Trung tuần tháng Tám 2016, từ TP. Hồ Chí Minh ra thăm đồng đội cũ ở Thọ Xuân Thanh Hóa, tôi được bạn đưa đi thăm viếng một loạt các di tích lịch sử nổi tiếng của vùng đất này. Đó là Khu di tích Lam Kinh, Đền thờ Lê Lai và Đền thờ Lê Hoàn. Khỏi phải nói nhiều về giá trị và ý nghĩa vô cùng to lớn và quí giá của những khu di tích lịch sử ấy bởi ai đã từng một lần đặt chân đến, kính cẩn nghiêng mình thắp nén hương thơm trước điện thờ của những người anh hùng dân tộc đã viết nên những trang sử hào hùng của đất nước ta đều lấy làm tự hào và xúc động.

Thanh Hóa là một tỉnh đất rộng, người đông, từ xưa đến nay đều lắm nhân tài. Người viết bài này không dám nói là góp ý mà chỉ dám mạn phép nói đôi điều suy nghĩ sau khi đã được thăm viếng từ Di tích lịch sử Lam Kinh, Đền thờ Lê Lai đến Đền thờ Lê Hoàn. Đứng ở góc độ của bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử của các khu di tích cũng như khai thác thành những điểm tham quan, du lịch mang đậm giá trị tâm linh và nhân văn, thiết nghĩ cả ba khu di tích trên cần có sự chỉnh đốn lại cho hợp lí hơn.

Ở khu di tích Lam Kinh

Có lẽ với tên gọi “Khu di tích” thì có phần quá khiêm tốn (nghe nói trước đây còn gọi là khu phế tích). Lam Kinh là một cố đô bề thế và hoành tráng của triều đại nhà Hậu Lê do Hoàng đế Lê Lợi – Lê Thái Tổ sáng lập và dựng nghiệp. Khu di tích cấp quốc gia đã được Nhà nước xếp hạng đặc biệt này rộng đến 200 ha với cấu trúc đầy đủ của một kinh thành phong kiến thời trung cổ (thế kỉ thứ XV). Kinh thành Lam Kinh có đầy đủ cổng Ngọ môn, có sân rồng và chính điện với thềm rồng và Thái miếu… Vậy tại sao không gọi là Hoàng thành Lam Kinh cho xứng tầm? Về mặt ý nghĩa và đặc điểm lịch sử thì Hàng thành Lam Kinh cũng không khác gì Hoàng thành Thăng Long hoặc Hoàng Thành triều Nguyễn ở Huế. Đó là chưa nói ở Hoàng thành Lam Kinh còn được che phủ bởi những rừng cây cổ thụ, tự nhiên mà trong đời sống đô thị hóa ngày nay, du khách muôn nơi tìm đến đều phải khát thèm và ngưỡng mộ. Vì thế nên gọi ngay khu di tích Lam Kinh là Hoàng thành Lam Kinh, không chỉ ngoài đời sống mà cả trong sách vở, văn bản hành chính cho xứng tầm.

Trong Hoàng thành Lam Kinh đang tồn tại những câu chuyện có thật rất thiêng liêng như cây ổi biết cười trước lăng mộ vua Lê Thái Tổ, cây Lim hiến thân trên nền chính điện và cây Đa Thị như một thiên tình sử cảm động. Sự tích về ba cây thiêng trên sẽ hút hồn du khách khi đặt chân đến Hoàng Thành vậy sao Ban quản lý Khu di tích Lam Kinh không đặt những tấm bảng ghi lại nội dung sự tích những nơi có cây thiêng để giúp du khách có những giây phút lắng lòng bồi hồi xúc động và cảm thấy thiêng liêng khi trở về với chốn cội nguồn lịch sử này.

