Sau bài viết: "Còn đâu ẩm thực thanh lịch Hà thành" đăng trên mục ký sự Hà thành tuần trước, Báo LĐ đã nhận được nhiều phản hồi của bạn đọc, trong đó đa phần bày tỏ nỗi lo lắng cho sự xuống cấp trong phong cách sinh hoạt của người dân thủ đô nói chung.

Vậy, người Hà Nội đang ứng xử với văn hóa của chính thủ đô mình như thế nào?

Đời sống văn hoá nghệ thuật nghèo nàn

Bạn đọc Ngô Quốc Khang - trong thư phản hồi cho Báo Lao Động - thẳng thắn: "Đã nói về văn hóa ẩm thực thì cũng còn phải nói thêm về văn hóa thưởng thức nghệ thuật của người HN. Đời sống tinh thần về đêm của người HN quá nghèo nàn. Tụ điểm ca nhạc đúng nghĩa rất ít, mà phải là dân nhiều tiền mới có thể dự".

Quả đúng vậy, cái thú vui vào tối thứ bảy rủ nhau đi xem tuồng hay xem cải lương ở rạp Chuông Vàng hay rạp Quảng Lạc của người Tràng An ngày xưa có vẻ đã bị triệt tiêu từ lâu. Dân làm nghề sân khấu của HN bây giờ sống lay lắt, diễn viên phải làm thêm đủ thứ để mưu sinh, khán giả thờ ơ, ít thấy rạp đỏ đèn.

Thực tế cho thấy, bấy lâu nay hoạt động văn hóa nghệ thuật ở HN không có gì khởi sắc để thu hút người xem. Và dù sống trong một môi trường đói văn hoá, nhưng nhiều người bây giờ không coi việc hưởng thụ văn hóa như một nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống.
Nói đúng ra, thú vui văn hóa và giải trí duy nhất của người HN vẫn chỉ có thể là kiểu đi hát karaoke và xem phim.

Nhôm nhoam văn hoá phố phường

Cũng chẳng phải ngẫu nhiên mà người ta từng có câu nói: "Ăn Bắc, mặc Kinh" để tôn vinh cái đẹp trong lề lối ăn mặc của người kinh kỳ. Trong tản văn "Nét mặc một thời", nhà văn Băng Sơn từng miêu tả, cái mặc của người HN ngày xưa rất lịch sự, nền nã, trang nhã, dù không nhiều thứ mốt cầu kỳ như bây giờ. Ngay cả đến tấm áo con nhà nghèo có rách, cũng là tấm áo rách được vá ngay ngắn, chỉn chu.

Ngày nay, nhìn vào việc ăn mặc của người thủ đô, người ta chỉ còn có thể lắc đầu ngao ngán trước sự tuỳ tiện và dung tục. Tại chốn công sở, học đường, nhiều người vẫn vô tư đi guốc không quai, gõ cồm cộp hay lê dép quèn quẹt, khạc nhổ bừa bãi. Nhiều bà, nhiều cô vô tư mặc váy ngủ nhàu nhĩ, hoen ố xách làn ra chợ, vào siêu thị, lắm người vẫn để nguyên mớ tóc còn cuốn lô.

Ngày xưa cô Tấm còn khóc vì không có áo the mớ ba mớ bảy đi hội, chứ nhiều người HN bây giờ, có thể khoác lên mình bất cứ thứ trang phục gì. Thậm chí, không thiếu kẻ cởi trần đi xem, như trong lễ hội hoa anh đào Nhật Bản năm nay. Ngày rằm thành tâm đi lễ chùa, vừa kịp cay mắt vì hương khói nghi ngút, đã chướng mắt khi thấy không ít nam thanh, nữ tú quần đùi, váy ngắn, áo khoét cổ sâu vô tư tới chốn linh thiêng.

Đi dọc các công trình văn hoá, ít thấy còn lưu giữ được vẻ tôn nghiêm. Người ta ngang nhiên chong lưới, câu cá ngay giữa hồ Hoàn Kiếm. Trên tháp Hoà Phong... nhằng nhịt những dòng lưu bút. Vào Văn Miếu - Quốc Tử Giám, dễ thấy cảnh người ta vãi tiền khắp nơi để cầu... đỗ đạt (?).

Bao giờ thanh lịch?

Ngày trước, người ta ưa chuộng sự kín đáo, tinh tế trong lối sống và thưởng thức, coi đó là chuẩn mực của sự thanh lịch, thì ngày nay, sành điệu theo kiểu bề nổi mới là tiêu chuẩn lên ngôi.

Vào nhà hàng, ăn mặc tuềnh toàng sẽ dễ bị nhà hàng hắt hủi theo kiểu với kẻ "không có tiền". Thứ văn hóa "dô dô" ồn ào hay đập khăn ăn bôm bốp có lẽ chỉ có ở xứ ta. Đối với những phở chửi, cháo quát, dường như một số bộ phận người ta đi ăn vì thói quen và quán ngon thật thì ít, mà để ra vẻ "sành điệu", "hiểu biết" thì nhiều.

Điều tréo ngoe là, càng chạy theo những bề nổi, người ta lại càng cảm thấy dễ hài lòng với những phi lý về chất lượng phục vụ của HN và coi như đó là thứ giá trị thêm vào của văn hoá thủ đô (?).

Để kết lại bài viết, xin được trích bài viết của tác giả Nguyễn Hòa đăng trên đặc san Phong Cách: "Văn hóa, đó là những lớp "sa bồi" được tạo nên bởi bàn tay và trí tuệ con người theo những biến chuyển thời gian và không có cái gì khác, văn hóa chính là hệ thống giá trị duy nhất để con người có thể tồn tại với "tư cách người", giúp họ ngày càng đẹp hơn, ngày càng tốt hơn.

Với sự phát triển của văn minh, không thể lấy cày chìa vôi thay thế cho máy gặt đập, cũng không thể lấy thuyền độc mộc thay thế tàu viễn dương..., nhưng với văn hóa thì chuyện không đơn giản, như một học giả đã nói đại ý rằng, con người có thể mất mấy chục năm để làm nên một nền kinh tế, nhưng con người phải mất hàng nghìn năm mới có thể làm nên một bản sắc văn hóa".

Thế nhưng, thứ bản sắc văn hóa đẹp đẽ đã hình thành qua bao đời nay ở Hà Nội, đã chưa từng lung lay dưới ách đô hộ của thực dân, nhưng chỉ sau hơn nửa thế kỷ đã bị một số người làm mai một, méo mó đi nhiều đến vậy. Phải chăng, đã đến lúc người Tràng An lại phải học lại chữ "thanh lịch" từ đầu?

Quỳnh Châu

Nguồn: laodong.com.vn