EURIPIDE và vở kịch MÉĐÉE – Vở kịch của sự ghen tuông, của sự trừng phạt
Nhân vật:
VÚ GIÀ
CRÉON, vua thành CORINTHE
NHỮNG ĐỨA CON TRAI CỦA MÉDÉE
SƯ PHÓ
JASON, chồng của Médée
MÉDÉE
ÉGÉE, Vua xứ Aten
NGƯỜI ĐƯA TIN
ĐỘI ĐỒNG CA PHỤ NỮ
Địa điểm: Tại Corinthe, Nhà của Médée
VÚ GIÀ
– Giá ngày trước con tàu Argô đừng lướt sóng (1)
Bay sang bên kí hòn Xymplêgat-kép xanh đen(2)
Để về nơi đất Cônsiđ xa miền!(3)
Giá trong lũng núi Pêliông không bao giờ
lưỡi búa(4)
Hạ những gốc thông, đẽo mái chèo và trang bị
Cho những bàn tay tài giỏi các anh hùng
Đi tìm cho Pêlia Tấm Lông Cừu bằng chất
vàng nguyên!(5)
Giá Mêđê, bà chủ của tôi, không dong
buồm qua biển
Về Iolcôx làm thành lâu, bởi chưng lòng say đấm(6)
10-Theo Jadông, thì bà đã không dùng thủ đoạn
tinh ranh
Xui con gái Pêlia sát hại cha mình(7)
Và di chuyển tới đất Côranh này trú ngụ
Cùng với chồng và các con bà tại đó.(8)
Buổi đầu tiên, bà đã rất đẹp lòng
Với nhân tình nơi sứ sở tới nương thân,
Bên cạnh Jadông sống cuộc đời hoà thuận
Chính cái hay nhất trong mọi điều bảo đảm
Là khi vợ với chồng không mâu thuẫn gì nhau.
Bây giờ đây, tất cả hoá thâm thù;
20- Bà đã bị vết thương lòng sâu sắc:
Jadông, với con cái và bà chủ tôi, ra tình phụ bạc,
Đang bước vào cuộc hôn nhân vương giả từ đây,
Sắp cưới con Crêông vua ngự trị đất này.(9)
Mê-đê, kẻ xấu số bị nhiều bề súc phạm,
Đã lớn tiếng viện câu thề chứng giám,
Nhắc lễ giao tay, điều bảo đảm trang nghiêm
Và kêu gọi thần linh chứng kiến cho mình.
Về ân nghĩa mà bà nhận từ tay Jadông đáp lại.
Người mệt lả, thức ăn không động tới,
30-Bà buông mình vật vã đau thương.
Ngày tháng trôi qua trong ngấn lệ
tuôn tràn
Từ khi biết nỗi chồng mình xảo quyệt.
Chẳng ngước mắt lên, một bề nhìn
xuống đất,
Bà như tảng đá lạnh lùng hay ngọn
sóng biển khơi
Mỗi lúc bầu bạn thân thương an ủi
khuyên lời.
Có đôi lúc bà quay cái cổ cao trắng nõn
Trong tâm trí khóc người cha thương mến,
Tổ Quốc mình, lâu đài mình đã phản bội
ra đi
Theo kẻ mà hôm nay đối với bà đang
rẻ rúng bội thề.
40- Bây giờ đây, ôi, con người khốn khổ!
Qua bất hạnh bà thấy mình hiểu rõ
Cái lợi vô ngần không rời bỏ quê hương.
Bây giờ đây, bà ghê tởm con mình;
Nhìn thấy chúng, bà chẳng còn vui thích.
Tôi e sợ có thể có mưu đồ gì bát trắc,
Đó là một tâm hồn mãnh liệt gớm ghê;
Không thể nào dung sự sỉ nhục ê chề.
Tôi biết tính bà, và tôi rất ngại
Bà có thể vào buồng riêng, không nói,
50- Tự đâm mình một mũi dao sắc nhọn
vào gan,
Hoặc giết luôn đi nàng công chúa với chồng
Và sau đó chịu một số phận đau thương
hơn thế nữa.
Bà quả thật một con người đáng sợ.
Dĩ nhiên rồi, không phải dễ dàng đâu
Mà kẻ đã bị bà gieo oán hận lên đầu
Còn có thể đội vòng hoa chiến thắng.
Nhưng kia, những đứa bé đã về, sau buổi
chạy đua tập luyện.
Chúng ngỡ đâu mẹ ch úng còn quằn quại
đau thương!
Hồn trẻ thơ không quen chuyện u buồn.
(hai con trai của Mêđê vào, theo sau là người sư phó)
SƯ PHÓ
60- Bà, một kẻ từ lâu thuộc số những
gia nhân bà chủ
Sao lại đứng cửa một mình vậy đó,
Lẩm bẩm một mình những nỗi buồn lo?
Có thể nào Mêđê chịu vắng mặt bà?
VÚ GIÀ
- Hỡi ông già đáng kính,
cùng con cái Jadông bầu bạn
Với những nô lệ trung thành thẳng thắn
Thì vận rủi của chủ mình là điều tai
hoạ xót xa;
Họ cũng thấy trong tim thương cảm
thực thà.
