Chương III

Và thế là hai người đàn ông đáng kính, vẫn được coi là danh dự và niềm tự hào của Mirgorod đã cãi nhau! Mà cãi nhau vì cái gì chứ? Vì một câu chẳng ra đâu vào đâu, vì một con ngỗng đực. Họ không muốn nhìn mặt nhau nữa, cắt đứt hết mọi quan hệ, mà trước đây họ vốn nổi tiếng là cặp bạn thân không rời nhau nửa bước cơ đấy! Trước kia, hồi mà chưa có chuyện gì xảy ra, hàng ngày Ivan Ivanovich và Ivan Nikiforovich vẫn thường cho người hỏi thăm sức khoẻ của nhau, thò đầu ra nói chuyện với nhau từ ban công nhà mình, và nói với nhau những câu dễ chịu tới mức người ngoài nghe cũng thấy êm dịu cả trái tim. Mỗi chủ nhật, trước kia, Ivan Ivanovich diện cái áo lông trứ danh, còn Ivan Nikiforovich mặc bộ đồ kazak màu vàng nâu khoác tay nhau sóng đôi đi vào nhà thờ. Và, nếu như Ivan Ivanovich, vốn nổi tiếng với đôi mắt tinh tường, trông thấy vũng nước hay là cái gì thiếu sạch sẽ giữa đường, mà chuyện này ở Mirgorod này không phải là hiếm, thì sẽ nói với Ivan Nikiforovich: “Xin bác hãy cẩn thận, đừng giẫm vào đấy nhé, ở đó không sạch”. Ivan Nikiforovich, về phía mình, cũng sẽ có những động tác chứng tỏ một tình bạn cao đẹp và cảm động đối với Ivan Ivanovich, như kiểu đưa cho Ivan Ivanovich chiếc sừng đựng thuốc lá hít của mình với câu nói nổi tiếng: “Mời bác”. Và cơ ngơi của cả hai người bạn mới tuyệt diệu làm sao! Và bản thân họ nữa... Khi tôi mới nghe kể về vụ cãi nhau của họ, tôi như nghe tiếng sấm nổ bên tai! Tôi không muốn tin vào chuyện đó: Giời phật có mắt không nhỉ! Ivan Ivanovich với Ivan Nikiforovich mà lại cãi nhau! Cả hai vị đều là những người đáng kính như thế cơ mà! Vậy thì còn cái gì trên đời này là bền vững nữa đây?

Khi về đến nhà mình, Ivan Ivanovich còn cảm thấy cáu giận rất lâu nữa. Thông thường thì có lẽ ngài đã rẽ vào chuồng ngựa, xem tình hình con ngựa cái có đủ cỏ ăn không (Ivan Ivanovich có con ngựa cái nhỏ, màu lông hung đỏ nhạt nhưng đuôi và bờm đen, một con ngựa rất hay), rồi cho lũ gà tây và lợn ăn, rồi mới vào nhà, nơi ngài hoặc là chạm khắc một vật gì đó bằng gỗ (ngài có thú vui làm các vật dụng trong nhà bếp bằng gỗ, và rất khéo tay, không kém bất cứ anh thợ tiện nào trong nghề này) hoặc là đọc cuốn sách do Liuby Gari và Popov in (Ivan Ivanovich không nhớ tên cuốn sách, vì chị đầy tớ trong nhà khi dỗ con đã làm rách mất nửa trang đầu tiên từ lâu, hoặc là nằm nghỉ dưới mái hiên. Thế nhưng, giờ đây ngài không thể bình tâm để làm bất kỳ việc gì, bởi thế nên ngài mắng té tát chị Gapka tại sao lại vô công rồi nghề chẳng chịu làm việc gì trong khi chị ta đang mang bột vào bếp, cầm cái gậy ném thẳng vào con gà trống quen mui chạy đến xin ăn, và giậm chân, trừng mắt khi thằng bé con mặt mũi nhem nhuốc mặc cái áo bẩn thỉu chạy lại xin bánh như thường lệ, khiến nó sợ đến mức bỏ chạy có trời mới biết chạy đi đâu.

Mãi ngài mới bình tâm để bắt tay vào các công việc ngày thường của mình được. Hôm đó ngài ăn trưa rất muộn, và hầu như cả buổi chiều tối nằm nghỉ dưới mái hiên. Món borsh tuyệt ngon cùng với món cải bắp cuốn nhân hấp do Gapka nấu rất khéo đã xua tan hoàn toàn những chuyện lúc sáng. Ivan Ivanovich lại có thể bình tâm ngắm nghía cơ ngơi của mình, mà việc cuối cùng là đưa mắt nhìn qua hàng rào sang sân nhà hàng xóm, nghĩ bụng: “Ngày hôm nay ta chưa hỏi thăm Ivan Nikiforovich, có lẽ ta nên sang thăm ông ấy”. Nghĩ đoạn, ngài vớ lấy cái mũ và cái gậy, dợm chân muốn bước ra phố, thế nhưng vừa mới rời cổng nhà mình thì sực nhớ ra vụ cãi nhau lúc sáng, nên nhổ một bãi nước bọt và quay lại. Mọi việc bên nhà Ivan Nikiforovich cũng xảy ra gần gần như thế. Ivan Ivanovich trông thấy mụ già đã nhấc chân, định bước qua hàng rào chung để sang sân nhà ngài, nhưng rụt chân lại khi nghe tiếng quát của Ivan Nikiforovich: “Quay lại! Quay lại! Không được!”. Tuy nhiên, chỉ vì thế mà Ivan Ivanovich cảm thấy rất buồn chán. Rất có thể là chỉ qua hôm sau thôi hai con người đáng kính này đã dễ dàng làm lành, nếu như không có một sự kiện đặc biệt xảy ra trong nhà Ivan Nikiforovich, khiến mọi hy vọng làm lành bị triệt tiêu, không những thế còn đổ thêm dầu vào đống lửa thù nghịch đang có chiều hướng tắt lịm.

