nhưng vì nàng xét thấy mình không mến người ta, không thể yêu ai được nữa nên nàng vẫn làm lơ đi như là không biết. Nhưng nàng thấy cái tình yêu ấy nó phát lộ ra một cách rõ ràng quá sốt sắng quá, thành thực quá, nàng sợ Tùng trong một lúc bồng bột thổ lộ ra, để rồi phải nghe một lời từ chối thì đau khổ cho chàng, nàng liền nói một câu bóng gió để cho Tùng đừng hi vọng hão huyền.

- Vâng, tôi cũng xin uống cốc rượu này để mừng ông năm nay thăng quan tiến chức.

Mỗi tiếng nói như mang đến cho mắt Tùng một ánh sáng hi vọng. Mắt chàng sáng rực những hào quang hạnh phúc. Vân uống cạn cốc rượu rồi đặt cốc:

- Nhưng có lẽ tôi chỉ được uống cốc rượu năm nay mừng ông thôi.

Tùng hốt hoảng:

- Sao bà lại nói thế?

Nếu xưa kia Vân chưa biết Tùng yêu mình thì bây giờ cũng phải biết, vì câu hỏi ấy có một giọng sợ hãi, nó bộc lộ hết tấm lòng yêu, chàng đã cố giấu trong bấy lâu.

- Vì có lẽ tháng sáu này mãn tang nhà tôi, tôi bốc mộ cho nhà tôi đem về Bắc. Rồi tôi ở luôn ngoài ấy để tiện việc học hành cho các cháu. Lúc nhà tôi hấp hối có dặn thế.

Lúc nãy, Tùng mừng bao nhiêu thì bây giờ buồn khổ bấy nhiêu. Chàng nói, nhưng nói không ra tiếng. Chàng đứng sững một lát như người ngây rồi bảo Vân:

- Thế công việc buôn bán trong này bà bỏ ư? Bà đi mà bà không nhớ các cụ ở Siêm Rệp ư? Tôi tưởng bà buôn bán ở đây đã quen khách thì nên ở trong này, chứ về Bắc bây giờ khó buôn bán lắm.

- Tôi bây giờ là người của nhà chồng, dẫu nhớ các cụ tôi, cũng đành phải chịu. Dẫu buôn bán khó nhưng sự học hành của các cháu là cần. Nhà tôi trối trăng thế. Ông tính học ở trong này, thày Cao-mên dạy có ra gì đâu mà nên người được. Tôi phải lấy hậu vận các cháu làm trọng.

Rồi lại sợ Tùng trong một lúc sôi nổi ngỏ ngay ý mình với nàng, nàng liền nghiêm sức mặt nói một cách cương quyết, nó làm cho Tùng phải héo ruột:

- Bây giờ tôi chỉ nghĩ đến hậu vận các cháu, còn các việc khác là phụ hết.

Trước cái vẻ mặt nghiêm nghị cương quyết ấy, Tùng không dám nói. Chàng tiễn mẹ con Vân ra cửa.

Vân lại sợ Tùng sau này còn tơ tưởng mình, bàn bảo thằng Hà:

- Con bắt tay thật mạnh để cám ơn quan Đốc đi, chúng ta gặp quan Đốc lần này có lẽ lần cuối cùng đấy.

Rồi lại sợ Tùng đến đáp lễ nhà mình, Vân nói tiếp:

- Trưa hôm nay chúng tôi đi Siêm Rệp mừng tuổi ông ngoại, bà ngoại chúng nó, tôi nói để ông biết, không ông lại tốn công ông.

Lúc Vân vào nhà Tùng, có nhiều người trông thấy. Mà khi Vân ra, dùng dằng nói chuyện với Tùng ở cửa cũng có nhiều người trông thấy.

Không đầy mười hôm, cả tỉnh Battambang đồn ầm lên về cái tin Tùng nhân tình với Vân. Người ta bàn tán:

- Gái góa hơ hớ với trai chưa vợ thì tằng tịu nhau là lẽ thường.

- Tằng tịu à? Không khéo họ lấy nhau.

- Lấy gì? Buồn thì chơi qua.

- Trai tơ bao giờ lấy gái nạ dòng. Lấy thì đã phúc. Mà có lấy thì cũng chỉ lấy cho qua thì giờ!

Những sự phao đồn ấy, Vân tuyệt nhiên không biết, vì nàng chẳng đi đến đâu. Nhưng một tháng sau, đến tai Tùng. Thoạt nghe, Tùng giận sôi lên. Muốn giết hết những quân đặt điều nói xấu. Nhưng làm sao biết mà giết được. Sự phỉ báng nó như không khí, ở khắp mọi nơi, nhưng ta không trông thấy ở nơi nào cả.

Tùng thấy họ phỉ báng người mình tôn thờ, đi đến đâu cũng hết sức thống mạ những người đồn bậy thế.

Nhưng càng thống mạ một cách kịch liệt quá, cải chính một cách sốt sắng quá khiến cho thiên hạ lại ngờ.

- Không tình ý với nhau sao bênh nhau dữ thế!

Tùng càng cải chính người ta càng đồn ầm lên. Không có cái gì tức gì bằng cái tức của một người lương thiện bị người ta đặt điều nói xấu mà thấy mình không có thể làm gì để trừ tiệt đi.

Tùng tức lắm, nhưng tức mà cũng đành khoanh tay. Sau chàng nghĩ nếu những sự phao đồn ấy mà đến tai Vân thì Vân sẽ phải buồn. Chàng bèn xin đổi đi tỉnh khác. Vì chàng cho chỉ có cách ấy là giữ được tiếng trong sạch cho Vân.

Anh em trong tỉnh làm tiệc tiễn hành. Khi đến tuần rượu sâm banh, Tùng bèn đứng dậy nói:

- Tôi sở dĩ phải xin đổi đi là vì có một sự phao ngôn, nó làm hại cho danh dự của một người đàn bà mà tôi biết chắc là trong sạch. Tôi xin đập cái cốc này mà thề như thế. Trong khi tôi ở đây, tôi đối với anh em thực là tận tâm. Vậy tôi xin anh em có nghĩ tình tôi thì sau khi tôi đi, có kẻ nào đặt điều nói xấu người đàn bà đó, anh em nên trừng phạt kẻ nói xấu hộ tôi.

Trước khi đi, Tùng viết cho Vân một bức thư:

Bà Vân,

Cái hạnh phúc đời tôi là được ở một tỉnh mà bà ở. Nhưng vì có những kẻ xấu tiểu nhân nó đồn đại một cái tin có thể làm hại đến danh dự và sự buôn bán của một người tôi kính trọng, nên tôi phải xin đổi đi nơi khác. Tôi viết bức thư này để xin lỗi bà, thưa để bà biết tại làm sao tôi đi mà không dám đến chào bà.

Bà nói với các cậu em hộ rằng lúc nào tôi cũng nghĩ đến các cậu. Tôi đi thì tôi nhớ lắm. Nhưng vì danh dự một người kính mến thì nhớ cũng phải đi.

Nay kính thư.

TÙNG

(còn tiếp)

Nguồn: Lê Văn Trương - Tác phẩm chọn lọc. Triệu Xuân sưu tầm, tuyển chọn, giới thiệu. NXB Văn học, 1-2006.

www.trieuxuan.info