Đối với tôi, điều lo lắng không thể nào
chịu nổi,
Tôi muốn đến đây kể hết khúc nôi mọi nỗi
70- Đau đớn của bà cho trời cao
đất rộng cùng nghe.
SƯ PHÓ-
Vậy ra bà chưa hết khóc than?
Khốn nạn thân bà!
VÚ GIÀ
– Ong ngây thơ quá! Đây chỉ mới đầu
cơn đau đớn,
Chưa đến cả giữa đường sầu hận.
SƯ PHÓ
- Thật điên rồ nếu phải nói năng thế
này với các chủ nhân ta
Bà có biết đâu những bất hạnh
mới đang chờ?
VÚ GIÀ
– Có gì thế, ông già? Hãy mau mau
phân giải.
SƯ PHÓ
– Có gì đâu! Ta hối hận trót nói ra điều ấy.
VÚ GIÀ (Cầu khẩn)
- Không! Vì cái cằm này, đừng giấu người
bạn cùng nô lệ làm chi!(1)
Nếu cần lặng im, tôi sẽ xin im lặng mọi bề.
SƯ PHÓ –
80- Tôi nghe nói – mà làm như không biết
Khi đến cạnh những người chơi xúc xắc,(2)
Nơi kẻ già thường ngồi bên suối
thánh Piren(3)
Rằng những đứa bé này đây cùng
với mẹ mình
Sắp bị đuổi ra khỏi biên thuỳ vương quốc
Theo mệnh lệnh của Crêông, vua trị
vì đất nước.
Lời đồn có căn cứ hay không, tôi
chẳng rõ nào:
Chỉ mong rằng đây câu chuyện không đâu!
VÚ GIÀ
– Và Jadông lại để cho người ta bạc đãi
Những đưa con mình mà đành chịu vậy
90- Dù với mẹ chúng giờ đây ông có
chuyện bất hoà.
SƯ PHÓ
– Duyên mới bây giờ làm nhạt mối
– duyên xưa,
Và với nhà ta Crêông đâu phải thân tình
quen thuộc!
VÚ GIÀ
- Vậy đối với chúng ta cũng đến đây là hết
Nếu ta thêm vào một bất hạnh thứ hai
Trên cái bất hạnh trước kia đã có sẵn rồi
Mà chưa cạn nỗi đầu cay đắng!
SƯ PHÓ
– Về phần bà, bởi chưa phải lúc
bà chủ ta biết đến,
Bà hãy ngồi yên và không được hé môi.
VÚ GIÀ
- Ôi các con! Các con đã rõ rồi,
100- Cha của các con đối với các con vậy đó.
Ông ta hãy chết quách đi! Không, bởi
ông ta là chủ.
Tuy nhiên, ngay đối với những người thân
Lòng sói dạ lang đã quá rõ ràng.
SƯ PHÓ
- Người trần tục, ai không hành động thế?
Hôm nay đây, bà có thấy mình vỡ lẽ
Rằng bất kỳ ai, (khi có lý do, khi vì
lợi ích riêng)
Đều chỉ yêu mình hơn đồng loại của mình,
Khi được mắt thấy một tình yêu hoàn toàn
phá huỷ
Mọi tình thương con trong con tim của họ?
VÚ GIÀ
110- Nào các con ơi! Hãy kíp vào cung,
Mọi việc xảy ra êm ái như lòng.
Còn ông hãy giữ chúng luôn luôn cách biệt,
Không để tới cạnh mẹ mình trong
cơn bực tức.
Tôi đã thấy bà ném những cái nhìn
điên loạn vào con(1)
Như sắp gây nên tội ác bất thường.
Tôi chắc chắn bà sẽ chẳng nguôi cơn
giận dữ
Trước khi trút mối hận thù lên cả đầu
ai đó.
Nhưng ít nhát hãy mong rằng những
nạn nhân kia
Không phải người thân quen mà những
kẻ thù!
MÉDÉE (từ trong lâu đài)
120- Ôi chao ôi! Cái số kiếp sao mà bất hạnh!
Thân khốn khổ! Xiết bao đau đớn!
Hỡi than ôi!
Bất hạnh quá trời! Bất hạnh cái thân ta!
Ước sao được chết tức thì!
VÚ GIÀ
- Ta nói đúng, hỡi các con thương mến,
Mẹ các con đó, đang kích động lòng
thù hận,
Đang tự thổi bùng ngọn lửa cơn điên.
Nhanh nữa đi! Rảo bước đi! Lẫn tránh
vào buồng!
Đừng tới cạnh để bà ta thấy mặt;
Đừng trình diện, đừng hỏi han gì tất;
130- Hãy đề phòng tính cách dã man,
Cái bản chất kiêu căng đáng sợ,
một tâm hồn….
Nào, bây giờ hãy vào nhanh,
không chậm trễ!
(hai đứa trẻ và Sư phó đi vào trong lâu đài)
Đấy triệu chứng những đám mây đen
giận dữ
Đã bắt đầu nổi mạnh cuồng phong.
Để phút giây thành bảo tố tung hoành.
Thử hỏi một tâm hồn bất kham
trong dục vọng
Mà tai hoạ đã khoét sâu niềm đau đớn,
Khó nguôi ngoai, thì có việc gì chùn
bước run tay?