Chả là chiều hôm đó quý bà Agafia Fedoseevna ghé đến thăm nhà Ivan Nikiforovich. Agafia Fedoseevna không phải là họ hàng, không phải là thông gia, chẳng có quan hệ gì với Ivan Nikiforovich hết. Có vẻ như quý bà chẳng có cơn cớ gì phải thăm hỏi Ivan Nikiforovich cả, và chính ông cũng chẳng hề mừng vui nhiều khi đón tiếp bà. Tuy nhiên bà vẫn sẵn lòng đến chơi nhà ông và ở lại đó cả tuần lễ, có khi còn lâu hơn. Những khi đến chơi nhà, bà đoạt lấy chùm chìa khóa và thâu tóm mọi việc trong nhà vào tay mình, mà chuyện đó thì Ivan Nikiforovich chả lấy gì làm thích thú. Tuy nhiên, tôi rất lấy làm ngạc nhiên khi thấy ông vẫn nghe lời bà, như một đứa trẻ ngoan vậy, dù đôi khi cũng có định phản đối, nhưng bà Agafia Fedoseevna luôn là người thắng trong các lần đó.

Thú thật, tôi không thể hiểu nổi vì sao các bà lại có thể dắt mũi đàn ông chúng ta dễ dàng thế, cứ như là cầm quai ấm vậy. Hay là tay của họ được trời sinh ra như thế nhỉ, hoặc là do mũi của chúng ta là cái thứ vô ích chẳng dùng được vào việc gì khác. Và mặc dù mũi của Ivan Nikiforovich trông hơi giống quả mận chín, bà vẫn có thể nắm lấy cái mũi ông và dắt theo mình như dắt con cún vậy. Khi có mặt bà, dù ông không hề chủ định thế, ông thậm chí thay đổi hẳn cả phong cách sống thường ngày của mình. Ông không nằm sưởi nắng lâu nữa, còn nếu có nằm thì cũng không trần như nhộng nữa, mà có mặc sơ mi và sarova, mặc dù Agafia Fedoseevna không hề đòi hỏi chuyện đó. Bà không phải là người ưa hình thức lắm, và một lần, gặp khi Ivan Nikiforovich bị sốt cao, chính tay bà còn xát dấm khắp người ông để hạ nhiệt. Agafia Fedoseevna thường đội mũ trùm, trên mũi có ba nốt ruồi lớn, mình mặc áo khoác mở phanh màu cà phê điểm hoa vàng vàng. Nhìn toàn thể trông bà giống một cái thùng nhỏ, và tìm eo lưng của bà cũng khó như định ngắm cái mũi mình mà lại không có gương. Bà có đôi chân ngắn, hình dạng chung hơi giống hai cái gối. Bà buôn chuyện không ngừng, dùng bánh bột nhân thịt trong bữa sáng, biết những cách chửi bới rất độc đáo, - và trong khi bà làm ngần ấy việc thì nét mặt bà đông cứng không hề thay đổi, điều mà chỉ có phụ nữ mới thực hiện được.

Chỉ cần bà đi qua thôi là mọi thứ bị đảo lộn hết.

- Ông Ivan Nikiforovich này, ông đừng có làm lành, mà cũng không phải xin lỗi đâu nhé. Hắn ta định diệt ông đấy, hắn là loại người thế đấy! Ông còn chưa biết rõ hắn ta đâu.

Và bà già đáng nguyền rủa bắt đầu xì xào, xì xầm những điều mà Ivan Nikiforovich chẳng hề muốn nghe về Ivan Ivanovich.

Và mọi chuyện diễn ra hoàn toàn khác trước: giờ đây, nếu như con chó có đi lạc sang sân hàng xóm, nó sẽ bị đánh cho tơi tả bằng bất cứ thứ gì người ta vớ được. Trẻ con lỡ chui qua hàng rào sẽ phải quay lại ngay lập tức, miệng gào khóc, áo bị lật lên và trên lưng còn hằn vết roi. Thậm chí cả mụ gia nhân già, khi Ivan Ivanovich định hỏi han gì đó, cũng có một hành vi tỏ thái độ thù địch thật đáng xấu hổ, đến mức Ivan Ivanovich, vốn là người rất mực tinh tế và lịch sự, chỉ còn biết nhổ bọt và thốt ra: “Ôi mụ già xấu xa! Tệ hơn cả ông chủ của mụ!”

Cuối cùng, để hoàn chỉnh cả một loạt những hành vi hạ nhục, ông bạn hàng xóm đáng ghét xây một cái chuồng ngỗng vào đúng cái chỗ hàng rào mà ngày trước Ivan Ivanovich thường trèo qua, nhằm khoét sâu thêm cái hố ngăn cách. Mà điều làm Ivan Ivanovich thấy kinh tởm nhất là cái chuồng ngỗng được xây với một tốc độ khủng khiếp, chỉ trong có một ngày. Chính điều đó là nỗi giận dữ và ước vọng trả thù bùng lên mạnh mẽ trong tâm trí Ivan Ivanovich. Tuy nhiên, ngài không để lộ chút gì ra ngoài mặt, kể cả về chuyện cái chuồng ngỗng đã lấn sang cả phần đất thuộc sở hữu của ngài, thế nhưng bên trong vẻ dửng dưng đó trái tim ngài đập vội đến mức phải khó khăn lắm ngài mới giữ được vẻ bình thản bên ngoài.

