Sáng qua, trong cuộc tọa đàm về bản quyền diễn ra tại trụ sở Hội Nhà văn Việt Nam, các nhà văn Việt Nam (VN) đồng ý thỏa thuận với Google, bên cạnh đó một số tác giả còn ngần ngại.

Từ năm 2004, Công ty Google tiến hành số hóa sách của nhiều quốc gia. Hành động này bị các nhà văn và nhà xuất bản Mỹ phản ứng mạnh mẽ, khởi xướng một vụ kiện tập thể tại Mỹ.

Qua nhiều lần đàm phán, đối chất, điều trần, hội thảo, Google và các tác giả, nhà xuất bản Mỹ đi đến thống nhất về một thỏa thuận đền bù trong phiên toà tại New York ngày 7/10 tới.

Lường trước hậu quả tương tự ngoài nước Mỹ, Google phát đi thông báo trên trang web và qua e-mail tới nhiều nhà văn VN về việc có thỏa thuận để Google đưa lên trang web tìm kiếm hữu hiệu này hay không.

Thông tin từ Trung tâm Quyền Tác giả Văn học Việt Nam (VLCC), 4.000 cuốn sách của tác giả VN, do các nhà xuất bản VN ấn hành đã được Google số hóa, và hàng chục ngàn cuốn khác đang chuẩn bị số hóa.

Theo bà Đoàn Thị Lam Luyến- Giám đốc VLCC, với tư cách là đơn vị tập hợp đông đảo tác giả trên lĩnh vực văn học tại VN, VLCC đã nhận được sự liên hệ trực tiếp từ luật sư của Google đề nghị đàm phán để đạt một thỏa thuận liên quan hoạt động số hóa sách này, trên cơ sở phù hợp quy định pháp luật VN và quốc tế.

Tại cuộc tọa đàm sáng qua, luật sư Đỗ Khắc Chiến nói, ông rất ngạc nhiên khi có tờ báo Việt Nam khẳng định Google sẽ trả cho văn giới VN 400 triệu USD.

“Họ chỉ trả 45 triệu USD cho tất cả tác giả trong vụ kiện này. Mức trả có thể dao động 5- 15- 60- 75 USD/cuốn sách được số hóa”, ông Chiến cho biết.

Google nói, số tiền họ trả cho tác giả sách chiếm 63 phần trăm doanh thu từ hoạt động khai thác sách trên mạng Internet.

Theo luật sư Chiến, những tác phẩm được pháp luật VN bảo hộ thì cũng được pháp luật Hoa Kỳ bảo hộ vì VN và Mỹ có nhiều hiệp định song phương về bản quyền. Nhà văn VN có quyền tham gia vụ kiện mà giới xuất bản Mỹ đã khơi mào, chứ không phải nhà văn VN đi kiện.

Đồng ý thỏa thuận có nghĩa các nhà văn VN không thể kiện tụng sau phiên tòa 7/10. Vụ thỏa thuận sẽ khiến nhà văn VN có thêm nhiều lợi ích như xuất bản rộng rãi hơn, nhưng cũng mất đi một số quyền lợi, chẳng hạn sách giấy sẽ bán chậm hơn.

Trung tâm Quyền Tác giả Văn học VN đưa quan điểm, Google là một trong những tập đoàn lớn nhất thế giới, nhưng mục tiêu của VLCC là đạt được thỏa thuận công bằng và hợp lý nhất nhằm bảo vệ quyền lợi của tác giả nói riêng và cả ngành xuất bản tại VN nói chung.

Chúng tôi mong sau dự án này, dư luận VN sẽ quan tâm hơn nữa để quyền lợi của các tác giả không tiếp tục bị xâm phạm.Tuy nhiên, ông Hà Thân- Giám đốc Cty CP Tin học Lạc Việt nói, sách điện tử không làm giảm số người đọc sách giấy. “Đọc sách giấy vẫn là cái thú tuyệt vời khó thay đổi”.