MÉDÉE (từ trong lâu đài)
- Hỡi than ôi!
Sao đau thương, sao bất hạnh thế này!
140- Nỗi đau xót đáng bao lần than khóc!
Ôi, những đứa con bị rủa nguyền
của một người me đang bị đời căm ghét,
Mong các con dứt kiếp sống trần gian
Cùng với cha các con và gia thế họ hàng
Hết thay thảy tan hoang sụp đổ!
VÚ GIÀ
- Ôi, tai hoạ! Bất hạnh cái thân tôi! Tai hoạ!
Các con bà, chúng có làm gì trong tội lỗi
của người cha?
Chúng làm gì đâu? Sao bà lại căm thù?
Các con hỡi! Số phận hẩm hiu nào sắp chịu!
Ta hồi hộp buồn lo đau đáu;
150- Dục vọng hàng đế vương đáng hãi hùng thay!
Ít nghe ai, chuyên ra lệnh cho người,
Họ khó nỗi dễ lòng nguôi oán giận.(1)
Thà quen sống cuộc đời trong bình đẳng!
Ta ước mong sao năm tháng cuối đời mình
Sẽ thanh nhàn, xa mọi vết công danh!
Trung bình - Đây là chữ rõ ràng mang
âm thanh tuyệt đẹp!
Với loài người, cũng là chính kho tàng vô giá nhất!
Của cải quá nhiều, lợi ích gì cho các
khách trần đâu?
Khi Số phận kia đã căm tức một nhà nào
160- Thì càng giàu có càng gây nhiều hoạ lớn.
( Đội đồng ca ra, gồm 15 phụ nữ Côrinthe)
ĐỘI ĐỒNG CA
Ta vừa nghe tiếng kêu la
Vừa nghe tiếng thét não nề đâu đây
Của người thiếu phụ chưa nguôi,
Miền xa Cônsiđ đạn đày thương đau.
Già ơi! Hãy kể trước sau
Tiếng ai đó vẫn nghẹn ngào vọng lên
Thâm cung cửa đóng hai lần?(1)
Lòng ta đâu dễ dửng dưng hửng hờ
Với bao nhiêu nỗi xót xa
170- Bỗng gieo xuống cả một nhà thân thương!
VÚ GIÀ
- Gia đình ấy nay không còn nữa,
Chấm dứt hoàn toàn số phận nó từ đây:
Bởi chồng lệ thuộc vào tơ duyên
Công chúa mới mất rồi,
Và vợ-bà chủ tôi đó- trong khuê các
tháng ngày sầu hận.
Các bạn bầu không còn ai sưởi nóng
Hồn đau thương với những câu an ủi nhiệt tình.
MÉDÉE (từ trong lâu đài )
- Hỡi thương ôi!
Hãy trút xuống đầu ta lửa của trời xanh!
Vui gì nữa sống cuộc đời trần thế?
180- Ôi!Ôi! Thà cái chết đẩy nhào ta xuống hố
Và giải thoát thân này khỏi kiếp sống ô danh!
ĐỘI ĐỒNG CA
Người nghe chăng, hỡi Thần Vương!
Hỡi Đất bằng!Hỡi ánh hồng! Tiếng kêu
Của người thiếu phụ khổ đau?
Tình yêu nào đó lạ chiều khó nghe,
Đường chăn gối khôn bề thực hiện(2)
Người điên ôi! Chết chóng vè thôi,
Cần chi mời mọc van nài!
Chồng say duyên mới cách rời duyên xưa,
190- Cứ để mặc, không hề giận dữ
Dơx giúp nàng bảo vệ quyền riêng
Tội chi than khóc ưu phiền
Một con người đa thề nguyền với nhau!
MÉDÉE (từ trong lâu đài)
- Dơx vĩ đại và Thêmis đáng kính!(1)
Người thấu chăng niềm đau khổ lòng tôi?
tHỀ LỚN XƯA KIA ĐÃ BUỘC TẤM THÂN NÀY
Vào với một kẻ làm chồng đáng rủa.
Ước gì được thấy một ngày nào đó
Hắn và tân nhân, cùng với lâu đài,
từng mãnh tan hoang,
200- Bởi là người đầu tiên dám xúc phạm lời nguyền!
Cha tôi ơi!(2)
Ôi! Tổ Quốc mà tôi đã đem lòng phản trắc
Lìa bỏ ra đi sau khi giết chết người em ruột thịt!(3)
VÚ GIÀ
- Các người nghe chăng câu tha thiết nguyện cầu?
Bà kêu lên với nữ thần Thêmix tin yêu
Và với Dơx- trước trần thế là kẻ
giữ gìn ước nguyện.
Không có thể một sự đền bù vớ vẩn
Có khả năng làm cho bà chủ tôi
cơn giận nguôi ngoai.
ĐỘI ĐỒNG CA-
Khúc hát (đối ca)-
Làm sao dẫn được ra ngoài
210- Rỉ tai chấp nhận một lời can khuyên
Giá từ bỏ cơn lòng giận dữ
Và tâm hồn ngoan cố thương đau!
Nhiệt tình an ủi cho nhau
Ít ra chẳng phụ bạn bầu thân thương!
