(1923 - 2003)

Rasul Gamzatovich Gamzatov (tiếng Avar: Расул ХIамзатов; tiếng Nga: Расул Гамзатович Гамзатов) là một nhà thơ nổi tiếng nhất trong dòng văn học tiếng Avar.

Rasul Gamzatov sinh ngày 8 tháng 9 năm 1923, mất ngày 3 tháng 11 năm 2003 tại Moscow. Trong lễ sinh nhật tròn 80 tuổi hồi tháng 9, nhà thơ nói rằng ông cầu thượng đế cho sống thêm tuổi để "sửa bản nháp" cuộc đời. Sinh thời, Gamzatov thường đùa rằng cuộc đời ông là một bản nháp dở dang và luôn cảm thấy thiếu thời gian để sang sửa nó. Các tác phẩm của Gamzatov được viết bằng tiếng Avar, ngôn ngữ của khoảng 500.000 người ở nước Cộng hòa tự trị Daghestan, vùng Caucasus và ngay lập tức được dịch sang tiếng Nga. Những bài thơ của ông khiến độc giả không chỉ ở Nga say mê bởi nhịp và lối gieo vần đơn giản và cách thể hiện tình cảm chân thực. Ông được biết đến bởi nhiều tập thơ (Trái tim tôi ở nơi những ngọn đồi, Đàn sếu, Bánh xe cuộc đời...). Nhiều bài thơ của ông đã được các nhạc sĩ tên tuổi như Raymond Pauls, Yuri Antonov, Alexander Pakhmutova phổ nhạc. Ông cũng nổi tiếng với nhiều tác phẩm văn xuôi và các bài báo. Độc giả Việt Nam đã có dịp biết đến Gamzatov qua bản dịch tác phẩm nổi tiếng Daghestan của tôi. Phụ nữ và tình yêu luôn là đề tài chính trong thơ Gamzatov. Như báo Luận chứng và Sự kiện của Nga viết thì ông là người rất am hiểu về chuyện này vì trong nhà ông chỉ có toàn phụ nữ: vợ, các con gái, và nay là các cháu gái. "Thậm chí tôi còn viết cuốn sách nhan đề Hòn đảo của những người phụ nữ. Tôi luôn sống trên hòn đảo đó và chưa bao giờ rời nó. Tôi muốn đổi câu Vô sản toàn thế giới, liên hiệp lại! thành Những người đáng yêu trên toàn thế giới, liên hiệp lại! Và tôi vẫn chưa ra khỏi liên hiệp những người đang yêu", Gamzatov từng nói như vậy cách đây vài tháng. Gamzatov sinh ngày 8/9/1923 và bắt đầu làm thơ năm 11 tuổi. Ông là thành viên của Hội nhà văn Xô Viết từ năm 1943 và giữ chức chủ tịch Hội nhà văn Daghestan từ năm 1950. Ngọc Sơn (theo AP, Reuters

Cha của ông cũng là một nhà thơ nổi tiếng của Daghestan. Ông làm thơ từ khi 11 tuổi và được nhận giải thưởng Stalin vào năm 29 tuổi. Tác phẩm "Daghestan của tôi" cũng là một trong những tác phẩm nổi tiếng của ông được bạn bè khắp thế giới biết đến, trong đó có Việt Nam. Ông đã được trao tặng các danh hiệu "Nhà thơ nhân dân Daghestan", "Anh hùng lao động Liên Xô", "Nhà thơ lớn của thế kỷ XX" và giải thưởng "Hoa sen" của Hội nhà văn Á-Phi. Ông còn là Đại biểu Xô-viết tối cao Liên Xô nhiều năm liền và đảm nhận cương vị lãnh đạo Hội nhà văn Daghestan hơn nửa thế kỷ.

Những vần thơ về tình bạn, tình yêu, tình nhân ái của Gamzatov làm xúc động lòng người trên toàn thế giới. Song đó mới chỉ là bản dịch. Những đồng bào của ông khẳng định rằng trong tiếng Avar Kavka, những vần thơ đó còn hay hơn rất nhiều[1].