Cũng sáng qua, Cty Lạc Việt ký kết hợp đồng sử dụng sách điện tử với VLCC.

Theo đó, 200 đầu sách sẽ được đưa lên web của Lạc Việt trong năm nay. Trước mắt, độc giả có thể đọc 20 đầu sách cổ điển như Chinh phụ ngâm, Kim Vân Kiều (bằng tiếng Việt và chữ Nôm).

Ông Hà Thân cho biết, dự án sẽ đưa tất cả tác giả văn học VN lên web tìm kiếm, khung thời gian của dự án là không thời hạn. Những tác giả ngại in sách có thể đưa tác phẩm lên mạng. “Khâu phổ biến tác phẩm chưa bao giờ thuận lợi như thế”- lời ông Hà Thân.

Trả lời Tiền Phong về sự liên quan giữa vụ thỏa thuận với Google và lễ ký kết với Lạc Việt, bà Đoàn Thị Lam Luyến nói, các nhà văn đồng ý đưa tác phẩm lên Lạc Việt cũng sẽ tham gia vụ thỏa thuận với Google. Nhà văn có nhiều sách nhất đưa lên Lạc Việt đợt này là Ngô Văn Phú với 40 cuốn.

Trong buổi tọa đàm, một số nhà văn chưa hình dung ra vụ thỏa thuận, thậm chí “coi chừng bị Google lừa”, “làm ăn với Mỹ phải cẩn thận, làm ăn với Pháp phải kỹ”.

Ngày 7/10/2009: Phiên tòa phán quyết, nhà văn VN có thể dự nếu muốn và kịp đăng ký.

Ngày 5/1/2010: VLCC gửi danh mục tác phẩm định đòi tiền khai thác tác phẩm.

Ngày 5/4/2011: Yêu cầu gỡ tác phẩm hoặc duy trì tác phẩm trên Google.

Google thương lượng mua bản quyền sách của Việt Nam: Trách nhiệm của Hiệp hội bản quyền

Những ngày vừa qua, làng sách Việt Nam xôn xao trước thông tin tập đoàn công nghệ thông tin khổng lồ của thế giới Google đang thương lượng với Việt Nam nhằm tránh việc bị kiện vì vi phạm bản quyền. Những thông tin mới nhất đã gây chấn động vì số tiền mà Google trả cho Việt Nam có thể lên đến hàng triệu USD/năm, số tiền trong mơ với cả thị trường sách trong nước.

Đã vi phạm còn lên giọng...

Mọi chuyện bắt đầu khi Google, một trong những trang Web công cụ tìm kiếm được sử dụng nhiều nhất thế giới, quyết định mở rộng mặt hàng kinh doanh. Thay vì chỉ cung cấp thông tin thuần túy, Google còn dự tính đáp ứng cho khách hàng những tiện ích khác, mà thư viện sách trực tuyến khổng lồ Google Books là một trong những dự án tham vọng nhất.

Google muốn người dùng khi tìm một cuốn sách không chỉ tìm thấy những thông tin cơ bản như mức giá, lời nhận xét, phê bình, nơi có thể tìm mua… mà còn cung cấp luôn cả bản thân cuốn sách dưới dạng sách điện tử (ebook). Dĩ nhiên, người sử dụng phải trả phí bằng nhiều hình thức.

Thực tế, Google đã được triển khai mạnh mẽ dự án này bằng cách số hóa hàng triệu cuốn sách, nhưng lại “quên” thực hiện mua bản quyền. Kết quả là Google phải đứng trước hàng loạt vấn đề kiện tụng.