Hãy vào cung mời nàng hội diện
Nói với nàng: đây bạn cố tri.
Khẩn trương lên chút, phòng khi
Trong cung nàng xảy chuyện gì không hay.
Đây kia, rạo rực tơi bời,
220- Đau nàng tăng mãi tung trời bùng lên.
VÚ GIÀ
- Tôi sẽ làm; nhưng tôi sợ khó lòng thuyết phục
Bà chủ tôi làm đúng được như lời.
Tuy nhiên, để đẹp lòng nàng, tôi sẽ
cố sức hơi.
Bà có cái nhìn của con sư tử đẻ
Và tương tự một con bò rừng dễ sợ
Bà ném cái nhìn vào đám các gia nhân
Khi có một ai lê bước tới gần
Nhằm thưa thốt, nói về những lớp
người đi trước
Mà bảo họ ngây ngô đần độn tất,
230- Thì xét ra không oan ức chút nào:
Những bài ca mừng khánh lễ xôn xao,
Hay những buổi tưng bừng vui say yến hội,
Tất cả cái họ phát minh là đấy:
Những âm thanh cho đắm đuối tình đời!
Còn những đau thương đáng sợ nhất trần ai
Thì không một ai chịu tìm phương giải toả
Bằng âm nhạc và tiếng hát lời ca
muôn điệu cả,
Dầu chính thương đau gây chết chóc
điêu linh
Và bất hạnh gớm ghê cho đổ nát gia đình.
240- Chính cái đó, nếu người thế biết đem
dùng giọng hát
Mà cứu chữa kịp thời thì xiết bao bổ ích!
Trong yến tiệc dư thừa, lợi gì đâu phải
tổn sức nghêu ngao!
Rượu thịt no say há chẳng đủ yêu cầu,
Há chẳng đủ đắm say người thế tục?
ĐỘI ĐỒNG CA-
Khúc ba - *
Ta đã nghe từng tràng não ruột
Trong đau thương tiếng nấc xé lòng,
Tiếng kêu nhức nhói tâm can
Tiếng kêu trách oán người chồng phụ duyên.
Trước những nỗi bạc tình vô sỉ
250- Nàng cầu xin thần nữ Thêmi,
Con Thần Vương, giữ ước thề,
Đã đưa nàng tới bên kia biển dài,
Qua Hy Lạp, sóng giồi đêm lặng,
Cho tới nơi eo đắng dòng xanh(1)
Nằm ngang, then khoá mở đường
Biển khơi vô tận khó lòng vượt qua!
(Mêđê ra sân khấu, đầu tóc rũ rươi., áo quần nhầu nát)
MÉDÉE
-Hỡi những thiếu phụ Cô Ranh
Ta đã từ nhà ra đây để khỏi bị
các người khiển trách
Vì ta hiểu, bao nhiêu người trần tục
260- Đã tỏ ra kiêu hãnh quá chừng
Có những người tân mắt ta chứng kiến
rõ ràng
Có những kẻ trong đám người xa lạ
Đến nỗi vì không quan tâm tiếp xúc
cùng ai cả
Mà mang tiếng không hay là kẻ
bất lịch, chây lười
Lẽ công bằng không ngự trị trong mắt ai
Nếu trước khi tìm hiểu tâm hồn người khác
Họ đã vội căm thù ngay phút đầu tiếp xúc
Mặc dù không hề bị người kia xúc
phạm chút nào.
Một người xa, tất nên niềm nở đón
chào nhau.
270- Trong cái thành bang mà mình đang
trú ngụ.
Bởi ta cũng không thể nào đồng ý
Với ai vì kiêu căng mà xử tệ với
đồng bào mình.
Vì tưởng rằng không có ai biết đến
mình chăng?
Nhưng một tai hoạ bổng nhắm đầu ta
đổ xuống
Khiến cho ta bải hoại tâm hồn và
điêu đứng.
Cuộc đời ta thế là hết, ta còn đâu thấy
sống là vui!
Và ta mong được ra đi thoát khỏi cuộc đời
Vì ta biết, kẻ ta giữ cả tình yêu, hạnh phúc,
Tức chồng ta, là con người vô ơn bội bạc.
280- Trong các sinh linh mang sự sống
và tâm hồn
Thì phụ nữ chúng ta khổ nhục nhất
trần gian.
Trước tiên, phải bỏ ra một số vàng bạc quý
Để mua lấy cho mình một gã đàn ông vô vị
Cho thể xác ta có được một đức ông chồng,
Nghĩa là có một người làm chủ
thường xuyên.
Tai hoạ này còn tai hại hơn tai hoạ trước.
Sau nữa, vấn đề phải đặt ra là làm sao
biết được
Sự lựa chọn của mình là đúng hay sai
Bởi luôn luôn có những lý do cho đàn ông
bỏ vợ tuỳ thời
290- Còn với phụ nữ thì chuyện bỏ chồng
khó lắm,
Khi tập quán, luật lệ mới đã ăn sâu vào tâm khảm Thì phải là tay thầy bói tài ba
Không được ai cho hay, mà nói được cài gì
Sẽ xảy ra sau này trong quan hệ vợ chồng
chăn gối.