Ngài đã sống qua ngày hôm đó như vậy. Rồi đêm đến... Ôi, giá tôi là hoạ sĩ nhỉ, tôi hẳn đã thể hiện được hết vẻ quyến rũ của màn đêm! Tôi sẽ mô tả giấc ngủ êm đềm của cả thị trấn Mirgorod này, khi hằng hà sa số những vì sao im lặng nhìn xuống đất, cái tĩnh lặng như sờ mó được càng khiến tiếng chó sủa xa gần nghe rõ hơn, khi chàng phụ lễ nhà thờ trèo qua rào với lòng quả cảm của một hiệp sĩ trên đường đến với người tình, những bức tường trăng trắng như trắng hơn dưới ánh sáng trăng, bóng những cây cối bờ bụi bên cạnh đó như sẫm đen hơn, hoa lá và cỏ dại như ngát thơm hơn, và những con đom đóm, các hiệp sĩ của đêm, bắt đầu hoạt động nhiệt tình, cất lên bài ca muôn thuở của chúng. Tôi sẽ mô tả cảnh trong một trong những ngôi nhà tường trình đất sét thâm thấp, một cô nàng thị dân trẻ tuổi phập phồng trong giấc nồng, mơ thấy bộ ria kỹ sĩ và đôi kiếm, còn ánh trăng thì chiếu sáng đôi má hồng của nàng. Tôi sẽ vẽ nên cảnh bóng con dơi nhỏ vụt qua trên con đường trăng sáng rồi đậu xuống những chiếc ống khói quét vôi trắng... Thế nhưng, tài nghệ của tôi chắc không đủ để mô tả cảnh Ivan Ivanovich, trong đêm mò mẫm bước ra với cái cưa trong tay, bởi trên gương mặt ngài khi đó thể hiện biết bao nhiêu là tình cảm khác nhau. Lặng lẽ, thật lặng lẽ ngài mò đến gần cái chuồng ngỗng nhà hàng xóm. Lũ chó nhà Ivan Nikiforovich vẫn chưa biết tin về cuộc cãi cọ giữa hai người bạn, nên cho phép ngài, như một người thân thuộc, tiến đến cạnh cái chuồng ngỗng được xây trên bốn cột gỗ sồi, khom người cạnh cái cột gần nhất, đặt cái cưa trong tay vào đó và bắt đầu cưa. Tiếng động phát ra làm chính ngài phải liên tục quay đầu, cảnh giác nhìn tứ phía, nhưng ý thức về nỗi bực mình khiến ngài hưng phấn. Chẳng mấy chốc cái cột đầu tiên đã bị cưa đứt. Ivan Ivanovich bắt tay vào cái cột thứ hai. Đôi mắt ngài cháy sáng, và không còn nhận ra điều gì khác nữa. Đột nhiên ngài khẽ kêu lên và sững lại, như có một tử thi ngay trước mặt mình. Nhưng không, ngài mau chóng nhận ra đó chỉ là một con ngỗng đang thò cổ ra bên ngoài chuồng. Ivan Ivanovich nhổ toẹt một bãi nước bọt, và tiếp tục công việc. Rồi cái cột thứ hai đã đi đời, và cái chuồng bắt đầu lung lay.

Trống ngực Ivan Ivanovich bắt đầu đổ dồn, khi ngài bắt tay vào cưa cái cột thứ ba, đến mức ngài phải dừng tay vài bận để lấy lại hơi thở, và khi cái cột bị cưa đứt hơn một nửa thì cái chuồng đang lung lay bổng nghiêng mạnh. Ivan Ivanovich vừa kịp nhảy lùi lại thì nó đổ đánh ruỳnh một tiếng. Ngài hoảng hồn vớ lấy cái cưa, chạy một mạch về nhà, chui ngay vào giường của mình, thậm chí không dám quay đầu lại ngắm nhìn thành quả công việc kinh khủng mình vừa thực hiện. Ngài tưởng như toàn gia bên Ivan Nikiforovich đã tập trung ngoài sân: Mụ già gầy guộc, Ivan Nikiforovich, thằng bé con mặc cái áo khoác dài vô tận - tất cả mọi người dưới sự chỉ huy của quý bà Agafia Fedoseevna để sẵn sàng kéo tới và đập phá tan tành cơ ngơi của ngài.

Suốt ngày hôm sau Ivan Ivanovich như lên cơn sốt. Ngài cảm thấy ông hàng xóm đáng ghét đang sẵn sàng trả thù cho cái chuồng bị phá, ít nhất cũng là đốt nhà ngài. Và vì thế ngài sai chị Gapka phải thường xuyên để mắt đến mọi việc, để ý xem có ai đem rơm khô đến chất ở đâu đó không. Cuối cùng, để ngăn chặn triệt để ý định trả thù của Ivan Nikiforovich, ngài quyết định rằng tiên hạ thủ vi cường, nên đưa đơn kiện tại toà địa phương. Nội dung đơn ra sao, bạn đọc có thể biết được trong chương sau.

Chương IV

Thành phố Mirogod mới tuyệt diệu làm sao! Còn kiểu kiến trúc nào ở đây vắng bóng chứ! Nào là mái rơm, nào là mái lá, nào là mái gỗ. Phố chạy xéo sang phải, phố chạy chếch sang trái, khắp nơi là những hàng rào đẹp tuyệt vời, cây hoa bia xanh uốn lượn phủ kín, nồi đất úp trên các đỉnh cọc rào, những đoá hướng dương nhô cao cái đài hoa hình mặt trời, thấp thoáng sau rào hoa phù dung đỏ và những quả bí ngô béo tròn... Thật giàu có! Hàng rào luôn được trang điểm bằng những vật khiến cho nó trở nên đặc sắc và giàu tính hội hoạ hơn, như kiểu một cái áo khoác, một cái áo sơ mi hay một cái quần sarovar rộng được máng lên đó. Ở Mirgorod hoàn toàn không có trộm cắp, lừa đảo lưu manh, cho nên mọi người có thể treo đầy hàng rào nhà mình mọi thứ mà họ muốn. Nếu ai đó đến quảng trường thành phố, chắc là sẽ phải dừng bước để ngắm nghía: Giữa quảng trường là một vũng nước, một vũng nước rộng đến đáng kinh ngạc! Cái vũng nước có một không hai, chắc là trong đời người chỉ được thấy một lần duy nhất! Nó chiếm hầu như hết cả diện tích quảng trường. Một cái vũng nước tuyệt diệu! Tất cả nhà lớn nhà bé, mà từ đằng xa có thể lẫn với những đụn cỏ khô, nằm chen chúc xung quanh mà thán phục vẻ đẹp của nó.