Có điều, khi Google gửi thư đến Việt Nam, các đơn vị bản quyền trong nước mới giật mình khi phát hiện Google Books đã tự ý số hóa không xin phép hơn 4.000 tác phẩm của Việt Nam. Để bù đắp, Google đề nghị thanh toán ngay lập tức cho mỗi tác phẩm số tiền 60USD và 63% doanh thu họ có được từ tác phẩm đó sau này. Như vậy với khoảng 4.000 tác phẩm, các tác giả Việt Nam thu được hơn 4 tỷ đồng, cùng một cơ hội thu lợi trong tương lai.

Chỉ có một vấn đề trục trặc trong lời đề nghị này, đó là Google đòi hỏi phía Việt Nam phải có sự trả lời trước ngày 30-9-2009, tức là chỉ còn hơn 2 tháng nữa. Có người ví von việc Google đặt thời hạn cuối cho phía Việt Nam cũng như một kẻ lạ vào nhà người khác lấy đồ, đến khi bị phát hiện, kẻ đó bèn tự ý đề ra mức bồi thường và thời hạn để chủ nhà chấp nhận mức bồi thường đó.

Thư yêu cầu của Google được gửi đến các nhà văn và đơn vị bảo vệ quyền tác giả lớn nhất Việt Nam hiện nay là Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả văn học Việt Nam (VLCC).

Ngay sau khi nhận được yêu cầu, VLCC đã cuống cuồng tìm cách giải quyết vấn đề. Không thể phủ nhận thành ý của VLCC khi muốn mau chóng thu lại lợi ích cho các nhà văn, nhưng VLCC không phải là người đại diện cho tất cả các tác giả trong nước, kể cả tác giả của 4.000 tác phẩm bị Google xâm hại bản quyền.

Bà Đoàn Thị Lam Luyến, Giám đốc VLCC, cho biết hiện nay trung tâm mới chỉ được ủy quyền của khoảng hơn 1.000 nhà văn. Đó là chưa kể VLCC không hề đại diện cho các tác giả sáng tác phi hư cấu (sách nghiên cứu, giáo trình…), mà đây mới là các tác phẩm chính bị Google Books sử dụng. Và chính bà Luyến cũng thừa nhận, khoảng thời gian từ nay đến 30-9 không thể đủ để VLCC liên hệ, thương thảo với các tác giả còn lại.

Trước tình hình đó, VLCC đã có một biện pháp, mà theo các luật sư chuyên về quyền sở hữu trí tuệ quốc tế là “vô tiền khoáng hậu”, chưa có tiền lệ trong lịch sử: đề nghị Bộ Nội vụ mở rộng phạm vi quyền quản lý, không chỉ với các tác giả là thành viên của Hội Nhà văn Việt Nam, mà là tất cả chủ sở hữu của các tác phẩm viết được thể hiện dưới dạng chữ in.

Trước sức ép của Google, những người bảo vệ quyền tác giả trong nước đang lúng túng, nhượng bộ và tìm cách đáp ứng đòi hỏi phi lý của Google bằng những biện pháp cũng không kém phần phi lý. Từ thế thượng phong của người bị hại có quyền đòi bồi thường, chúng ta đã rơi vào thế phải tìm cách đáp ứng yêu cầu của Google.

Theo GS-TS Nguyễn Vân Nam, Giám đốc Công ty Luật Nam Hùng, một chuyên gia về luật sở hữu trí tuệ quốc tế, về cơ bản hoạt động của các trung tâm hay Hiệp hội bản quyền đều dựa trên nguyên tắc tự nguyện. Theo đó, các tác giả nếu tin tưởng sẽ ủy quyền cho trung tâm hay hiệp hội đại diện mình thương lượng bản quyền; nếu không được tác giả ủy quyền, trung tâm hay hiệp hội sẽ không thể đại diện để thương thảo bản quyền.