Nếu qua thử thách mà quan hệ được
tốt lành như vậy
Giữa hai người không điều chi trái ý
ngược lòng
Thì trên đời đây là niềm ao ước chờ mong
Bằng không, thì chỉ còn một chết là
xong chuyện.
Đối với họ, nếu gia đình đã trở thành
gánh nặng
300- Họ có thể bỏ nhà, ra đi, với một người
bạn thân cùng lứa tuổi ngày xưa.
Nhưng với chúng ta, chỉ được phép
hướng tâm tư
Trọn kiếp cho một người đàn ông duy nhất.
Họ viện cớ người phụ nữ được sống
êm đềm nơi gia thất
Còn nam nhi thì phải giáo gươm lăn lộn
chiến trường.
Lý luận đớn hèn sao! Ta muốn thà ta
xông trận ba lầu
Với chiếc thuẩn trên vai, còn hơn
chỉ một lần sinh đẻ.
Nhưng ta không nói, bởi chung cùng một
lý lẽ
Mà với ta, với nàng, mang ý nghĩa
khác nhau xa.
Ở đây, nàng có một Tổ Quốc, một
ngôi nhà,
Có cha mẹ, có gia đình làm tổ ấm,
310- Có bạn bầu và có niềm vui cuộc sống;
Còn ta, tứ cố vô thân, không Tổ Quốc
quê hương
Bị phụ bõ tình duyên, bị sỉ nhục
trăm đường
Bởi chính con người đã cướp ta đi như
một chiến lợi phẩm
Khỏi mảnh đất của minh, không cha mẹ,
anh em, bầu bạn,
Không một ai gọi là thân thích họ hàng
Để nương nhờ trong những bước é lo của
số phận gian nan.
Đây là điều, với nàng, ta thiết tha
nguyện khẩn:
Nếu ta tìm được một biện pháp nào
chắc chắn
Buộc chồng ta phải trả cho ta.
320-Món nợ đau thương ta đang phải chiu
bây giờ,
(Cả con người đã gả con cho hắn
Và chính người con gái mà hắn ta đã chọn)
Thì xin nàng hãy lặng im, không
được hé răng
Một phụ nữ xưa nay hay sợ sệt là
chuyện thường
Nhút nhát trong chiến tranh và không dám
cả nhìn vũ khí.
Nhưng khi bị xâm phạm quyền gối chăn
của họ
Thì cũng không ai khát máu cho bằng.
NỮ NHẠC TRƯỞNG
Tôi sẽ làm theo lời nàng ước nguyện
Trừng phạt chồng là cái quyền xứng đáng
của nàng thôi.
330- Nhưng kia, tôi thấy Crê-ông, Vua xứ
sở này
Đang tới báo cho nàng những điều
quyết định mới.
(Créon vào, tay cầm vương trượng, vệ binh theo sau)
CRÉON
Ta nói với chính nàng đây, Mêđê, mà đôi
mắt trầm tư u tối
Đối với chồng đang cơn phẩn nộ trào dâng
Hãy đi khỏi đất này, mang theo cả hai con
Ngay tức khắc! Ta sẽ đích thân chỉ đao
thi hành mệnh lệnh
Và không về cung trước khi thấy nàng
nghiêm chỉnh
Rồi chân ra đi khỏi ngoài bờ cõi của ta
MÉDÉE
Than ôi! Thế là tiêu tan! Khốn khổ
có ai ngờ!
Bởi kẻ thù đang tống cổ ta đi không một
bến bờ nương tựa
340- Không chỗ gửi thân trước những
lời nguyền rủa.
Tuy nhiên, hỡi Créon! Hãy cho tôi
hỏi thêm một câu hỏi cuối cùng:
Dẫu rằng đang giày vò tôi bao bất hạnh
bất công:
Vì lý do nào Ngài xua đuổi tôi ra khỏi
đất Côranh đang ở?
CRÉON
Giấu làm chi: chính nàng làm ta sợ
Sợ nàng gây cho con gái của ta
Một tai hoạ vô phương cứu chữa, thực thà!
Làm cho ta sợ còn có nhiều nguyên
nhân khác
Nàng khôn khéo, thông minh, mưu mô
độc ác
Vì nàng đang đau buồn mất hạnh phúc l
ứa đôi.
350- Ta nghe nàng đang đe trút mối hận
thù này
Lên đầu bạc của người bố vợ
Lên đầu cặp bạn trẻ sắp đẹp duyên đôi lứa.
Bởi thế, trước khi bị nàng gây thản hoạ
tai ương
Ta phải lo cho thân ta trọn vẹn an toàn
Và hôm nay ta thà chịu để nàng căm ghét
Còn hơn tỏ ra lòng bạc nhược
Để rồi sau trọn đời hối hận đau thương.
MÉDÉE
Than ôi! Than ôi! Phải đâu lần đầu tiên,
Ngài hỡi, Créon, mà danh tiếng đã gây
cho tôi bao điều bất hạnh.