Nhưng theo tôi, không một cái nhà nào đẹp hơn Toà án địa phương. Nó được xây bằng gỗ bạch dương hay gỗ sồi thì chẳng liên quan gì đến tôi, nhưng nó có, thưa các ông đáng kính, hẳn 8 cái cửa sổ! Tám cái cửa sổ bày thành một hàng, nhìn thẳng ra quảng trường và ra khoảng không gian mặt nước kia, cái không gian tôi đã kể sơ qua, mà ông cảnh sát trưởng thì gọi là cái hồ! Riêng Toà án địa phương được phủ màu đá hoa cương, trong khi tất cả các nhà cửa khác ở Mirgorod này chỉ đơn giản là quét vôi trắng. Nó được lợp mái bằng gỗ, và lẽ ra đã được sơn màu đỏ, giá như toàn bộ số hồ bột, thêm hành tươi làm gia vị, đáng lẽ được dành cho việc này lại bị người ta ăn hết trong ngày ăn kiêng, và chính vì lý do đó mà mái nhà cho đến nay vẫn để mộc, chưa sơn. Thềm nhà trông thẳng ra quảng trường, là nơi lũ gà mái thường xuyên qua lại, do trên thềm thường xuất hiện bột hay cái gì đó ăn được, nói chung không phải là do cố ý, mà do sự vô ý của người đến xin xỏ điều gì đó mà thôi. Ngôi nhà được chia làm hai phần, một phía là khu vực cơ quan, phía kia là nơi giam những người bị bắt. Khu Cơ quan có hai phòng sạch sẽ, quang quẻ, một phòng đợi dành cho những người có việc chờ đến lượt mình, còn trong phòng kia có một bàn làm việc, được trang điểm bằng những vết mực tèm lem, phía trên cao là quốc huy. Bốn cái ghế gỗ sồi có lưng tựa cao, dọc tường là các hòm xiểng đóng đai sắt, trong đó lưu giữ hàng đống hồ sơ các cuộc chuyện phiếm và báo cáo báo mèo của toà. Trên một trong những cái hòm có dựng một chiếc ủng được đánh bóng bằng xi hẳn hoi. Công việc của toà bắt đầu từ sáng sớm. Ông toà, một vị khả kính béo trục béo tròn, tuy so với Ivan Nikiforovich thì còn thon chán, có bộ mặt cởi mở nhân hậu, mặc chiếc áo đồng phục dây đầy vết mỡ, một tay cầm tẩu thuốc và tay kia là chén trà, đang nói chuyện với người giúp việc toà. Cặp môi ông nằm sát ngay dưới mũi, và vì thế cái mũi có thể ngửi cái môi trên bao nhiêu tuỳ thích. Môi trên được ông sử dụng như hộp thuốc lá, bởi vì toàn bộ số thuốc ngửi mà ông định cho vào mũi đều đậu tại đây. Tôi đang kể rằng ông toà nói chuyện với người giúp việc toà. Cô này đi chân đất, bưng một cái khay có cốc chén gì đó trên tay.

Đằng cuối bàn, thư ký toà ngồi đọc quyết định của toà bằng giọng đều đều và tẻ ngắt, tới mức đến bị cáo cũng phải ngủ gật. Ông toà thì rõ là người đầu tiên sẽ thiếp đi, nếu như không tham gia vào một cuộc nói chuyện rất thú vị.

- Tôi đã cố gắng tìm hiểu, - ông nói sau khi nhấp một ngụm nước chè đã nguội lạnh từ cái chén đang cầm trong tay, - người ta làm thế nào mà chúng hót hay thế. Tôi đã từng nuôi một con sáo, hai năm về trước cơ. Đột nhiên nó bị hỏng giọng, bắt đầu phát ra những âm thanh có trời mà bíêt được là cái gì. Càng ngày càng tệ hơn, rồi nó bị méo giọng, rồi khàn hẳn đi - chỉ muốn vứt đi thôi! Thế mà cái mẹo thì thật là đơn giản! Người ta đeo vào dưới cổ con sáo một cái hạt bé tí, chưa bằng hạt đậu, dùng kim mà khâu nó vào. Chính Zakhar Prokofievich tiết lộ cho tôi đấy, nếu muốn tôi kể cho mà nghe, nhân dịp nào mà ông ấy kể, thế này này: Tôi đến nhà ông ấy...

- Demian Demianovich, ngài có muốn tôi đọc bản khác không ạ? – Thư ký toà lên tiếng vì anh ta đã đọc xong cái quyết định lúc nãy và im lặng đã vài phút rồi.

- Thế ra anh đọc xong rồi à? Thật khó hình dung, nhanh thế đấy! Mà tôi thì đã kịp nghe gì đâu! Thôi, quyết định đâu rồi, bản vừa rồi ấy, đưa đây tôi ký nào. Anh còn gì nữa không?

- Còn vụ nông dân Bokitka bị mất trộm con bò nữa ạ.

- Thôi được rồi, anh đọc tiếp đi! Rồi, tôi tình cờ đến nhà ông ấy... Tôi có thể kể thật là chi tiết ông ấy đã tiếp đón và khoản đãi tôi thế nào nữa cơ. Thức nhắm có lườn cá hồng hun khói muối, cái lườn cá duy nhất đấy! không, không phải loại lườn cá như của cửa hàng – trong khi nói câu này ông toà tặc lưỡi và mỉm cười, đồng thời cái mũi của ông ngửi số thuốc lá đậu trên cái chỗ luôn dành cho nó - của hàng tạp hóa thành phố mình đâu. Tôi không ăn cá muối ướt, là vì các anh biết đấy, vì món cá muối ướt ấy tôi bị nóng cổ. Nhưng trứng cá muối thì tôi đã nếm thử rồi, ngon lắm! Không còn gì để nói, món trứng cá muối thật tuyệt vời! Rồi tôi nhấp một chén vodka đào, chưng cất với mấy thứ cỏ thơm. Họ dùng cả cỏ nghệ đấy, nhưng mà cỏ nghệ thì các vị biết đấy, tôi không ưa. Thứ rượu này tuyệt lắm, đầu tiên là khơi dậy sự ngon miệng, rồi nâng cao nó... Ai chà! Nghe nói là một chuyện, còn thấy lại là chuyện khác, trăm nghe không bằng một thấy mà, - Ô kìa! ... Ông toà đột nhiên kêu to khi trông thấy Ivan Ivanovich đang tiến vào.

- Có Chúa phù hộ! Chúc các vị mạnh khoẻ! – Ivan Ivanovich nói, cúi chào mọi hướng, với vẻ dễ chịu vốn có của ngài. Chúa nhân từ, bằng cách nói thôi ngài đã có thể chinh phục hết mọi người rồi! Trong đời mình tôi chưa gặp một ai có cách giao tiếp tinh tế đến thế. Ngài biết đánh giá mọi ưu thế của bản thân mình, và vì thế coi sự kính trọng mọi người dành cho mình như một sự tất nhiên phải thế. Chính ông toà đứng lên dịch ghế mời ngài ngồi, cái mỏ và cái mũi ngài cùng dẩu ra để hít hết chỗ thuốc lá ngửi còn ở đó, dấu hiệu của sự hài lòng đến tột đỉnh.

- Ngài muốn dùng gì nào, Ivan Ivanovich kính mến! – Ông toà hỏi. Đem cho ngài một tách trà nhé?

- Ô không, đội ơn ngài vạn bội, - Ivan Ivanovich nói, cúi chào và ngồi xuống.