Không một cơ quan nhà nước nào có quyền thay thế người sáng tác ra tác phẩm để sở hữu quyền tác giả và vì thế cũng không thể trao cái quyền mình không có đó cho một tổ chức khác. Vì thế, nếu sau khi VLCC ký với Google, các tác giả có tác phẩm bị vi phạm nhưng chưa ủy quyền cho VLCC hoàn toàn có thể tiếp tục khởi kiện Google tại Mỹ theo luật Mỹ (Google có trụ sở chính tại Mỹ), vì VLCC không thể chứng minh mình là đại diện hợp pháp cho tác giả. Giấy cho phép của cơ quan nhà nước hoàn toàn không có giá trị gì trong trường hợp này.

Có điều, Google từ chối không trao cho phía Việt Nam các tài liệu về số sách đã được số hóa, càng gây khó khăn cho các trung tâm bản quyền Việt Nam trong việc đi thương lượng với các tác giả.

Sự kiện Google lần này là tiếng chuông cảnh tỉnh. Không phải ngẫu nhiên mà Google liên hệ với VLCC, vì cách làm của Google là một thông lệ đã từng xảy ra trước đây. Tại các nước khác, các tác giả, theo nhu cầu quyền lợi thường tự nguyện tập hợp lại trong các tổ chức phi chính phủ như trung tâm hay hiệp hội. Các trung tâm hay hiệp hội này sẽ đứng ra hỗ trợ các tác giả theo các tiêu chí như là tìm mọi cách để phổ biến tác phẩm của thành viên, khai thác hiệu quả nhất (về kinh tế) của tác phẩm và cuối cùng là bảo vệ bản quyền. Để làm được như vậy, các hiệp hội này ngoài am hiểu kinh tế, quảng cáo tiếp thị, còn đòi hỏi rất am tường về luật pháp. Hiệp hội càng mạnh sẽ càng thu hút nhiều thành viên, càng nhiều thành viên thì tiếng nói của hiệp hội càng có trọng lượng, dần dần ảnh hưởng đến cả việc sửa đổi luật của chính phủ. Chính Hiệp hội Xuất bản Mỹ (APP) đã thành công trong việc đòi Google phải bồi thường theo yêu cầu của họ với mức tiền lên đến gần 200 triệu USD.

Vì thế, khi liên hệ với Việt Nam, Google cũng theo đúng bài bản tìm một đại diện chung kiểu đó. Tuy nhiên, đặc thù của VN như đã nói ở trên là chưa có đơn vị nào đủ uy tín cũng như khả năng luật để cùng Google thương lượng, vừa không đánh mất cơ hội quảng bá trí tuệ Việt vừa không gây thiệt thòi cho các tác giả.

Theo ý kiến của GS-TS Nguyễn Vân Nam, chúng ta hiện nay hoàn toàn có quyền buộc Google chấp nhận kéo dài thời gian chuẩn bị, quy tụ các tác giả, sau đó sẽ tiến hành thương lượng dựa trên luật pháp quốc tế nhằm tìm kiếm những lựa chọn tốt nhất cho các tác giả trong nước, thay vì cứ phải theo yêu cầu hiện nay của Google.

Vụ “Google trả tác quyền”: Chưa tìm được tiếng nói thống nhất

Trước dư luận nhiều chiều về việc Google thương lượng mua bản quyền sách của Việt Nam, buổi tọa đàm về vấn đề Google số hóa các cuốn sách của tác giả Việt Nam do Trung tâm Bản quyền tác giả văn học Việt Nam (VLCC) tổ chức tại Hà Nội ngày 29-7 đã thu hút sự tham gia của đông đảo các nhà văn, đơn vị xuất bản cũng như báo giới.

Với trách nhiệm của đơn vị đại diện cho các tác giả văn học Việt Nam, bà Đàm Thị Lam Luyến, Giám đốc VLCC đã trình bày khá tường tận về “vụ kiện” Google. Bà cho biết, từ năm 2004, Google đã vi phạm bản quyền bằng việc số hóa các cuốn sách của nhiều quốc gia, trong đó, có hơn 4.000 cuốn sách của các tác giả Việt Nam và hàng chục ngàn cuốn khác đang được chuẩn bị số hóa.