360- Nếu người ta có lương tri đúng đắn
Thì không bao giờ nên trang bị cho
con mình một học vấn hơn người
Bởi ngoài những câu chỉ trích “chây lười”
Chúng còn bị đồng bào chúng ghen
tuông bạc đãi
Hãy mang tới cho lũ người ngu dại
Những kiến thức tuyệt vời, mới mẽ tinh vi
Chúng sẽ bảo anh là con người vô
tích sự, kiêu kỳ
Chứ không phải là người thông minh ưu tú
Có những kẻ được tiếng là biết này biết nọ
Hãy cứ có ai khen anh hơn bọn chúng
là ngay liền
370- Anh sẽ biến thành một con người
nguy hiểm cho Thành bang.
Tôi cũng thế, cũng cùng chung số phận.
Kiến thức khoa học của tôi, ôi điều
cay dắng!
Nó biến tới ở trước mặt người này
Thành một con người khả ố đáng chê bai
Trước mặt người kia, thành một kẻ
vô công rồi nghề hay ngược lại
Với một hạng người khác, tôi là một
tấm gương xấu xa nguy hại
Tuy rằng tôi chưa phải là người thông thái
đến mức cao siêu.
Thế là về phần Ngài, Ngài sợ tôi một điều:
Ngài sợ tôi sẽ gây ra một vụ hành thích.
380- Đừng run sợ chúng sẽ làm điều
phản nghịch
Ngài Créon! địa vị tôi phải đâu làm
lá ngọc cành vàng
Để có thể làm xúc phạm bậc quân vương
Vả lại, xét cho cùng, đối với tôi Ngài đâu
có gì xúc phạm
Ngài gả con gái mình cho người Ngài
ưng thuận.
Tôi có ghét chăng là ghét một chồng tôi.
Còn ngài, tôi cho rằng hành vi Ngài là
của một nhà hiền triết trên đời.
Bây giờ đây, tôi không hề ghen ghét
Niềm vui của các người! Các người hãy
lấy nhau và hạnh phúc!
Nhưng hãy để cho tôi ở lại đất này
390- Mặc dầu tôi bị đối xử không hay
Tôi vẫn cứ lặng im không nói
Bó tay trước những kẻ mạnh
hơn mình, đành vậy.
CRÉON
Lời nàng dễ nghe, nhưng ta sợ, trong lòng
mưu tính chuyện tai ương
Giờ đây, so với trước kia, ta không tin quá
ở lời nàng
Bởi vì đối với một người đàn bà mau
cơn giận dữ
Người ta dễ cảnh giác đề phòng hơn –
đàn ông cũng thế-
Hơn là một người đàn bà khôn khéo,
lặng im.
Vậy nàng hãy đi ngay đi, không nói
gì thêm.
Quyết định của ta không thể nào thay đổi
400- Nàng không thể có một thủ đoạn nào
xin náu lại
Bên cạnh chúng ta, bởi với chúng ta nàng
là kẻ địch thù.
MÉDÉE (ôm gối Créon)
Không! Vì đầu gối của Ngài, vì đôi trẻ sắp
thành hôn kia!…
CRÉON
Thôi đừng có phí lời vô ích
Nàng không thể làm xiêu lòng ta được!
MÉDÉE
Ngài đuổi tôi ư?
Ngài không chút nào chiếu cố lời tôi khẩn
nguyện van xin ư?
CRÉON
Với ta, nàng không thân hơn gia đình,
con cái ruột rà!
MÉDÉE
Ôi! Tổ Quốc ta ơi! Ngày hôm nay ta nhớ
Người bao xiết!
CRÉON
Sau con cái, đó cũng là cái tôi thân thương
hơn hết!
MéDÉE
Than ôi! Than ôi! Tình yêu đối với
người trần
410- Là một điều tai ương khủng khiếp
vô song.
CRÉON
Theo ta nghĩ, cái đó cũng tuỳ hoàn
cảnh nữa
MÉDÉE
Hỡi Dơx, xin đừng để thoát tay Người
trừng trị
Kẻ đã gây cho tôi bao nỗi thương đau! (1)
CRÉON
Thôi! Xéo ngay đi, giải thoát cho ta khỏi
bực bội đau đầu!
MÉDÉE
Chính tôi mới là kẻ trong lòng đầy bực bội
CRÉON
Trong giây lát, đầy tớ ta sẽ cưỡng bách
nàng ra khỏi.
MÉDÉE
Ôi không! Không thể được, hỡi Gréon! tôi
khẩn thiết van Ngài!
CRÉON
Nàng muốn gây cho ta những phiền
phức chua cay,
Hỡi kẻ phụ nhân!
MÉDÉE
Chúng tôi sẽ tự mình đi biệt xứ!
420- Và chẳng định cầu xin Ngài điều đó.
CRÉON–
Thế sao nàng còn chống ta, không cuốn
xéo đi ngay?
MÉDÉE
Một ngày thôi! Hãy cho tôi náu lại
một ngày
Để tôi chọn một chốn nương mình
vững chắc
Trên bước đường lưu ly màn trời chiếu đất
Và chuẩn bị dự phòng những thứ cần,
thức ăn thức uống cho con tôi.
Bởi cha chúng không quan tâm đến
chúng nữa rồi!
Xin Ngài hãy xót thương những đứa trẻ
thơ vô tội.
Cả Ngài, Ngài cũng đã có con có cái,
Cũng đã làm cha, cũng có lòng nhân ái,
dĩ nhiên!