- Ngài làm ơn dùng cho một chén trà! – Ông toà nói.

- Ô không, cảm ơn. Tôi rất lấy làm hài lòng với sự đón tiếp của ngài rồi, - Ivan Ivanovich nhắc lại, lại cúi chào và ngồi xuống.

- Một chén trà thôi mà, - ông toà nhắc lại.

- Mong ngài đừng bận tâm, Demian Demianovich ạ!

Cứ mỗi câu nói Ivan Ivanovich lại nhấc mình khỏi ghế, cúi chào và ngồi xuống.

- Một chén nhé?

- Thôi thì đành vậy, làm một chén cho vui! – Ivan Ivanovich nói, đưa tay về phía cái khay.

Trời đất ạ! Sao mà con người lại có thể có được sự tinh tế vô đáy đến thế chứ! Không lời nào có thể tả xiết ấn tượng tốt đẹp mà các hành động tinh tế như vậy để lại cho người chứng kiến!

- Ngài dùng thêm một chén nhé?

- Biết ơn vạn bội, - Ivan Ivanovich trả lời, đặt cái chén rỗng úp ngược xuống khay và cúi mình.

- Làm ơn đi mà, Ivan Ivanovich!

- Không, tôi không thể, cảm ơn lắm lắm. Trong khi nói câu đó Ivan Ivanovich lại nhấc bàn toạ, khẽ nhún mình và ngồi xuống.

- Ivan Ivanovich, xin ngài hãy vì tình bạn của chúng ta, dùng thêm một chén mà!

- Không mà, tôi cảm động vì sự khoản đãi lắm rồi.

Nói câu ấy, Ivan Ivanovich khẽ cúi mình, và lại ngồi ngay ngắn.

- Một chén nữa thôi, một chén thôi!

Ivan Ivanovich đưa tay ra phía cái khay, nhấc chén trà lên.

Chúa ơi! Làm sao trên đời lại có người biết giữ thể diện đến thế chứ!

- Tôi, Demian Demianovich kính mến ơi, - Ivan Ivanovich nói khi đã nuốt gọn ngụm nước cuối cùng, - tôi đến gặp ngài vì một việc chẳng đừng: Tôi muốn đưa đơn kiện. - Khi nói ra từ ấy Ivan Ivanovich đặt cái chén không lên khay, rút từ trong túi ra một tờ giấy có in quốc huy hẳn hoi, đã viết kín đặc. Tôi kiện kẻ thù không đội trời chung của tôi.

- Ngài kiện ai vậy ta?

- Tôi kiện Ivan Nikiforovich Dovgochkhun.

Nghe thấy cái tên ấy, ông toà chút nữa thì ngã nhào khỏi ghế.

- Lạy chúa, ngài nói gì vậy? – Ông toà kêu, đập hai tay vào nhau. – Ivan Ivanovich! Có phải là ngài không đấy?

- Thì ngài thấy tôi trước mặt ngài đấy thôi.

- Lạy chúa và tất cả thánh thần ơi! Làm sao lại thế! Ngài, Ivan Ivanovich đáng kính, lại trở thành kẻ thù không đội trời chung của Ivan Nikiforovich vậy? Chính miệng ngài đã nói nhưng lời ấy chăng? Ngài thử nhắc lại xem ạ! Mà ngài có giấu kẻ nào đó sau lưng ngài và kẻ đó đã nói ra những lời ấy chăng?....

- Ở đây có chuyện gì không thể đâu chứ. Tôi không thể nhìn mặt lão ta nữa rồi. Lão đã xúc phạm tôi đến chết được ấy chứ, làm ô uế cả danh dự của tôi.

- Lạy thánh ba ngôi cao quý! Giờ tôi biết làm sao để nói cho mẹ tôi tin nhỉ! Bà cụ, ngày nào cũng thế, mỗi khi tôi cãi nhau với cô em gái, lại nói: “Các con ơi, sao anh em ruột trong nhà mà sống với nhau như chó với mèo thế. Hãy xem gương Ivan Ivanovich và Ivan Nikiforovich kìa. Bạn thế mới là bạn chứ! Những tấm gương xứng đáng để noi theo!” - đấy, hóa ra bạn bè là thế đấy! Nào, xin ngài hãy kể lại đầu đuôi, chuyện gì đã xảy ra? chuyện xảy ra thế nào?

- Sự việc nhạy cảm lắm, Demian Demianovich ơi! bằng lời thì không thể diễn tả hết đâu. Xin hãy cho phép tôi đọc đơn nhé. Đây, xin ngài hãy nhận lấy đơn, cầm vào đằng này này, đằng này lịch sự hơn.

- Nào hãy đọc cho chúng tôi nghe, Taras Tikhonovich! – Ông toà nói với Thư ký.

Taras Tikhonovich cầm tờ đơn và, sau khi đã hỉ mũi theo cái cách mà tất cả các Thư ký ở các toà địa phương hỉ mũi, tức là dùng cả hai ngón tay, bắt đầu đọc:

“Đơn của quý tộc thành phố Mirgorod, địa chủ Ivan, con trai Ivan dòng họ Perepenko. Về vấn đề theo các điểm trình bày dưới đây:

1) Vốn nổi tiếng toàn thế giới với những hành vi báng chúa, bị mọi người kinh bỉ và những hành động vi phạm pháp luật, quý tộc thành phố Mirgorod, địa chủ Ivan, con trai Nikifor dòng họ Dovgochkhun, ngày 7 tháng 7 năm nay 1810 đã xúc phạm tôi tới mức muốn chết, điều này có liên quan đến cả danh dự của cá nhân tôi, và đồng thời cũng ở mức như vậy hạ thấp cả chức vụ của tôi và dòng họ nhà tôi. Vị quý tộc này, bản thân dù có ngoại hình rất xấu xa, tính cách thì hay chửi tục và hay nói đủ mọi thứ báng bổ chúa và các từ tục tĩu khác...

Đến đây, anh Thư ký dừng lại để xì mũi, còn ông toà thì kính cẩn chắp tay, và lẩm bẩm một mình:

- Ngòi bút mới mạnh làm sao chứ! Lạy chúa lòng lành! Dòng văn của con người này mới mạnh làm sao!