Một khiếm khuyết đáng kể nữa là ở Hoàng thành Lam Kinh rộng đến hàng trăm ha, các lăng miếu, nhà bia... nằm cách nhau khá xa với nhiều rất lối đi, lối rẽ nhưng hầu như không có tấm bảng sơ đồ tổng thể ở ngoài cổng cũng như các lối đi không có biển chỉ đường khiến du khách lúng túng khi thăm viếng.   

Trong các công trình được phục dựng, chúng tôi thấy đã khá hoàn chỉnh và hợp lí. Tuy nhiên ở nơi này còn thiếu một pho tượng đài của Lê Thái Tổ - Lê Lợi. Đó phải là một pho tượng hùng vĩ bằng đá hoặc bằng đồng cao hàng chục mét đặt giữa sân chính điện, ngay khi bước qua cầu Bạch hay còn gọi là Tiên Loan Kiều là du khách đã được ngửng đầu kính cẩn chiêm bái bức tượng của nhà vua vĩ đại. Đó cũng sẽ là nơi du khách khi đến thăm viếng Hoàng thành đặt hương dâng hoa lên Vua Lê Thái Tổ.

Ở nơi sân Chính điện này còn thiếu một pho tượng đài hùng vĩ của Lê Tái Tổ - Lê Lợi.

Có một điều rất chướng mắt với du khách là ngay từ mấy trụ cổng đá ngoài cùng của Hoàng thành Lam Kinh, không biết ai đã cho treo căng ngang một cái băng rôn với khẩu hiệu “Bảo tồn và phát huy các giá trị di sản góp phần phát triển du lịch bền vững” bên cạnh là logo của ngành du lịch Việt Nam. Thật là một sự tuyên truyền thô thiển và kệch cỡm. Thiếu gì chỗ để treo cái khẩu hiệu bình thường nếu không nói là tầm thường ấy mà phải giăng ngang nó giữa chốn linh thiêng của một triều đại lịch sử oai hùng ngay ngoài trụ cổng uy nghi và thâm nghiêm xây bằng đá tảng rất cổ kính. Chính cái băng rôn treo một cách thô thiển ấy đã làm mất đi giá trị lớn lao của di sản lịch sử do cha ông ta để lại. Tháo ngay cái băng rôn ấy xuống là việc cần làm ngay của ngành văn hóa và du lịch Thanh Hóa.

Cái băng rôn với khẩu hiệu “Bảo tồn và phát huy các giá trị di sản góp phần phát triển du lịch bền vững” bên cạnh là logo của ngành du lịch Việt Nam. Thật là một sự tuyên truyền thô thiển và kệch cỡm (ảnh chụp ngày 16/8/2016).

Rời Hoàng thành Lam Kinh, chúng tôi đến viếng Đền thờ Lê Lai ở làng Tép, xã Kiên Thọ, huyện Ngọc Lặc chỉ cách Hoàng thành Lam Kinh hơn 5 km. Cũng như các ngôi đền thiêng khác, Đền thờ Trung Túc Vương Lê Lai không chỉ là nơi thờ tự tưởng nhớ vị tướng tài đã có công lao to lớn với Lê Thái Tổ Lê Lợi, với triều đại nhà Hậu Lê, mà còn là địa chỉ lịch sử để du khách tìm về tri ân và tưởng niệm vị danh nhân này. Tuy nhiên, ở ngôi đền thờ này còn thiếu một tấm bia ghi lại công đức của Trung Túc Vương Lê Lai với tư cách là một trong những tướng lĩnh nổi tiếng của phong trào khởi nghĩa Lam Sơn, người có công lớn giúp Lê Lợi gây dựng sự nghiệp. Đặc biệt, ông đã hy sinh thân mình cứu Vua Lê Lợi thoát khỏi vòng vây của giặc Minh và được hậu thế ngợi ca là tượng đài về lòng trung quân ái quốc. Tôi chắc chắn rằng nếu không có một tấm bia ghi công đức và giới thiệu, phần lớn du khách khi đến đây sẽ không mấy ai biết danh vị “Trung Túc Vương” của trung thần Lê Lai là do vua Lê Thánh Tông gia phong và nghĩa của nó là như thế nào.