430- Tôi không lo cho riêng số phận của mình
Mà chỉ thương khóc chúng cuộc đời
đau khổ.
CRÉON
Quả thật ý chí ta không phải là ý chí của
một tên bạo chúa,
Và chính tình thương hại của ta từng gieo
hoạ cho ta.
Hôm nay đây, ta phạm thêm một lầm
lỗi mới nữa và
Kẻ phụ nhân ạ! Nàng sẽ được ban
cái ân huệ
mà nàng cầu khẩu.
Nhưng ta báo trước: nếu ngày mai
ngọn đuốc của thần soi rạng
Soi thấy nàng và các con còn quẩn quanh
trong biên giới Thành bang
Thì nàng sẽ chết! Và lời ta đã nói với nàng
Sẽ không phải là lời nói dối!
440- Bây giờ đây, nếu chịu vậy thì nàng
cứ ở lại
Nhung cho một ngày và chỉ một ngày
thôi nghe!
Bởi một ngày thôi thì nàng không thể
làm gì,
Không mưu tính nổi một điều bất trắc.
NỮ NHẠC TRƯỞNG
Ôi khốn nạn! Than ôi! Bất hạnh!
Đau thương này cay đắng biết bao!
Giờ đây ngoảnh mặt phương nào
Nhà đâu mở cửa, đất đâu đón mời?
Để có thể tìm nơi nương tựa
Giải cứu nàng khỏi hoạ trầm luân
450- Qua bao mưa gió bão bùng
Thần linh dắt bước, khôn đường lui chân!
MÉDÉE
Bất hạnh đang bao vây mình ta tứ phía(1)
Ai phủ nhận điều này? Nhưng trò đời sẽ
không xảy ra như thế
Đừng vội tin quá sớm, hỡi ai!
Đôi vợ chồng kia sẽ còn bao nhiêu vật
lộn trên đời,
Và hai bố mẹ vợ còn phải qua nhiều
thử thách.
Các người tưởng có bao giờ ta nịnh nọt
Nếu không vì một lợi ích thiết thân
Nay sửa soạn một âm mưu thực hiện
rất gần
460- Đáng lẽ ta không thèm nói năng
gì với hắn,
Không thèm cầm tay… Nhưng hắn đã
ngây ngô ngu xuẩn
Mà tưởng rằng đuổi ta đi là tránh được
mọi âm mưu thôi
Hắn lại cho ta nấu lại thêm một ngày
Hôm nay nữa! Ngày hôm nay, ta sẽ làm
ba xác chết
Từ ba con người đối với ta là thù địch
Cho con Créon và cả chính chồng ta.
Ta có sẵn trong tay nhiều biện
pháp bất ngờ
Gây cái chết. Không biết nên chọn cái
nào cho tiện
Châm lửa đốt phòng tân hôn ư? Khó lắm!
470- Bí mật vào lâu đài đến sát cạnh
giường loan,
Đâm một nhát dao xuyên suốt buồng gan
hai đứa đang nằm…
Nhưng có một điều cản bàn tay ta lại
Nếu người ta bắt gặp, là âm mưu thất bại
Thì ta sẽ chết! Và cái chết của ta
Sẽ trở nên một trò cười, than ôi! cho
chính kẻ thù.
Vậy tốt nhất, ta hãy đi con đường trực tiếp:
Con đường phù hợp khả năng ta:
thuốc độc!
Được! Thế là chúng chết
Nhưng rồi Thành bang nào sẽ đón nhận ta?
Người chủ nhân tốt bụng nào sẽ ban cho
ta một mảnh đất nương nhờ
480- Và bảo đảm cho ta cái quyền cư trú
Cho ta bảo vệ tấm thân này? – không
ai cả?
Vậy ta sẽ ở lại đây thâm một thời gian
Và khi đã tìm ra nơi nương tựa vững vàng
Ta sẽ thực hiện âm mưu, dễ dàng và
lui bước.
Nhưng nếu định mệnh theo ta, không
cho ta dùng mưu lược
Thì ta sẽ nắm chuôi gươm và kiên quyết
ra tay.
Dù chết không lùi!
Không! Không bao giờ, thề có vị chủ nhân
mà tôi tôn kính!
Trong hàng các vị thần linh mà tôi
đã chọn:
490- -Hêcat(1), đang ngự trị trong thâm cung
nhà cửa của tôi:
Đừng một ai sẽ hí hửng vui cười
Được vinh dự giày xéo lên tim tôi tan nát!
Ta sẽ làm cho chúng gặp đắng cay
oan nghiệt
Vì cuộc hôn nhân này, vì mối kết liên kia,
Vì cuộc lưu đày của cả mẹ con ta
Ngoài cái xử sở đáng căm thù của chúng!
Nào, Mêđe! khoa học của mình,
hãy đừng tiết kiệm!
Hãy xếp đặt âm mưu, kế hoạch thi hành
Hãy nhúng tay vào tội ác không
bân khoăn!
500- Đây là lúc thử thách can trường mi đấy!
Mi đã rõ nhũng đau thương nào đã trải
Không thể buông lơi cho dư luận mỉa mai
Về cuộc hôn nhân của Jadông với người
con gái xinh tươi
Của Xixiph!(2)- Mi, con gái một người
cha cao thượng
Cháu của thần Thái Dương muốn đời
sáng láng
Và mi đang cầm khoa học trong tay.