Ivan Ivanovich yêu cầu Thư ký đọc tiếp, và Taras Tikhonovich tiếp tục:

- “Vị quý tộc này, Ivan, con trai Nikifor dòng họ Dovgochkhun, khi tôi sang nhà ông ta với lời đề nghị hữu hảo, đã gọi tôi công khai bằng những từ xúc phạm và phỉ báng danh dự tôi, mà nói thẳng ra là từ: Con ngỗng đực, trong khi toàn dân Mirgorod này đều biết từ trước tới nay tôi chưa bao giờ để bị gọi bằng tên của con vật hạ đẳng này và từ nay về sau cũng sẽ không bao giờ định để người ta gọi mình như vậy. Bằng chứng về nguồn gốc xuất thân quý tộc của tôi rành rành trong quyển sổ ghi ở nhà thờ Ba Ngôi, trong đó có ghi rõ ngày sinh tháng đẻ, cũng như ngày rửa tội. Còn con ngỗng đực, mọi người, nếu như có đôi chút kiến thức khoa học thì đều biết, không thể được ghi tên vào sổ sách của nhà thờ, bởi nó không phải là người, chỉ là một con gia cầm thôi, điều mà chẳng cần phải từng trải lắm, học sinh trung học cũng có thể biết. Tuy nhiên nhà quý tộc độc địa kia, dù biết rõ mọi điều, nhưng không ngoài mục đích hạ nhục danh vị của tôi đến chết, đã gọi tôi bằng cái từ hèn hạ kia.

2) Chính nhà quý tộc không xứng đáng và bất lịch sự kia đã xúc phạm đến cả họ tộc nhà tôi, và cả gia phả mà tôi được nhận từ ông cụ thân sinh, người vốn xuất thân từ tầng lớp tu hành, thường được nhớ đến với những ký ức tốt đẹp Ivan, con trai Onissy dòng họ Perepenko, và gia sản, bằng cách bất chấp mọi luật lệ, đem chuyển cái chuồng ngỗng của mình vào chỗ đối diện hàng hiên nhà tôi, việc này được thực hiện không ngoài dự định nào khác là khoét sâu thêm sự xúc phạm, bởi vì cái chuồng ngỗng kia trước đó được đặt tại một vị trí hợp lý và khá vững chắc. Thế nhưng dự định thối tha của nhà qúy tộc không xứng đáng kia không còn gì ngoài việc buộc tôi phải trở thành người chứng kiến những lối đi không xứng với mình, bởi vì như tất cả mọi người đều biết, chẳng ai muốn đến cái chuồng nuôi gia cầm, nhất là nơi nuôi ngỗng, để làm những việc tử tế cả. Mà trong khi dựng chuồng mới, nhà quý tộc không xứng đáng kia lại đặt hai cột đằng trước trên phần lãnh thổ của tôi, lãnh thổ mà tôi được hưởng thừa kế từ ông thân sinh, từ ngày ông còn sống, mồ ma ông Ivan, con trai Onissy dòng họ Perepenko, bắt đầu từ nhà kho, theo đường thẳng đến tận vị trí mà các mụ đàn bà hay rửa bô.

3) Nhà quý tộc đã nhắc đến ở trên kia, mà chỉ việc nhắc đến cái tên và họ thôi cũng đủ làm người ta ghê tởm, nuôi dự định độc ác ngầm đốt tôi chết bỏng ngay trong nhà của mình. Những dấu hiệu rõ rành rành của âm mưu này như sau: 1 – Nhà quý tộc độc địa này bắt đầu thường xuyên rời phòng riêng của mình, điều mà trước đây ông ta không làm vì lười biếng và vì béo quá. 2 – Trong phòng của người ở, liền với hàng rào giáp ranh nhà tôi, ranh giới địa phận mà tôi được thừa hưởng từ ông thân sinh, ông Ivan quá cố, con trai Onissy dòng họ Perepenko, ngày nào cũng có đèn sáng rất lâu, lâu một cách bất thường, là bằng chứng rành rành cho âm mưu kia, bởi vì lâu nay do nguyên nhân ông ta rất keo kiệt, thường chỉ có một cây nến mỡ, mà cũng chỉ để cháy lom đom mà thôi.

Và vì thế tôi xin toà xử phạt vị quý tộc không xứng đáng, Ivan con trai Nikiforovich dòng họ Dovgochkhun, các tội danh đốt nhà, xúc phạm danh dự nhân phẩm cả dòng họ nhà tôi, và xâm phạm tài sản cá nhân của tôi, vì đã gọi tôi bằng cái từ xấu xa thấp hèn pháp luật không cho phép một cách hoàn toàn vô ý thức là ngỗng đực một khoản bồi thường danh dự thoả đáng, còn chính ông ta thì phải tống lao vì những tội lỗi rành rành, và theo nguyện vọng của tôi xin toà xử ngay và không chậm trễ và không nhẹ tay. – Nhà quý tộc địa chủ Ivan con trai Ivan dòng họ Perepenko đã tập hợp và viết”.

Khi viên thư ký đọc đơn, ông toà dần dần tiến sát lại chỗ Ivan Ivanovich ngồi, nắm lấy cái cúc áo của ngài, và bắt đầu nói với ngài, nội dung gần gần như thế này:

- Chao ơi, ngài làm gì thế này, Ivan Ivanovich kính mến! Hãy biết kính chúa một chút đi, thôi đừng gửi cái đơn này nữa, vứt nó đi là xong chuyện! (Quỷ mang nó đi cho xa!). Tốt nhất là ngài hãy cầm tay Ivan Nikiforovich ấy, ôm hôn nhau đi, mau đi mua một chút trắng, gì cũng được, loại santurin, loại nikopol, hay là loại pushin rẻ tiền cũng được, rồi gọi tôi đến nhé! Chúng ta sẽ cùng uống để quên hết mọi hiềm khích!

- Không đâu, Demian Demianovich ơi, không có chuyện thế đâu, - Ivan Ivanovich nói với vẻ quan trọng mà lúc nào cũng rất thích hợp với ngài. – Không phải việc nhỏ để có thể hoà giải. Thôi tạm biệt ngài! Tạm biệt các vị! – Ngài nói tiếp vẫn bằng giọng quan trọng như trước, và quay về phía những người có mặt. Tôi hy vọng rằng lá đơn của tôi sẽ được xem xét. – Nói đoạn, ngài trịnh trọng rời khỏi toà, khiến những người có mặt vô cùng ngạc nhiên.