Ở ngôi đền thờ Lê Lai này còn thiếu một tấm bia ghi lại công đức của Trung Túc Vương Lê Lai với tư cách là một trong những tướng lĩnh nổi tiếng của phong trào khởi nghĩa Lam Sơn.

Địa chỉ lịch sử cuối cùng mà chúng tôi tìm đến thăm viếng là Đền thờ Lê Hoàn ở thôn Trung Lập, xã Xuân Lập, huyện Thọ Xuân. Lê Hoàn – Lê Đại Hành là vị Hoàng đế lừng lẫy chiến công đã nắm binh quyền chỉ huy mười đạo tướng quân đánh tan quân xâm lược Trung Quốc thời nhà Tống buộc vua Tống phải thừa nhận Việt Nam là một nhà nước độc lập có chủ quyền. Chính Hoàng đế Lê Hoàn – Lê Đại Hành đã làm nên lịch sử của triều đại nhà Tiền Lê và cùng với Hoàng đế Lê Lợi sau này (gọi là Hậu Lê) làm nên vùng đất Thọ Xuân địa linh nhân kiệt – vùng đất hai vua.

Tuy nhiên ở Đền thờ Lê Hoàn cũng có những điều khiến du khách nhức mắt. Rõ nhất là ở ngay ngoài cổng vào không biết ai đã cho dựng tấm một pa nô với khẩu hiệu nền đỏ chữ vàng “Xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ của toàn Đảng toàn dân”. Đền thờ một danh nhân lịch sử như Lê Hoàn không phải là nhà văn hóa thôn, càng không phải là trụ sở ủy ban xã để treo cái khẩu hiệu tuy đúng mà không trúng chỗ này. Đi sâu vào đền thờ chúng tôi thấy bên phải dựng một khung vải màu đỏ chữ vàng ghi “Giới thiệu tóm tắt thân thế sự nghiệp Vua Lê Đại Hành”. Nhìn qua và đọc kĩ tấm bảng mới thấy hết sự tùy tiện và phi logic của nó. Ở trên cùng bên phải ghi là “UBND xã Xuân Lập – Ban QLDT Đền Lê Hoàn”; bên phải ghi “Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam – Độc lập Tự do Hạnh phúc”. Đây là hình thức của môt văn bản hành chính chứ không phải là tấm bia (dù là làm bằng khung vải) giới thiệu công đức sự nghiệp của một vị vua ở cuối thế kỉ thứ X đầu thế kỉ thứ XI  như Lê Hoàn. Đó là chưa nói lỗi chính tả và lỗi ngữ pháp của “Lời giới thiệu” này nhiều chi chít đến mức không đếm xuể. Dưới tấm bia (vải) ghi đầy đủ tên tác giả là Đỗ Viết Long - BQLDT Đền Lê Hoàn, với hai số điện thoại di động kèm theo (xem ảnh chụp đính kèm).

Ở đền thờ Lê Hoàn có tấm bia chi chít các loại lỗi (Ảnh chụp ngày 17/8/2016)

Bề dày lịch sử của một dân tộc có thể đo đếm được từ những di tích lịch sử như Hoàng thành Lam Kinh, Đền thờ Lê Lai, Đền thờ Lê Hoàn; bởi chính nó là những minh chứng hùng hồn cho lịch sử của một dân tộc. Chăm chút bảo tồn và phát triển giá trị của những di tích lịch sử là hết sức cần thiết để truyền lại lòng yêu nước và tự hào dân tộc cho hết thế hệ này sang thế hệ khác là điều rất nên làm và không bao giờ là muộn. Mấy điều mạo muội trên xin được gửi đến lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa và Ban quản lí các khu di tích đã viết trong bài. Hi vọng có ngày trở lại thăm viếng, người viết bài này sẽ không còn thấy những khiếm khuyết như đã mạo muội đề cập.

HTS.

Tác giả gửi www.trieuxuan.info