Và thiên nhiên đã tạo nên chúng ta làm
điều thiện thì bất tài
Mà làm điều ác thì vô song hơn mọi kẻ.
ĐỘI ĐỒNG CA –
Bài ca I:
Dòng sông chảy ngược nguồn công lý,(1)
510- Tất cả đều nghiêng ngả dưới trên,
Nhân tâm đầy dẫy vô lương,
Thuỷ chung với những câu nguyền còn đâu?
Đường hạnh kiểm ngạt ngào hương đượm
Một khi chiều dư luận đổi thay,
Thời gian trôi, sẽ có ngày
Phận chung nữ giới được đời tin yêu.
Kiếp xưa sỉ nhục dãi dầu
Không còn nặng trĩu mái đầu hồng nhan.
Đối ca I
Các Thi Thần đề xưa quên lãng,
520- Thôi hát điều thất tín của ta
Vì chưng Phêbux Vua Thơ
Lòng ta chẳng đọng tiếng tơ bổng trầm.
Nếu không, hẳn ta liền đáp lại
Một bài ca chống giới nam nhi.
Chuỗi dài năm tháng thiếu chi
Dở hay chuyện kể về ta, về người?
Bài ca II
Phận nàng đó, cách vời quê mẹ,
Thân nổi chìm vượt bể xa khơi,
Lòng say cuồng vọng sóng giồi,
530- Vượt qua đảo kép mê ngoài Biển đen.
Nàng cư trú một miền xa lạ
Mất duyên chồng, mất cả giường hoa.
Thương thay lưu lạc không nhà
Bước chân tủi nhục dật dờ phương nao?
Thế là hết, còn đâu giữ vẹn
Những câu thề ước nguyện chí tôn!
Còn đâu một chỗ nương thân
Trên toàn Hy- Lạp cho Tình trắng trong!
Tính bẽn lẽn mây xanh đã khuất
540- Và phận nàng gia thất còn đâu!
Than ôi, bất hạnh đủ điều
Tìm đâu bến lặng giữa chiều phong ba?
Mạnh hơn sức mạnh giường hoa,
Một hoàng hậu khác chiếm nhà, tranh duyên!
(Jadông xuất hiện)
Jadông:
Không phải hôm nay lần đầu tiên mà đã
bao nhiêu lần trước
Ta thấy lòng hờn giận của nàng kéo
dài quá mức
Nặng nề như một chứng bệnh nan y.
Nàng đã có thể ở lại đây chẳng ngại
ngùng gì
Trong lâu đài ấy, an toàn nếu biết
dừng chiu đựng
550- Sự sai khiến của những người hơn nàng
về sức mạnh.
Nhưng chỉ vì nói năng không giũ miệng
giữ mồm
Mà bị người ta trục xuất khỏi Thành bang.
Với ta, chẳng can ngại gì, nàng có thể
tha hồ bài bác
Ta là đệ nhất trần gian tệ bạc..
Nhưng sau những lời chống lại các
hoàng thân
Mà chỉ bị đày thôi thì cũng là một cách
xử lý nhẹ nhàng
Có chiều cố: về phần ta, ta luôn luôn
cố gắng
Làm cho nhà Vua nguôi ngoai cơn giận
Vận động cho nàng được ở lại Thành bang
560- Nhưng mà nàng, nàng đã vượt qua trong
cơn điêu loạn của nàng.
Với các thân vương, nàng không
ngừng thoá mạ,
Cho nên đối với nàng họ nhất thiết
ra tay trừng trị.
Tuy vậy, bất chấp những lời nàng sỉ
nhục về ta
Ta vẫn không sao quên những người
thân thích ruột rà
Và hôm ấy ta cũng vì nàng mà đến gặp
Vì quyền lợi thiết thân của nàng mà
săn sóc.
Ta không muốn nàng và các con ra đi với
đôi bàn tay không
Trên bước đường gian trân thiếu thốn
mọi đường…
Bởi sự lưu đày kéo theo nó muôn vàn
gian khổ
570- Mặc dù nàng đối với ta chỉ rặt có
căm thù, giận dữ
Nhưng đối với nàng, ta có bao giờ mong
chuyện xấu cho nàng chưa?
(còn tiếp)
Nguồn: MÉDÉE. Bi kịch Hy lạp (Prométhée bị xiềng; Edipe làm vua; Antigone; Electre; Médée; Alceste). Hoàng Hữu Đản dịch theo bản tiếng Pháp Eschyle, théâtre complet, traduction, notices et notes par Émile Chambry, Garnier – Flammarion, Paris 1964”; và Les grands tragiques grecs của De Rochefort, collection des grands classiques français et étrangers, Paris V. Bản thảo của nhà văn Hoàng Hữu Đản gửi nhà văn Triệu Xuân.
www.trieuxuan.info
Con tàu Argôs: đặt tên theo tên người đóng ra nó là Argos.
Thémis là nữ thần Công lý. Theo Euripide, nàng là con gái của Zeus. Theo Hésiode, nàng là vợ thứ hai của Zeus.
|