Ông toà ngồi lặng, không nói được lời nào. Anh thư ký ngửi thuốc lá, các nhân viên văn phòng làm đổ ngược cái đáy chai vỡ vốn được tận dụng làm nghiên mực, còn chính ông tòa thì lơ đãng dùng ngón tay bôi rộng cái vũng mực trên bàn.

- Ông có thể nói gì về chuỵên này, Dorofei Trofimovich? Ông toà hỏi vị phó toà sau quãng thời gian im lặng kéo dài.

- Tôi sẽ chẳng nói gì cả, - ông này trả lời.

- Thế gian lại có những chuyện như thế đấy! – ông toà tiếp.

Nhưng ông chưa kịp nói hết câu, thì cửa lại rít lên, và nửa người phía đằng trước của Ivan Nikiforovich nhô vào phòng làm việc, trong khi nửa còn lại vẫn ở phía phòng chờ. Sự xúât hiện của Ivan Nikiforovich, mà lại ở toà án, là một sự bất thường tới mức ông toà buột miệng kêu khe khẽ, anh thư ký ngừng đọc. Một trong các nhân viên bàn giấy trong chiếc áo khoác dài giống như ba đờ suy chộp lấy cái bút lông ngỗng và đưa vào miệng, anh khác giật mình nuốt chửng con ruồi. Thậm chí cả người đánh xe và anh què gác cổng, từ nãy giờ chỉ đứng lấp ló sau cửa, vuốt lại cái áo sơ mi bẩn thỉu có hai mảnh thêu trên vai, thậm chí cả anh què này cũng há hốc miệng và giẫm lên chân ai đó.

- Cơn gió nào đưa ngài đến đây? Vì việc gì và thế nào? Ngài khoẻ chứ, Ivan Nikiforovich?

Nhưng Ivan Nikiforovich đang trong tình trạng sống dở chết dở, vì bị mắc ở cửa, không thể di chuyển được thêm dù chỉ một bước bất kể lùi hay tiến. Ông toà hét một cách vô vọng ra phía ngoài phòng chờ, kêu gọi ai đó đẩy giúp Ivan Nikiforovich cái phần bị mắc ngoài đó vào trong. Bên ngoài chỉ có mỗi một mụ già chờ xin xỏ cái gì đó, mụ này dồn hết sức vào đôi tay xương xẩu, nhưng cũng chả được tích sự gì. Phải tới khi một anh nhân viên văn phòng có đôi vai hộ pháp, cặp môi dày, cái mũi to và đôi mắt nhìn lúc nào cũng lác xệch vì hơi men, đôi khuỷu tay xây xước, tiến lại phía đằng trước Ivan Nikiforovich, chắp hai tay ông này vào trước ngực như một em bé, và nháy mắt với anh què gác cổng, anh này thúc cả hai đầu gối vào bụng nạn nhân, bất chấp những tiếng rên đau đớn của Ivan Nikiforovich, đẩy ông này vào phòng trong. Đúng thời điểm đó cái chốt của cánh cửa thứ hai, từ trước tới nay vẫn đóng chặt, bật tung. Anh nhân viên văn phòng và cả anh què gác công cùng thở phì phò bằng đường miệng do cố gắng quá sức, nên không khí trong phòng đột ngột có cái mùi không khác gì mùi trong quán rượu.

- Chúng tôi có làm ngài bị đau không, Ivan Nikiforovich? Tôi sẽ nhờ bà cụ nhà tôi nấu cho ngài thuốc cao, ngài cứ đem xoa bóp thắt lưng và bên trên nữa là sẽ khỏi thôi.

Nhưng Ivan Nikiforovich không trả lời, buông mình xuống ghế, chỉ kêu ô...oo liên tục mà chưa thể mở miệng nói. Cuối cùng, ông mới phều phào được mấy từ bằng một giọng yếu ớt mệt mỏi:

- Các ngài dùng thuốc lá chứ? Và rút cái sừng đựng thuốc lá từ trong túi ra, ngài thêm: - Nào, mời các ngài, hãy làm ơn!

- Rất lấy làm hân hạnh được gặp ngài ở đây, - ông toà nói. - Thật khó tưởng tượng một lúc nào đó ngài lại bỏ công sức và làm ơn làm phúc cho chúng tôi một cuộc gặp mặt không ngờ thế này.

- Với một cái đơn kiện... – Ivan Nikiforovich chỉ có thể nói được có thế.

- Đơn kiện? Đơn thế nào?

- Khiếu nại... Ông dừng lại một lúc lâu vì khó thở, - Ôi! khiếu nại tên lừa đảo Ivan Ivanovich Perepenko.

- Chúa ơi! Cả ngài nữa hay sao! Những người bạn nối khố thân thiết thế mà! Khiếu nại một người từ trước tới nay có tiếng thơm đến thế chứ!...

- Lão chính là quỷ sa tăng đấy – Ivan Nikiforovich nói, giọng vẫn còn ngắt quãng.

Ông toà lén làm dấu.

- Xin các vị hãy nhận đơn, và hãy đọc.

- Biết làm thế nào được, nào, anh hãy đọc cho chúng tôi nghe, Taras Nikonovich! – ông toà quay sang anh thư ký với vẻ rất không hài lòng, cùng lúc cái mũi ông hít hít cái môi trên một cách vô thức, điều mà trước nay chỉ xảy ra khi ông hài lòng tột đỉnh. Sự tự tiện của cái mũi khiến ông toà càng tủi thân. Ông rút khăn mùi xoa từ trong túi ra và lau sạch số thuốc lá ngửi còn ngự ở đó để phạt nó.

Anh thư ký làm cái việc bình thường trước mỗi lần đọc anh ta vẫn làm, tức là xì mũi mà không dùng khăn mùi xoa, rồi đọc bằng giọng bình thường anh vẫn đọc.

- “Quý tộc thành phố Mirgorod Ivan, con trai Nikifor Dovgochkhun làm đơn xin, còn nội dung xin gì thì theo các điểm sau:

1) Vì lòng căm hận độc ác của mình và rõ là hoàn toàn không có thiện chí, kẻ tự xưng là quý tộc, Ivan con trai Ivan dòng họ Perepenko đã thực hiện những việc bẩn thỉu, hèn hạ ranh mãnh và có những hành động khiến người ta kinh hoàng vào giữa trưa hôm qua, rồi như một tên cướp và một đứa kẻ trộm đã dùng rìu, cưa, đục và các dụng cụ cơ khí khác, lợi dụng đêm tối lẻn vào sân nhà tôi và khi đã ở trong chuồng nuôi súc vật của tôi thì đã ra tay phá nó một cách hèn hạ nhất. Mà về phần tôi, tôi không hề có hành động nào khiến ông ta có nguyên nhân thực hiện một hành động như kẻ cướp và hoàn toàn trái pháp luật như thế.