Lo sợ những hậu quả pháp lý xảy ra sau khi bị các tác giả và NXB ở Mỹ phản ứng và tiến hành vụ kiện tập thể, Google đã chủ động liên hệ với các tổ chức đại diện quyền tác giả ở nhiều nước để dàn xếp, trong đó có VLCC. Như vậy, không phải VLCC dựa vào Liên đoàn quốc tế các tổ chức quản lý tập thể về quyền sao chép (IFRRO) để phát hiện được việc vi phạm bản quyền của các nhà văn Việt Nam như thông tin ban đầu VLCC đưa ra.

Theo ông Đỗ Khắc Chiến, chuyên gia về bản quyền thì thực chất đây là một vụ kiện bản quyền trên nước Mỹ mà phía nguyên đơn là các công ty, đơn vị bảo hộ bản quyền của nước này. Đây không phải là vụ kiện của các nhà văn Việt Nam đối với Google như nhiều người vẫn tưởng. Các nhà văn Việt Nam trong vụ thu xếp thỏa thuận bản quyền này chỉ là một thành phần liên đới và có ảnh hưởng từ những thu xếp liên quan tới việc quét và sử dụng sách cùng các bài viết của Google.

Ông Đỗ Khắc Chiến nói rõ hơn với các tác giả về những cái “được - mất” trong vụ thương thảo này. Đây là điều bấy lâu nay các tác giả Việt Nam rất quan tâm và đã có những phản ứng nhiều chiều, do khi gửi văn bản mời ủy quyền, VLCC đã không nói rõ.

Đó là việc Google trả 60 USD cho 1 tác phẩm, chỉ là tiền Google đã số hóa mà không xin phép các tác giả, còn sau này, khi đưa vào khai thác, các tác giả tiếp tục được nhận 63% tổng lượt truy cập tác phẩm. Ngoài ra, mỗi bộ phận (đã hoàn thiện) của cuốn sách được trả 15 USD và trích đoạn là 5 USD. Sau khi đã nhận số tiền 60 USD cho một tác phẩm, các tác giả vẫn có quyền không cho Google khai thác.

Tuy nhiên, việc “tự nhiên” đối diện với cơ hội được nhận một khoản tiền bồi thường bản quyền từ một tổ chức quốc tế, dù nhỏ hay lớn cũng khiến các chủ sở hữu Việt Nam gặp lúng túng. Có người cho rằng từ trước đến nay họ chưa bao giờ được nhận tiền bồi thường từ Google, nên công ty này tự nguyện trả tiền bồi thường là điều đáng mừng, nhưng cũng có ý kiến lại cho rằng, mức tiền bồi thường 60 USD/đầu sách mà Google đưa ra là quá ít...

Ông Đỗ Khắc Chiến cũng khẳng định: Với vụ dàn xếp này, Việt Nam cũng chỉ có quyền tham gia hay không, chứ không phải là đàm phán. Hạn cuối cùng công bố danh mục kê khai các tác phẩm để đòi quyền lợi từ Google là 5-1-2010, còn hạn chót mà Việt Nam phải trả lời về việc có tham gia vụ dàn xếp với Google hay không là 4-9-2009. Nếu không trả lời, tức là coi như chấp nhận tham gia dàn xếp.

Ông Chiến cho rằng, các tác giả Việt Nam nên có hành động tập thể vì sẽ nhanh chóng và ít tốn kém hơn mà lại hiệu quả vì tạo được sức mạnh. Nhưng điều cần thống nhất là tổ chức nào sẽ đứng ra đại diện cho các tác giả Việt Nam và chi phí thế nào.

Vì thế, tại đây, các nhà văn cũng bày tỏ mong muốn những người đại diện cho quyền lợi của mình tổ chức nhiều buổi tọa đàm hơn trong thời gian tới để có thể hiểu thấu đáo mọi quyền lợi được - mất trước khi quyết định.