Tổng thống Vladimir Putin đã từng có lần mời Gamzatov đến chơi thành phố biển Sochi, nơi ông đang có chuyến công du và đích thân chúc mừng nhà thơ. Putin nói: "Bạn đọc yêu mến Gamzatov vì ông đã dạy chúng ta một cách rất chân thành và tinh tế những giá trị chung của con người như tình yêu, tình bạn, lòng thủy chung, sự trung thực... đã hàng chục năm nay, chưa nói đến văn đàn, ngay cả trong đời sống chính trị của đất nước, Rasul Gamzatov cũng là một tên tuổi không thể thiếu được..."[2].

Ông có uy tín gần như tuyệt đối với tất cả mọi người ở Kavkaz, một vùng đất có nhiều xung đột sắc tộc, văn hóa, tôn giáo.

Ông đã từng viết các câu thơ sau nói các vấn đề trong xã hội:

        ...Tôi hoàn toàn không ngạc nhiên

        Từ xưa tới nay vẫn thế

        Thuốc độc, lòng tham và tiền

        Có thể giết người ta rất dễ

        Nhưng tôi không hiểu một điều

       Vì sao, tôi không biết:

        Rằng nhiều khi sự thật và tình yêu

       Cũng có thể làm cho người ta chết...

Phụ nữ và tình yêu luôn là đề tài chính trong các tác phẩm của ông. Gamzatov được nhiều bạn trẻ biết đến với câu thơ nổi tiếng: "Tôi đã yêu hàng trăm người phụ nữ. Nhưng trong mỗi người đều mang bóng dáng em", và câu "không có ai hát hay bằng những người mẹ...".

Nhiều người nhầm Gamzatov với Abutalib là người nói câu nổi tiếng: "Nếu bạn bắn súng ngắn vào quá khứ thì tương lai sẽ bắn súng thần công vào bạn" ("If you fire at the past from a pistol, The future will shoot back from a cannon.").[3] Lưu ý nếu dịch "pistol" là "súng lục" hoặc "cannon" là "đại bác" sẽ không chính xác, còn nếu đem bổ ngữ ra sau như bản dịch: "Nếu bạn bắn vào quá khứ bằng súng lục, thì tương lai sẽ bắn vào bạn bằng đại bác" thì lại khiến cho ta cảm giác không trôi chảy, mất hay.

Bài thơ "Gửi người phụ nữ" của ông có ý thơ hơi giống bài "Lời cuối cùng" của Victor Hugo. Bài thơ đó có đoạn:

        Nếu còn lại một nghìn thôi, tôi ở trong số đó.

        Nếu còn lại một trăm, tôi vẫn chống địch không rời

        Nếu còn lại có mười người, tôi là người cuối sổ

        Và nếu chỉ một người còn đứng đó-ấy là tôi!

Còn bài của Gamzatov có đoạn:

        Hỡi người phụ nữ, nếu có nghìn đàn ông yêu em, em có biết trong nghìn người ấy, có Rasul Gamzatov nữa mà

        Còn nếu như chỉ có, trăm đàn ông yêu em, em hãy nhớ rằng trong số trăm người đó, nhất định Rasul Gamzatov có tên

        Còn nếu như yêu em, đàn ông chỉ còn một chục, thì Rasul Gamzatov đứng thứ bảy hay tám trong hàng

        Nếu đàn ông chỉ còn lại một người yêu em, tôi xin thề người đó không ai khác, ngoài Rasul Gamzatov em ơi...

Một số tác phẩm:

    Daghestan của tôi (văn xuôi)

    Gửi người phụ nữ

    Những ngôi sao xa xôi

    Trái tim tôi thuộc về những ngọn núi

    Đàn sếu

    Những câu truyện truyền thuyết

    Bánh xe cuộc đời

    Những năm tháng và những con đường

    Người vợ thứ ba

    Hộp đen

    Độ tuổi thứ tư

    Patimat

    Mùa xuân trong công viên

    Hai bài thơ Xô nê