2) Vị quý tộc họ Perepenko này đã có hành vi xâm phạm cuộc sống của tôi, trước ngày 7 tháng trước, đã có âm mưu thâm độc này, sang nhà tôi với một vẻ hữu hảo giả tạo và ranh mãi xin tôi khẩu súng vẫn để trong phòng tôi, và xin đổi, vì tính keo kiệt cố hữu, rất nhiều vật vô dụng để lấy khẩu súng, nào là con lợn, hai bao lúa mạch. Nhưng, ngay từ khi đó tôi đã đoán ra dự định độc ác của ông ta, tôi đã từ chối mọi yêu cầu đổi chác, nhưng tên lừa đảo bất nhân kia, Ivan con trai Ivan Perepenko đã chửi bới tôi theo đúng kiểu của bọn mugic, và từ đấy đổ đi nuôi lòng căm hận thù địch không thể hoà giải. Ngoài ra, vị quý tộc thường được nhắc đến trên kia, hoàn toàn không xứng đáng và là tên cướp cạn Ivan con trai Ivan Perepenko có nguồn gốc cũng rất là thấp hèn, em gái hắn ta đàng điếm nổi tiếng toàn thế giới và đã bỏ nhà đi theo lính bắn tỉa, từng đóng quân ở Mirgorod ta khoảng 5 năm về trước, còn chồng cô ta vốn gốc nông dân. Cha và mẹ ông ta cũng là những người đã từng coi thường luật pháp, cả hai người rượu chè be bét không thể tả nổi. Nhà quý tộc họ Perepenko kiêm kẻ cướp được nhắc đến nhiều lần trên kia bằng các hành động như súc vật và các phát ngôn rất thiếu tư cách của mình đã qua mặt tất cả mọi người trong dòng tộc và nấp bóng danh dự mà thực hiện những hành vi thấp hèn: như không ăn chay vào những ngày tuần, vì ngay trước ngày lễ thánh Philipp năm nay tên phản chúa kia đã mua một con cừu, và ngay hôm sau thì cho cô gái ở Gapka, vốn sống bất hợp pháp với lão, chọc tiết và xả thịt nó, lấy cớ là đúng lúc đó lão cần mỡ để làm đèn thờ và nến.

Vì những lý do trên tôi xin toà xử tên quý tộc giả danh kia, mà thực chất là quân kẻ cướp, báng chúa, lừa đảo, bị bắt quả tang không chỉ trộm cắp mà còn cướp cạn, vì các vụ bê bối nói trên mà tống ngục, hoặc là đi đày, tước hết mọi danh hiệu và chức vị, đày đi lao động khổ sai ở Siberi, trước đó hãy phạt đánh roi nát đít, bắt hắn bồi thường danh dự và các thiệt hại khác mà hắn đã gây ra cho tôi. Quý tộc Mirgorod Ivan, con trai Nikifor Dovgochkhun đã tự tay viết đơn này”.

Thư ký vừa ngừng đọc thì Ivan Nikiforovich cầm mũ, cúi chào và dợm chân định bước đi.

- Ngài định đi đâu, Ivan Nikiforovich? – Ông toà gọi với theo. – Hãy ngồi lại thêm một chút đã nào! Uống một chén trà nhé! Oryshko, sao lại đứng ngây ra thế, đồ ngốc, và lại còn liếc tình với bọn bàn giấy nữa chứ! Đi pha trà ngay, mang lại đây!

Thế nhưng Ivan Nikiforovich, hơi hoảng vì đã đi xa nhà mình quá, đã kịp chui tọt qua khung cửa, miệng nói:

- Xin các ngài chớ bận tâm, tôi rất lấy làm hài lòng... – chưa nói hết câu, ông đã đóng chặt cái cửa ngay sau lưng mình, khiến tất cả mọi người trong phòng hết sức ngạc nhiên.

Biết làm thế nào được. Cả hai đơn kiện đều được thu nhận, và vụ việc có vẻ như sẽ xảy ra theo chiều hướng rất nghiêm trọng, bởi có một sự kiện không ai ngờ tới đã báo trước sự thú vị của nó. Khi ông toà ra khỏi phòng làm việc cùng với chị giúp việc toà và anh thư ký, còn các nhân viên bàn giấy thì xếp những gà, trứng, bánh mì, bánh nướng và những thứ quà vặt khác, do những người dân có việc đem đến tặng toà, vào những cái bao thì chính vào thời điểm ấy con lợn nái lông xám đột nhiên chạy vào phòng và dùng mõm chớp lấy, thật đáng ngạc nhiên, không phải là cái bánh rán hay là miếng vỏ bánh mì, đúng xấp đơn của Ivan Nikiforovich, vốn vấn nằm bên cạnh bàn, rơi lõng thõng một nửa ra ngoài. Ngoạm chặt mớ giấy tờ, con lợn xám chạy biến nhanh đến mức chẳng ai trong số các nhân viên hành chính có mặt kịp phản ứng, dù đã dùng hết lọ mực và thước kẻ để ném theo nó.

Sự kiện bất ngờ này gây lộn xộn một cách khủng khiếp, bởi vì thậm chí người ta còn chưa kịp làm bản sao của tờ đơn. Toà, tức là cô giúp việc toà và anh thư ký, bàn bạc với nhau rất lâu về tình tiết vô tiền kháng hậu vừa xẩy ra, cuối cùng đi đến quyết định viết báo cáo gửi cho cảnh sát trưởng, bởi diễn biến vừa rồi của vụ việc nghiêng về chức trách của cảnh sát dân sự nhiều hơn. Vậy là văn bản số №389 được gửi đến văn phòng cảnh sát trưởng ngay trong ngày hôm đó, và đi kèm với văn bản là sự giải thích rất đáng quan tâm, và trong chương sau độc giả sẽ được biết về sự giải thích này.

Người dịch: Nthach NNN.

Nguồn: diendan.nuocnga.net